Từ con đường ven vịnh của Port Vila, quý vị leo một quãng dốc thì tới đường Bougainville. Ở đó có một nhà thờ không tháp cao, cửa sổ lớn mở cho gió và ánh sáng đi qua. Thứ khiến người ta dừng chân là những mảng tranh nhiều màu, vẽ theo lối của người đảo, kể chuyện Kinh Thánh từ buổi Sáng Thế tới ngày Phục Sinh.
Đây là Nhà thờ chính tòa Thánh Tâm (Cathédrale du Sacré-Cœur de Port-Vila), nhà thờ mẹ của Giáo phận Port-Vila. Ở Vanuatu, người Công Giáo không phải cộng đồng Kitô hữu đông nhất, các nguồn ghi họ chiếm khoảng 13 tới 15 phần trăm dân số. Thư viện vẫn chọn nơi này làm đại diện duy nhất của Vanuatu vì hai lẽ. Một, theo trang Commonwealth Walkway, một trong những thánh lễ sớm nhất ở châu Đại Dương được cử hành trên quần đảo này năm 1606. Hai, thánh lễ ở đây dùng cả tiếng Bislama, tiếng Pháp và tiếng Anh, đúng ba thứ tiếng của đời sống Vanuatu.
IThánh Tâm Chúa Giêsu Và Nhà Thờ Mẹ Của Một Giáo Phận Đảo
Tên tiếng Pháp Sacré-Cœur nghĩa là Thánh Tâm, tức Trái Tim Chúa Giêsu. Theo gcatholic.org, nhà thờ dâng kính Thánh Tâm và là nhà thờ chính tòa nghi lễ Rôma của Giáo phận Port-Vila. Chữ chính tòa chỉ nơi đặt cathedra, ngai tòa của giám mục. Vị giám mục hiện nay là Jean Bosco Baremes, thuộc Dòng Đức Mẹ (Société de Marie, thường gọi là Dòng Marist), coi sóc giáo phận từ năm 2009 theo trang aroundus.com. Giáo phận thuộc giáo tỉnh Nouméa, quý vị đọc thêm ở bài Nhà thờ chính tòa Thánh Giuse, Nouméa.
Tính tới cuối năm 2022, cũng theo gcatholic.org, giáo phận có khoảng 48.600 giáo dân trên 319.000 dân, với 20 giáo xứ, 35 điểm truyền giáo và 29 linh mục, rải trên nhiều hòn đảo cách nhau bằng đường biển.
Lòng sùng kính Thánh Tâm là một nếp đạo đức Công Giáo lấy trái tim Chúa Giêsu làm hình ảnh của tình thương Thiên Chúa dành cho con người. Nếp ấy lan rộng từ nước Pháp thế kỷ 17 qua các thị kiến của Thánh nữ Margarita Maria Alacoque, rồi theo chân các nhà truyền giáo Pháp đi khắp thế giới. Vì thế ở những vùng đất từng do các thừa sai Pháp gây dựng, từ Việt Nam tới các đảo Thái Bình Dương, quý vị gặp rất nhiều nhà thờ mang tên Thánh Tâm. Lễ Thánh Tâm không có ngày dương lịch cố định mà tính theo lễ Phục Sinh.
Nghe chữ nhà thờ chính tòa, nhiều người chờ một công trình cổ, tháp cao, đá chạm. Port Vila không như thế, và đó không phải là thiếu sót. Các nguồn đều gọi đây là một nhà thờ hiện đại của thế kỷ 20, dựng giản dị cho hợp khí hậu. Chữ chính tòa nói về vai trò, nơi có ngai tòa giám mục, chứ không nói về tuổi hay độ lớn. Một điều nữa: tìm trên mạng chữ The Cathedral ở Vanuatu, quý vị có thể gặp tên một điểm lặn biển, không liên quan gì tới nhà thờ này.
Trong hàng nhà thờ chính tòa Công Giáo của các đảo quốc Thái Bình Dương, thư viện đã có Nhà thờ chính tòa Vô Nhiễm Nguyên Tội (Mulivai), Apia ở Samoa và Nhà thờ chính tòa Đức Maria, Nukuʻalofa ở Tonga. Cả ba nơi đều gắn với các thừa sai Dòng Đức Mẹ. Port Vila là công trình trẻ hơn hai nơi kia. Một nhà thờ chính tòa khác của Melanesia, cũng mang dấu mỹ thuật bản địa, là Nhà thờ chính tòa Đức Maria, Port Moresby.
IITừ Thánh Lễ Năm 1606 Tới Giáo Phận Port-Vila
Xin nói thẳng trước: năm xây và người thiết kế nhà thờ này chưa có nguồn xác minh. Trang gcatholic.org không ghi ngày xây hay ngày cung hiến. Các trang khác chỉ viết chung là nhà thờ hiện đại xây trong thế kỷ 20. Thư viện đã tra thêm mà không tìm được trang nào ghi một con số có căn cứ, nên không ghi con số nào. Bảng mốc dưới đây chép lịch sử của giáo phận, là phần có nguồn rõ.
- 1606Thánh lễ năm 1606Theo trang Commonwealth Walkway, một trong những thánh lễ sớm nhất ở châu Đại Dương được cử hành tại Vanuatu khi đoàn của nhà hàng hải Pedro de Quiros cập bến cùng bốn linh mục và tám tu sĩ, trong đó có các tu sĩ Dòng Phanxicô và Dòng Thánh Gioan Thiên Chúa.
- 1901Hạt Phủ doãn Tông tòa Tân HebridesTòa Thánh lập Hạt Phủ doãn Tông tòa cho quần đảo, khi ấy mang tên Tân Hebrides (Nouvelles-Hébrides), theo gcatholic.org.
- 1904Nâng lên Hạt Đại diện Tông tòaBa năm sau, miền truyền giáo được nâng một bậc, do các thừa sai Dòng Đức Mẹ coi sóc.
- 1966Thành Giáo phận Port-VilaHạt Đại diện Tông tòa trở thành giáo phận, lấy tên thành phố Port Vila, nhà thờ Thánh Tâm là nhà thờ chính tòa.
- Thế kỷ 20Nhà thờ hiện nayMột nhà thờ kiểu hiện đại được dựng trên đường Bougainville. Các nguồn đã mở không ghi năm.
- 2009Giám mục Jean Bosco BaremesVị giám mục thuộc Dòng Đức Mẹ nhận coi sóc giáo phận từ năm này, theo aroundus.com.
Có hai chỗ nguồn vênh nhau. Thứ nhất là tỷ lệ người Công Giáo. Trang Commonwealth Walkway ghi 13 phần trăm dân số Vanuatu. Trang gcatholic.org, tính cho Giáo phận Port-Vila tới cuối năm 2022, ghi 15,2 phần trăm. Hai con số có thể lấy từ hai năm và hai cách đếm khác nhau, thư viện ghi cả hai.
Thứ hai là chỗ đặt các bức tranh Kinh Thánh. Trang aroundus.com tả tranh ở bên ngoài tòa nhà chính. Phần tổng hợp nhận xét của khách trên wanderlog.com lại nói tranh có ở khắp nhà thờ. Thư viện chưa có ảnh và tư liệu đủ để nói bên nào đúng hơn, nên viết là tranh ở bên ngoài và có thể cả bên trong.
Về thánh lễ năm 1606: trang nguồn chỉ ghi là tại Vanuatu. Sử hàng hải thường chép đoàn của Quiros cập hòn đảo lớn phía bắc quần đảo, nay là Espiritu Santo, cách Port Vila khá xa. Nhà thờ chính tòa không đứng trên chỗ của thánh lễ ấy, chỉ nối về nó như nối về một khởi đầu.
IIINhà Thờ Hiện Đại, Thoáng Sáng, Và Tranh Của Người Đảo
Trang aroundus.com tả nhà thờ bằng mấy chữ: đường nét gọn, thiết kế giản dị, xây theo lối công năng để chịu được khí hậu nhiệt đới. Bên trong sáng và thoáng nhờ các cửa sổ lớn, ít trang trí. Ở một hòn đảo nóng ẩm quanh năm, đó là lối xây hợp lẽ: tường không cần dày để giữ ấm, cái cần là gió đi qua được và mái che được mưa lớn.
Cái làm nên vẻ riêng của nhà thờ là tranh. Những mảng tranh nhiều màu do họa sĩ địa phương vẽ kể chuyện Kinh Thánh theo thứ tự, từ Sáng Thế tới Phục Sinh. Đây là lối dạy đạo bằng hình có từ rất xưa của Giáo hội, mà nhà thờ châu Âu thời trung đại làm bằng kính màu và tượng đá. Ở Port Vila, người ta làm việc ấy bằng sơn và bằng nét vẽ của chính người đảo. Một vị khách trên TripAdvisor còn nhắc tới pho tượng Chúa Kitô nhìn xuống cộng đoàn trong lòng nhà thờ.
Kể chuyện từ Sáng Thế tới Phục Sinh bằng màu sắc mạnh. Trang aroundus.com ghi tranh ở bên ngoài tòa nhà chính, nguồn khác ghi có ở khắp nhà thờ.
Cửa sổ lớn, ít trang trí, ánh sáng tự nhiên là thứ trang hoàng chính, hợp với khí hậu nhiệt đới.
Pho tượng trong lòng nhà thờ, được khách tham quan nhắc tới như điểm mắt người ta hướng về khi dự lễ.
Nhà thờ nằm trên sườn đồi phía trên trung tâm, khách đi bộ từ phố ven vịnh lên phải leo một quãng dốc, theo lời khách trên TripAdvisor.
| Hạng mục | Dữ kiện | Nguồn |
|---|---|---|
| Bổn mạng | Thánh Tâm Chúa Giêsu | gcatholic.org |
| Lối kiến trúc | Hiện đại, giản dị, công năng | aroundus.com, Commonwealth Walkway |
| Năm xây | Chưa có nguồn xác minh, chỉ biết là thế kỷ 20 | Commonwealth Walkway |
| Người thiết kế | Chưa có nguồn ghi | Thư viện không đoán |
| Trang trí | Tranh Kinh Thánh của họa sĩ địa phương | aroundus.com, wanderlog.com |
| Giáo dân giáo phận | Khoảng 48.600 người, cuối năm 2022 | gcatholic.org |
IVThế Đất Và Hướng
Đọc thế đất một nhà thờ ở Vanuatu bằng phép của người Việt là đem một thước đo đi rất xa nhà, nên cần nói rõ giới hạn. Công Giáo không dạy phong thủy. Lệ xưa của Giáo hội về hướng là đặt cung thánh về phía đông, nhưng ở các đảo truyền giáo, nhà thờ thường theo sườn đồi và mặt đường. Nguồn đã mở không ghi nhà thờ Thánh Tâm quay về hướng nào, thư viện không đoán. Người ni-Vanuatu lại có nếp riêng của mình về đất và tổ tiên, gọi chung là kastom, cũng không phải phong thủy. Phần sau đây chỉ là cách thư viện đọc theo phong thủy cổ truyền Việt Nam, cho bạn đọc quen lối ấy có chỗ so, không nằm trong tư liệu nào của giáo phận.
Port Vila nằm ở bờ tây nam đảo Efate, quanh một vịnh kín. Nhìn trên bản đồ, trong lòng vịnh có mấy hòn đảo nhỏ nằm chắn phía trước phố, và bờ đất hai bên vươn ra như hai cánh tay. Lối cổ truyền gọi đảo chắn phía trước là án, hai cánh đất là tay long tay hổ, mặt nước lặng ở giữa là minh đường. Đó là hình thế mà người đi biển ở đâu cũng tìm, vì vịnh kín là chỗ tàu thuyền tránh gió. Người xem đất và người đi biển gặp nhau ở cùng một lựa chọn.
Thứ hai là thế dốc. Phố Port Vila leo từ mép nước lên các bậc đồi phía sau. Nhà thờ, theo lời khách kể, nằm trên sườn đồi phía trên trung tâm. Lưng tựa vào đồi, mặt nhìn xuống vịnh, là thế tựa sơn hướng thủy mà đình chùa Việt rất chuộng. Chỗ lưng chừng dốc, không ở đỉnh trơ gió cũng không ở sát mép nước, là chỗ sách xưa gọi là đắc trung.
Thứ ba là gió và nước trời. Vanuatu là xứ của bão nhiệt đới. Chữ phong thủy vốn là gió và nước, và ở đây hai thứ ấy có nghĩa rất thật. Một nhà thờ thấp, gọn, cửa lớn cho gió xuyên qua, là câu trả lời của người xây cho khí hậu. Lối cổ truyền cũng dặn nhà ở xứ gió to nên thấp và kín lưng. Hai lối nghĩ khác gốc mà cùng tới một dáng nhà.
Điều cuối cùng cần lật lại: Port Vila ở Nam bán cầu. Mặt trời giữa trưa phần lớn năm nằm ở phía bắc. Lệ chuộng hướng nam của người Việt sinh từ nắng gió đất Việt, không đem nguyên sang đây được. Thư viện ghi điều ấy như lời nhắc về giới hạn của phép đọc này.
VLễ Thánh Tâm Và Thánh Lễ Chúa Nhật Ba Thứ Tiếng
Nhà thờ theo lịch phụng vụ Công Giáo nghi lễ Rôma. Lễ lớn nhất của năm là Phục Sinh. Ngày riêng của nhà thờ là lễ Thánh Tâm Chúa Giêsu, lễ bổn mạng, rơi vào thứ Sáu sau Chúa nhật thứ hai kể từ lễ Hiện Xuống, nên mỗi năm một ngày khác, thường trong tháng 6. Bảng chỉ ghi ngày.
| Ngày | Theo lịch nào | Lễ | Nội dung |
|---|---|---|---|
| Thứ Sáu sau Chúa nhật thứ hai kể từ Hiện Xuống | Lịch phụng vụ Công Giáo, tính theo Phục Sinh | Lễ Thánh Tâm Chúa Giêsu | Lễ bổn mạng của nhà thờ chính tòa. Nguồn đã mở không tả nghi thức riêng của ngày này ở Port Vila. |
| Ngày đổi theo năm | Lịch phụng vụ Công Giáo, tính theo tuần trăng | Tuần Thánh và Phục Sinh | Đỉnh của năm phụng vụ, vị giám mục cử hành tại nhà thờ chính tòa cho cả giáo phận. |
| Năm mươi ngày sau Phục Sinh | Lịch phụng vụ Công Giáo | Lễ Hiện Xuống | Lễ Chúa Thánh Thần hiện xuống, cũng là mốc để tính ngày lễ Thánh Tâm. |
| 25 tháng 12 | Lịch phụng vụ Công Giáo, dương lịch | Lễ Giáng Sinh | Lễ mừng Chúa giáng sinh, ở Vanuatu rơi vào mùa nóng. |
| Mỗi Chúa nhật | Lịch tuần | Thánh lễ Chúa nhật | Thánh lễ dùng tiếng Bislama, tiếng Pháp và tiếng Anh, có ca đoàn giáo dân các đảo hát nhiều bè. |
Điều khách phương xa nhớ nhất về nhà thờ này không phải kiến trúc mà là thánh lễ Chúa nhật. Một vị khách viết trên TripAdvisor rằng vị linh mục chuyển từ tiếng Pháp sang tiếng Bislama rồi sang tiếng Anh trong chớp mắt. Một vị khác tả tiếng hát của ca đoàn hòa bè rất đẹp mà không có nhạc đệm. Bislama là thứ tiếng chung của người Vanuatu, vốn nói hơn một trăm ngôn ngữ khác nhau giữa các đảo, còn tiếng Pháp và tiếng Anh là hai thứ tiếng của trường học. Một thánh lễ đi qua cả ba là hình ảnh thu nhỏ của đất nước này.
VINơi Chốn Và Đường Tới
- Địa chỉ
- Rue Bougainville, Port Vila
- Đường tới
- Nhà thờ ở đường Bougainville (Rue Bougainville), trên sườn đồi phía trên khu trung tâm Port Vila, đảo Efate. Từ con đường ven vịnh đi bộ lên được, có một quãng dốc.
- Toạ độ
- -17.7346, 168.3152
Đây là nhà thờ chính tòa đang cử hành phụng vụ. Lệ chung là ăn mặc kín đáo dù trời nóng, bỏ mũ, giữ im lặng, không vào cung thánh. Nếu quý vị tới vào sáng Chủ nhật để nghe ca đoàn, xin vào trước khi thánh lễ bắt đầu, ngồi cùng cộng đoàn và ở lại tới hết lễ, không đi lại chụp ảnh giữa chừng. Các mảng tranh là phần của nơi thờ tự, xin đừng chạm tay.
Những nơi gần đây trong thư viện
VIIĐóng Góp Cho Trang Này
Góp ảnh, thông tin hoặc video cho Nhà thờ chính tòa Thánh Tâm, Port Vila
Contribute photos, information or video for Cathédrale du Sacré-Cœur, Port VilaThầy Ưng Khiêm mời cộng đồng cùng làm giàu trang này. Ảnh chụp tận nơi, một chi tiết lịch sử chưa được nhắc, một đoạn video ngắn: mọi đóng góp đều được đọc và trả lời.
Everyone is welcome to enrich this page: a photo you took, a detail the page misses, a short video. Every contribution is read and answered.
Chưa có đóng góp nào từ cộng đồng. Bạn có thể là người đầu tiên. No community contribution yet. You could be the first.
?Hỏi Đáp Nhanh
Nhà thờ chính tòa Port Vila thuộc đạo nào, thờ ai
Đây là nhà thờ chính tòa Công Giáo, nghi lễ Rôma, nhà thờ mẹ của Giáo phận Port-Vila thuộc giáo tỉnh Nouméa, dâng kính Thánh Tâm Chúa Giêsu. Giáo phận khởi từ Hạt Phủ doãn Tông tòa Tân Hebrides lập năm 1901 và thành giáo phận năm 1966, các giám mục phần nhiều thuộc Dòng Đức Mẹ.
Cathédrale du Sacré-Cœur Port Vila xây năm nào
Chưa có nguồn xác minh. Trang gcatholic.org không ghi năm xây hay năm cung hiến, các trang khác chỉ viết đây là nhà thờ hiện đại xây trong thế kỷ 20. Thư viện đã tra thêm mà không tìm được con số có căn cứ, nên không ghi năm, cũng không ghi tên người thiết kế.
Thánh lễ ở nhà thờ Port Vila dùng tiếng gì
Thánh lễ Chúa nhật dùng cả ba thứ tiếng: Bislama là tiếng chung của người Vanuatu, cùng tiếng Pháp và tiếng Anh. Khách dự lễ kể rằng vị linh mục chuyển giữa ba thứ tiếng rất nhanh, và ca đoàn giáo dân các đảo hát nhiều bè không cần nhạc đệm.
Nhà thờ chính tòa Port Vila có gì đáng xem
Đáng xem nhất là các mảng tranh nhiều màu của họa sĩ địa phương, kể chuyện Kinh Thánh từ Sáng Thế tới Phục Sinh. Lòng nhà thờ giản dị, sáng và thoáng nhờ cửa sổ lớn, có pho tượng Chúa Kitô. Đáng nghe nhất là tiếng hát của ca đoàn trong thánh lễ sáng Chủ nhật.
Thánh lễ năm 1606 ở Vanuatu diễn ra ở đâu
Theo trang Commonwealth Walkway, một trong những thánh lễ sớm nhất ở châu Đại Dương được cử hành năm 1606 tại Vanuatu, khi đoàn của nhà hàng hải Pedro de Quiros cập bến cùng bốn linh mục và tám tu sĩ. Sử hàng hải thường chép nơi ấy là đảo Espiritu Santo ở phía bắc, không phải Port Vila.