Từ quảng trường Cây Dừa ở trung tâm Nouméa, quý vị nhìn lên phía sườn đồi sẽ thấy hai ngọn tháp vuông màu đá sáng nhô trên các mái nhà. Một dãy bậc thang dẫn lên sân trước. Trên cao không phải vòm đá mà là vòm gỗ, ván mỏng uốn cong như lòng một con thuyền lật úp. Gần cửa có những vỏ sò biển to bằng cái chậu.
Đây là Nhà thờ chính tòa Thánh Giuse (Cathédrale Saint-Joseph de Nouméa), nhà thờ mẹ của Tổng giáo phận Nouméa, thuộc Công Giáo Rôma. Nouvelle-Calédonie, mà người Việt xưa gọi là Tân Thế Giới, là xứ đảo nơi người Kanak bản địa, người gốc Âu và người gốc Á cùng sống, và Công Giáo là đạo đông tín hữu nhất. Thư viện chọn nơi này làm đại diện duy nhất của xứ vì nó là nhà thờ mẹ của tổng giáo phận, và vì những thứ làm nên nó, từ nickel, gỗ tamanou tới vỏ sò, đều là của chính đất và biển này.
IThánh Giuse Và Nhà Thờ Mẹ Của Một Tổng Giáo Phận
Nhà thờ dâng kính Thánh Giuse (Saint Joseph), bạn trăm năm của Đức Maria và cha nuôi của Chúa Giêsu. Chữ chính tòa nghĩa là nơi đặt ngai tòa của vị tổng giám mục Nouméa. Là tòa tổng giám mục, Nouméa đứng đầu một giáo tỉnh, và Giáo phận Port-Vila của Vanuatu trực thuộc giáo tỉnh ấy. Quý vị có thể đọc bài Nhà thờ chính tòa Thánh Tâm, Port Vila để thấy mối nối giữa hai xứ đảo láng giềng.
Niên giám gcatholic.org ghi giáo xứ được lập năm 1885, và nhà thờ là một nhà thờ được chỉ định cho Năm Thánh Lòng Thương Xót 2016. Trước khi có nhà thờ này, người Công Giáo Nouméa dùng nhà thờ Sainte-Clotilde, mà tập giới thiệu nơi thờ tự của thành phố ghi là khánh thành dịp Phục Sinh năm 1858 và chỉ dài 30 mét, rộng 8 mét kể cả phòng áo.
Phúc Âm kể rất ít về Thánh Giuse và không chép một lời nào của ngài. Ngài là người thợ mộc ở Nazareth, nhận lời thiên sứ trong giấc mơ, đón Đức Maria về nhà, đưa gia đình trốn sang Ai Cập rồi trở về. Giáo hội Công Giáo tôn ngài làm bổn mạng của Giáo hội hoàn vũ, của người lao động, của các người cha và của ơn chết lành. Lễ kính chính là ngày 19 tháng 3, và ngày 1 tháng 5 có lễ nhớ Thánh Giuse Thợ. Một nhà thờ do chính tay thợ của xứ dựng lên, vòm bằng gỗ, mang tên vị thánh thợ mộc, là điều người viếng dễ nhớ.
Về người dựng, các nguồn cho mấy cái tên. Trang của nhà thờ ghi chỗ xây được chọn năm 1875 thời Giám mục Ferdinand Vitte, và vòm trần gỗ do cha Vigouroux tính toán. Tập giới thiệu của thành phố Nouméa ghi thêm cha Pionnier là người chỉ huy công trình. Trang resa.nc ghi bản vẽ là của một người tên Labulle, và phần lớn công xây do tù khổ sai đảm nhận. Thư viện chép các tên ấy theo từng nguồn, không gộp thành một câu chuyện liền.
Người ta hay gọi lối của nhà thờ là Gothic rồi hình dung vòm đá như ở Pháp. Trang của nhà thờ dùng chữ style ogival, lối vòm nhọn, và nói rõ vòm trần là ván gỗ dày 3 centimet, không phải đá. Tập giới thiệu của thành phố ghi khung mái bằng gỗ, lợp tôn mạ kẽm. Đây là Gothic làm bằng vật liệu và tay nghề của một xứ đảo xa, và chính chỗ khác ấy là giá trị của nó.
IIMười Năm Dựng Nhà Thờ Trên Sườn Đồi
Các nguồn đều đặt việc xây vào cuối thế kỷ 19, nhưng mỗi nguồn nêu một mốc đầu và một mốc cuối khác nhau. Thư viện xếp tất cả vào một dòng thời gian, ghi rõ mốc nào của nguồn nào, rồi bàn chỗ vênh ở hộp sử liệu. Bài không viết về việc cai trị xứ này.
- 1858Nhà thờ Sainte-ClotildeNhà thờ Công Giáo trước đó của thị trấn, khánh thành dịp Phục Sinh năm 1858 theo tập giới thiệu của thành phố Nouméa.
- 1874 hoặc 1875Chọn đất trên đồiTập giới thiệu của thành phố ghi từ năm 1874 một khu đất trên ngọn đồi gọi là cap Horn được dành cho nhà thờ. Trang của nhà thờ ghi chỗ xây được chọn năm 1875 thời Giám mục Vitte.
- 1885Lập giáo xứTheo niên giám gcatholic.org.
- 1887 hoặc 1888Khởi côngResa.nc ghi năm 1887. Gcatholic.org và tài liệu của nhà thờ ghi 1888, tập giới thiệu của thành phố ghi viên đá đầu tiên đặt ngày 15 tháng 4 năm 1888.
- 1890Làm phép nhà thờTập giới thiệu của thành phố ghi Chủ nhật 26 tháng 10 năm 1890 cha Montrouzier làm phép nhà thờ.
- 1894 và 1897Thánh hiến và khánh thànhGcatholic.org ghi thánh hiến năm 1894. Resa.nc ghi xong và khánh thành năm 1897, tài liệu của nhà thờ cũng lấy 1897 làm mốc cuối.
- 1909 và 1912Đàn ống và đồng hồNăm 1909 có đàn ống mười một giọng, hai bàn phím, làm tại xưởng Cavaillé-Coll. Năm 1912 lắp đồng hồ bốn mặt của hãng Prost, theo tập giới thiệu của thành phố.
- 1992 và 2015Xếp hạng, chuông đổ lạiNăm 1992 nhà thờ được xếp hạng di tích lịch sử. Đêm Giáng Sinh năm 2015 chuông hoạt động lại sau khi sửa tháp, theo resa.nc.
Năm khởi công có hai số: 1887 theo resa.nc, 1888 theo gcatholic.org, theo tài liệu của chính nhà thờ mang tên La cathédrale Saint-Joseph (1888-1897) và theo tập giới thiệu của thành phố. Ba nguồn về một phía, lại có ngày đặt đá cụ thể, nên mốc 1888 chắc hơn cho việc đặt đá. Mốc 1887 có thể chỉ lúc bắt đầu san nền.
Năm hoàn thành có ba số: làm phép năm 1890, thánh hiến năm 1894, khánh thành năm 1897. Cách hiểu hợp lý nhất là nhà thờ được dùng dần từ thập niên 1890 khi phần chính đã che được mưa nắng, và tới năm 1897 mới coi là xong trọn. Thư viện giữ dãy niên đại 1887 tới 1897 như bảng dữ kiện, và ghi các mốc giữa để quý vị tự cân.
Vì sao thay nhà thờ Sainte-Clotilde cũng có hai lời. Resa.nc ghi vì nhà thờ cũ chật và xuống cấp. Tập giới thiệu của thành phố ghi nhà thờ ấy bị cháy năm 1890. Hai điều không loại nhau: việc xây nhà thờ mới đã khởi sự trước năm 1890.
IIIVòm Ván Gỗ, Đèn Chùm Nickel Và Vỏ Sò Tai Tượng
Mặt bằng là thánh giá Latinh, một gian giữa dài, một cánh ngang, hai tháp vuông kẹp mặt tiền. Trang của nhà thờ cho số đo khá đủ: dài khoảng 56 mét từ cửa tới cung thánh, gian giữa rộng 12 mét, hai tháp cao 25 mét, mặt tiền cao 18 mét ở đỉnh đầu hồi và rộng 16 mét, vòm trong cao hơn 15 mét, đủ 800 chỗ ngồi. Cửa sổ hoa hồng trên mặt tiền có đường kính 2,30 mét.
Thứ làm người xem nhớ lâu là đồ bên trong, vì chúng nói rõ nhà thờ này ở đâu. Resa.nc kể: một đèn chùm lớn bằng tấm nickel từ buổi đầu ngành mỏ của xứ, đồ gỗ tamanou chạm khắc với các cột cửa, tòa giải tội chạm, đại phong cầm, kính màu vẽ các nhân vật Kinh Thánh và các thánh, và những vỏ sò tai tượng lớn. Trong tiếng Pháp, loài sò này và cái chậu nước thánh ở cửa nhà thờ có chung một tên là bénitier, và ở nhiều nhà thờ vùng biển người ta dùng luôn vỏ sò làm chậu nước thánh. Bên ngoài có tượng Đức Bà Sóng Biển (Notre-Dame des Flots).
Ghép bằng ván dày 3 centimet, do cha Vigouroux tính toán, cao hơn 15 mét. Nhẹ hơn vòm đá nhiều, hợp với một xứ có gỗ tốt.
Cao 25 mét, mỗi chân tháp rộng 5 mét theo trang nhà thờ. Từ năm 1912 mang đồng hồ bốn mặt.
Làm từ tấm nickel thời đầu ngành mỏ. Nickel là khoáng sản làm nên tên tuổi của xứ đảo này.
Gỗ một loài cây ven biển vùng Thái Bình Dương, được chạm thành cột cửa, tòa giảng và đồ thờ.
Những vỏ sò biển khổng lồ đặt trong nhà thờ, dấu của vùng đầm phá san hô quanh đảo.
Mười một giọng, hai bàn phím, đặt năm 1909, từ xưởng đàn danh tiếng của Pháp.
| Hạng mục | Trang của nhà thờ | Tập giới thiệu của thành phố |
|---|---|---|
| Chiều dài | Khoảng 56 m | 56 m |
| Gian giữa rộng | 12 m | 12 m |
| Cánh ngang rộng | 30 m | 36 m |
| Hai tháp cao | 25 m | 25,75 m |
| Vòm trong cao | Hơn 15 m | 15 m |
| Sức chứa | 800 chỗ ngồi | 800 chỗ |
IVThế Đất Và Hướng
Có hai điều phải thưa trước, và điều thứ hai riêng cho Nouméa. Một: Giáo hội Công Giáo không dạy phong thủy. Nhà thờ có lệ hướng phụng vụ, cung thánh về đông, và trên một sườn đồi thì lệ ấy thường nhường cho thế dốc. Nguồn đã mở chỉ nói nhà thờ ở trên đồi nhìn xuống trung tâm, không nói cung thánh quay về đâu, thư viện không thêm. Hai: Nouméa ở Nam Bán cầu. Phép phong thủy người Việt quen dùng được đúc kết ở Bắc Bán cầu, nơi nắng ấm đến từ phương nam. Ở đây nắng đến từ phương bắc. Vì vậy phần dưới chỉ đọc hình thể núi và nước, không bàn tốt xấu theo phương hướng, và chỉ là chỗ đối chiếu của thư viện cho bạn đọc quen lối Việt, không có trong tư liệu của tổng giáo phận.
Hình thể trước hết là sườn đồi trên bến nước. Nouméa nằm trên một bán đảo nhiều đồi, bờ khía thành các vịnh nhỏ, ngoài xa là vành san hô chắn sóng làm thành một đầm phá lặng. Nhà thờ đứng lưng chừng đồi, trên ngọn đồi mà tập giới thiệu của thành phố gọi là cap Horn, mặt nhìn xuống phố và vịnh. Lối Việt gọi chỗ đứng ấy là có hậu chẩm, có gối tựa sau lưng, và có nước tụ trước mặt. Vành san hô ngoài xa, nếu đọc theo phép cũ, giống một lớp án chắn sóng, giữ cho nước trong đầm êm.
Thứ hai là bậc thang. Muốn lên nhà thờ phải leo một dãy bậc. Đền chùa Việt trên đồi cũng thường có tam cấp dài, để người đi lễ chậm lại và bỏ dần cái ồn của phố sau lưng. Ở Nouméa bậc thang có vì dốc, và tác dụng với người leo thì giống nhau.
Thứ ba là vật liệu của đất. Đá của xứ, gỗ tamanou của bờ biển, nickel của mỏ, vỏ sò của đầm phá. Ngũ hành gọi đủ tên: Thổ, Mộc, Kim, Thủy. Người quen lối Việt sẽ thấy thú vị khi một nơi thờ gom được các hành từ chính vùng đất quanh nó. Người dựng thì chỉ dùng thứ gần tay và thứ xứ này tự hào. Thư viện ghi sự gặp nhau ấy, không cho rằng có ai đã tính trước.
Điều đáng mang về, có lẽ, là bài học của chính lời rào ở trên: phép xem đất sinh ra từ một vùng trời, đem qua xích đạo thì phần phương hướng phải xét lại, còn phần nhìn núi, nhìn nước, nhìn gió thì ở đâu cũng dùng được.
VLễ Thánh Giuse, Năm Phụng Vụ Và Người Công Giáo Gốc Việt
Nhà thờ theo lịch phụng vụ Công Giáo, tính theo dương lịch. Vì ở Nam Bán cầu, Giáng Sinh ở đây rơi vào mùa hè và Phục Sinh vào mùa thu, ngược với hình dung quen thuộc. Ngày riêng của nhà thờ là lễ Thánh Giuse. Bài chỉ ghi ngày.
| Ngày | Theo lịch nào | Lễ | Nội dung |
|---|---|---|---|
| 19 tháng 3 | Lịch phụng vụ Công Giáo, dương lịch | Lễ Thánh Giuse | Lễ bổn mạng của nhà thờ chính tòa, lễ trọng trong lịch chung của Giáo hội. |
| 1 tháng 5 | Lịch phụng vụ Công Giáo | Lễ Thánh Giuse Thợ | Lễ nhớ vị thánh trong vai người lao động. |
| Ngày thay đổi mỗi năm | Lịch phụng vụ Công Giáo, tính theo tuần trăng | Tuần Thánh và Phục Sinh | Đỉnh cao của năm phụng vụ, có thánh lễ Dầu do tổng giám mục chủ sự cho cả tổng giáo phận. |
| 15 tháng 8 | Lịch phụng vụ Công Giáo | Lễ Đức Mẹ Lên Trời | Lễ trọng kính Đức Mẹ, gắn với tượng Đức Bà Sóng Biển ở bên ngoài nhà thờ. Nguồn đã mở không ghi nghi thức riêng. |
| 25 tháng 12 | Lịch phụng vụ Công Giáo | Lễ Giáng Sinh | Rơi vào mùa hè ở Nouméa. Đêm Giáng Sinh năm 2015 là dịp chuông nhà thờ đổ lại sau khi sửa tháp. |
Về người Việt tại Nouméa: thành phố này có một cộng đồng gốc Việt lâu đời. Theo tập giới thiệu các nơi thờ tự do Bảo tàng thành phố Nouméa soạn, cộng đồng Công Giáo gốc Việt muốn có một chỗ riêng, đã góp công dựng một nhà nguyện mang tên Nhà thờ Chúa Kitô Vua (Église du Christ-Roi), được làm phép ngày 10 tháng 4 năm 1955, và ngày 20 tháng 11 năm 2005, đúng lễ Chúa Kitô Vua, đã có lễ mừng tại đó. Nhà thờ ấy là một giáo xứ khác trong cùng tổng giáo phận, không phải nhà thờ chính tòa. Thư viện chưa có nguồn ghi sinh hoạt tiếng Việt tại chính nhà thờ Thánh Giuse.
Cùng lớp nhà thờ chính tòa Công Giáo do các thừa sai Pháp dựng ở Thái Bình Dương, quý vị có thể đọc bài Nhà thờ chính tòa Vô Nhiễm Nguyên Tội (Mulivai), Apia và bài Nhà thờ chính tòa Đức Maria, Nukuʻalofa.
VINơi Chốn Và Đường Tới
- Địa chỉ
- 3 rue Frédéric Surleau, Nouméa
- Đường tới
- Nhà thờ ở số 3 rue Frédéric Surleau, trên sườn đồi phía trên trung tâm Nouméa, Tỉnh Nam. Từ quảng trường Cây Dừa (Place des Cocotiers) đi bộ về phía đồi rồi lên dãy bậc thang là tới, hai tháp vuông nhìn thấy từ dưới phố.
- Toạ độ
- -22.2729, 166.4443
Đây là nhà thờ chính tòa đang cử hành phụng vụ, lệ nơi thờ là lệ phải theo: ăn mặc kín đáo dù trời nóng, bỏ mũ, nói khẽ, không vào cung thánh. Các vỏ sò tai tượng, đồ gỗ chạm và đèn chùm là hiện vật của một di tích xếp hạng, quý vị xem bằng mắt, không chạm hay tựa vào. Khi đang có thánh lễ, khách xem kiến trúc xin ngồi ở hàng ghế cuối. Lối lên là bậc thang dốc, người lớn tuổi nên đi chậm.
Những nơi gần đây trong thư viện
VIIĐóng Góp Cho Trang Này
Góp ảnh, thông tin hoặc video cho Nhà thờ chính tòa Thánh Giuse, Nouméa
Contribute photos, information or video for Nouméa CathedralThầy Ưng Khiêm mời cộng đồng cùng làm giàu trang này. Ảnh chụp tận nơi, một chi tiết lịch sử chưa được nhắc, một đoạn video ngắn: mọi đóng góp đều được đọc và trả lời.
Everyone is welcome to enrich this page: a photo you took, a detail the page misses, a short video. Every contribution is read and answered.
Chưa có đóng góp nào từ cộng đồng. Bạn có thể là người đầu tiên. No community contribution yet. You could be the first.
?Hỏi Đáp Nhanh
Nhà thờ chính tòa Nouméa xây năm nào
Các nguồn không khớp hẳn. Khởi công năm 1887 theo resa.nc, hoặc năm 1888 theo gcatholic.org và tài liệu của nhà thờ, với ngày đặt đá 15 tháng 4 năm 1888. Nhà thờ được làm phép năm 1890, thánh hiến năm 1894 và khánh thành năm 1897. Thư viện ghi dãy niên đại 1887 tới 1897.
Nhà thờ chính tòa Nouméa thuộc đạo nào và kính ai
Đây là nhà thờ chính tòa Công Giáo Rôma của Tổng giáo phận Nouméa, nơi đặt ngai tòa của vị tổng giám mục. Nhà thờ dâng kính Thánh Giuse, bạn trăm năm của Đức Maria và cha nuôi của Chúa Giêsu, lễ kính ngày 19 tháng 3. Giáo phận Port-Vila của Vanuatu trực thuộc tòa tổng giám mục này.
Trong nhà thờ Thánh Giuse Nouméa có gì đáng xem
Vòm trần ghép bằng ván gỗ dày 3 centimet cao hơn 15 mét, chiếc đèn chùm lớn bằng nickel của xứ, đồ gỗ tamanou chạm khắc, những vỏ sò tai tượng khổng lồ, kính màu và đàn ống Cavaillé-Coll đặt năm 1909. Bên ngoài có tượng Đức Bà Sóng Biển.
Nhà thờ chính tòa Nouméa lớn cỡ nào
Trang của nhà thờ ghi dài khoảng 56 mét, gian giữa rộng 12 mét, cánh ngang rộng 30 mét, hai tháp cao 25 mét, vòm trong cao hơn 15 mét, 800 chỗ ngồi. Tập giới thiệu của thành phố Nouméa ghi cánh ngang 36 mét và tháp 25,75 mét. Hai nguồn lệch nhau ở hai số ấy.
Người Việt Công Giáo ở Nouméa đi lễ ở đâu
Theo tập giới thiệu các nơi thờ tự của thành phố Nouméa, cộng đồng Công Giáo gốc Việt có Nhà thờ Chúa Kitô Vua (Église du Christ-Roi), được làm phép ngày 10 tháng 4 năm 1955. Đó là một giáo xứ khác trong Tổng giáo phận Nouméa mà nhà thờ Thánh Giuse là nhà thờ mẹ.