Làng Suyapa nằm ở rìa đông nam thủ đô Tegucigalpa, nơi phố xá bắt đầu leo lên sườn đồi. Từ xa quý vị đã thấy một nhà thờ lớn sơn trắng, tháp nhọn, cửa kính màu cao vút, đứng trên một khoảng sân rộng, còn gần bên là một nhà nguyện nhỏ mái ngói, tường quét vôi từ thời thuộc địa. Giữa quần thể ấy, dòng người hành hương Honduras kiên nhẫn xếp hàng để được tới gần một khung bạc đặt trên bàn thờ. Trong khung là một pho tượng Đức Mẹ nhỏ tới mức phải ghé lại gần mới thấy rõ gương mặt sẫm màu và tấm áo choàng điểm sao vàng.
Đây là Vương cung thánh đường Đức Mẹ Suyapa (Basílica de Nuestra Señora de Suyapa), thuộc Công Giáo Rôma, Tổng giáo phận Tegucigalpa, đền thánh quốc gia kính Đức Mẹ Suyapa, mà dân Honduras gọi thân mật là La Morenita. Thư viện chọn nơi này làm đại diện duy nhất cho Honduras vì hai lẽ: Đức Mẹ Suyapa là bổn mạng của cả nước từ năm 1925, và theo Via Peregrina, mỗi dịp lễ 3 tháng 2 có hơn một triệu người tìm về, cuộc tụ họp đạo lớn nhất trong năm của Honduras.
ILa Morenita, Pho Tượng Nhỏ Trên Cánh Đồng Ngô
Câu chuyện được giữ trong trí nhớ người Honduras gần ba thế kỷ. Theo Via Peregrina, vào khoảng cuối tháng 1 hay đầu tháng 2 năm 1747, người làm thuê Alejandro Colindres cùng một cậu bé tám tuổi đi dọn ruộng ngô trên núi Piligüín ở phía đông bắc Tegucigalpa. Trời tối trên đường về, hai người ngủ lại ngoài trời. Nửa đêm Alejandro thấy đau lưng vì một vật cứng bên dưới, ông ném nó đi, rồi lại thấy nó nằm đúng chỗ cũ. Sáng ra ông nhận ra đó là một pho tượng Đức Mẹ bằng gỗ tuyết tùng, không lớn hơn ngón tay cái.
Hondurastravel kể tiếp: ông mang tượng về cho mẹ, bà lập một bàn thờ nhỏ trong nhà, và hàng xóm tới cầu nguyện ngày càng đông. Pho tượng cao chừng 6 cm, gương mặt sẫm màu, mặc áo hồng khoác áo choàng sẫm điểm sao vàng, về sau được người mộ đạo dâng thêm đồ trang sức. Via Peregrina đoán tượng là tác phẩm của một người thợ dân gian trước khi được tìm thấy. Màu gỗ sẫm là lý do cái tên La Morenita, cô bé da nâu, một cách gọi trìu mến.
Người Công Giáo không thờ pho tượng. Tượng là hình ảnh giúp họ nhớ tới Đức Maria, mẹ của Chúa Giêsu, và qua Người mà cầu nguyện với Thiên Chúa. Khi Giáo hội tôn một hình ảnh Đức Mẹ làm bổn mạng của một nước, điều ấy có nghĩa là cả dân nước ấy được đặt dưới sự che chở trong lời cầu bầu của Đức Mẹ, và ngày lễ kính Người thành ngày chung của mọi giáo xứ. Theo Via Peregrina, Đức Piô XI tuyên bố Đức Mẹ Suyapa là bổn mạng Honduras năm 1925, và năm 1982 danh hiệu ấy được mở ra thành bổn mạng Trung Mỹ.
Chỗ cần lưu ý nhất là nơi đặt pho tượng giữa hai ngôi nhà thờ. Theo Via Peregrina và Hondurastravel, tượng vốn được giữ ở nhà nguyện cũ (Ermita de Suyapa) vì dân gian tin Đức Mẹ ưa ngôi nhà nhỏ thân thuộc hơn tòa nhà mới đồ sộ, và chỉ được rước sang nhà thờ lớn vào những dịp lễ đông người. Trong khi đó, trang thông tin của Vương cung thánh đường Suyapa ghi rằng từ khi đền thánh được nâng lên hàng Vương cung thánh đường nhỏ năm 2015, pho tượng đã được rước hẳn sang ngự tại vương cung thánh đường lớn.
Chỗ thứ hai là cách gọi hiện ra. Truyền tích ở Suyapa là việc tìm thấy một pho tượng gỗ, không phải một lần Đức Mẹ hiện ra như ở Guadalupe.
IITừ Bàn Thờ Trong Nhà Tới Vương Cung Thánh Đường
Lịch sử nơi này đi theo ba nấc: bàn thờ trong nhà một gia đình nông dân, nhà nguyện nhỏ thời thuộc địa, rồi nhà thờ lớn thế kỷ 20. Cả ba vẫn còn gần nhau quanh làng Suyapa. Các mốc dưới đây theo Via Peregrina, Hondurastravel, trang của vương cung thánh đường và báo El Heraldo.
- 1747Tìm thấy tượngAlejandro Colindres tìm thấy pho tượng trên núi Piligüín phía đông bắc Tegucigalpa, mang về cho mẹ lập bàn thờ trong nhà.
- 1777 hoặc 1780Nhà nguyện SuyapaMột người được khỏi bệnh đứng ra dựng nhà nguyện để trả lời hứa. Hondurastravel ghi thánh lễ đầu tiên năm 1777, Via Peregrina ghi nhà nguyện lập năm 1780.
- 1925Bổn mạng HondurasGiáo hoàng Piô XI tuyên bố Đức Mẹ Suyapa là bổn mạng Honduras, theo Via Peregrina và Hondurastravel.
- 1954Đặt đá nhà thờ lớnÝ tưởng do Đức ông Emilio Morales Roque khởi xướng từ năm 1942. Tổng giám mục José de la Cruz Turcios y Barahona đặt viên đá đầu ngày 8 tháng 12 năm 1954, lễ Đức Mẹ Vô Nhiễm, trên đất do gia đình Zúñiga Inestroza hiến.
- 1982Bổn mạng Trung MỹDanh hiệu bổn mạng được mở ra cho cả vùng Trung Mỹ, theo Via Peregrina.
- 1993 và 2005Mở cửa và khánh thànhCông trình được Tổng giám mục Héctor Enrique Santos tiếp nối và Hồng y Óscar Andrés Rodríguez Maradiaga hoàn tất. Hondurastravel ghi nhà thờ lớn mở cửa năm 1993, El Heraldo ghi khánh thành chính thức năm 2005.
- 2015Vương cung thánh đườngThời Giáo hoàng Phanxicô, Bộ Phụng tự và Kỷ luật Bí tích ra sắc lệnh nâng đền thánh lên hàng Vương cung thánh đường nhỏ ngày 28 tháng 8, công bố ngày 9 tháng 9 năm 2015.
Các nguồn vênh nhau ở năm điểm cần ghi rõ. Năm nhà nguyện cổ: Hondurastravel ghi thánh lễ đầu tiên năm 1777, Via Peregrina ghi nhà nguyện lập năm 1780, còn El Heraldo lại dùng năm 1780 làm năm tượng xuất hiện. Ba nguồn cùng một con số mà gán cho ba việc khác nhau, nên thư viện ghi 1777 hoặc 1780 cho nhà nguyện và giữ năm 1747 cho việc tìm thấy tượng, là năm mà Via Peregrina, Hondurastravel và trang của vương cung thánh đường cùng ghi.
Năm nhà thờ lớn và vị trí đặt tượng: Hondurastravel ghi nhà thờ lớn mở cửa năm 1993, El Heraldo ghi khánh thành chính thức năm 2005. Về nơi giữ pho tượng, Via Peregrina và Hondurastravel ghi tượng thường ở nhà nguyện cũ và chỉ rước sang nhà thờ lớn vào dịp lễ, trong khi trang của Vương cung thánh đường Suyapa ghi từ năm 2015 pho tượng đã được đưa hẳn sang vương cung thánh đường. Ngày nâng vương cung thánh đường: trang của vương cung thánh đường ghi sắc lệnh ngày 28 tháng 8 năm 2015, Hondurastravel ghi ngày 9 tháng 9 năm 2015, tức ngày công bố.
Cuối cùng, El Heraldo viết Đức Piô XII tuyên bố bổn mạng năm 1925. Năm ấy là triều Giáo hoàng Piô XI, và Via Peregrina cùng Hondurastravel đều ghi Piô XI, nên thư viện theo hai nguồn này.
IIINhà Nguyện Nhỏ Và Nhà Thờ Tân Gothic Trắng
Ở Suyapa có hai công trình, và chính sự đứng cạnh nhau của chúng là điều đáng nhìn. Nhà nguyện cũ (Ermita de Suyapa) là một ngôi nhà thờ thời thuộc địa nhỏ, tường dày quét vôi, bên trong vừa đủ cho một giáo xứ làng. Đây là nơi giữ pho tượng suốt hơn hai thế kỷ và theo Via Peregrina vẫn là không gian gắn bó mật thiết nhất với truyền thống hành hương Suyapa.
Nhà thờ lớn theo lối tân Gothic, sơn trắng, mặt bằng hình thánh giá Latinh, có vòm lớn và những ô cửa kính màu rộng. Theo trang của vương cung thánh đường, nhà thờ dài 93 m, hai tháp mặt tiền cao 43 m, vòm chính cao 46 m với đường kính 11,5 m, cánh ngang rộng 47,5 m, lòng gian giữa rộng 13,5 m và hai gian bên mỗi bên rộng 9 m. El Heraldo ghi bàn thờ chính làm ở Valencia, Tây Ban Nha, cao 15 m, bằng cẩm thạch, đồng và vàng. Nhà thờ đủ chỗ cho hàng nghìn người khi đám đông ngày lễ đổ về.
Gỗ tuyết tùng, cao chừng 6 cm, mặc áo hồng khoác áo choàng sẫm điểm sao vàng, đặt trong khung bạc để người hành hương nhìn thấy.
Nhà thờ nhỏ thời thuộc địa, dâng thánh lễ đầu tiên năm 1777 hoặc lập năm 1780 tùy nguồn, nơi giữ pho tượng suốt hơn hai thế kỷ.
Tân Gothic, sơn trắng, dài 93 m, tháp 43 m, vòm cao 46 m (đường kính 11,5 m), cánh ngang 47,5 m, đặt đá ngày 8 tháng 12 năm 1954.
Cao 15 m, cẩm thạch, đồng và vàng, làm ở Valencia, Tây Ban Nha, theo El Heraldo.
Những ô kính lớn chạy dọc thân nhà thờ, Via Peregrina ghi là nét nổi bật của nội thất.
| Hạng mục | Số liệu | Nguồn |
|---|---|---|
| Chiều cao pho tượng | Chừng 6 cm | Via Peregrina |
| Chiều dài và cánh ngang nhà thờ lớn | Dài 93 m, cánh ngang 47,5 m | trang của vương cung thánh đường |
| Chiều cao tháp và vòm | Tháp 43 m, vòm cao 46 m (đường kính 11,5 m) | trang của vương cung thánh đường |
| Bàn thờ chính | Cao 15 m | El Heraldo |
| Khách hành hương dịp 3 tháng 2 | Hơn một triệu | Via Peregrina |
IVThế Đất Và Hướng
Xin nói ngay từ đầu: đạo Công Giáo không có phép phong thủy. Nhà thờ Công Giáo xưa được dựng theo hướng phụng vụ, ưa đặt cung thánh về phía đông, nơi mặt trời mọc, để nhắc tới Chúa Phục Sinh. Ở Suyapa, chỗ đứng của nhà nguyện do nơi gia đình người tìm thấy tượng sinh sống quyết định, còn nhà thờ lớn dựng trên mảnh đất được hiến tặng bên cạnh, và thư viện không có số đo hướng của hai công trình. Đoạn sau là cách thư viện đọc nơi này theo con mắt xem đất cổ truyền của người Việt, để bạn đọc có chỗ đối chiếu, không lấy từ tư liệu nào của tổng giáo phận.
Người Việt đọc trước hết là từ núi xuống làng. Pho tượng được tìm thấy trên núi Piligüín, rồi được đưa xuống làng, đặt vào nhà người, và từ đó mới thành nơi thờ chung. Theo lối cũ, long mạch từ núi đi xuống, dừng lại ở chỗ đất bằng có người ở, nơi ấy gọi là chỗ kết huyệt. Câu chuyện của Suyapa, nhìn bằng con mắt ấy, là câu chuyện một vật thiêng rời núi cao để tìm chỗ dừng giữa làng.
Thứ hai là lớn và nhỏ đứng cạnh nhau. Nhà nguyện nhỏ thấp từ thời thuộc địa đứng gần nhà thờ lớn trắng cao vút. Phép cũ đọc hai khối ấy như chủ và khách: khối lớn bề thế đón đại chúng, còn khối nhỏ giữ cội nguồn lịch sử của nơi thờ. Người Việt quen với cảnh ấy ở nhiều đền cổ, nơi nếp đền gốc nhỏ và trầm mặc lưu giữ ký ức buổi đầu, còn tòa đại bái rộng mở ra để đón bá tánh thập phương.
Thứ ba là minh đường. Khoảng sân rộng trước nhà thờ lớn đón hàng trăm nghìn người mỗi dịp lễ. Lối cũ gọi khoảng trống bằng trước mặt là nơi khí tụ lại trước khi vào nhà, và nói minh đường phải rộng tương xứng với ngôi nhà. Ở đây sân được mở cho đám đông, và sự tương xứng ấy đến từ nhu cầu đón người hành hương chứ không đến từ sách xem đất.
Cuối cùng là sắc trắng. Theo ngũ hành, màu trắng thuộc Kim, tháp nhọn thuộc dáng Hỏa. Thư viện ghi những chỗ trùng hình ấy để quý vị so với lối nhìn quen thuộc của người Việt, không có ý nói người dựng đền đã tính tới.
VNgày Ba Tháng Hai Và Mùa Hành Hương Suyapa
Đền thánh theo lịch phụng vụ Công Giáo, tính theo dương lịch. Lễ lớn nhất là ngày 3 tháng 2, lễ Đức Mẹ Suyapa, gần với thời điểm tìm thấy tượng cuối tháng 1 hay đầu tháng 2 năm 1747. Hondurastravel ghi các cuộc mừng lễ bắt đầu từ ngày 2 tháng 2 với ca đoàn và nhóm nhạc, và ngày 3 tháng 2 là ngày nghỉ ở Tegucigalpa và Comayagüela. Via Peregrina nhắc tới Đoàn Hiệp sĩ Suyapa (Orden de los Caballeros de Suyapa), một hội giáo dân nam hộ tống pho tượng trong chuyến rước hằng năm qua các vùng của Honduras. Bảng chỉ ghi ngày.
| Ngày | Theo lịch nào | Lễ | Nội dung |
|---|---|---|---|
| 3 tháng 2 | Lịch phụng vụ Công Giáo tại Honduras, dương lịch | Lễ Đức Mẹ Suyapa | Lễ bổn mạng quốc gia, hơn một triệu người hành hương theo Via Peregrina, cử hành trọng thể tại vương cung thánh đường. |
| 2 tháng 2 | Lịch phụng vụ Công Giáo, dương lịch | Lễ Dâng Chúa Giêsu vào Đền Thánh | Ngày mở đầu các cuộc mừng lễ Suyapa, theo Hondurastravel. |
| 8 tháng 12 | Lịch phụng vụ Công Giáo, dương lịch | Lễ Đức Mẹ Vô Nhiễm Nguyên Tội | Lễ trọng kính Đức Mẹ, cũng là ngày đặt đá móng nhà thờ lớn năm 1954. |
| Tuần Thánh và Phục Sinh | Lịch phụng vụ Công Giáo, ngày đổi theo năm | Đỉnh cao năm phụng vụ | Các nghi lễ Tuần Thánh cử hành tại vương cung thánh đường, ngày tính theo lễ Phục Sinh từng năm. |
| 25 tháng 12 | Lịch phụng vụ Công Giáo, dương lịch | Lễ Giáng Sinh | Lễ trọng mừng Chúa giáng sinh, mừng tại mọi giáo xứ và đền thánh. |
Cùng dòng tượng Đức Mẹ nhỏ do người dân nghèo tìm thấy rồi thành bổn mạng cả nước, quý vị có thể đọc Vương cung thánh đường Đức Mẹ Các Thiên Thần, Cartago ở Costa Rica. Gần Suyapa hơn về đường đi là Vương cung thánh đường Esquipulas bên kia biên giới Guatemala, nơi người hành hương Honduras cũng thường tìm tới. Thư viện chưa tìm được nguồn về sinh hoạt của người Việt tại Suyapa nên không ghi.
VINơi Chốn Và Đường Tới
- Địa chỉ
- Aldea de Suyapa, Tegucigalpa, Francisco Morazán
- Đường tới
- Vương cung thánh đường ở làng Suyapa, phía đông nam trung tâm Tegucigalpa, tỉnh Francisco Morazán, đi đường bộ từ trung tâm thủ đô qua các khu phố ven đồi.
- Toạ độ
- 14.0805, -87.1576
Đây là đền thánh đang có thánh lễ hằng ngày, không phải điểm tham quan đơn thuần. Lệ thường được nhắc: ăn mặc kín đáo, giữ im lặng trong nhà nguyện cũ cũng như trong vương cung thánh đường, xếp hàng theo dòng người khi tới trước pho tượng và không dừng lâu. Trong thánh lễ, khách chỉ xem kiến trúc xin đứng phía sau. Dịp đầu tháng 2, làng Suyapa và sân nhà thờ rất đông, quý vị nên tính thời gian đi lại rộng hơn.
Những nơi gần đây trong thư viện
VIIĐóng Góp Cho Trang Này
Góp ảnh, thông tin hoặc video cho Vương cung thánh đường Đức Mẹ Suyapa, Tegucigalpa
Thầy Ưng Khiêm mời cộng đồng cùng làm giàu trang này. Ảnh chụp tận nơi, một chi tiết lịch sử chưa được nhắc, một đoạn video ngắn: mọi đóng góp đều được đọc và trả lời.
Chưa có đóng góp nào từ cộng đồng. Bạn có thể là người đầu tiên.
?Hỏi Đáp Nhanh
Đức Mẹ Suyapa là ai?
Là tước hiệu người Honduras kính Đức Maria qua pho tượng gỗ tuyết tùng cao chừng 6 cm, tìm thấy năm 1747 trên núi Piligüín gần Tegucigalpa. Dân gian gọi thân mật là La Morenita vì gương mặt sẫm màu. Đức Mẹ Suyapa được Giáo hoàng Piô XI tuyên bố là bổn mạng Honduras năm 1925 và thành bổn mạng Trung Mỹ năm 1982.
Tượng Đức Mẹ Suyapa lớn bao nhiêu?
Theo Via Peregrina, pho tượng chỉ cao chừng 6 cm, không lớn hơn ngón tay cái, bằng gỗ tuyết tùng, mặc áo hồng và áo choàng sẫm điểm sao vàng. Via Peregrina và Hondurastravel ghi tượng thường ở nhà nguyện cũ và chỉ rước sang nhà thờ lớn dịp lễ, còn trang của Vương cung thánh đường Suyapa ghi từ năm 2015 tượng đã được đưa hẳn sang vương cung thánh đường.
Lễ Đức Mẹ Suyapa ngày nào?
Ngày 3 tháng 2 theo lịch phụng vụ Công Giáo tại Honduras. Theo Hondurastravel, các cuộc mừng lễ bắt đầu từ ngày 2 tháng 2, và ngày 3 tháng 2 là ngày nghỉ ở Tegucigalpa và Comayagüela. Via Peregrina ghi mỗi năm dịp này có hơn một triệu người hành hương về Suyapa.
Vương cung thánh đường Suyapa xây năm nào?
Đá móng đặt ngày 8 tháng 12 năm 1954. Hondurastravel ghi nhà thờ mở cửa năm 1993, El Heraldo ghi khánh thành chính thức năm 2005. Nhà thờ tân Gothic dài 93 m, cánh ngang rộng 47,5 m, được nâng làm vương cung thánh đường nhỏ theo sắc lệnh ngày 28 tháng 8 năm 2015, công bố ngày 9 tháng 9.
Nhà nguyện Suyapa khác vương cung thánh đường thế nào?
Nhà nguyện cũ (Ermita de Suyapa) là ngôi nhà thờ nhỏ thời thuộc địa, dâng thánh lễ đầu tiên năm 1777 hoặc lập năm 1780 tùy nguồn, nơi giữ pho tượng suốt hơn hai thế kỷ. Vương cung thánh đường là nhà thờ lớn tân Gothic dựng từ năm 1954 bên cạnh để đón đám đông hành hương và được nâng hàng vương cung thánh đường nhỏ năm 2015.