Đi dọc Beach Road, con phố chạy theo mép bến cảng Apia, quý vị sẽ thấy một khối nhà thờ trắng lớn, cao hơn hẳn mọi mái nhà hai bên, mặt nhìn thẳng ra mặt nước xanh của vịnh. Sáng Chủ nhật, người Samoa trong áo trắng đi thành từng nhóm gia đình về phía cửa chính, tiếng hát bốn bè vang ra tận ngoài phố. Bước vào trong, mắt người ta đi ngay lên trần gỗ chạm, rồi xuống các ô kính màu hai bên tường, nơi ánh nắng biển lọc thành từng vệt màu trên sàn.
Đây là Nhà thờ chính tòa Vô Nhiễm Nguyên Tội, người Apia gọi theo tên khu phố là Mulivai (Mulivai Cathedral). Samoa là đất mà Kitô giáo thấm vào đời sống của gần như mọi gia đình, qua nhiều hệ phái. Thư viện chọn nơi này làm đại diện duy nhất của Samoa vì đây là nhà thờ lớn và bề thế nhất nước, đứng ở bến cảng thủ đô trên khu đất đã có nhà thờ Công Giáo hơn một thế kỷ rưỡi, và vì việc dựng lại nó sau động đất năm 2009 là việc chung của cả cộng đồng.
ITên Gọi, Bổn Mạng Và Nhà Thờ Mẹ Của Samoa
Nhà thờ thuộc Công Giáo Rôma, là nhà thờ chính tòa của Tổng giáo phận Samoa Apia, nơi đặt ngai tòa của vị tổng giám mục coi sóc giáo hội Công Giáo ở Samoa. GCatholic ghi tên chính thức là Mulivai Cathedral of the Immaculate Conception, địa chỉ Beach Road, Apia, vùng Tuamasaga. Structurae ghi nhà thờ theo nghi lễ Rôma, tức nghi lễ Latinh.
Tên Mulivai là tên khu đất nơi nhà thờ đứng, và người Samoa quen gọi nhà thờ theo tên đất hơn là theo tước hiệu. Tước hiệu chính thức là Đức Mẹ Vô Nhiễm Nguyên Tội, nên lễ bổn mạng của nhà thờ là ngày 8 tháng 12. Chính ngày ấy năm 1852, theo Structurae, viên đá đầu tiên của ngôi nhà thờ đầu tiên trên khu đất được làm phép.
Vô Nhiễm Nguyên Tội là tín điều Công Giáo nói rằng Đức Maria, ngay từ lúc được thụ thai trong lòng mẹ, đã được gìn giữ khỏi vết tội nguyên tổ, để trở nên người mẹ xứng đáng của Chúa Giêsu. Nhiều người lẫn tín điều này với việc Chúa Giêsu được thụ thai đồng trinh, nhưng hai điều khác nhau: Vô Nhiễm nói về chính Đức Maria. Lễ kính tín điều này rơi vào ngày 8 tháng 12, trong Mùa Vọng, và là lễ trọng của Giáo hội.
Nhiều khách tưởng nhà thờ trắng bên cảng là một công trình cổ còn nguyên từ thế kỷ 19. Không phải. Theo Structurae, ngôi đứng hôm nay được dựng lại sau khi nhà thờ cũ hư hại vì động đất năm 2009, mất ba năm làm, xong ngày 2 tháng 6 năm 2014. Cái cổ của nơi này là khu đất và nền cũ: Structurae ghi nhà thờ mới dựng đúng trên nền nhà thờ trước, trên khu đất đã dành cho việc thờ phượng Công Giáo từ năm 1852.
Cùng dâng kính Đức Mẹ Vô Nhiễm Nguyên Tội, quý vị có thể đọc bài Vương cung thánh đường Đức Mẹ Vô Nhiễm Nguyên Tội, Washington. Trong vùng châu Đại Dương có bài Nhà thờ chính tòa Thánh Mary, Sydney, và láng giềng Polynesia của Samoa là bài Nhà thờ chính tòa Đức Maria, Nukuʻalofa ở Tonga. Về một lối khác của Kitô giáo ở Polynesia, xin xem bài Nhà thờ Thánh Faith, Ōhinemutu.
IIBa Ngôi Nhà Thờ Trên Một Khu Đất
Khu đất Mulivai đã mang ít nhất hai ngôi nhà thờ trước ngôi hôm nay, dù các nguồn không thống nhất ngôi nào dựng năm nào. Điều chắc chắn là cùng một chỗ đất bên bến cảng đã được giữ cho việc thờ phượng qua hơn một thế kỷ rưỡi, và mỗi lần làm lại, người ta dựng đúng trên nền cũ.
- 1852Mua đất và đặt đáStructurae ghi khu đất rộng khoảng 3.000 mét vuông (ba phần tư mẫu Anh) do William Pritchard bán cho giám mục Bataillon, người em là Jacques Bataillon khởi công dựng nhà thờ và nhà xứ năm 1852, viên đá đầu tiên được làm phép ngày 8 tháng 12.
- Năm năm sauNgôi nhà thờ đầu tiên xongStructurae ghi ngôi đầu tiên hoàn thành năm năm sau khi đặt đá, việc xây bị chậm vì dịch bệnh và vì bão làm hư hại.
- 1884 hoặc 1894Nhà thờ cũ và nâng lên chính tòa (1966)Lonely Planet ghi nhà thờ cũ dựng năm 1884, travel2unlimited ghi dựng lần đầu năm 1894. Năm 1966, khi Tòa Thánh lập giáo phận tại Apia (về sau là Tổng giáo phận Samoa Apia), ngôi thánh đường trở thành nhà thờ chính tòa.
- 2009Hư hại vì động đấtNhà thờ đá vôi cũ hư hại nặng sau trận động đất tháng 9 năm 2009, theo GCatholic và Structurae.
- Ba năm tới 2014Dựng lại trên nền cũStructurae ghi việc dựng lại kéo dài ba năm, nhà thờ mới hoàn thành và mở cửa đón công chúng ngày 2 tháng 6 năm 2014 trên nền nhà thờ trước.
- 2014Mở cửa với sức chứa mớiLonely Planet ghi nhà thờ mới chứa khoảng 2.000 người thay cho 400 chỗ của nhà thờ cũ.
Chỗ vênh lớn nhất là năm của nhà thờ cũ. Structurae ghi ngôi đầu tiên khởi công năm 1852 và xong năm năm sau, và gọi nền mà nhà thờ mới đứng lên là nền của nhà thờ chính tòa có từ thời ấy. Lonely Planet ghi nhà thờ cũ dựng năm 1884. Travel2unlimited ghi dựng lần đầu năm 1894. Rất có thể ngôi đầu tiên đã được thay bằng một ngôi lớn hơn ở cuối thế kỷ 19, và đó là ngôi bị động đất làm hư, nhưng không nguồn nào đã mở nói rõ điều ấy, nên thư viện ghi cả ba con số.
Chỗ vênh thứ hai là tình trạng hiện nay. GCatholic vẫn ghi nhà thờ đang được dựng lại, trong khi Structurae, Lonely Planet và travel2unlimited đều ghi nhà thờ đã mở cửa năm 2014. Thư viện theo ba nguồn sau, vì chúng ghi ngày cụ thể, và cho rằng trang GCatholic chưa cập nhật.
IIITrần Gỗ Chạm, Kính Màu Và Mặt Nhìn Ra Cảng
Nhà thờ hiện nay là một công trình mới, dựng cho một cộng đoàn đông hơn nhiều so với thế kỷ trước. Theo Lonely Planet, điểm nổi bật bên trong là trần gỗ chạm công phu lồng ghép các họa tiết hình học truyền thống của người Samoa và các ô kính màu, còn mặt nhà thờ nhìn ra bến cảng. Travel2unlimited nhắc tới mái vòm (bên trong vẽ bức Bữa Tối Cuối Cùng mang sắc thái văn hóa Samoa) và kính màu, và gọi đây là nhà thờ bề thế nhất Samoa. Structurae ghi hiện chưa có số liệu kỹ thuật chiều cao, chiều dài của công trình trong cơ sở dữ liệu của họ.
Việc tăng sức chứa từ khoảng 400 lên khoảng 2.000 chỗ theo Lonely Planet nói nhiều về đời sống đạo ở Apia: một nhà thờ chính tòa phải đủ chỗ cho những thánh lễ lớn của cả tổng giáo phận, khi các giáo xứ trên đảo cùng về.
Lonely Planet tả trần gỗ chạm công phu kết hợp hoa văn truyền thống Samoa, là chỗ đầu tiên mắt người vào nhà thờ tìm tới.
Các ô kính màu hai bên tường, được cả Lonely Planet và travel2unlimited nhắc tới.
Nhà thờ đứng trên Beach Road, mặt quay ra bến cảng Apia, theo Lonely Planet.
Nhà thờ mới dựng đúng trên nền nhà thờ trước, theo Structurae, giữ nguyên chỗ đứng từ giữa thế kỷ 19.
Khoảng 2.000 người theo Lonely Planet, gấp năm lần nhà thờ cũ.
| Hạng mục | Thông tin | Nguồn |
|---|---|---|
| Diện tích khu đất | Khoảng 3.000 m vuông | Structurae |
| Sức chứa nhà thờ mới | Khoảng 2.000 người | Lonely Planet |
| Sức chứa nhà thờ cũ | Khoảng 400 chỗ | Lonely Planet |
| Thời gian dựng lại | Ba năm, xong ngày 2 tháng 6 năm 2014 | Structurae |
| Năm nhà thờ cũ | 1884 hoặc 1894 | Lonely Planet, travel2unlimited |
| Nghi lễ | Rôma, tức Latinh | Structurae |
IVThế Đất Và Hướng
Trước hết xin phân biệt hai điều. Trong truyền thống Công Giáo, không có phép phong thủy. Quy tắc về hướng của nhà thờ là hướng phụng vụ, xưa chuộng quay cung thánh về phía đông để nhắc tới Chúa Phục Sinh như mặt trời mọc, và ở nhiều nơi truyền giáo quy tắc ấy nhường cho thế đất và con đường. Ở Mulivai, các nguồn đã mở chỉ ghi nhà thờ nhìn ra bến cảng, không ghi hướng cung thánh, nên thư viện không đoán. Điều thứ hai: những dòng dưới đây là cách đọc của thư viện theo phong thủy cổ truyền của người Việt, đặt ra để bạn đọc có chỗ đối chiếu, không nằm trong tư liệu nào của nhà thờ hay của Tổng giáo phận.
Điều người Việt nhận ra trước nhất là minh đường là mặt nước. Nhà thờ quay mặt ra vịnh Apia, trước mặt là phố Beach Road rồi tới mặt nước rộng. Phép cũ ưa nơi thờ có khoảng trống sáng phía trước, và nước tụ trước mặt được coi là tốt nhất. Đình làng ven sông ven biển ở Việt Nam cũng hay mở cửa ra nước theo cùng ý ấy.
Thứ hai là núi sau lưng. Apia nằm trên dải đất hẹp ven bờ bắc đảo Upolu, sau lưng thành phố là các dãy đồi xanh của đảo. Lối Việt gọi thế ấy là tựa sơn hướng thủy, lưng dựa núi, mặt nhìn nước, thế đất mà sách xưa coi là hoàn chỉnh. Đây là cách đọc hình thể của cả dải phố cảng, không phải điều các nhà truyền giáo tính tới khi mua đất năm 1852.
Thứ ba là đất giữ lâu đời. Ba ngôi nhà thờ nối nhau trên một nền. Lối Việt coi nơi thờ được làm lại nhiều lần trên cùng một chỗ là đất có duyên, khí không đứt. Người Công Giáo ở Apia giữ chỗ đất ấy vì đó là đất của giáo hội và là nơi cộng đoàn quen tụ về, không vì lý do nào khác.
Cuối cùng là gió biển và đất động. Mặt trống ra biển nghĩa là hứng gió bão, và động đất năm 2009 đã làm hư ngôi cũ. Phép cũ gọi đất lộ trước gió là chỗ khí tán, phải có vật che. Nhà thờ mới dựng lớn và chắc hơn, là cách người thợ đáp lại đất và trời nơi này.
VLễ Theo Lịch Phụng Vụ Và Ngày Bổn Mạng
Nhà thờ theo lịch phụng vụ chung của Giáo hội Công Giáo, tính theo dương lịch, với ngày riêng là lễ bổn mạng Đức Mẹ Vô Nhiễm Nguyên Tội. Là nhà thờ chính tòa, đây là nơi tổng giám mục chủ sự các nghi lễ chung của cả tổng giáo phận trong Tuần Thánh. Bài chỉ ghi ngày, không ghi giờ.
| Ngày | Theo lịch nào | Lễ | Nội dung |
|---|---|---|---|
| 8 tháng 12 | Lịch phụng vụ Công Giáo, dương lịch | Lễ Đức Mẹ Vô Nhiễm Nguyên Tội | Lễ bổn mạng của nhà thờ chính tòa, cũng là ngày viên đá đầu tiên trên khu đất được làm phép năm 1852. |
| 25 tháng 12 | Lịch phụng vụ Công Giáo | Lễ Giáng Sinh | Một trong hai dịp đông người nhất của năm. |
| Ngày thay đổi mỗi năm | Lịch phụng vụ Công Giáo, theo tuần trăng | Tuần Thánh và Phục Sinh | Đỉnh cao của năm phụng vụ, có thánh lễ Dầu cho cả tổng giáo phận tại nhà thờ chính tòa. |
| 15 tháng 8 | Lịch phụng vụ Công Giáo | Lễ Đức Mẹ Lên Trời | Lễ trọng kính Đức Mẹ. |
| 2 tháng 6 | Dương lịch | Ngày nhà thờ mới hoàn thành | Mốc năm 2014 theo Structurae. Nguồn đã mở không ghi có lễ kỷ niệm hằng năm vào ngày này. |
Thư viện chưa tìm được nguồn đã mở nào về sinh hoạt của người Việt tại Apia, nên không ghi phần kiều bào cho nơi này.
VINơi Chốn Và Đường Tới
- Địa chỉ
- Beach Road, Mulivai, Apia, Samoa
- Đường tới
- Nhà thờ ở Beach Road, khu Mulivai, trung tâm Apia trên bờ bắc đảo Upolu, ngay mép bến cảng. Đi dọc Beach Road theo mép cảng là thấy khối nhà thờ trắng cao hơn hẳn các mái chung quanh.
- Toạ độ
- -13.8322, -171.7665
Đây là nhà thờ chính tòa đang dùng cho phụng vụ, lệ của nơi thờ là lệ phải theo. Ở Samoa, ngày Chủ nhật được giữ rất nghiêm, người đi lễ mặc đồ trắng hoặc màu trang nhã, quý vị nên ăn mặc kín đáo, che vai và gối. Giữ im lặng trong lòng nhà thờ, không đi lên khu cung thánh, và nếu tới khi đang có lễ thì đứng hoặc ngồi phía sau, không chụp ảnh người đang cầu nguyện.
Những nơi gần đây trong thư viện
VIIĐóng Góp Cho Trang Này
Góp ảnh, thông tin hoặc video cho Nhà thờ chính tòa Vô Nhiễm Nguyên Tội (Mulivai), Apia
Thầy Ưng Khiêm mời cộng đồng cùng làm giàu trang này. Ảnh chụp tận nơi, một chi tiết lịch sử chưa được nhắc, một đoạn video ngắn: mọi đóng góp đều được đọc và trả lời.
Chưa có đóng góp nào từ cộng đồng. Bạn có thể là người đầu tiên.
?Hỏi Đáp Nhanh
Nhà thờ chính tòa Apia tên là gì
Tên chính thức là Nhà thờ chính tòa Vô Nhiễm Nguyên Tội, GCatholic ghi Mulivai Cathedral of the Immaculate Conception. Người Samoa quen gọi theo tên khu đất là Mulivai. Đây là nhà thờ mẹ của Tổng giáo phận Samoa Apia, đứng trên Beach Road nhìn ra bến cảng.
Nhà thờ Mulivai ở Samoa được xây năm nào
Khu đất có nhà thờ Công Giáo từ năm 1852, viên đá đầu tiên làm phép ngày 8 tháng 12. Nhà thờ cũ các nguồn ghi khác nhau, Lonely Planet ghi 1884, travel2unlimited ghi 1894. Ngôi hiện nay được dựng lại sau động đất 2009, xong ngày 2 tháng 6 năm 2014 theo Structurae.
Nhà thờ lớn nhất Samoa là nhà thờ nào
Nhà thờ chính tòa Mulivai ở Apia thường được gọi là nhà thờ lớn và bề thế nhất Samoa. Theo Lonely Planet, nhà thờ mới mở năm 2014 chứa khoảng 2.000 người, thay cho khoảng 400 chỗ của nhà thờ cũ, bên trong có trần gỗ chạm công phu và kính màu.
Vì sao nhà thờ Apia phải xây lại
Nhà thờ cũ bị hư hại vì động đất năm 2009, theo GCatholic và Structurae. Việc dựng lại kéo dài ba năm và nhà thờ mới đứng đúng trên nền nhà thờ trước. Lonely Planet ghi nhà thờ mới lớn hơn nhiều để chứa được những thánh lễ đông người của cả tổng giáo phận.
Lễ bổn mạng nhà thờ chính tòa Apia là ngày nào
Ngày 8 tháng 12, lễ Đức Mẹ Vô Nhiễm Nguyên Tội theo lịch phụng vụ Công Giáo. Theo Structurae, chính ngày ấy năm 1852 viên đá đầu tiên của ngôi nhà thờ đầu tiên trên khu đất được giám mục làm phép, nên ngày bổn mạng cũng là ngày khởi đầu của khu đất thờ.