Những ngày cuối tháng 7, trên con đường từ San José sang Cartago, người đi bộ nối nhau thành dòng suốt ngày đêm: gia đình dắt trẻ nhỏ, người già chống gậy, thanh niên đeo ba lô, có người đi chân trần. Tới cuối đường là một quảng trường rộng và một nhà thờ đá xám với vòm tròn lớn ở giữa. Ở bậc cửa, nhiều người quỳ xuống, và theo Tico Times, họ đi nốt quãng cuối bằng đầu gối, từ cửa vào tới bàn thờ, nơi một pho tượng nhỏ màu sẫm đặt giữa khung hào quang vàng.
Đây là Vương cung thánh đường Đức Mẹ Các Thiên Thần (Basílica de Nuestra Señora de los Ángeles) ở thành phố Cartago, thuộc Công Giáo Rôma, đền thánh quốc gia và tiểu vương cung thánh đường của Giáo phận Cartago. Nơi này kính Đức Mẹ Các Thiên Thần, mà người Costa Rica gọi bằng tên thân mật La Negrita. Tico Times ghi Costa Rica chính thức nhận Đức Mẹ làm bổn mạng năm 1824, và cuộc đi bộ Romería mỗi đầu tháng 8, với hơn hai triệu người theo Tico Times, là cuộc tụ họp tôn giáo lớn nhất nước. Vì vậy thư viện chọn nơi này làm đại diện duy nhất cho Costa Rica.
ILa Negrita, Tảng Đá Và Con Suối
Câu chuyện được kể lại ở Costa Rica qua gần bốn thế kỷ. Theo People of Costa Rica, sáng ngày 2 tháng 8 năm 1635, cô gái lai Juana Pereira đang ở bên một con suối thuộc khu Puebla de los Pardos, ngoại ô Cartago, thì thấy một pho tượng đá nhỏ màu sẫm trên một tảng đá. Cô mang tượng về nhà, hôm sau tượng lại ở chỗ cũ. Việc lặp lại nhiều lần, và Tico Times ghi linh mục Baltazar de Grado cũng chứng kiến. Người đương thời hiểu đó là dấu Đức Mẹ muốn được tôn kính ngay tại chỗ ấy.
Pho tượng cao khoảng 20 cm, tạc một người nữ bồng con. People of Costa Rica ghi tượng làm từ hỗn hợp đá núi lửa gồm lherzolit, gabro và dunit. Màu đá sẫm là lý do cái tên La Negrita, nghĩa đen là cô bé da sẫm, một cách gọi trìu mến chứ không mang ý phân biệt.
Tước hiệu Đức Mẹ Các Thiên Thần thường được giải thích bằng ngày tìm thấy tượng. Trong truyền thống Phan Sinh, ngày 2 tháng 8 gắn với nhà nguyện nhỏ Portiuncula của Thánh Phanxicô Assisi, vốn mang tên Đức Mẹ Các Thiên Thần. Pho tượng tìm thấy đúng ngày ấy nên mang tước hiệu ấy. Người Công Giáo kính Đức Mẹ qua pho tượng, còn tượng là hình ảnh giúp nhớ tới Người, không phải vật được thờ.
Nhiều người tưởng Cartago là nơi Đức Mẹ hiện ra như ở Guadalupe. Truyền tích ở đây khác: điều được kể là việc tìm thấy một pho tượng và pho tượng nhiều lần trở về tảng đá cũ, không phải một lần hiện ra. Chỗ hay nhầm thứ hai là kích thước. Người lần đầu tới thường nghĩ tượng lớn, nhưng La Negrita chỉ cao chừng một gang tay, và khung hào quang vàng bao quanh mới làm tượng dễ nhìn từ xa.
Dưới lòng nhà thờ có một gian riêng giữ tảng đá nơi tìm thấy tượng, và mạch nước chảy từ dưới tảng đá. Tico Times ghi nước ấy được dành cho người hành hương từ năm 1797, và nhiều người mang bình tới lấy nước về. Trong nếp Công Giáo, đây là một cử chỉ đạo đức bình dân gắn với lời cầu nguyện, không phải bùa chú, và Giáo hội không dạy nước có sức tự thân.
IIBốn Lần Dựng Đền Bên Tảng Đá
Mọi ngôi đền ở đây đều dựng quanh tảng đá của năm 1635. Từ một am nhỏ, đền lớn dần qua thế kỷ 17 tới 19, rồi bị động đất năm 1910 phá hủy. Ngôi hiện nay là lần dựng thứ tư, làm chủ yếu bằng tiền dân góp theo People of Costa Rica, trong gần hai mươi năm.
- 1635Tìm thấy tượngNgày 2 tháng 8, Juana Pereira tìm thấy pho tượng bên con suối ở Puebla de los Pardos (People of Costa Rica).
- Khoảng 1639Am thờ đầu tiênMột am nhỏ được dựng bao lấy tảng đá, theo People of Costa Rica và Tico Times.
- 1681 và 1833Những lần dựng lạiTico Times ghi các ngôi đền kế tiếp xong năm 1681 và 1833, mỗi lần lớn hơn lần trước.
- 1824Bổn mạng Costa RicaTheo Tico Times, Costa Rica chính thức nhận Đức Mẹ Các Thiên Thần làm bổn mạng.
- 1910Động đất Santa MónicaSáng ngày 4 tháng 5 năm 1910, động đất mạnh khoảng 6,4 độ theo People of Costa Rica phá hủy ngôi đền cũ.
- 1912Khởi công ngôi hiện nayCông trình theo thiết kế của kiến trúc sư Catalonia Lluís Llach, kỹ sư Fabio Garnier. Năm xong được ghi 1924 hoặc 1930, xem hộp sử liệu dưới.
- 1935Tiểu vương cung thánh đườngĐức Piô XI tôn nhà thờ làm tiểu vương cung thánh đường (People of Costa Rica).
- 1976 và 1999Gia cố và xếp hạngNăm 1976 nhà thờ được gia cố bằng khối đá đẽo (Tico Times). Ngày 2 tháng 12 năm 1999 được công nhận di sản lịch sử kiến trúc theo sắc lệnh số 28248 (La Nación).
Ba nguồn thư viện đã mở ghi năm xong nhà thờ khác nhau. People of Costa Rica ghi công trình kéo dài từ 1912 tới 1924. La Nación ghi 1912 tới 1930, và Tico Times cũng ghi nhà thờ xong năm 1930. Có thể năm 1924 là lúc thân nhà thờ đưa vào dùng còn năm 1930 là lúc hoàn tất, nhưng các nguồn không nói rõ, nên thư viện ghi cả hai.
Về số lần dựng đền, People of Costa Rica chỉ nói các ngôi đền lớn dần qua thế kỷ 17 tới 19, còn Tico Times nêu hai mốc 1681 và 1833. Thư viện dùng hai mốc ấy và ghi rõ nguồn.
IIINét Byzantine Hiếm Thấy Ở Costa Rica
Phần lớn nhà thờ Costa Rica theo lối thuộc địa Tây Ban Nha hay tân cổ điển, nên ngôi vương cung thánh đường Cartago nổi bật nhờ nét Byzantine. People of Costa Rica tả tường dày, vòm cuốn tròn, khối nhà chắc nịch, trên cùng là một vòm lớn ở giữa, mặt tiền đá xám. Tico Times tả vòm ấy dựng trên nền tám cạnh. Người thiết kế là kiến trúc sư người Catalonia Lluís Llach Llagostera, cùng kỹ sư Fabio Garnier.
Bên trong, theo Tico Times, pho tượng La Negrita đặt trong một nhà tạm bằng gỗ tuyết tùng và vàng trên bàn thờ chính. Hai bên có các bàn thờ phụ kính Thánh Antôn thành Padova (San Antonio de Padua), Thánh Bênêđictô người Palermo (San Benito de Palermo), Thánh Vinhsơn Phaolô (San Vicente de Paúl) và Thánh Cajetanô (San Cayetano), cùng những ô cửa kính màu lớn. Dưới lòng nhà thờ là gian giữ tảng đá và mạch nước.
Vòm giữa phủ lên lòng nhà thờ, People of Costa Rica gọi là vòm trung tâm, Tico Times tả dựng trên nền tám cạnh.
Nơi đặt pho tượng La Negrita trên bàn thờ chính, theo Tico Times.
Gian dưới lòng nhà thờ, sau một cổng nhỏ, giữ tảng đá nơi tìm thấy tượng và mạch nước chảy từ dưới đá.
Tường dày, vòm cuốn tròn, được gia cố năm 1976 bằng những khối trông như đá đẽo (Tico Times).
| Hạng mục | Số liệu | Nguồn |
|---|---|---|
| Pho tượng | Khoảng 20 cm, đá núi lửa | People of Costa Rica |
| Thời gian xây | 1912 tới 1924 hoặc 1930 | People of Costa Rica ghi 1924, La Nación và Tico Times ghi 1930 |
| Động đất phá đền cũ | 4 tháng 5 năm 1910, khoảng 6,4 độ | People of Costa Rica |
| Đường Romería | Khoảng 22 km từ San José | Tico Times |
| Xếp hạng | Sắc lệnh số 28248, 2 tháng 12 năm 1999 | La Nación |
IVThế Đất Và Hướng
Người Công Giáo Costa Rica không chọn chỗ dựng đền bằng la bàn phong thủy, và giáo lý Công Giáo không dạy phong thủy. Nhà thờ xưa theo hướng phụng vụ, ưa quay cung thánh về phía đông, nhưng ở Cartago điều quyết định là truyền tích: mọi ngôi đền đều phải bao lấy tảng đá năm 1635, nên chỗ đứng đã được định sẵn trước khi ai tính tới hướng. Phần sau đây do thư viện viết theo lối xem đất cổ truyền của người Việt, để bạn đọc quen lối ấy có chỗ so, không lấy từ tư liệu nào của giáo phận.
Nét đầu tiên là núi lửa. Cartago nằm ở đầu phía đông Thung lũng Trung tâm, dưới chân dãy núi lửa, và chính pho tượng cũng làm từ đá núi lửa. Trong ngũ hành, núi lửa là chỗ Hỏa và Thổ gặp nhau, Hỏa sinh Thổ. Một pho tượng đá sinh ra từ lửa của đất, đặt trên tảng đá của vùng đất ấy, theo lối đọc cổ truyền là vật và đất cùng một khí, không phải mang từ nơi khác tới.
Nét thứ hai là đá có nước. Tảng đá tìm thấy tượng nằm bên suối, và mạch nước vẫn chảy ra từ dưới đá. Sách xem đất xưa coi chỗ đá có nước ngầm tuôn lên là huyệt có mạch, nơi long mạch lộ ra, và ưa đặt chỗ thờ ngay trên huyệt. Ở Cartago, bàn thờ và gian tảng đá xếp chồng lên nhau theo đúng trục ấy, dù người dựng chỉ làm theo truyền tích.
Nét thứ ba là minh đường và dòng người. Quảng trường rộng trước mặt tiền đón đoàn Romería đổ về từ phía San José. Theo lối cổ truyền, dòng chảy về một điểm là thế triều lai, nước chầu về huyệt. Ở đây thứ chảy về không phải nước mà là người, và thư viện chỉ nêu sự trùng hình ấy để quý vị đối chiếu, không coi là điều giải thích được đền thánh.
VNgày Hai Tháng Tám Và Cuộc Đi Bộ Romería
Đền thánh theo lịch phụng vụ Công Giáo, tính theo dương lịch. Lễ lớn nhất là ngày 2 tháng 8, lễ Đức Mẹ Các Thiên Thần, cũng là ngày tìm thấy tượng năm 1635. Trong những ngày trước đó là cuộc đi bộ hành hương Romería: theo Tico Times, người ta đi khoảng 22 km từ San José tới Cartago, nhiều người lên đường từ tháng 7, và số người có thể vượt hai triệu. Bảng dưới chỉ ghi ngày, không ghi giờ.
| Ngày | Theo lịch nào | Lễ | Nội dung |
|---|---|---|---|
| 2 tháng 8 | Lịch phụng vụ Công Giáo tại Costa Rica, dương lịch | Lễ Đức Mẹ Các Thiên Thần | Lễ bổn mạng quốc gia, ngày kỷ niệm tìm thấy tượng năm 1635. Theo People of Costa Rica, ngày lễ khép lại với cuộc rước tượng người địa phương gọi là pasada. |
| Những ngày trước 2 tháng 8 | Dương lịch, lệ riêng của đền thánh | Romería, đi bộ hành hương | Khoảng 22 km từ San José, nhiều người đi suốt đêm, quãng cuối có người đi bằng đầu gối vào tới bàn thờ (Tico Times). |
| 8 tháng 12 | Lịch phụng vụ Công Giáo, dương lịch | Lễ Đức Mẹ Vô Nhiễm Nguyên Tội | Lễ trọng kính Đức Mẹ trong năm phụng vụ, mừng tại mọi giáo xứ và đền thánh. |
| Tuần Thánh và Phục Sinh | Lịch phụng vụ Công Giáo, ngày đổi theo năm | Đỉnh cao năm phụng vụ | Các nghi lễ Tuần Thánh cử hành tại vương cung thánh đường, ngày tính theo lễ Phục Sinh từng năm. |
| 25 tháng 12 | Lịch phụng vụ Công Giáo, dương lịch | Lễ Giáng Sinh | Lễ trọng mừng Chúa Hài Đồng, hình ảnh mà pho tượng La Negrita bồng trên tay. |
Cùng dòng tượng Đức Mẹ sẫm màu được cả nước kính làm bổn mạng, quý vị có thể đọc Đền thánh Đức Mẹ Aparecida ở Brasil và Vương cung thánh đường Đức Mẹ Luján ở Argentina, cả hai đều là tượng nhỏ và có cuộc đi bộ hành hương lớn. Thư viện chưa tìm được nguồn về sinh hoạt riêng của người Việt tại Cartago, nên không ghi.
VINơi Chốn Và Đường Tới
- Địa chỉ
- Basílica de Nuestra Señora de los Ángeles, thành phố Cartago, tỉnh Cartago, Costa Rica
- Đường tới
- Vương cung thánh đường ở phía đông trung tâm thành phố Cartago, tỉnh Cartago, cách thủ đô San José khoảng 22 km về phía đông nam. Có tàu và xe buýt từ San José tới Cartago.
- Toạ độ
- 9.8639, -83.9128
Đây là đền thánh đang có phụng vụ, không chỉ là điểm tham quan. Lệ thường được nhắc: ăn mặc kín đáo, giữ im lặng trong lòng nhà thờ, nhường lối giữa cho người hành hương đang đi bằng đầu gối lên bàn thờ. Xuống gian tảng đá thì đi theo dòng, lấy nước từ vòi dành sẵn, không leo lên hay chạm mạnh vào đá. Những ngày Romería đầu tháng 8, quảng trường và các phố quanh đền rất đông.
Những nơi gần đây trong thư viện
VIIĐóng Góp Cho Trang Này
Góp ảnh, thông tin hoặc video cho Vương cung thánh đường Đức Mẹ Các Thiên Thần, Cartago
Contribute photos, information or video for Basilica of Our Lady of the Angels, CartagoThầy Ưng Khiêm mời cộng đồng cùng làm giàu trang này. Ảnh chụp tận nơi, một chi tiết lịch sử chưa được nhắc, một đoạn video ngắn: mọi đóng góp đều được đọc và trả lời.
Everyone is welcome to enrich this page: a photo you took, a detail the page misses, a short video. Every contribution is read and answered.
Chưa có đóng góp nào từ cộng đồng. Bạn có thể là người đầu tiên. No community contribution yet. You could be the first.
?Hỏi Đáp Nhanh
La Negrita Costa Rica là ai
Là tên thân mật người Costa Rica gọi Đức Mẹ Các Thiên Thần, qua pho tượng đá núi lửa nhỏ cao khoảng 20 cm, tạc Đức Mẹ bồng Chúa Hài Đồng, tìm thấy bên một con suối ở Cartago ngày 2 tháng 8 năm 1635. Tên gọi đến từ màu đá sẫm. Theo Tico Times, Costa Rica chính thức nhận Đức Mẹ làm bổn mạng năm 1824.
Romería Costa Rica là gì
Là cuộc đi bộ hành hương hằng năm tới Vương cung thánh đường Cartago trong những ngày trước lễ 2 tháng 8. Theo Tico Times, quãng đường chính dài khoảng 22 km từ San José, nhiều người lên đường từ tháng 7, số người có thể vượt hai triệu, và quãng cuối có người đi bằng đầu gối vào tới bàn thờ.
Vương cung thánh đường Cartago xây năm nào
Ngôi hiện nay khởi công năm 1912, sau khi động đất ngày 4 tháng 5 năm 1910 phá đền cũ. Năm xong được ghi khác nhau: People of Costa Rica ghi 1924, La Nación và Tico Times ghi 1930. Thiết kế của kiến trúc sư người Catalonia Lluís Llach, mang nét Byzantine, được tôn làm tiểu vương cung thánh đường năm 1935.
Lễ Đức Mẹ Các Thiên Thần ngày nào
Ngày 2 tháng 8 theo lịch phụng vụ Công Giáo tại Costa Rica, trùng ngày tìm thấy tượng năm 1635. Đây là lễ bổn mạng quốc gia và là đích của cuộc đi bộ Romería. Trong truyền thống Phan Sinh, ngày 2 tháng 8 vốn gắn với nhà nguyện Portiuncula mang tên Đức Mẹ Các Thiên Thần.
Nước ở vương cung thánh đường Cartago là gì
Là mạch nước chảy từ dưới tảng đá nơi tìm thấy tượng, trong một gian dưới lòng nhà thờ. Theo Tico Times, nước được dành cho người hành hương từ năm 1797, nhiều người mang bình tới lấy về. Với người Công Giáo, đây là cử chỉ đạo đức gắn với lời cầu nguyện, Giáo hội không dạy nước có sức tự thân.