Nam Tarawa là một dải đất dài và rất hẹp, có đoạn đứng giữa đường nhìn sang trái thấy đầm phá, nhìn sang phải thấy đại dương. Con đường chính chạy suốt dải đất ấy, và ở khu Teaoraereke, sát mép đường, quý vị gặp một ngôi nhà thờ tường trắng, có tháp gắn thánh giá. Bước vào trong, điều lạ mắt đầu tiên là không có một hàng ghế nào. Lòng nhà rộng và trống, nền lót mát, người dự lễ ngồi xếp bằng ngay trên nền.
Đây là Nhà thờ chính tòa Thánh Tâm (Sacred Heart Cathedral), nhà thờ mẹ của giáo phận Tarawa và Nauru, đứng cạnh trụ sở Giáo hội Công Giáo Kiribati. Thư viện chọn nơi này làm đại diện duy nhất của Kiribati vì một lẽ giản dị: theo số liệu của gcatholic.org, hơn một nửa dân nước này là người Công Giáo, và mọi giáo xứ rải trên các rạn san hô vòng cách nhau hàng trăm cây số biển đều quy về ngai tòa giám mục đặt ở đây.
IThánh Tâm, Ngai Tòa Giám Mục Và Một Giáo Phận Trải Trên Biển
Nhà thờ thuộc Công Giáo Rôma, nghi lễ Latinh. Theo gcatholic.org, đây là nhà thờ chính tòa của giáo phận Tarawa và Nauru, một giáo phận nằm trong giáo tỉnh Suva. Chữ chính tòa chỉ nơi đặt cathedra, ngai tòa của giám mục, nên nhà thờ này là nhà thờ mẹ của mọi giáo xứ trong giáo phận. Vị giám mục hiện nay là Simon Mani, thuộc Dòng Thừa sai Thánh Tâm (Missionnaires du Sacré-Cœur, viết tắt M.S.C.), được bổ nhiệm ngày 2 tháng 5 năm 2024.
Cũng theo gcatholic.org, năm 2022 giáo phận có 67.988 người Công Giáo trên 127.237 dân, với 23 giáo xứ, 18 điểm truyền giáo và 32 linh mục. Giáo phận coi sóc cả nước Kiribati lẫn đảo Nauru, tức hai quốc gia trong một giáo phận. Tước hiệu Thánh Tâm của nhà thờ trùng với tên của chính dòng tu đã mang đạo tới đây, nên cái tên nói luôn gốc gác của giáo hội địa phương.
Thánh Tâm là Trái Tim Chúa Giêsu, hình ảnh người Công Giáo dùng để nói về tình thương của Thiên Chúa dành cho con người. Nếp sùng kính này lan rộng từ nước Pháp thế kỷ 17, gắn với Thánh nữ Margarita Maria Alacoque (Marguerite-Marie Alacoque). Dòng Thừa sai Thánh Tâm do linh mục Jules Chevalier lập ở Issoudun, nước Pháp, giữa thế kỷ 19, lấy việc đem lòng sùng kính ấy đi khắp nơi làm đường hướng. Các đảo Thái Bình Dương là một trong những miền truyền giáo lớn của dòng. Lễ Thánh Tâm không có ngày dương lịch cố định, mỗi năm tính theo lễ Phục Sinh.
Có hai chỗ dễ hiểu lầm. Một, thấy nhà thờ không có ghế, có người nghĩ là nhà thờ chưa sắm đủ đồ. Các lời kể của khách dự lễ cho thấy khác: giáo dân ngồi trên nền là nếp sinh hoạt của người đảo, cũng như trong nhà hội truyền thống của làng, mọi người đều ngồi dưới nền. Hai, mốc năm 1966 hay bị chép thành năm xây nhà thờ. Thật ra đó là năm miền truyền giáo được nâng thành giáo phận, còn năm dựng ngôi nhà thờ thì không nguồn nào thư viện mở được có ghi.
Trong thư viện, quý vị có thể đặt nơi này cạnh mấy nhà thờ chính tòa Công Giáo khác của các đảo quốc Thái Bình Dương: Nhà thờ chính tòa Thánh Tâm, Port Vila cùng tước hiệu, Nhà thờ chính tòa Đức Maria, Nukuʻalofa và Nhà thờ chính tòa Mulivai, Apia. Ba nơi ấy gắn với Dòng Đức Mẹ, còn Tarawa thuộc về các thừa sai Thánh Tâm, cùng dòng với Nhà thờ chính tòa Đức Mẹ Lên Trời, Majuro ở Quần đảo Marshall.
IITừ Hai Giáo Lý Viên Bản Xứ Tới Giáo Phận Tarawa Và Nauru
Xin nói thẳng trước: năm xây ngôi nhà thờ hiện nay không có trong nguồn nào thư viện đã mở. Trang gcatholic.org không ghi ngày xây hay ngày cung hiến. Trang fr.aroundus.com có nhắc năm 1966, nhưng đó là năm nơi này thành tòa giám mục. Phần sử có nguồn rõ là sử của miền truyền giáo, và nó bắt đầu bằng một chuyện ít gặp: người mang đạo về quần đảo Gilbert (Gilbert Islands) trước tiên không phải linh mục, mà là hai người thợ bản xứ.
Theo tài liệu của Đại học Nam Thái Bình Dương, năm 1881 hai giáo lý viên Betero và Tiroi trở về quê sau khi theo đạo ở Tahiti. Trang của Dòng Thừa sai Thánh Tâm vùng Thái Bình Dương ghi rằng trước khi các thừa sai tới, hai ông đã rửa tội cho 560 người và đang dạy đạo cho 600 người nữa. Khi ba thừa sai đầu tiên đặt chân lên đảo Nonouti, họ gặp một cộng đoàn đã chờ sẵn.
- 1881Betero và Tiroi mang đạo vềHai giáo lý viên người quần đảo Gilbert trở về từ Tahiti và tự dạy đạo cho đồng hương, theo tài liệu của Đại học Nam Thái Bình Dương.
- 1888Các thừa sai Thánh Tâm tới NonoutiNgày 10 tháng 5, cha E. Bontemps, cha Joseph Leray và thầy Conrad Weber tới đảo Nonouti (trang của dòng ghi nhầm là Joseph). Thánh lễ đầu tiên được cử hành trên một chiếc xuồng nhỏ giữa đầm phá Nonouti.
- 1895Các nữ tu tớiTháng 8, các nữ tu đầu tiên tới miền truyền giáo. Khi ấy trụ sở còn đặt ở Nonouti, theo trang của dòng.
- 1897Hạt Đại diện Tông tòa quần đảo GilbertTòa Thánh lập hạt ngày 28 tháng 6. Cha Joseph-Marie Leray làm giám mục đầu tiên, coi sóc tới năm 1927.
- 1966Thành giáo phận TarawaNgày 21 tháng 6, hạt Đại diện Tông tòa được nâng thành giáo phận, nhà thờ Thánh Tâm là nhà thờ chính tòa. Nguồn không ghi ngôi nhà thờ được dựng trước hay sau mốc này.
- 1978Giám mục người Kiribati đầu tiênPaul Mea kế vị giám mục Pierre Guichet. Cùng năm, ngày 15 tháng 11, giáo phận đổi tên thành Tarawa, Nauru và Funafuti.
- 1982Giáo phận Tarawa và NauruNgày 10 tháng 9, giáo phận mang tên như hiện nay, theo gcatholic.org.
- 2024Giám mục Simon ManiVị giám mục thuộc Dòng Thừa sai Thánh Tâm được bổ nhiệm ngày 2 tháng 5.
Các nguồn vênh nhau ở mấy chỗ, thư viện ghi cả hai bên. Về năm Paul Mea nhận chức: trang của Dòng Thừa sai Thánh Tâm ghi 1978, tài liệu của Đại học Nam Thái Bình Dương ghi 1979. Về tỷ lệ người Công Giáo: gcatholic.org tính ra 53,4 phần trăm cho năm 2022, tài liệu của Đại học Nam Thái Bình Dương ghi 55,8 phần trăm. Về tên giáo phận năm 1966: gcatholic.org ghi là giáo phận Tarawa, trang của dòng viết là giáo phận Kiribati. Về khu phố: đa số nguồn ghi Teaoraereke, riêng một dòng địa chỉ trên fr.aroundus.com ghi Nanikai, là làng kế bên.
Trang fr.aroundus.com còn viết rằng tòa giám mục dời từ đảo Tabiteuea về Tarawa. Chi tiết này chưa có nguồn thứ hai, thư viện chép lại và để ngỏ. Các giám mục trước năm 1978 theo trang của dòng lần lượt là Joseph-Marie Leray (1897 tới 1927), Joseph Bach (1927 tới 1933), Octave-Marie Terrienne (1937 tới 1961) và Pierre Guichet (1961 tới 1978).
IIITường Trắng, Tháp Thánh Giá Và Lòng Nhà Không Ghế
Về hình dáng, nguồn chỉ cho mấy nét: tường trắng, một ngọn tháp có gắn thánh giá, nằm dọc đường chính của Nam Tarawa trong khu Teaoraereke (theo fr.aroundus.com). Kiến trúc sư, vật liệu, kích thước và sức chứa chưa có nguồn, thư viện không đoán. Phần sống động hơn tới từ lời khách dự lễ trên Tripadvisor: không gian thoáng và rộng, không kê ghế, người dự lễ ngồi trên nền lót vải sơn mát. Có vị khách ghi thật rằng bên trong nóng, nên mang theo quạt tay, và lúc họ tới thì sơn đã tróc, cửa chưa sửa.
Một nhà thờ như vậy không có gì để khoe với người tìm vòm đá hay kính màu. Điều nó cho thấy là cách một cộng đoàn hải đảo dùng nhà thờ của mình. Cũng trong các lời kể ấy, có lần thanh niên vừa múa vừa tiến lên bàn thờ trong thánh lễ. Lòng nhà trống không ghế chính là chỗ cho những việc như thế.
Giáo dân ngồi trên nền lót vải sơn mát theo thói quen của người đảo. Đây là điểm mọi lời kể đều nhắc.
Mặt ngoài sơn trắng, có tháp gắn thánh giá, nhìn thấy từ đường chính. Nguồn không ghi chiều cao tháp.
Theo mapcarta.com, trụ sở Giáo hội Công Giáo Kiribati cách nhà thờ khoảng 110 mét, và có một bến thuyền mang tên bến Truyền giáo Công Giáo ở phía đầm phá.
Khách dự lễ kể có lần thanh niên vừa múa vừa tiến lên bàn thờ, một nét của phụng vụ đã thấm nếp địa phương.
| Hạng mục | Dữ kiện | Nguồn |
|---|---|---|
| Bổn mạng | Thánh Tâm Chúa Giêsu | gcatholic.org |
| Năm xây | Nguồn đã mở không ghi | Thư viện không đoán |
| Người thiết kế, vật liệu, kích thước | Chưa có nguồn | Thư viện không đoán |
| Mặt ngoài | Tường trắng, tháp có thánh giá | fr.aroundus.com |
| Bên trong | Không ghế, nền lót vải sơn | Lời khách dự lễ trên Tripadvisor |
| Giáo dân của giáo phận | 67.988 người, năm 2022 | gcatholic.org |
IVThế Đất Và Hướng
Trên một rạn san hô vòng, người dựng nhà thờ không có mấy chỗ để chọn, nên mục này càng phải dè dặt. Công Giáo không dạy phong thủy. Lệ xưa của Giáo hội về hướng là hướng phụng vụ, cung thánh quay về phía đông nơi mặt trời mọc. Ở các miền truyền giáo, lệ ấy thường nhường cho mảnh đất xin được và con đường có sẵn. Nguồn đã mở không ghi nhà thờ Thánh Tâm quay cung thánh về đâu, thư viện không đoán. Điều viết dưới đây là cách thư viện đọc theo phong thủy cổ truyền của người Việt, đưa ra cho bạn đọc quen lối ấy có chỗ đối chiếu. Nó không có trong tư liệu nào của giáo phận, và người Kiribati cũng không nghĩ về đất của mình theo cách này.
Tarawa là một rạn san hô vòng, tức một vành đất thấp ôm lấy đầm phá ở giữa. Nam Tarawa là cạnh phía nam của vành ấy: một chuỗi đảo nhỏ nối nhau thành dải dài, mặt bắc là đầm phá lặng, mặt nam là đại dương. Đất chỉ cao vài mét trên mặt biển, không núi, không sông. Sách xem đất xưa có câu dành cho chốn bằng phẳng: cao một tấc cũng là núi, thấp một tấc cũng là nước. Ở đây câu ấy đúng theo nghĩa đen, vì chỗ nào nhô lên được một chút là chỗ người ta dựng nhà.
Đọc theo lối cổ truyền, đầm phá là phần nước tụ. Vành rạn bao quanh giữ cho nước trong đầm lặng, giống vòng la thành giữ khí. Phía đại dương thì trái lại, sóng lớn, gió thẳng, lối xưa gọi là nước động, không dừng. Theo mapcarta.com, bến thuyền của khu truyền giáo nằm cách trụ sở giáo hội chừng 210 mét về phía bắc, tức phía đầm. Cả khu nhà thờ vì thế ngoảnh việc đi lại của mình về mặt nước lặng, đúng điều mà người đi thuyền lẫn người xem đất đều chọn.
Chỗ khó của thế đất này cũng rõ: dải đất quá mỏng, hai mặt đều là nước, không có gì làm chỗ tựa phía sau. Lối cổ truyền gọi đó là thế cô, thiếu huyền vũ. Trên đảo san hô, chỗ tựa nếu có thì là hàng dừa và chính bờ rạn chắn sóng. Thư viện ghi nhận xét ấy như một giới hạn của phép đọc khi đem tới nơi không có núi.
Điều sau cùng: Tarawa nằm sát đường xích đạo, chỉ hơn một độ vĩ bắc. Mặt trời nửa năm đi lệch về bắc, nửa năm lệch về nam. Lệ chuộng hướng nam của người Việt sinh từ nắng gió đất Việt, tới đây không còn nghĩa như ở nhà.
VLễ Thánh Tâm Và Thánh Lễ Tiếng Kiribati
Nhà thờ theo lịch phụng vụ Công Giáo nghi lễ Latinh. Lễ lớn nhất của năm là Phục Sinh, như ở mọi nhà thờ Công Giáo. Ngày riêng của nhà thờ là lễ Thánh Tâm Chúa Giêsu, lễ bổn mạng, rơi vào thứ Sáu sau Chúa nhật thứ hai kể từ lễ Hiện Xuống, thường trong tháng 6. Nguồn đã mở không tả nghi thức riêng của các ngày này ở Tarawa, nên bảng chỉ ghi ngày và ý nghĩa.
| Ngày | Theo lịch nào | Lễ | Nội dung |
|---|---|---|---|
| Thứ Sáu sau Chúa nhật thứ hai kể từ Hiện Xuống | Lịch phụng vụ Công Giáo, tính theo Phục Sinh | Lễ Thánh Tâm Chúa Giêsu | Lễ bổn mạng của nhà thờ chính tòa, cũng là lễ của dòng tu đã gây dựng giáo phận. |
| Ngày đổi theo năm | Lịch phụng vụ Công Giáo, tính theo tuần trăng | Tuần Thánh và Phục Sinh | Đỉnh của năm phụng vụ, giám mục cử hành tại nhà thờ chính tòa cho cả giáo phận. |
| 25 tháng 12 | Lịch phụng vụ Công Giáo, dương lịch | Lễ Giáng Sinh | Lễ mừng Chúa giáng sinh. |
| 10 tháng 5 | Dương lịch, mốc lịch sử của giáo phận | Ngày các thừa sai tới Nonouti năm 1888 | Mốc khởi đầu của miền truyền giáo. Nguồn đã mở không ghi nhà thờ chính tòa có lễ kỷ niệm thường niên hay không. |
| Mỗi Chúa nhật | Lịch tuần | Thánh lễ Chúa nhật | Giáo dân ngồi trên nền, lễ bằng tiếng Kiribati, có hát và có khi có múa. |
Về ngôn ngữ thánh lễ, hai nguồn nói khác nhau. Trang fr.aroundus.com ghi có lễ tiếng Anh. Khách dự lễ viết trên Tripadvisor lại nói lễ chỉ bằng tiếng Kiribati. Có thể hai bên nói về hai thời điểm khác nhau, thư viện ghi cả hai. Tiếng Kiribati đi vào đời sống giáo hội từ sớm: theo tài liệu của Đại học Nam Thái Bình Dương, cha Ernest Sabatier (1886 tới 1965) là người soạn cuốn từ điển Kiribati và Pháp đầu tiên. Nguồn đã mở không ghi gì về sinh hoạt của người Việt tại đây.
VINơi Chốn Và Đường Tới
- Địa chỉ
- Teaoraereke, sát đường chính của Nam Tarawa, rạn vòng Tarawa, Kiribati
- Đường tới
- Nhà thờ nằm sát đường chính của Nam Tarawa, ở khu Teaoraereke, cạnh trụ sở Giáo hội Công Giáo Kiribati. Từ sân bay Bonriki ở đầu đông dải đất, cứ theo con đường chính ấy về phía tây là tới.
- Toạ độ
- 1.3326, 173.0072
Đây là nhà thờ chính tòa đang cử hành phụng vụ. Lệ của nơi này là ngồi trên nền, nên quý vị để giày dép gọn ở ngoài nếu thấy cộng đoàn làm vậy, ngồi xếp chân kín đáo và mặc đồ che vai, che gối. Bên trong nóng, người địa phương mang quạt tay. Thánh lễ dùng tiếng Kiribati, khách không hiểu tiếng vẫn nên ngồi tới hết lễ, không đi lại chụp ảnh khi cộng đoàn đang cầu nguyện hay đang múa dâng lễ.
Những nơi gần đây trong thư viện
VIIĐóng Góp Cho Trang Này
Góp ảnh, thông tin hoặc video cho Nhà thờ chính tòa Thánh Tâm, Tarawa
Contribute photos, information or video for Sacred Heart Cathedral, KiribatiThầy Ưng Khiêm mời cộng đồng cùng làm giàu trang này. Ảnh chụp tận nơi, một chi tiết lịch sử chưa được nhắc, một đoạn video ngắn: mọi đóng góp đều được đọc và trả lời.
Everyone is welcome to enrich this page: a photo you took, a detail the page misses, a short video. Every contribution is read and answered.
Chưa có đóng góp nào từ cộng đồng. Bạn có thể là người đầu tiên. No community contribution yet. You could be the first.
?Hỏi Đáp Nhanh
Nhà thờ chính tòa Thánh Tâm Tarawa thuộc đạo nào, kính ai
Đây là nhà thờ Công Giáo Rôma, nghi lễ Latinh, dâng kính Thánh Tâm Chúa Giêsu. Nhà thờ là nhà thờ chính tòa của giáo phận Tarawa và Nauru thuộc giáo tỉnh Suva, tức nơi đặt ngai tòa giám mục. Giáo phận do các thừa sai Dòng Thừa sai Thánh Tâm gây dựng từ năm 1888 và coi sóc cả Kiribati lẫn đảo Nauru.
Sacred Heart Cathedral Kiribati xây năm nào
Nguồn đã mở không ghi năm xây. Mốc chắc chắn là ngày 21 tháng 6 năm 1966, khi hạt Đại diện Tông tòa quần đảo Gilbert được nâng thành giáo phận và nhà thờ này thành nhà thờ chính tòa. Kiến trúc sư, vật liệu và kích thước cũng chưa có nguồn, nên thư viện không ghi con số nào.
Vì sao nhà thờ ở Tarawa không có ghế
Theo lời khách dự lễ, giáo dân ngồi ngay trên nền lót vải sơn mát, đúng thói quen của người đảo vốn quen ngồi dưới nền trong nhà hội của làng. Lòng nhà thờ vì vậy rộng và thoáng, có chỗ cho thanh niên múa dâng lễ. Đó là nếp sinh hoạt, không phải vì nhà thờ còn thiếu thốn.
Kiribati có bao nhiêu người theo Công Giáo
Theo gcatholic.org, năm 2022 giáo phận Tarawa và Nauru có 67.988 người Công Giáo trên 127.237 dân, tức 53,4 phần trăm, với 23 giáo xứ, 18 điểm truyền giáo và 32 linh mục. Tài liệu của Đại học Nam Thái Bình Dương ghi tỷ lệ 55,8 phần trăm. Hai con số lấy từ hai thời điểm khác nhau.
Đạo Công Giáo tới Kiribati từ khi nào
Năm 1881, hai giáo lý viên bản xứ Betero và Tiroi mang đạo về sau khi theo đạo ở Tahiti. Ngày 10 tháng 5 năm 1888, ba thừa sai Dòng Thừa sai Thánh Tâm tới đảo Nonouti, thánh lễ đầu tiên cử hành trên một chiếc xuồng nhỏ giữa đầm phá Nonouti. Năm 1897 Tòa Thánh lập hạt Đại diện Tông tòa quần đảo Gilbert.