Bên quảng trường trung tâm León, sau những hàng cây và băng ghế đá, quý vị thấy một khối nhà thờ màu trắng trải rộng ra hai bên hơn là vươn lên cao. Hai tháp chuông thấp và chắc, mặt tiền nặng nề, như một người ngồi vững trên đất. Nếu leo lên mái, quý vị sẽ bước đi giữa những vòm nhỏ quét vôi trắng lóa nắng, và xa xa là hình chóp của những ngọn núi lửa dãy Maribios, trong đó có Momotombo.
Đây là Nhà thờ chính tòa León (Catedral de León), tên đầy đủ là Vương cung thánh đường chính tòa Đức Mẹ Lên Trời (Insigne y Real Basílica Catedral de la Asunción de la Bienaventurada Virgen María), nhà thờ mẹ của Giáo phận León thuộc Công Giáo Rôma. Thư viện chọn nơi này làm đại diện duy nhất cho Nicaragua vì nó gom lại ba điều: đây là ngôi nhà thờ chính tòa lớn nhất Trung Mỹ theo Google Arts and Culture, là nơi cả thành phố tụ về trong đêm lễ Gritería kính Đức Mẹ, và là chốn an nghỉ của Rubén Darío, nhà thơ mà người Nicaragua coi là tiếng nói của cả dân tộc.
INhà Thờ Chính Tòa Và Tước Hiệu Đức Mẹ Lên Trời
Chữ chính tòa chỉ nơi đặt cathedra, ngai tòa của vị giám mục coi sóc một giáo phận. Theo UNESCO, chủ sở hữu công trình là Giáo phận León, và mọi giáo xứ trong giáo phận coi đây là nhà thờ mẹ. Nhà thờ được dâng kính Đức Mẹ Lên Trời, và mang thêm danh hiệu vương cung thánh đường, dấu của một nhà thờ được Tòa Thánh ban vị thế đặc biệt.
Tín điều Đức Mẹ Lên Trời dạy rằng khi kết thúc cuộc đời trần thế, Đức Maria được Thiên Chúa đưa về trời cả hồn lẫn xác. Lễ kính mừng việc ấy rơi vào ngày 15 tháng 8, là lễ bổn mạng của nhà thờ. Trong lòng đạo đức của người Nicaragua còn có một lễ kính Đức Mẹ khác được mừng náo nhiệt hơn nhiều: Đức Mẹ Vô Nhiễm Nguyên Tội, mà người dân gọi thân mật là La Purísima, Đấng rất tinh tuyền. Đêm vọng lễ ấy chính là Gritería, mà nhà thờ León là một trung tâm, theo visitleon.info.
Về Rubén Darío (1867 tới 1916), người mở đầu phong trào Hiện đại (Modernismo) trong thơ tiếng Tây Ban Nha: theo visitleon.info, ông được an táng tại đây ngày 13 tháng 2 năm 1916, ở phía phải bàn thờ chính, dưới chân tượng Thánh Phaolô. Trên mộ có tượng một con sư tử đang khóc do nhà điêu khắc Nicaragua Jorge Navas Cordonero tạc. Gần đó còn có mộ của nhà thơ Alfonso Cortés và nhạc sĩ José de la Cruz Mena, cùng các giám mục của giáo phận. Google Arts ghi dưới nhà thờ có bảy hầm mộ.
Chỗ hay hiểu lầm: người thấy hai tháp thấp thường tưởng nhà thờ xây dở, hay bị cắt ngắn vì thiếu tiền. Thật ra theo UNESCO, tỉ lệ nằm ngang, tháp thấp và dày là chủ ý của người thiết kế, để công trình chịu được động đất ở một vùng nhiều núi lửa. Google Arts cũng ghi tường gạch và đá gắn vữa vôi cát của nhà thờ đã qua nhiều lần động đất mà vẫn đứng.
IIGần Bảy Mươi Năm Dựng Nhà Thờ Mẹ
Ngôi nhà thờ hiện nay khởi công giữa thế kỷ 18 và mất hơn sáu thập kỷ mới xong. Nó được vẽ bởi một kiến trúc sư đến từ Guatemala, và mang dấu của cả hai bờ đại dương: khuôn vương cung thánh đường Tây Ban Nha cùng lối dựng của đất Trung Mỹ. Các mốc dưới đây theo UNESCO, Google Arts and Culture và visitleon.info.
- 1747Khởi côngCông trình bắt đầu theo thiết kế của Diego José de Porres Esquivel, người Guatemala, theo UNESCO.
- 1814 hoặc đầu thế kỷ 19Hoàn thànhGoogle Arts ghi năm 1814, UNESCO chỉ ghi đầu thế kỷ 19. Xem hộp sử liệu.
- Cuối thế kỷ 19, đầu thế kỷ 20Đàng Thánh Giá của Antonio SarriaHọa sĩ Nicaragua Antonio Sarria vẽ 14 bức Đàng Thánh Giá cho lòng nhà thờ, theo UNESCO.
- 1916An táng Rubén DaríoNgày 13 tháng 2, nhà thơ được an táng bên phải bàn thờ chính, dưới chân tượng Thánh Phaolô, theo visitleon.info.
- 2011Di sản Thế giới UNESCOGhi danh ngày 28 tháng 6 năm 2011 theo visitleon.info, tiêu chí ii và iv, khu ghi danh 0,77 ha, vùng đệm 28,71 ha.
Có hai chỗ thư viện cần nói rõ. Năm hoàn thành: bài hợp tác UNESCO trên Google Arts and Culture ghi công trình kéo dài từ 1747 tới 1814, còn trang hồ sơ UNESCO chỉ ghi "từ năm 1747 tới đầu thế kỷ 19", không nêu năm. Thư viện ghi cả hai cách.
Danh xưng lớn nhất Trung Mỹ: điều này do Google Arts and Culture nêu, trang hồ sơ UNESCO không dùng cách nói ấy. Thư viện giữ danh xưng nhưng ghi rõ nguồn, và Google Arts ghi diện tích công trình khoảng 5.000 mét vuông.
IIITừ Baroque Sang Tân Cổ Điển, Dựng Cho Đất Động
UNESCO mô tả nhà thờ như một bước chuyển từ Baroque sang Tân cổ điển, pha lối vương cung thánh đường Tây Ban Nha với nét riêng Trung Mỹ. Google Arts còn nhận ra dấu Gothic, Phục Hưng và Mudéjar, gọi đây là một công trình chiết trung. Tường bằng gạch và đá gắn vữa vôi cát, mặt tiền bằng đá núi lửa. Bên trong nhiều gian dọc, gian giữa cao hơn hai gian bên, theo visitleon.info.
Nội thất theo UNESCO tiết chế và nhiều ánh sáng tự nhiên, trái với vẻ dày đặc vàng son của nhiều nhà thờ Baroque cùng thời. Chỗ được trang trí phong phú nhất là vòm trên cung thánh. Nhà thờ còn có nhà nguyện Mình Thánh (El Sagrario), nhà rửa tội, phòng thánh, nhà dòng quanh sân và năm sân thượng trên mái, theo visitleon.info.
Tháp thấp và dày, tỉ lệ nằm ngang có chủ ý để chịu động đất, theo UNESCO.
Gỗ chạm thếp vàng theo Google Arts, là trung tâm của lòng nhà thờ.
Bàn thờ bằng gỗ theo lối Flemish, UNESCO ghi là một trong những tác phẩm nổi bật của nội thất.
14 bức của họa sĩ Nicaragua Antonio Sarria, cuối thế kỷ 19 đầu thế kỷ 20, theo UNESCO.
Bên phải bàn thờ chính, dưới chân tượng Thánh Phaolô, có tượng sư tử đang khóc của Jorge Navas Cordonero.
Mái quét vôi trắng với các vòm lớn nhỏ, mở cho khách đi dạo, nhìn ra núi lửa Momotombo và Cerro Negro.
| Hạng mục | Số liệu | Nguồn |
|---|---|---|
| Thời gian xây | 1747 tới 1814 | Google Arts, UNESCO ghi tới đầu thế kỷ 19 |
| Diện tích công trình | Khoảng 5.000 mét vuông | Google Arts |
| Khu ghi danh | 0,77 ha | UNESCO |
| Vùng đệm | 28,71 ha | UNESCO |
| Hầm mộ | Bảy hầm | Google Arts |
Cùng dòng nhà thờ chính tòa dựng thời Tây Ban Nha ở vùng Caribe và Trung Mỹ, quý vị có thể đối chiếu Nhà thờ chính tòa Santa María la Menor, Santo Domingo, Nhà thờ chính tòa La Habana và Nhà thờ chính tòa Panamá.
IVThế Đất Và Hướng
Trước khi đọc mục này, quý vị nên biết: Công Giáo không dạy phong thủy, và những người dựng nhà thờ León thế kỷ 18 chỉ tính tới hai điều, luật phụng vụ và đất động. Luật phụng vụ truyền thống ưa đặt cung thánh về phía đông, đất động buộc công trình phải thấp và dày. Thư viện không có số đo hướng chính xác của nhà thờ nên không ghi. Những gì viết dưới đây là lời bàn của thư viện theo lối nhìn đất cổ truyền của người Việt, để bạn đọc quen lối ấy có chỗ đặt cạnh, không có trong hồ sơ UNESCO hay tư liệu của giáo phận.
Nét đầu tiên là núi lửa làm tổ sơn xa. Dãy núi lửa Maribios chạy ở phía xa ngoài thành phố, Momotombo và Cerro Negro nhìn rõ từ mái nhà thờ. Sách xưa gọi dãy núi lớn ở xa, nơi long mạch khởi ra, là tổ sơn. Núi lửa là chỗ Hỏa và Thổ gặp nhau, Hỏa sinh Thổ, và đá núi lửa chính là chất liệu mặt tiền nhà thờ. Theo lối ấy, nhà thờ được dựng bằng chính cái khí của vùng đất.
Thứ hai là dáng Thổ. Khối nhà trải ngang, tháp thấp, tường dày. Trong ngũ hành, dáng vuông thấp, nặng và vững thuộc Thổ, và lối cũ coi Thổ là hành giữ yên, chống lại sự rung chuyển. Người dựng làm vậy vì động đất, nhưng cái hình ấy trùng khít với điều lối cũ mong ở một nơi phải đứng lâu.
Thứ ba là minh đường. Quảng trường trung tâm trước mặt nhà thờ là khoảng trống bằng, có cây, là chỗ dân thành phố tụ lại. Lối cũ gọi khoảng ấy là minh đường, nơi khí dừng lại trước cửa. Và dưới lòng nhà thờ là bảy hầm mộ, nơi Rubén Darío và nhiều người khác yên nghỉ. Người Việt quen phân biệt dương cơ, chỗ người sống ở và thờ, với âm phần, chỗ người khuất nằm. Ở León hai thứ chồng lên nhau trên cùng một trục, điều mà lối cũ của ta ít gặp nhưng nhà thờ châu Âu và Mỹ Latinh vốn quen.
Cuối cùng là sắc trắng của mái, thuộc Kim, nằm dưới nắng gắt của một xứ nóng. Thư viện ghi những điểm ấy để quý vị so với lối quen thuộc của người Việt, không có ý nói kiến trúc sư đã tính tới.
VĐức Mẹ Lên Trời, Đêm Gritería Và Lịch Phụng Vụ
Nhà thờ theo lịch phụng vụ Công Giáo, tính theo dương lịch. Lễ bổn mạng là ngày 15 tháng 8, Đức Mẹ Lên Trời. Nhưng đêm đông người nhất là 7 tháng 12, đêm Gritería: người dân dựng bàn thờ Đức Mẹ trước cửa nhà, người đi ngang cất tiếng hỏi "Ai làm cho chúng ta vui mừng thế này", và chủ nhà đáp "Việc Đức Maria thụ thai vô nhiễm", rồi trao quà nhỏ. Visitleon.info ghi nhà thờ chính tòa là nơi diễn ra các cuộc mừng Gritería và lễ Đức Mẹ Lên Trời. Bảng chỉ ghi ngày.
| Ngày | Theo lịch nào | Lễ | Nội dung |
|---|---|---|---|
| 15 tháng 8 | Lịch phụng vụ Công Giáo, dương lịch | Lễ Đức Mẹ Lên Trời | Lễ bổn mạng của nhà thờ chính tòa và của Giáo phận León. |
| 7 tháng 12 | Lịch phụng vụ Công Giáo, đêm vọng lễ Vô Nhiễm | Gritería | Đêm lễ dân gian kính La Purísima, cả thành phố dựng bàn thờ Đức Mẹ trước nhà, hỏi đáp lời chúc và trao quà. |
| 8 tháng 12 | Lịch phụng vụ Công Giáo, dương lịch | Lễ Đức Mẹ Vô Nhiễm Nguyên Tội | Lễ trọng kính Đức Mẹ, Đấng mà người Nicaragua gọi là La Purísima. |
| Tuần Thánh và Phục Sinh | Lịch phụng vụ Công Giáo, ngày đổi theo năm | Đỉnh cao năm phụng vụ | Giám mục giáo phận chủ sự các nghi lễ chính tại nhà thờ chính tòa, trước bức Đàng Thánh Giá của Antonio Sarria. |
| 25 tháng 12 | Lịch phụng vụ Công Giáo, dương lịch | Lễ Giáng Sinh | Lễ trọng mừng Chúa giáng sinh. |
Người thiết kế nhà thờ đến từ Guatemala. Quý vị muốn thấy một đền thánh lớn khác của vùng ấy có thể đọc Vương cung thánh đường Esquipulas. Thư viện chưa tìm được nguồn về sinh hoạt của người Việt tại León nên không ghi.
VINơi Chốn Và Đường Tới
- Địa chỉ
- Parque Central (Parque Jerez), León
- Đường tới
- Nhà thờ nằm bên quảng trường trung tâm (Parque Central, còn gọi Parque Jerez) của thành phố León, tỉnh León, phía tây bắc thủ đô Managua, đi đường bộ theo quốc lộ nối hai thành phố.
- Toạ độ
- 12.435, -86.8781
Đây là nhà thờ chính tòa đang cử hành phụng vụ, lệ của nơi thờ tự là lệ phải theo. Ăn mặc kín đáo, bỏ mũ, giữ im lặng trong lòng nhà thờ, không đi vào cung thánh. Trước mộ Rubén Darío, người ta dừng lại lặng lẽ, không ngồi hay đặt đồ lên mộ. Nếu lên mái, quý vị nên che nắng vì lớp vôi trắng hắt sáng rất mạnh, và chỉ đi trong lối dành cho khách.
Những nơi gần đây trong thư viện
VIIĐóng Góp Cho Trang Này
Góp ảnh, thông tin hoặc video cho Nhà thờ chính tòa León, Nicaragua
Contribute photos, information or video for León Cathedral, NicaraguaThầy Ưng Khiêm mời cộng đồng cùng làm giàu trang này. Ảnh chụp tận nơi, một chi tiết lịch sử chưa được nhắc, một đoạn video ngắn: mọi đóng góp đều được đọc và trả lời.
Everyone is welcome to enrich this page: a photo you took, a detail the page misses, a short video. Every contribution is read and answered.
Chưa có đóng góp nào từ cộng đồng. Bạn có thể là người đầu tiên. No community contribution yet. You could be the first.
?Hỏi Đáp Nhanh
Nhà thờ chính tòa León Nicaragua xây năm nào
Nhà thờ khởi công năm 1747 theo thiết kế của kiến trúc sư người Guatemala Diego José de Porres Esquivel. Google Arts and Culture ghi hoàn thành năm 1814, còn hồ sơ UNESCO chỉ ghi đầu thế kỷ 19. Công trình được UNESCO ghi danh Di sản Thế giới năm 2011.
Rubén Darío được chôn ở đâu
Nhà thơ Rubén Darío (1867 tới 1916) được an táng ngày 13 tháng 2 năm 1916 trong Nhà thờ chính tòa León, bên phải bàn thờ chính, dưới chân tượng Thánh Phaolô. Trên mộ có tượng sư tử đang khóc của nhà điêu khắc Jorge Navas Cordonero, theo visitleon.info.
Vì sao tháp nhà thờ León thấp
Theo UNESCO, người thiết kế chủ ý dựng tháp thấp và dày, tỉ lệ nằm ngang, để nhà thờ chịu được động đất ở vùng nhiều núi lửa. Tường gạch và đá gắn vữa vôi cát đã giúp công trình đứng vững qua nhiều lần động đất, theo Google Arts and Culture.
Lễ Gritería là gì
Là đêm vọng lễ Đức Mẹ Vô Nhiễm, ngày 7 tháng 12, lệ đạo đức bình dân của Nicaragua. Người dân dựng bàn thờ Đức Mẹ trước nhà, người qua đường hỏi ai làm cho ta vui mừng, chủ nhà đáp việc Đức Maria thụ thai vô nhiễm rồi trao quà nhỏ. Nhà thờ chính tòa León là một trung tâm của lễ này.
Nhà thờ chính tòa León dâng kính ai
Nhà thờ dâng kính Đức Mẹ Lên Trời, tên đầy đủ là Vương cung thánh đường chính tòa Đức Mẹ Lên Trời, thuộc Giáo phận León của Công Giáo Rôma. Lễ bổn mạng rơi vào ngày 15 tháng 8 theo lịch phụng vụ Công Giáo.