Buổi chiều ở Parque Libertad, quảng trường trung tâm của thành phố Santa Ana, người ta ngồi kín các băng ghế dưới tán cây. Một cạnh quảng trường là một khối nhà thờ trắng mà người mới tới thường dừng lại nhìn lâu: cửa vòm nhọn, những hàng trụ nhỏ chồng lên nhau, hai tháp chuông vươn nhọn.
Đây là Nhà thờ chính tòa Santa Ana (Catedral de Nuestra Señora Santa Ana), nhà thờ mẹ của Giáo phận Santa Ana, thuộc Công Giáo Rôma, dâng kính Thánh Anna, mẹ của Đức Maria. El Salvador là nước mang chính tên Chúa Cứu Thế, nơi Công Giáo định hình lịch năm, tên thành phố và ngày hội của từng vùng. Thư viện chọn nơi này làm đại diện duy nhất cho El Salvador vì ở đây thấy rõ điều ấy hơn cả: thành phố lấy tên vị thánh bổn mạng, nhà thờ đứng trên nền thờ tự từ thế kỷ 16, và ngày hội lớn nhất của thành phố vẫn là ngày lễ của bà.
IThánh Anna, Tên Một Thành Phố Và Ngai Tòa Miền Tây
Chữ chính tòa có nghĩa riêng trong đạo Công Giáo: đây là nhà thờ đặt cathedra, ngai tòa của vị giám mục coi sóc một giáo phận. Theo niên giám gcatholic.org, đây là nhà thờ chính tòa của Giáo phận Santa Ana, và trang elsalvadormipais.com ghi vị giám mục đầu tiên là Santiago Ricardo Vilanova. Mọi nhà thờ giáo xứ ở miền tây El Salvador vì thế nhìn về ngôi nhà thờ này như nhà thờ mẹ.
Tên Tây Ban Nha của nhà thờ được viết theo mấy cách: Catedral de Santa Ana, Catedral de Nuestra Señora Santa Ana, có nơi viết Nuestra Señora de Santa Ana. Chữ Nuestra Señora ở đây là lối tôn xưng, Bà của chúng ta, dành cho chính Thánh Anna, và người Santa Ana quen gọi bà là la Señora Santa Ana. Tên thành phố và tên vị thánh là một.
Thánh Anna (Santa Ana, tiếng Anh là Saint Anne hay Saint Ann) theo truyền thống Kitô giáo là mẹ của Đức Maria, tức bà ngoại của Chúa Giêsu, vợ của Thánh Gioakim (Joaquín). Bốn sách Phúc Âm không nhắc tên hai ông bà. Tên các ngài đến từ một truyền thống rất sớm ngoài Kinh Thánh, được Giáo hội đón nhận trong lòng đạo đức. Lịch phụng vụ Công Giáo hiện nay kính nhớ Thánh Gioakim và Thánh Anna chung một ngày, 26 tháng 7. Người Công Giáo coi bà là bổn mạng của các bà mẹ, các bà nội bà ngoại và của nếp nhà.
Lòng kính Thánh Anna ở đây có trước ngôi nhà thờ hiện nay hơn ba thế kỷ. Trang todoturismo.sv ghi năm 1569 giám mục Bernardino Villalpando cho dựng một nhà nguyện kính Thánh Anna tại làng bản địa mang tên Sihuatehuacán. Báo elsalvador.com giải thích tên ấy là tiếng Náhuat và thường được hiểu là nơi của các nữ tư tế. Trang elsalvadormipais.com thì ghi nhà thờ giáo xứ được dựng năm 1575 tới 1576. Hai mốc cách nhau vài năm và có thể chỉ hai công trình nối tiếp, nhà nguyện rồi nhà thờ, nhưng không nguồn nào đã mở nối hai mốc ấy lại, nên thư viện ghi cả hai.
Vì dáng Gothic, nhiều người tưởng đây là nhà thờ cổ từ thời Tây Ban Nha. Thật ra nó là công trình của thế kỷ 20: khởi công năm 1906, và lối của nó là tân Gothic, tức lối dựng lại hình thức Gothic trung đại bằng kỹ thuật mới. Cái cổ ở đây là nền đất và lòng sùng kính, không phải những bức tường. Cũng đừng lẫn tên nhà thờ với núi lửa Santa Ana ở gần thành phố, ngọn núi mang cùng tên vị thánh.
IITừ Nhà Thờ Giáo Xứ Thế Kỷ 16 Tới Nhà Thờ Tân Gothic
Lịch sử ngôi nhà thờ là chuyện của hai công trình trên một nền. Ngôi cũ đứng hơn ba trăm năm rồi hư hại nặng. Ngôi mới được xây trong hơn nửa thế kỷ, từng phần một, và theo báo elsalvador.com tới nay vẫn được coi là chưa hoàn tất vì thiếu kinh phí. Thư viện chỉ ghi các mốc về xây dựng, thánh hiến và trùng tu.
- 1569Nhà nguyện kính Thánh AnnaTheo todoturismo.sv, giám mục Bernardino Villalpando cho dựng một nhà nguyện kính Thánh Anna ở làng Sihuatehuacán, khởi đầu của tên thành phố.
- 1575 tới 1576Nhà thờ giáo xứ cũElsalvadormipais.com ghi nhà thờ giáo xứ được dựng trong hai năm này, trên chính khu đất của nhà thờ chính tòa ngày nay.
- Thế kỷ 19Nhà thờ cũ hư hại nặngHai nguồn ghi do sét đánh, một nguồn ghi do động đất. Xem hộp sử liệu dưới.
- 1904 tới 1906Xin phép và khởi côngNăm 1904 được phép xây nhà thờ mới. Ngày 21 tháng 1 năm 1906 khởi công, theo cả elsalvadormipais.com và elsalvador.com.
- 1913Thành nhà thờ chính tòaNgày 11 tháng 2 năm 1913, khi giáo phận Santa Ana được lập, ngôi nhà thờ đang xây thành nhà thờ chính tòa, nguồn elsalvadormipais.com ghi đó là ngày thánh hiến. Giám mục đầu tiên của giáo phận là Santiago Ricardo Vilanova.
- 1949Chuông mớiTháng 7 năm 1949 quả chuông mang tên Ana được thánh hiến. Cùng thời có bộ ba chuông chạy điện đưa từ Hà Lan về.
- 1959Bàn thờ đá hoaNgày 24 tháng 2 năm 1959 bàn thờ đá hoa được hoàn thành và thánh hiến. Đức ông Benjamín Barrera y Reyes là người lo phần nội thất và bàn thờ.
- 1993 tới 1995Trùng tu và xếp hạngTrùng tu bắt đầu năm 1993. Ngày 22 tháng 4 năm 1995 nhà thờ được công nhận là Monumento Nacional theo sắc lệnh số 328.
Chỗ nguồn vênh rõ nhất là vì sao nhà thờ cũ hư. Elsalvadormipais.com và elsalvador.com cùng ghi ngôi nhà thờ giáo xứ bị sét đánh hư hại nặng trong thế kỷ 19. Univonews.com lại ghi do động đất. Miền tây El Salvador là đất núi lửa, động đất không lạ, nên cả hai đều có thể đã góp phần. Thư viện không chọn thay quý vị.
Chỗ thứ hai là bộ chuông. Elsalvadormipais.com ghi tháp bắc có ba chuông kéo tay và chuông Ana thánh hiến tháng 7 năm 1949, tháp nam có ba chuông điện từ Hà Lan. Các nguồn không khớp nhau về việc chuông Hà Lan năm 1949 thuộc tháp nào. Bài vì thế chỉ ghi có hai nhóm chuông, một nhóm kéo tay và một nhóm chạy điện, không gán chắc cho tháp nào.
IIITân Gothic Giữa Xứ Nhà Thờ Lối Tây Ban Nha
Univonews.com nhấn một điều mà người đứng ở Parque Libertad thấy ngay: nhà thờ theo lối tân Gothic, khác hẳn lối Tây Ban Nha thời xưa vốn phổ biến ở El Salvador. Mặt tiền chia nhiều tầng với các vòm nhọn, trụ nhỏ và đường diềm, hai bên là hai tháp chuông. Mặt bằng là thánh giá Latinh ba gian, một gian giữa và hai gian bên, cắt ngang bởi cánh ngang trước cung thánh.
Elsalvadormipais.com cho một bản kiểm kê tỉ mỉ hiếm thấy: trong nhà thờ có 28 tượng thánh, 4 tòa giải tội, 118 ghế dài và 51 ngọn đèn. Bàn thờ chính bằng đá hoa là phần hoàn thành muộn nhất, năm 1959. Chưa nguồn nào đã mở ghi tên kiến trúc sư vẽ nhà thờ, thư viện để trống chỗ ấy.
Vòm nhọn, trụ nhỏ xếp tầng, sơn trắng. Là dáng vẻ làm nhà thờ khác mọi nhà thờ lớn khác trong nước theo univonews.com.
Tháp bắc và tháp nam. Một nhóm ba chuông kéo tay cùng chuông Ana năm 1949, một nhóm ba chuông chạy điện từ Hà Lan.
Mặt bằng thánh giá Latinh, gian giữa rộng, hai gian bên hẹp hơn, dẫn mắt về cung thánh.
Hoàn thành và thánh hiến ngày 24 tháng 2 năm 1959, mốc khép lại phần nội thất.
Đặt dọc các gian và nhà nguyện bên, trong đó có tượng Thánh Anna là tượng được rước trong ngày lễ bổn mạng.
| Hạng mục | Số liệu | Nguồn |
|---|---|---|
| Gian giữa | 22 m nhân 22 m | elsalvadormipais.com |
| Gian bên | 12 m nhân 8 m | elsalvadormipais.com, còn elsalvador.com ghi 2 m nhân 8 m, có vẻ lỗi đánh máy |
| Tượng thánh | 28 | elsalvadormipais.com |
| Ghế dài | 118 | elsalvadormipais.com |
| Đèn | 51 | elsalvadormipais.com |
| Xếp hạng | Monumento Nacional, 22 tháng 4 năm 1995 | elsalvador.com, sắc lệnh số 328 |
IVThế Đất Và Hướng
Mục này đặt hai cách nhìn cạnh nhau, và xin nói trước cách nào là của ai. Giáo hội Công Giáo không dạy phong thủy. Quy tắc của nhà thờ là hướng phụng vụ, theo lệ xưa cung thánh ở phía đông, cửa chính mở về tây. Ở các thành phố do người Tây Ban Nha vạch theo ô bàn cờ, nhà thờ lớn luôn chiếm một cạnh của quảng trường chính và mở cửa vào quảng trường. Nhà thờ Santa Ana đứng đúng như thế trước Parque Libertad. Các nguồn đã mở không ghi số đo hướng, thư viện không tự đặt ra. Phần sau là thư viện đọc nơi này bằng phép xem đất cổ truyền của người Việt, làm chỗ so sánh cho bạn đọc quen phép ấy, không rút từ tư liệu nào của giáo phận.
Nhìn rộng trước, là núi lửa. Thành phố Santa Ana nằm trên vùng đất cao miền tây, không xa ngọn núi lửa cùng tên mà người bản địa gọi là Ilamatepec. Phép xem đất của người Việt gọi ngọn núi lớn chủ của một vùng là tổ sơn, nơi khí đất phát ra. Núi lửa là núi mang hành Hỏa rõ hơn bất cứ núi nào, và đất tro núi lửa màu mỡ quanh nó thuộc Thổ, Hỏa sinh Thổ. Vùng này sống bằng cà phê trồng trên đất ấy, nên cách đọc cũ và đời thật gặp nhau ở chỗ đất nuôi người.
Thứ hai là minh đường. Parque Libertad là khoảng trống bằng phẳng, có cây và nước, mở ngay trước cửa nhà thờ, ba cạnh kia là nhà hát và các tòa nhà công. Phép cũ gọi khoảng sáng trước nơi thờ là minh đường và muốn nó rộng vừa, được bao lại. Quảng trường ở đây đáp đúng hình ấy. Nhưng xin nhớ nó sinh ra từ lối quy hoạch của người Tây Ban Nha, hình trùng mà gốc khác.
Thứ ba là dáng nhọn. Trong ngũ hành, hình nhọn vươn lên thuộc Hỏa, hình thẳng cao thuộc Mộc. Mặt tiền Gothic với vòm nhọn và hai tháp là hình Hỏa và Mộc, đặt giữa một thành phố nhà thấp mái ngang thuộc Thổ. Người quen lối Việt sẽ nói khối nhà thờ là điểm phát sáng của cả cuộc đất, cùng hành với ngọn núi chủ ở xa. Người dựng chọn Gothic vì thị hiếu đầu thế kỷ 20, và chỗ hợp hành ấy là điều chúng tôi nhìn ra sau, không phải ý của họ.
Cuối cùng là nền cũ. Nhà thờ mới dựng đúng trên nền nhà thờ giáo xứ thế kỷ 16. Lối Việt quý việc giữ nền thờ cũ qua nhiều lần dựng lại, coi là mạch không đứt. Người Santa Ana giữ nền ấy vì đó là chỗ của vị bổn mạng, và ở điểm này hai truyền thống nghĩ khá gần nhau.
VLễ Thánh Anna Và Hội Tháng Bảy Của Thành Phố
Nhà thờ theo lịch phụng vụ Công Giáo, tính theo dương lịch. Ngày riêng lớn nhất là lễ Thánh Anna, 26 tháng 7, và quanh ngày ấy là hội của cả thành phố, gọi là Fiestas Julias, hội tháng Bảy. Báo elsalvador.com ghi hội diễn ra hằng năm từ 17 tới 26 tháng 7, với các hoạt động đạo, văn hóa, thể thao và hội chợ, và khoảnh khắc tiêu biểu nhất là thánh lễ trọng cùng cuộc rước chính trong ngày 26. Trang todoturismo.sv viết cuộc rước tượng Thánh Anna cùng các thánh lễ vẫn là trái tim của hội. Có năm chương trình hội mở sớm hơn, từ đầu tháng 7.
| Ngày | Theo lịch nào | Lễ | Nội dung |
|---|---|---|---|
| 17 tới 26 tháng 7 | Dương lịch, lệ của thành phố | Fiestas Julias | Hội bổn mạng của thành phố Santa Ana, có phần đạo và phần hội. Nhà thờ chính tòa là tâm điểm của phần đạo. |
| 26 tháng 7 | Lịch phụng vụ Công Giáo | Lễ Thánh Gioakim và Thánh Anna | Lễ bổn mạng của nhà thờ và của thành phố. Thánh lễ trọng và cuộc rước tượng Thánh Anna qua các phố. |
| 8 tháng 9 | Lịch phụng vụ Công Giáo | Lễ Sinh nhật Đức Maria | Lễ chung của Giáo hội, gắn với Thánh Anna vì bà là mẹ của Đức Maria. Nguồn đã mở không ghi nghi thức riêng tại đây. |
| 25 tháng 12 | Lịch phụng vụ Công Giáo | Lễ Giáng Sinh | Lễ trọng chung, giám mục chủ sự tại nhà thờ chính tòa. |
| Ngày thay đổi mỗi năm | Lịch phụng vụ Công Giáo, tính theo tuần trăng | Tuần Thánh và Phục Sinh | Đỉnh cao của năm phụng vụ. Ở Trung Mỹ, Tuần Thánh thường có các cuộc rước ngoài phố. |
Santa Ana nằm trong cùng một vùng hành hương với Vương cung thánh đường Esquipulas ở Guatemala kề bên, nơi người Công Giáo El Salvador cũng tìm về mỗi tháng 1. Còn muốn so với một nhà thờ chính tòa Trung Mỹ dựng theo lối Baroque thấp và dày để chịu đất động, quý vị xem bài Nhà thờ chính tòa León, Nicaragua. Thư viện chưa tìm được nguồn đã mở nào về sinh hoạt của người Việt tại Santa Ana, nên không viết phần kiều bào.
VINơi Chốn Và Đường Tới
- Địa chỉ
- Đối diện Parque Libertad, trung tâm lịch sử thành phố Santa Ana
- Đường tới
- Nhà thờ đứng đối diện Parque Libertad, giữa trung tâm lịch sử thành phố Santa Ana, cạnh Nhà hát Quốc gia. Santa Ana ở miền tây El Salvador, từ thủ đô San Salvador có xe khách và đường bộ đi về phía tây bắc tới thành phố.
- Toạ độ
- 13.9949, -89.5561
Đây là nhà thờ chính tòa đang có phụng vụ hằng ngày. Lệ thường được nhắc: ăn mặc kín đáo, bỏ mũ, giữ im lặng trong lòng nhà thờ, không bước vào khu cung thánh và không tựa lên bàn thờ đá hoa. Khi đang có thánh lễ, khách chỉ xem kiến trúc xin đứng ở cuối nhà thờ. Trong những ngày hội tháng 7, cuộc rước tượng Thánh Anna đi qua các phố quanh quảng trường, quý vị đứng hai bên lề nhường lối cho đoàn rước và các nhóm khiêng kiệu.
Những nơi gần đây trong thư viện
VIIĐóng Góp Cho Trang Này
Góp ảnh, thông tin hoặc video cho Nhà thờ chính tòa Santa Ana, El Salvador
Contribute photos, information or video for Santa Ana Cathedral, El SalvadorThầy Ưng Khiêm mời cộng đồng cùng làm giàu trang này. Ảnh chụp tận nơi, một chi tiết lịch sử chưa được nhắc, một đoạn video ngắn: mọi đóng góp đều được đọc và trả lời.
Everyone is welcome to enrich this page: a photo you took, a detail the page misses, a short video. Every contribution is read and answered.
Chưa có đóng góp nào từ cộng đồng. Bạn có thể là người đầu tiên. No community contribution yet. You could be the first.
?Hỏi Đáp Nhanh
Nhà thờ chính tòa Santa Ana ở El Salvador xây năm nào
Nhà thờ hiện nay khởi công ngày 21 tháng 1 năm 1906, sau khi được phép xây năm 1904, thành nhà thờ chính tòa ngày 11 tháng 2 năm 1913 khi giáo phận Santa Ana được lập, ngày mà elsalvadormipais.com ghi là ngày thánh hiến, và xong bàn thờ đá hoa ngày 24 tháng 2 năm 1959. Nó đứng trên nền nhà thờ giáo xứ dựng năm 1575 tới 1576. Báo elsalvador.com ghi công trình tới nay vẫn được coi là chưa hoàn tất.
Nhà thờ chính tòa Santa Ana thuộc đạo nào và kính ai
Đây là nhà thờ chính tòa Công Giáo Rôma của Giáo phận Santa Ana, nơi đặt ngai tòa của vị giám mục miền tây El Salvador. Nhà thờ dâng kính Thánh Anna, theo truyền thống là mẹ của Đức Maria và bà ngoại của Chúa Giêsu. Thành phố mang chính tên bà.
Vì sao nhà thờ Santa Ana trông khác các nhà thờ khác ở El Salvador
Vì nó theo lối tân Gothic đầu thế kỷ 20, với vòm nhọn và hai tháp chuông vươn cao, trong khi phần lớn nhà thờ cổ trong nước theo lối Tây Ban Nha thời xưa, thấp, dày và quét vôi. Univonews.com nêu đúng điểm khác biệt ấy. Mặt bằng là thánh giá Latinh ba gian.
Lễ hội Fiestas Julias ở Santa Ana diễn ra khi nào
Theo báo elsalvador.com, hội diễn ra hằng năm từ 17 tới 26 tháng 7, mừng Thánh Anna là bổn mạng thành phố. Ngày chính là 26 tháng 7, lễ Thánh Gioakim và Thánh Anna trong lịch phụng vụ Công Giáo, có thánh lễ trọng và cuộc rước tượng Thánh Anna. Có năm chương trình mở từ đầu tháng.
Nhà thờ cũ ở Santa Ana bị hư vì sét hay động đất
Các nguồn không thống nhất. Trang elsalvadormipais.com và báo elsalvador.com ghi nhà thờ giáo xứ cũ bị sét đánh hư hại nặng trong thế kỷ 19. Trang univonews.com ghi do động đất. Thư viện ghi cả hai và không chọn thay bạn đọc. Sau đó nhà thờ mới được phép xây năm 1904.