Đi xuyên qua đồng bằng lúa mì Beauce trù phú ở phía tây nam thủ đô Paris khoảng 80 cây số, từ cách xa hàng chục dặm quý vị đã thấy hai ngọn tháp đá vươn thẳng lên bầu trời trên đỉnh ngọn đồi đá vôi bên dòng sông Eure: một ngọn tháp hình kim tự tháp tám cạnh khỏe khoắn mang vẻ trầm mặc của thế kỷ 12, một ngọn tháp chạm trổ thanh thoát như ren đá của đầu thế kỷ 16. Bước qua ba vòm Cổng Hoàng Gia vào bên trong gian giữa rộng thênh thang, ánh sáng mặt trời lọc qua 176 bộ cửa sổ kính màu bừng lên một sắc xanh lam thẫm vừa rực rỡ vừa siêu thoát, rọi xuống vòng Mê cung đá tròn lát giữa sàn nhà thờ suốt hơn tám trăm năm qua.
Đó là Nhà thờ chính tòa Đức Bà Chartres (tiếng Pháp: Cathédrale Notre-Dame de Chartres), ngôi đền mẫu mực nhất của nghệ thuật kiến trúc và điêu khắc Gothic Cao kỳ (High Gothic) tại Pháp cũng như trên toàn cõi châu Âu. Không giống nhiều thánh đường khác bị sửa đổi qua nhiều thế kỷ hoặc bị chiến tranh tàn phá, đại thánh đường của giáo phận Chartres giữ được gần như trọn vẹn cấu trúc vòm đá, hàng nghìn pho tượng chạm khắc và đặc biệt là quần thể kính màu nguyên bản thế kỷ 12 và 13, trở thành một trong những di tích đầu tiên của nước Pháp được ghi danh Di sản Thế giới UNESCO ngay từ năm 1979.
IThánh Tích Áo Choàng Đức Mẹ (Sancta Camisia) Và Trung Tâm Hành Hương Maria Cổ Xưa Nhất Xứ Gaule
Từ nhiều thế kỷ trước khi đại thánh đường Gothic hiện nay vươn cao, ngọn đồi Chartres (đô thị cổ Autricum của bộ tộc người Gaule Carnutes) đã là trung tâm tôn kính Đức Trinh Nữ Maria nổi tiếng bậc nhất phương Tây. Theo truyền thống lâu đời được ghi chép trong biên niên sử địa phương mang tên Vieille Chronique (năm 1389), dưới nền hầm mộ nhà thờ là một chiếc giếng cổ (Puits des Saints-Forts) và một hang đá nơi các tu sĩ Druid cổ đại từng lập bàn thờ tiên tri kính Trinh Nữ sẽ hạ sinh (Virgo Paritura), trước khi các nhà truyền giáo Kitô giáo tiên khởi là Thánh Savinien và Thánh Potentien đến chuyển hóa nơi đây thành đền thờ Đức Mẹ ngay từ thời kỳ La Mã cổ đại. Pho tượng gỗ cổ xưa khắc họa Đức Mẹ ngồi bồng Chúa Hài Đồng trên ngai mang tước hiệu Đức Bà Dưới Lòng Đất (Notre-Dame de Sous-Terre) được tôn trí trong hầm mộ đã biến Chartres thành cái nôi hành hương Maria cổ kính nhất của Công giáo tại Pháp.
Danh tiếng vang dội khắp châu Âu Trung cổ của Nhà thờ chính tòa Chartres gắn liền trực tiếp với bảo vật thiêng liêng nhất được lưu giữ tại đây từ thế kỷ 9: Thánh tích Áo Choàng Thánh của Đức Trinh Nữ Maria, thường được gọi bằng tiếng Latinh là Sancta Camisia hoặc tiếng Pháp là Voile de la Vierge (Khăn voan hay Áo choàng của Đức Mẹ). Theo hồ sơ lịch sử giáo phận, đây là tấm vải lụa phương Đông dài hơn 5 mét (khiến các học giả hiện đại xác định đây thực chất là một tấm khăn trùm đầu lễ phục dài của phụ nữ vùng Cận Đông thời cổ đại), tương truyền là tấm vải Đức Mẹ Maria đã mặc trong biến cố Truyền Tin và khi hạ sinh Chúa Giêsu tại Bêlem. Tấm vải thánh này từng được bảo quản tại Jerusalem rồi chuyển về Constantinople trước khi Hoàng thái hậu Đông La Mã Irene trao tặng cho Hoàng đế Charlemagne vào khoảng năm 800 để đặt tại nhà nguyện hoàng gia Aachen. Năm 876, cháu nội của Charlemagne là Vua và Hoàng đế Karl Đầu Hói (Charles le Chauve) đã long trọng hiến tặng tấm Sancta Camisia cho Nhà thờ chính tòa Đức Bà Chartres.
Lịch sử Chartres ghi nhận nhiều biến cố phi thường xoay quanh tấm Sancta Camisia. Năm 911, khi thủ lĩnh người Viking là Rollo dẫn quân bao vây thành phố Chartres, Giám mục Gantelme đã rước tấm Áo Choàng Thánh của Đức Mẹ lên treo như một lá cờ trên tường thành, khiến đội quân của Rollo hoảng sợ rút lui và mở đường cho việc Rollo chịu phép rửa tội lập nên Công quốc Normandie. Chấn động hơn cả là phép lạ trong trận đại hỏa hoạn đêm 10 rạng ngày 11 tháng 6 năm 1194: khi tia sét đánh trúng và thiêu rụi toàn bộ ngôi nhà thờ Romanesque của Giám mục Fulbert cùng phần lớn thị trấn Chartres, cư dân thành phố tuyệt vọng suốt ba ngày vì ngỡ rằng Đức Mẹ đã từ bỏ họ và thánh tích vô giá đã hóa thành tro bụi. Thế nhưng vào ngày thứ ba, từ dưới tầng hầm mộ đá sâu thẳm, các giáo sĩ giữ kho thánh tích đã bước ra nguyên vẹn trong tiếng chuông ngân vang, tay nâng cao hòm thánh tích Sancta Camisia không hề suy suyển sau khi họ kịp ẩn náu dưới vòm hầm. Đặc sứ Giáo hoàng lúc bấy giờ là Hồng y Melior xứ Pisa đã tuyên bố trước toàn dân rằng chính Đức Trinh Nữ Maria muốn phá bỏ ngôi nhà thờ cũ để người dân dựng lên một đại thánh đường mới rộng lớn và huy hoàng hơn nhằm tôn trí chiếc Áo Choàng của Mẹ.
Trong suốt thế kỷ 11 và 12, bên cạnh dòng người hành hương lũ lượt đổ về kính viếng Sancta Camisia, Nhà thờ chính tòa Chartres còn là trung tâm trí thức rực rỡ bậc nhất châu Âu thông qua Trường phái Chartres (École de Chartres) do Thánh Giám mục Fulbert thành Chartres (khoảng 960 tới 1028) sáng lập. Các học giả lừng danh của Trường phái Chartres như Bernard de Chartres, Thierry de Chartres, Guillaume de Conches và Jean de Salisbury đã giảng dạy Bảy Nghệ Thuật Tự Do (Septem Artes Liberales: Ngữ pháp, Tu từ, Logic, Số học, Hình học, Âm nhạc và Thiên văn học) trên nền tảng thần học Kitô giáo kết hợp triết học Plato và toán học cổ đại. Theo tư tưởng của Trường phái Chartres, Thiên Chúa là Đấng Kiến Trúc Sư Tối Cao kiến tạo vũ trụ bằng tỷ lệ hình học hài hòa và ánh sáng siêu nhiên. Chính nền tảng thần học về ánh sáng và hình học thiêng liêng ấy đã được kết tinh trực tiếp vào từng vòm đá, từng tỷ lệ mặt bằng và từng bức tranh kính màu của đại thánh đường xây dựng năm 1194.
Có hai chi tiết lịch sử về thánh tích và pho tượng Đức Mẹ tại Chartres mà du khách cần phân biệt rõ. Thứ nhất, tấm vải Sancta Camisia hiện vẫn được trưng bày trong nhà nguyện kho thánh tích phía sau cung thánh gồm hai mảnh lụa rời nhau: vào năm 1793 thời Cách mạng Pháp, hòm thánh tích bằng vàng nạm ngọc thế kỷ 10 đã bị phá hủy và tấm vải lụa dài 5 mét bị cắt ra, nhưng hai phần lớn nhất đã được các tín hữu cứu thoát và được kiểm nghiệm dệt học xác nhận có phần vải lụa Syria từ thế kỷ 1 hoặc thế kỷ 2 Công nguyên được bọc trong dải lụa thêu thế kỷ 8 hoặc thế kỷ 9. Thứ hai, tại Chartres hiện có hai pho tượng Đức Mẹ Đen nổi tiếng ở hai tầng khác nhau: pho tượng ở tầng hầm mộ là Đức Bà Dưới Lòng Đất (Notre-Dame de Sous-Terre, bản khắc gỗ lê cổ xưa đã bị đốt năm 1793, pho tượng hiện nay được nhà điêu khắc Charles-François Nanteuil-Boeuf phục chế chuẩn xác năm 1857 và được Giáo hoàng Piô IX ban vương miện), còn pho tượng đặt trên cột đá ở hành lang bắc của nhà thờ tầng trên là Đức Bà Trên Cột (Notre-Dame du Pilier), một kiệt tác gỗ sơn màu đầu thế kỷ 16 từng mang lớp màu sẫm do khói nến cầu nguyện trước khi được bảo tồn phục hồi màu sắc nguyên thủy vào thế kỷ 21.
IINăm Ngôi Nhà Thờ Cổ Và Đại Công Trường Thần Tốc Từ Năm 1194 Tới Năm 1220
Dưới chân đại thánh đường Gothic hiện hữu là những lớp móng chồng xếp của ít nhất năm ngôi nhà thờ chính tòa tiền nhiệm kể từ thế kỷ 4. Lịch sử kiến tạo tại Chartres là cuộc đối thoại bền bỉ giữa những trận hỏa hoạn tàn khốc và ý chí vươn cao không ngừng của đức tin thời Trung cổ.
- 876Hoàng đế Karl Đầu Hói hiến tặng thánh tích Sancta CamisiaSau khi ngôi nhà thờ Carolingian được xây lại từ cuộc đốt phá của người Viking Đan Mạch năm 858, Hoàng đế Karl Đầu Hói trao tặng tấm Áo Choàng Thánh của Đức Trinh Nữ Maria cho nhà thờ chính tòa Chartres, đưa nơi đây thành điểm hành hương quốc tế.
- 1020 - 1037Giám mục Fulbert xây dựng hầm mộ và đại thánh đường RomanesqueSau trận cháy đêm 7 tháng 9 năm 1020, Giám mục Fulbert với sự tài trợ của Vua Robert II nước Pháp, Vua Canute Đại đế của Anh và Công tước Guillaume xứ Aquitaine đã xây dựng ngôi nhà thờ ngầm khổng lồ (Crypte) cùng nhà thờ Romanesque phía trên, cung hiến ngày 17 tháng 10 năm 1037.
- 1134 - 1170Dựng mặt tiền phía tây, Cổng Hoàng Gia và Tháp NamTrận cháy năm 1134 ở thị trấn thúc đẩy việc xây dựng mặt tiền mới phía tây gồm ba vòm Cổng Hoàng Gia (Portail Royal, khoảng 1145 tới 1155), ba bức kính màu thế kỷ 12 và ngọn Tháp Nam (Clocher Vieux) hoàn thành khoảng năm 1160.
- 1194Đại hỏa hoạn đêm 10 tháng 6 và phép lạ bảo toàn thánh tíchLửa thiêu rụi toàn bộ phần thân nhà thờ Romanesque của Giám mục Fulbert trừ hầm mộ và mặt tiền phía tây. Việc tấm Sancta Camisia bước ra nguyên vẹn từ hầm mộ đã thôi thúc giáo phận khởi công ngay đại thánh đường Gothic Cao kỳ hiện nay.
- 1194 - 1220Hoàn thành kết cấu thân chính chỉ trong 26 nămBằng việc áp dụng đồng bộ hệ trụ bay (arcs-boutants) ngay từ bản thiết kế ban đầu, phần thân gian giữa, cánh ngang, cung thánh và hệ mái vòm cao 37,5 mét hoàn tất vào năm 1220. Năm 1221 hội kinh sĩ chính thức vào cử hành kinh phụng vụ tại cung thánh mới.
- 1260Đại lễ cung hiến trọng thể dưới triều Vua Thánh Louis IXNgày 24 tháng 10 năm 1260, sau khi hoàn thiện toàn bộ 176 cửa sổ kính màu và hai cổng lớn ở cánh ngang bắc nam, đại thánh đường được cung hiến trước sự hiện diện của Vua Louis IX (Thánh Louis) cùng hoàng gia Pháp.
- 1507 - 1513Jehan de Beauce dựng chóp Tháp Bắc và bức bình phong cung thánhSau khi sét đánh cháy chóp tháp gỗ bọc chì phía bắc năm 1506, kiến trúc sư Jehan de Beauce thiết kế chóp Tháp Bắc bằng đá theo phong cách Gothic Hậu kỳ (Flamboyant) từ 1507 tới 1513, đồng thời khởi công bức tường bình phong đá quanh cung thánh năm 1514.
- 1594 và 1979Lễ đăng quang của Vua Henri IV và Di sản Thế giới UNESCONgày 27 tháng 2 năm 1594, Vua Henri IV cử hành lễ đăng quang tại Nhà thờ chính tòa Chartres. Năm 1836, sau đám cháy mái gỗ, kiến trúc sư Émile Boeswillwald lắp khung mái gang đúc chống cháy. Năm 1979, nhà thờ được UNESCO ghi danh Di sản Thế giới đầu tiên của Pháp (mã 81).
Khi tra cứu thông số kỹ thuật của Nhà thờ chính tòa Chartres, có ba nhóm con số vênh nhau nhẹ giữa các tài liệu học thuật mà thư viện ghi rõ để độc giả đối chiếu:
Thứ nhất là chiều cao của hai ngọn tháp mặt tây. Với ngọn Tháp Nam (Clocher Vieux, tháp cổ Romanesque thế kỷ 12), trang chính thức của Đền thánh và Văn phòng Du lịch Chartres ghi cao 103 mét, trong khi một số cẩm nang kiến trúc ghi 105 mét. Với ngọn Tháp Bắc (Clocher Neuf, có chóp Gothic Hậu kỳ của Jehan de Beauce thế kỷ 16), bách khoa thư Britannica và nhiều sách phổ thông ghi chiều cao 115 mét, còn kết quả đo đạc hiện đại của Bộ Văn hóa Pháp và Ban quản lý di tích xác định chiều cao từ mặt đất tới đỉnh thánh giá là 112 đến 113 mét.
Thứ hai là chiều cao vòm gian giữa: hồ sơ tóm tắt của UNESCO ghi khoảng 37 mét (một số tài liệu cũ ghi 36,55 mét), trong khi bản khảo sát kích thước chi tiết của nhà thờ ghi đỉnh vòm đạt 37,50 mét với khẩu độ nhịp gian giữa rộng tới 16,40 mét (nhịp gian giữa rộng nhất trong các đại thánh đường Gothic nước Pháp, vượt cả Nhà thờ Đức Bà Paris và Amiens).
Thứ ba là thông số Mê cung đá (Labyrinthe) lát giữa sàn nhà thờ: đường kính vòng tròn mê cung được đo chính xác là 12,89 mét (thường làm tròn thành 12,85 mét hoặc 12,90 mét), còn tổng chiều dài quãng đường đi dọc theo 11 vòng đồng tâm từ lối vào tới bông hoa sáu cánh ở tâm điểm được trang chính thức của nhà thờ ghi là 261,50 mét (tài liệu của học giả John James và một số bản vẽ tính cả các khúc ngoặt sát tâm điểm ghi là 294 mét).
IIIKiệt Tác Kính Màu Xanh Chartres, Mê Cung Đá 12,89 Mét Và Cổng Hoàng Gia
Nhà thờ chính tòa Chartres đánh dấu bước chuyển mình quyết định từ Gothic Sơ kỳ sang Gothic Cao kỳ (Gothique classique). Nhờ sử dụng hệ trụ bay (arcs-boutants) khỏe khoắn ngay từ đầu để gánh toàn bộ lực đẩy ngang của vòm đá bốn múi (thay cho vòm sáu múi cũ), vị kiến trúc sư khuyết danh của Chartres đã loại bỏ tầng hành lang khán đài (tribunes) tối tăm phía trên hai gian bên, rút mặt đứng nội thất từ bốn tầng xuống còn ba tầng gồm: hàng vòm trụ tầng trệt, dải hành lang hẹp triforium ở giữa, và tầng cửa sổ cao (claire-voie) mở rộng tối đa bằng cặp cửa sổ mũi giáo đôi đỡ một cửa sổ hoa hồng nhỏ phía trên.
Sự táo bạo về kết cấu ấy cho phép biến những bức tường đá thành một khung đỡ khổng lồ cho 176 bộ cửa sổ kính màu có tổng diện tích khoảng 2.600 mét vuông, hầu hết được chế tác trong khoảng năm 1205 tới 1240 (cùng ba bộ cửa sổ mặt tây và tấm trung tâm Belle Verrière từ giữa thế kỷ 12). Sắc màu làm nên huyền thoại của nhà thờ là màu Xanh Chartres (Bleu de Chartres): một sắc xanh lam coban trong vắt được pha chế bằng oxit coban nấu cùng chất trợ chảy từ tro cây dương xỉ và cát sông thế kỷ 12, có khả năng chống lại sự ăn mòn của thời gian và tỏa ánh sáng dịu mát ngay cả trong những ngày trời âm u.
Mặt tây rộng 47,5 mét giữ nguyên ba vòm Cổng Hoàng Gia chạm khắc từ năm 1145 tới 1155 với 24 pho tượng cột (statues-colonnes) khắc họa các vị vua và hoàng hậu Cựu Ước mang dáng người thon dài thanh thoát, phía trên vòm giữa là bức phù điêu Chúa Kitô Hiển Vinh giữa Bốn Sinh Vật Khải Huyền. Hai bên là Tháp Nam Romanesque cao 103 mét và Tháp Bắc Gothic Hậu kỳ của Jehan de Beauce cao 113 đến 115 mét.
Nằm ở hành lang vòng cung thánh phía nam, bức kính màu Notre-Dame de la Belle Verrière (cao 3,10 mét, rộng 1,76 mét) giữ nguyên phần trung tâm ghép từ khoảng năm 1180 thoát khỏi trận cháy năm 1194, khắc họa Đức Mẹ mặc áo lam Xanh Chartres ngự trên ngai bồng Chúa Hài Đồng trên nền đỏ thẫm, bao quanh bởi các thiên thần thế kỷ 13. Phía trên mặt tây, mặt bắc và mặt nam là ba cửa sổ hoa hồng khổng lồ đường kính hơn 12 mét.
Nằm giữa nhịp thứ ba và thứ tư của gian giữa, Mê cung hình tròn đường kính 12,89 mét (xấp xỉ bằng đường kính cửa sổ hoa hồng phía tây chiếu xuống) được ghép từ 272 phiến đá trắng vùng Berchères xen kẽ dải đá vôi xanh đen vùng Senlis. Vào thời Trung cổ, những người không đủ điều kiện đi hành hương tới Đất Thánh Jerusalem đã quỳ gối lần theo con đường dài 261,50 mét qua 11 vòng đồng tâm để tiến vào tâm điểm như một cuộc hành hương nội tâm hướng về Thiên đàng.
Được xây dựng từ khoảng năm 1194 tới 1250 ở hai đầu cánh ngang dài 64 mét, mỗi mặt đều có một mái hiên đá ba vòm sâu thẳm quy tụ hơn 700 pho tượng lớn nhỏ. Cổng Bắc tôn vinh Cựu Ước, các ngôn sứ và lễ Đăng Quang của Đức Trinh Nữ Maria, Cổng Nam tôn vinh Tân Ước, Phán Xét Cuối Cùng cùng các Thánh Tử đạo và các Thánh Hiển Tu.
Khởi công năm 1514 dưới bàn tay của kiến trúc sư Jehan de Beauce và hoàn thiện tới đầu thế kỷ 18, bức tường đá dài khoảng 100 mét cao 6 mét bao quanh cung thánh được chạm lộng tinh xảo như ren đá, chia thành 40 ô cảnh lớn gồm khoảng 200 pho tượng sống động kể lại trọn vẹn cuộc đời Đức Mẹ Maria và cuộc đời Chúa Giêsu.
Với chiều dài hành lang hình móng ngựa lên tới 230 mét và rộng 5 mét chạy dọc bên dưới hai gian bên cùng vòng cung thánh, đây là ngôi nhà thờ ngầm lớn nhất nước Pháp (và lớn thứ ba thế giới sau Đền thờ Thánh Phêrô ở Rome và Nhà thờ chính tòa Canterbury ở Anh). Hầm mộ bảo tồn giếng cổ Saints-Forts, nhà nguyện Merovingian thế kỷ 9, các bích họa thế kỷ 12 và linh đài Đức Bà Dưới Lòng Đất (Notre-Dame de Sous-Terre).
| Hạng mục kiến trúc và bảo vật | Niên đại | Thông số kỹ thuật và giá trị di sản |
|---|---|---|
| Thánh tích Áo Choàng Đức Mẹ (Sancta Camisia) | Thế kỷ 1 (hiến tặng năm 876) | Vải lụa vùng Cận Đông cổ đại do Hoàng đế Karl Đầu Hói tặng nhà thờ, thoát khỏi trận cháy năm 1194 |
| Hầm mộ lớn (Grande Crypte) | 1020 đến 1024 | Do Giám mục Fulbert xây dựng, dài 230 m, lớn nhất nước Pháp, nơi đặt tượng Đức Bà Dưới Lòng Đất |
| Cổng Hoàng Gia (Portail Royal) và Tháp Nam | 1140 đến 1170 | Ba cổng điêu khắc chuyển tiếp Romanesque sang Gothic, Tháp Nam cao 103 m đến 105 m |
| Hệ thống 176 cửa sổ kính màu | 1145 đến 1240 | Tổng diện tích khoảng 2.600 m², nổi bật với sắc Xanh Chartres, kính màu Belle Verrière và 3 cửa sổ Hoa Hồng |
| Mê cung đá gian giữa (Labyrinthe) | Khoảng 1200 | Đường kính 12,89 m, gồm 11 vòng đồng tâm dài 261,50 m lát bằng đá trắng Berchères và đá đen Senlis |
| Chóp Tháp Bắc và Bình phong cung thánh | 1507 đến thế kỷ 18 | Tháp Bắc Gothic Hậu kỳ cao 113 m đến 115 m và tường bình phong 40 nhóm tượng do Jehan de Beauce khởi dựng |
IVThế Đất Và Hướng
Trước hết cần khẳng định rõ rằng Công giáo không dạy phong thủy và không chọn địa cuộc theo lý thuyết địa lý phương Đông. Vị trí và phương hướng của Nhà thờ chính tòa Đức Bà Chartres kế thừa thánh địa cổ xưa trên đỉnh đồi của thành Autricum và tuân theo quy tắc định hướng phụng vụ Kitô giáo truyền thống (cung thánh hướng về phía mặt trời mọc để đón ánh sáng Chúa Kitô Phục Sinh, hơi chếch về hướng đông bắc tương ứng với điểm mặt trời mọc vào ngày Hạ chí và các kỳ lễ mùa hạ). Những phân tích dưới đây là góc nhìn đối chiếu theo phép hình thế cổ truyền của thư viện Vạn Đạo Đường, giúp độc giả quen thuộc với văn hóa Á Đông cảm nhận vẻ đẹp địa linh của tòa đại thánh đường trên đồng bằng Beauce.
Xét trên đại cục địa hình miền bắc trung bộ nước Pháp, thành phố Chartres nằm ở rìa phía bắc của vùng đồng bằng đá vôi Beauce (la Beauce), vùng đất bằng phẳng mênh mông từ lâu được mệnh danh là vựa lúa mì của nước Pháp (le grenier de la France). Giữa đại bình nguyên rộng hàng chục cây số gần như không có núi cao ấy, dòng sông Eure chảy từ vùng đồi Perche ở phía tây sang rồi uốn khúc đổi hướng chảy lên phía bắc (đổ vào sông Seine), tạo nên một thung lũng trũng xanh tươi và đắp nổi ở bờ tả ngạn một mũi đồi đá vôi (éperon calcaire) cao khoảng 158 mét so với mực nước biển (cao hơn mặt nước sông Eure bên dưới gần 30 mét). Nhà thờ chính tòa Đức Bà Chartres ngự ngay trên điểm cao nhất của mũi đồi ấy tại tọa độ 48,4478 độ vĩ bắc, 1,4878 độ kinh đông.
Theo phép xem hình thế cổ truyền về bình dương long (mạch đất nơi đồng bằng), câu quyết xưa có câu Bình dương nhất đột trị thiên kim, nghĩa là giữa đồng bằng phẳng lặng mà có một gò đồi đột ngột nhô cao thì gò đất ấy quý giá bằng vạn dặm núi non, bởi toàn bộ sinh khí của đại bình nguyên đều tụ hội về điểm nhô cao duy nhất đó. Chính vì thế đất độc phong trỗi dậy giữa bình nguyên này mà từ khoảng cách 20 đến 30 cây số trên cánh đồng lúa mì Beauce, bất kể đi từ hướng nào tới, người lữ khách đều nhìn thấy hai ngọn tháp của Nhà thờ chính tòa Chartres vươn lên trên đường chân trời như một cột mốc nối liền đất với trời. Ngay trong lòng mũi đồi đá vôi dưới nền hầm mộ là mạch nước ngầm của giếng cổ Puits des Saints-Forts sâu hơn 33 mét, tạo thành thế cao nguyên tàng thủy nuôi dưỡng mạch khí không bao giờ khô cạn.
Về trục hướng và thủy pháp, công trình được bố trí theo trục tọa tây nam hướng đông bắc (mặt tiền Cổng Hoàng Gia mở về hướng tây nam một góc khoảng 228 độ, đầu cung thánh vươn về hướng đông bắc khoảng 48 độ). Phía sau lưng và bên sườn tây nam là đồng bằng Beauce cao ráo đóng vai trò hậu chẩm vững chãi, còn phía trước mặt ở chân đồi phía đông và đông bắc (khu phố cổ Basse Ville), dòng sông Eure tách làm nhiều nhánh nhỏ ôm vòng lấy chân đồi theo hình cánh cung (thế ngọc đái thủy ôm thành) trước khi hợp lưu chảy về hướng bắc. Dòng nước uốn lượn hiền hòa dưới chân đồi vừa làm minh đường tụ thủy cho đầu cung thánh, vừa phản chiếu bóng hai ngọn tháp đá qua những nhịp cầu cổ kính của thành phố Chartres.
VCác Kỳ Đại Lễ Kính Đức Mẹ Và Cuộc Hành Hương Bộ Hành Paris - Chartres
Nhà thờ chính tòa Đức Bà Chartres cử hành các nghi lễ phụng vụ theo dương lịch và lịch Phụng vụ Công giáo Rôma, với tâm điểm là các đại lễ kính Đức Trinh Nữ Maria, mùa Hành hương Lễ Hiện Xuống và các buổi mở ghế để tín hữu đi bộ cầu nguyện trên Mê cung đá vào ngày thứ Sáu hàng tuần từ mùa Chay tới mùa Thu.
| Ngày | Theo lịch nào | Lễ | Nội dung |
|---|---|---|---|
| Thứ Sáu hàng tuần (từ mùa Chay tới tháng 10) | Dương lịch | Ngày mở Mê cung đá gian giữa (Découverte du Labyrinthe) | Ban quản lý nhà thờ dọn toàn bộ các hàng ghế gỗ đặt trên nhịp thứ ba và thứ tư của gian giữa để các tín hữu và khách hành hương đi bộ chậm rãi cầu nguyện dọc theo 11 vòng đồng tâm của Mê cung đá năm 1200. |
| Dịp Lễ Hiện Xuống (tháng 5 hoặc tháng 6) | Theo lịch Phụng vụ (Chúa nhật Hiện Xuống) | Đại hành hương bộ hành Paris - Chartres (Pèlerinage de Pentecôte) | Hàng vạn sinh viên và người trẻ khởi hành từ Nhà thờ Đức Bà Paris hoặc khu vực phụ cận, đi bộ gần 100 cây số xuyên qua đồng bằng Beauce trong 3 ngày để tiến về Nhà thờ chính tòa Chartres dự đại lễ, nối tiếp truyền thống hành hương của thi sĩ Charles Péguy (1912). |
| 15 tháng 8 | Dương lịch | Đại lễ Đức Mẹ Hồn Xác Lên Trời (Assomption de la Vierge Marie) | Lễ bổn mạng trọng thể nhất trong năm của Nhà thờ chính tòa Đức Bà Chartres, có rước kiệu tượng Đức Bà Dưới Lòng Đất và kiệu thánh tích Áo Choàng Thánh (Sancta Camisia) quanh thánh đường. |
| 8 tháng 9 | Dương lịch | Lễ Sinh Nhật Đức Trinh Nữ Maria (Nativité de la Vierge) | Một trong những kỳ lễ hành hương cổ xưa nhất của giáo phận Chartres từ thời Giám mục Fulbert thế kỷ 11 (chính nhà thông thái Fulbert đã sáng tác bài thánh thi Stirps Jesse nổi tiếng nhân dịp lễ này). |
| 24 tháng 10 | Dương lịch | Lễ kỷ niệm Cung hiến Nhà thờ chính tòa Chartres (1260) | Thánh lễ tạ ơn kỷ niệm ngày đại thánh đường Gothic được cung hiến trọng thể vào ngày 24 tháng 10 năm 1260 dưới triều Vua Thánh Louis IX. |
Vì chỉ nằm cách thủ đô Paris khoảng một giờ đi tàu hỏa về phía tây nam, Nhà thờ chính tòa Đức Bà Chartres từ lâu đã là một trong những điểm hành hương quen thuộc nhất của Giáo xứ Việt Nam tại Paris và các hội đoàn Công giáo người Việt trên đất Pháp (cùng với Vương cung thánh đường Thánh Têrêsa tại Lisieux và Thánh địa Lộ Đức). Hàng năm vào tháng Năm dâng hoa kính Đức Mẹ và dịp Lễ Hiện Xuống, nhiều đoàn giới trẻ, sinh viên và gia đình kiều bào Việt Nam vẫn tổ chức đi bộ hành hương xuyên qua cánh đồng Beauce hoặc đi tàu về Chartres để xuống hầm mộ viếng Đức Bà Dưới Lòng Đất và dâng lời cầu nguyện dưới ánh kính màu Xanh Chartres.
VINơi Chốn Và Đường Tới
- Địa chỉ
- Đường tới
- Từ nhà ga Paris-Montparnasse ở trung tâm thủ đô Paris, quý vị đi tàu vùng TER tuyến Centre-Val de Loire thẳng tới ga Chartres mất khoảng 1 giờ 5 phút, từ cửa ga Chartres chỉ cần đi bộ lên dốc nhẹ khoảng 500 mét là tới quảng trường trước mặt tiền phía tây Nhà thờ chính tòa.
- Toạ độ
- 48.4478, 1.4878
Nhà thờ chính tòa Đức Bà Chartres là thánh đường chính tòa đang sinh hoạt phụng vụ hàng ngày của giáo phận Chartres. Khi bước vào thánh đường và xuống thăm hầm mộ, quý vị cần trang phục lịch sự, bỏ mũ, giữ im lặng khi có thánh lễ và không dùng đèn flash khi chụp các ô cửa sổ kính màu thế kỷ 12 và 13. Quý vị nên mang theo một ống nhòm nhỏ để có thể quan sát rõ từng chi tiết kể chuyện tinh xảo trên 176 bộ kính màu cũng như 40 nhóm tượng đá trên bức bình phong cung thánh.
Những nơi gần đây trong thư viện
VIIĐóng Góp Cho Trang Này
Góp ảnh, thông tin hoặc video cho Nhà thờ chính tòa Đức Bà Chartres (Cathédrale Notre-Dame de Chartres)
Contribute photos, information or video for Chartres CathedralThầy Ưng Khiêm mời cộng đồng cùng làm giàu trang này. Ảnh chụp tận nơi, một chi tiết lịch sử chưa được nhắc, một đoạn video ngắn: mọi đóng góp đều được đọc và trả lời.
Everyone is welcome to enrich this page: a photo you took, a detail the page misses, a short video. Every contribution is read and answered.
Chưa có đóng góp nào từ cộng đồng. Bạn có thể là người đầu tiên. No community contribution yet. You could be the first.
?Hỏi Đáp Nhanh
Thánh tích Sancta Camisia lưu giữ tại Nhà thờ chính tòa Chartres là bảo vật gì?
Sancta Camisia (còn gọi là Voile de la Vierge, tức Áo Choàng hay Khăn Voan của Đức Mẹ) là tấm vải lụa vùng Cận Đông cổ đại được tôn kính như tấm áo Đức Trinh Nữ Maria đã mặc khi hạ sinh Chúa Giêsu. Bảo vật này được Hoàng đế Karl Đầu Hói (cháu nội của Charlemagne) trao tặng cho nhà thờ năm 876, và việc tấm vải thoát khỏi trận đại hỏa hoạn đêm 10 tháng 6 năm 1194 trong hầm mộ đã thúc đẩy việc xây dựng đại thánh đường Gothic hiện nay.
Vì sao màu Xanh Chartres trên 176 cửa sổ kính màu của nhà thờ lại nổi tiếng toàn cầu?
Nhà thờ chính tòa Chartres bảo tồn quần thể kính màu thế kỷ 12 và 13 lớn nhất thế giới với 176 cửa sổ rộng khoảng 2.600 mét vuông. Sắc Xanh Chartres (Bleu de Chartres), tiêu biểu nhất trên bức kính màu Đức Bà Cửa Kính Đẹp (Notre-Dame de la Belle Verrière) khoảng năm 1180, là màu xanh lam được các nghệ nhân Trung cổ pha chế từ oxit coban kết hợp tro dương xỉ, giữ được độ trong suốt rực rỡ và không bị xỉn đục suốt hơn tám thế kỷ.
Mê cung đá trên sàn gian giữa Nhà thờ chính tòa Chartres có ý nghĩa gì?
Mê cung đá (Labyrinthe) lát khoảng năm 1200 ở gian giữa có đường kính 12,89 mét, gồm 11 vòng đồng tâm tạo thành lối đi dài 261,50 mét dẫn tới bông hoa sáu cánh ở tâm điểm. Khác với mê cung đánh đố trong thần thoại Hy Lạp, mê cung của nhà thờ Chartres chỉ có một lối đi độc đạo không có ngõ cụt, được thiết kế để các tín hữu thời Trung cổ quỳ gối đi theo và đọc kinh như một cuộc hành hương thiêng liêng tiến về thành thánh Jerusalem trên trời.
Vì sao hai ngọn tháp mặt tiền phía tây của Nhà thờ chính tòa Chartres lại có hình dáng khác nhau?
Sự bất đối xứng giữa hai ngọn tháp là dấu ấn của gần bốn thế kỷ lịch sử kiến trúc. Ngọn Tháp Nam (Clocher Vieux, cao 103 đến 105 mét) hoàn thành khoảng năm 1160 mang hình kim tự tháp tám cạnh khỏe khoắn của phong cách chuyển tiếp Romanesque sang Gothic Sơ kỳ. Trong khi đó, chóp gỗ bọc chì của Tháp Bắc bị sét đánh cháy năm 1506 nên được kiến trúc sư Jehan de Beauce xây mới bằng đá từ năm 1507 đến 1513 theo phong cách Gothic Hậu kỳ (Flamboyant) chạm trổ như ren đá, cao 113 đến 115 mét.
Vị vua nước Pháp duy nhất nào đã cử hành lễ đăng quang tại Nhà thờ chính tòa Chartres?
Trong khi hầu hết các vị vua Pháp đều đăng quang tại Nhà thờ chính tòa Reims, Vua Henri IV (vị vua đầu tiên của vương triều Bourbon) là vị quân vương duy nhất làm lễ đăng quang tại Nhà thờ chính tòa Đức Bà Chartres vào ngày 27 tháng 2 năm 1594. Do thành phố Reims lúc bấy giờ còn nằm dưới sự kiểm soát của Liên minh Công giáo đối lập, Henri IV đã chọn thánh địa Đức Mẹ lâu đời nhất vương quốc tại Chartres để chịu lễ xức dầu.