Giữa khu phố trung tâm Port Moresby, có một nhà thờ mà cổng vào không giống bất cứ nhà thờ nào quý vị từng thấy ở châu Âu hay ở Việt Nam. Mặt trước vươn cao thành một hình đầu hồi nhọn như mái một ngôi nhà lớn của làng. Ai đã thấy ảnh những ngôi nhà thiêng ở vùng sông Sepik phía bắc đảo New Guinea sẽ nhận ra ngay dáng ấy.
Đây là Nhà thờ chính tòa Đức Maria (St. Mary's Cathedral), nhà thờ mẹ của Tổng giáo phận Port Moresby. Papua New Guinea là đất của hàng trăm ngôn ngữ và hàng trăm nếp tín ngưỡng tổ tiên, và ngày nay phần rất lớn dân nước này là Kitô hữu. Thư viện chọn nơi này làm đại diện duy nhất của Papua New Guinea vì cái cổng ấy nói gọn câu chuyện tâm linh của cả nước: một đức tin từ xa tới, bước vào qua cánh cửa mang hình hài của người bản địa.
IĐức Maria, Ngai Tòa Tổng Giám Mục Và Cánh Cổng Nhà Thiêng
Nhà thờ dâng kính Đức Trinh Nữ Maria. Trang gcatholic.org, nơi thư viện lấy dữ kiện chính, chỉ ghi vị bổn mạng là Đức Trinh Nữ Maria mà không ghi rõ một tước hiệu riêng như Vô Nhiễm hay Lên Trời, nên bài này cũng chỉ gọi là Đức Maria.
Chữ chính tòa chỉ nơi đặt cathedra, ngai tòa của vị giám mục. Ở đây là ngai tòa của vị Tổng giám mục Port Moresby, người đứng đầu một giáo tỉnh. Theo gcatholic.org, tính tới cuối năm 2019 tổng giáo phận có khoảng 233.000 giáo dân trên 792.000 dân, tức 29,4 phần trăm, với 22 giáo xứ và 56 linh mục. Vị tổng giám mục hiện nay là Hồng y John Ribat, thuộc Hội Thừa sai Thánh Tâm (viết tắt là MSC).
Haus tambaran là tiếng Tok Pisin, nghĩa nôm là nhà của thần linh tổ tiên. Ở các làng vùng sông Sepik, đó là ngôi nhà lớn nhất làng, mái dựng rất cao, đầu hồi phía trước vẽ kín những khuôn mặt tổ tiên, nơi giữ các vật thiêng và làm lễ của thị tộc. Lấy dáng ngôi nhà ấy làm cổng một nhà thờ là điều Giáo hội Công Giáo gọi là hội nhập văn hóa: đức tin không đòi một dân tộc bỏ hình hài của mình, mà mặc lấy ngôn ngữ, âm nhạc và mỹ thuật của dân tộc ấy. Với người Công Giáo ở đây, cổng nhà thiêng không còn dẫn vào nơi ở của thần linh thị tộc, mà dẫn vào nhà Chúa, và cái được giữ lại là ý rằng đây là ngôi nhà trọng nhất của cả cộng đồng.
Port Moresby có hai nơi Công Giáo hay bị lẫn với nhau. Nhà thờ chính tòa Đức Maria ở khu phố trung tâm là nơi Giáo hoàng Gioan Phaolô II tới ngày 8 tháng 5 năm 1984. Còn Đền thánh Đức Mẹ Phù Hộ Các Giáo Hữu (Shrine of Mary Help of Christians) là một nơi khác trong thành phố, và theo gcatholic.org, các chuyến viếng của giáo hoàng năm 1995 và năm 2024 là tới đền thánh ấy. Khi đọc tin về một chuyến tông du ở Port Moresby, quý vị nên xem kỹ tên nơi được nhắc.
Lối đưa mỹ thuật bản địa châu Đại Dương vào nhà thờ không chỉ có ở Papua New Guinea. Ở New Zealand, Nhà thờ Thánh Faith, Ōhinemutu phủ kín lòng trong bằng chạm khắc Māori. Còn trong hàng nhà thờ chính tòa Công Giáo của Thái Bình Dương, quý vị có thể đọc thêm Nhà thờ chính tòa Vô Nhiễm Nguyên Tội (Mulivai), Apia và Nhà thờ chính tòa Thánh Tâm, Port Vila.
IIĐiều Nguồn Ghi Được Và Điều Nguồn Chưa Ghi
Thư viện phải nói thẳng ngay từ đầu mục: năm xây và người thiết kế nhà thờ này chưa có nguồn xác minh. Trang gcatholic.org không ghi. Trang của Lonely Planet và trang hướng dẫn hành hương Công Giáo cũng không ghi. Vì thế bảng mốc dưới đây chép lịch sử của giáo phận, là phần có nguồn rõ, và chỉ ghi những việc có ngày tháng chắc chắn diễn ra tại nhà thờ.
- 1889Hạt Đại diện Tông tòa New GuineaTòa Thánh lập Hạt Đại diện Tông tòa New Guinea, tiền thân của tổng giáo phận, theo gcatholic.org.
- 1922Đổi tên thành PapuaHạt Đại diện Tông tòa mang tên Papua.
- 1946Đổi tên thành Port MoresbyHạt Đại diện Tông tòa lấy tên thành phố nơi đặt tòa.
- 1966Nâng lên tổng giáo phậnPort Moresby thành tổng giáo phận, nhà thờ Đức Maria là nhà thờ chính tòa của một giáo tỉnh.
- Thế kỷ 20Nhà thờ hiện nayCác nguồn đã mở không ghi năm xây. Xem hộp sử liệu về một lời kể chưa được xác minh.
- 1984Giáo hoàng Gioan Phaolô II tới nhà thờNgày 8 tháng 5 năm 1984, Giáo hoàng Gioan Phaolô II viếng nhà thờ chính tòa, theo gcatholic.org.
- 2025Mở Năm ThánhNgày 25 tháng 1 năm 2025, tổng giáo phận mở Năm Thánh bằng một thánh lễ trọng thể. Nhà thờ chính tòa là một trong ba nhà thờ Năm Thánh của tổng giáo phận, theo trang của Hội đồng Giám mục Papua New Guinea và quần đảo Solomon.
Về năm xây. Sau khi tra thêm, thư viện chỉ tìm được một dấu vết: trong phần nhận xét của khách trên TripAdvisor, một người viết rằng ngôi nhà thờ cũ bị dỡ năm 1968, một người khác tả ngôi hiện nay là kính và bê tông làm trong thập niên 1970. Đó là lời kể của khách tham quan, không phải tư liệu của tổng giáo phận, và không trang chính thức nào thư viện mở được xác nhận. Thư viện chép lại để quý vị biết có lời kể ấy, và giữ kết luận là chưa có nguồn xác minh. Người thiết kế cổng haus tambaran cũng chưa có nguồn nào ghi tên.
Về tên đường. Trang hướng dẫn hành hương thecatholictravelguide.com ghi nhà thờ ở Musgrave Street. Trang Amazing Port Moresby và TripAdvisor lại ghi Winter Street. Thư viện giữ Musgrave Street theo bảng dữ kiện của mình và ghi chỗ vênh ở đây. Nhà thờ ở khu phố trung tâm, có thể khuôn viên giáp cả hai con đường, nhưng không nguồn nào nói rõ điều ấy.
IIICổng Dáng Nhà Thiêng Sepik Trước Một Nhà Thờ Hiện Đại
Lonely Planet tả nhà thờ bằng một câu: cổng vào ấn tượng theo lối haus tambaran của vùng Sepik. Đó là dữ kiện kiến trúc chắc chắn nhất mà thư viện có. Phần còn lại của công trình, theo lời khách tham quan, là một nhà thờ hiện đại bằng kính và bê tông. Kích thước, sức chứa, tên người vẽ đều không có trong nguồn đã mở, và thư viện không điền vào chỗ trống ấy.
Port Moresby có nhiều công trình hiện đại mượn dáng nhà truyền thống, trang Amazing Port Moresby dành hẳn một bài cho chủ đề này và xếp nhà thờ Đức Maria trong danh sách. Tức là cổng nhà thờ không phải một ý lạ đứng riêng, mà thuộc về cả một lối nghĩ của thành phố: nhà mới thì dùng vật liệu mới, nhưng hình dáng phải cho người ta nhận ra mình đang ở đâu.
Mặt trước vươn cao thành hình đầu hồi của ngôi nhà thiêng vùng sông Sepik. Là dấu nhận ra nhà thờ và là lý do nơi này có mặt trong các sách hướng dẫn.
Ở nhà thiêng Sepik, đầu hồi là chỗ vẽ khuôn mặt tổ tiên của thị tộc. Cổng nhà thờ trang trí ra sao thì nguồn đã mở không tả, thư viện để dành cho ảnh chụp nói.
Theo lời khách tham quan, phần thân nhà thờ là kính và bê tông, giản dị, khác hẳn vẻ rực rỡ của cổng.
Nhà thờ nằm trong khu phố trung tâm mà người Port Moresby gọi gọn là Town, giữa các tòa văn phòng.
| Hạng mục | Dữ kiện | Nguồn |
|---|---|---|
| Bổn mạng | Đức Trinh Nữ Maria | gcatholic.org |
| Cổng vào | Theo dáng haus tambaran vùng Sepik | Lonely Planet |
| Năm xây | Chưa có nguồn xác minh | Một lời khách trên TripAdvisor ghi thập niên 1970 |
| Người thiết kế | Chưa có nguồn ghi | Thư viện không đoán |
| Tên đường | Musgrave Street hoặc Winter Street | thecatholictravelguide.com ghi tên trước, Amazing Port Moresby ghi tên sau |
| Giáo dân tổng giáo phận | Khoảng 233.000 người, cuối năm 2019 | gcatholic.org |
IVThế Đất Và Hướng
Ở nhà thờ này có tới ba cách nhìn đất gặp nhau, nên cần tách cho rõ. Cách thứ nhất là của Giáo hội: Công Giáo không dạy phong thủy, lệ xưa về hướng là quay cung thánh về phía đông, và ở các miền truyền giáo lệ ấy thường nhường cho lô đất và mặt đường. Nguồn đã mở không ghi nhà thờ Đức Maria quay về đâu, thư viện không đoán. Cách thứ hai là của các dân tộc Papua New Guinea, với những ngôi nhà thiêng dựng theo lệ riêng của từng thị tộc, một hệ hiểu biết khác hẳn và không phải phong thủy. Cách thứ ba mới là phần viết dưới đây: thư viện đọc theo phong thủy cổ truyền của người Việt, chỉ để bạn đọc quen lối ấy đối chiếu, không lấy từ tư liệu nào của tổng giáo phận và không gán cho người bản địa.
Nhìn trên bản đồ, khu phố trung tâm Port Moresby nằm trên một mũi đất có đồi, vươn ra giữa hai mặt nước: một bên là cảng kín gió, một bên là bãi biển Ela mở ra vịnh. Trong phép xem đất của người Việt, mũi đất có đồi làm xương sống, hai bên có nước, là thế long thò đầu ra biển, khí theo sống đồi mà đi ra và dừng ở chỗ đất thấp dần. Khu phố nằm ở yên ngựa giữa các ngọn đồi và mép nước, tức chỗ đất bằng giữa cao và thấp, là chỗ lối cổ truyền chuộng đặt nhà.
Thứ hai là hai mặt nước. Cảng kín là nước tĩnh, nước tụ. Vịnh mở là nước động. Một khu phố có cả hai thì theo lối Việt là vừa có chỗ chứa vừa có lối thông. Nhà thờ ở giữa khu ấy hưởng chung thế của cả phố, không có thế riêng, vì nó được đặt trên một lô đất trong lưới đường chứ không được chọn đất như một ngôi chùa trên núi.
Thứ ba là điều người Việt cần lật lại: Port Moresby ở Nam bán cầu, gần xích đạo. Phần lớn thời gian trong năm, mặt trời giữa trưa nằm ở phía bắc chứ không ở phía nam. Lệ chuộng hướng nam của nhà Việt gắn với nắng gió của đất Việt, đem nguyên sang đây thì mất lý. Thư viện nêu điều này để quý vị thấy giới hạn của phép đọc.
Cuối cùng là cái cổng. Phong thủy nhà cửa coi cổng là nơi nạp khí, là mặt của cả ngôi nhà. Ở đây cổng cũng là nơi dồn hết ý nghĩa của công trình, nhưng theo một lẽ khác: nó là lời chào của Giáo hội với một nền văn hóa. Hai cách hiểu chỉ giống nhau ở chỗ cùng coi trọng cánh cửa.
VLễ Theo Lịch Phụng Vụ Công Giáo Và Các Lễ Đức Mẹ
Nhà thờ theo lịch phụng vụ Công Giáo nghi lễ Rôma, lễ cố định tính theo dương lịch, lễ quanh Phục Sinh đổi ngày mỗi năm. Lễ lớn nhất của năm là Phục Sinh. Vì nguồn không ghi tước hiệu riêng của Đức Mẹ ở đây, thư viện không khẳng định ngày nào là lễ bổn mạng, chỉ ghi các lễ trọng kính Đức Mẹ trong lịch chung mà một nhà thờ mang tên Đức Maria đều mừng. Bảng chỉ ghi ngày.
| Ngày | Theo lịch nào | Lễ | Nội dung |
|---|---|---|---|
| Ngày đổi theo năm | Lịch phụng vụ Công Giáo, tính theo tuần trăng | Tuần Thánh và Phục Sinh | Đỉnh của năm phụng vụ. Thánh lễ Dầu trong Tuần Thánh là dịp vị tổng giám mục cử hành cùng linh mục của cả tổng giáo phận tại nhà thờ chính tòa. |
| 15 tháng 8 | Lịch phụng vụ Công Giáo, dương lịch | Lễ Đức Mẹ Lên Trời | Lễ trọng kính Đức Mẹ giữa năm. |
| 8 tháng 12 | Lịch phụng vụ Công Giáo, dương lịch | Lễ Đức Mẹ Vô Nhiễm Nguyên Tội | Lễ trọng kính Đức Mẹ trong mùa Vọng. |
| 1 tháng 1 | Lịch phụng vụ Công Giáo, dương lịch | Lễ Đức Maria, Mẹ Thiên Chúa | Lễ trọng mở đầu năm dương lịch. |
| 25 tháng 12 | Lịch phụng vụ Công Giáo, dương lịch | Lễ Giáng Sinh | Lễ mừng Chúa giáng sinh, ở Port Moresby rơi vào mùa mưa nóng. |
Về Năm Thánh 2025: theo trang của Hội đồng Giám mục Papua New Guinea và quần đảo Solomon, tổng giáo phận mở Năm Thánh ngày 25 tháng 1 năm 2025 do Hồng y John Ribat chủ sự, và chọn ba nhà thờ Năm Thánh là nhà thờ chính tòa Đức Maria, giáo xứ Chúa Ba Ngôi ở Boregaina và Đền thánh Đức Mẹ Phù Hộ Các Giáo Hữu. Năm Thánh khép lại ngày 6 tháng 1 năm 2026.
VINơi Chốn Và Đường Tới
- Địa chỉ
- Musgrave Street, Port Moresby
- Đường tới
- Nhà thờ nằm ở khu phố trung tâm Port Moresby, thường gọi là Town. Bảng dữ kiện của thư viện ghi Musgrave Street, một số trang ghi Winter Street, hai tên đường đều thuộc khu này.
- Toạ độ
- -9.4808, 147.1498
Đây là nhà thờ chính tòa đang cử hành phụng vụ, không phải điểm tham quan có người hướng dẫn. Lệ chung là ăn mặc kín đáo, bỏ mũ, giữ im lặng, không vào cung thánh, và khi đang có thánh lễ thì khách chỉ xem kiến trúc xin đứng phía cuối hoặc đợi ngoài cổng. Cổng dáng nhà thiêng là phần của nơi thờ tự, xin đừng leo trèo hay chạm tay lên phần trang trí.
Những nơi gần đây trong thư viện
VIIĐóng Góp Cho Trang Này
Góp ảnh, thông tin hoặc video cho Nhà thờ chính tòa Đức Maria, Port Moresby
Contribute photos, information or video for St. Mary's Cathedral, Port MoresbyThầy Ưng Khiêm mời cộng đồng cùng làm giàu trang này. Ảnh chụp tận nơi, một chi tiết lịch sử chưa được nhắc, một đoạn video ngắn: mọi đóng góp đều được đọc và trả lời.
Everyone is welcome to enrich this page: a photo you took, a detail the page misses, a short video. Every contribution is read and answered.
Chưa có đóng góp nào từ cộng đồng. Bạn có thể là người đầu tiên. No community contribution yet. You could be the first.
?Hỏi Đáp Nhanh
Nhà thờ chính tòa Port Moresby thuộc đạo nào, thờ ai
Đây là nhà thờ chính tòa Công Giáo, nghi lễ Rôma, nhà thờ mẹ của Tổng giáo phận Port Moresby, dâng kính Đức Trinh Nữ Maria. Tổng giáo phận khởi từ Hạt Đại diện Tông tòa New Guinea lập năm 1889 và được nâng lên tổng giáo phận năm 1966, theo gcatholic.org.
St Mary's Cathedral Port Moresby xây năm nào
Chưa có nguồn xác minh. Trang gcatholic.org, Lonely Planet và trang hướng dẫn hành hương Công Giáo đều không ghi năm xây. Một lời nhận xét của khách trên TripAdvisor viết rằng nhà thờ cũ bị dỡ năm 1968 và ngôi hiện nay làm trong thập niên 1970, nhưng đó không phải tư liệu chính thức.
Haus tambaran ở cổng nhà thờ Port Moresby là gì
Haus tambaran là ngôi nhà thiêng của các làng vùng sông Sepik, mái dựng rất cao, đầu hồi vẽ khuôn mặt tổ tiên. Cổng nhà thờ chính tòa mượn dáng ấy, một cách đưa mỹ thuật bản địa vào nơi thờ phượng Công Giáo mà Giáo hội gọi là hội nhập văn hóa.
Giáo hoàng nào đã tới nhà thờ chính tòa Port Moresby
Giáo hoàng Gioan Phaolô II tới nhà thờ chính tòa Đức Maria ngày 8 tháng 5 năm 1984, theo gcatholic.org. Các chuyến viếng của giáo hoàng năm 1995 và năm 2024 là tới Đền thánh Đức Mẹ Phù Hộ Các Giáo Hữu, một nơi khác trong thành phố, hai nơi này hay bị lẫn với nhau.
Nhà thờ chính tòa Port Moresby nằm ở đường nào
Ở khu phố trung tâm Port Moresby. Trang hướng dẫn hành hương Công Giáo ghi Musgrave Street, trang Amazing Port Moresby và TripAdvisor ghi Winter Street. Thư viện giữ Musgrave Street theo bảng dữ kiện của mình và nêu rõ chỗ các nguồn ghi khác nhau.