Đứng tại góc đông bắc của Quảng trường Lớn (Grote Markt) nhộn nhịp giữa lòng thủ phủ Groningen ở miền Cực Bắc Hà Lan, quý vị sẽ thấy vươn lên trên đầu mình một ngọn tháp năm tầng xây bằng đá sa thạch xám cổ kính có phần vương miện hở thanh thoát trên đỉnh, nối liền với một tòa nhà thờ gạch đỏ khổng lồ mang những mái nhọn xếp ngang bên dưới rặng cây cổ thụ của sân Martinikerkhof. Người dân Groningen (vốn tự gọi mình là những Stadjers) mỗi khi đi xa trở về và nhìn thấy ngọn tháp đá xám ấy từ chân trời đồng bằng đều trìu mến gọi đó là d'Olle Grieze, nghĩa là Ông Già Xám trong phương ngữ vùng Groningen.
Quần thể di tích ấy là Nhà thờ Martini và Tháp Martinitoren tại Groningen (Martinikerk), ngôi nhà thờ mẹ lâu đời nhất của thành phố Groningen, từng là nhà thờ giáo xứ và nhà thờ chính tòa Công giáo thời Trung cổ trước khi chuyển sang truyền thống Tin Lành Cải cách vào năm 1594. Khác với vẻ trắng trơn giản dị của hầu hết các nhà thờ Cải cách ở miền tây Hà Lan, bước vào lòng nhà thờ Martinikerk quý vị sẽ choáng ngợp trước cả một bầu trời bích họa thời Trung cổ và Phục Hưng rực rỡ sắc màu trên các vòm trần cùng tiếng ngân vang hùng tráng từ cây đại phong cầm lịch sử gắn liền với tên tuổi học giả Rudolf Agricola và bậc thầy đóng đàn Arp Schnitger.
IThánh Martin Thành Tours, Thánh Otger Và Ngôi Thánh Đường Mẹ Vùng Cực Bắc
Tên gọi Martinikerk (xưa kia gọi là Sint-Maartenskerk) và Martinitoren bắt nguồn từ vị thánh bảo hộ của công trình là Thánh Martin thành Tours (Martinus van Tours, 316 tới 397), vị kỵ binh La Mã từng rút gươm cắt nửa chiếc áo choàng chiến binh của mình tại cổng thành Amiens để đắp cho một người hành khất rét cóng trong đêm đông trước khi trở thành Giám mục thành Tours nước Pháp. Trong suốt thời Trung cổ, thành phố Groningen và vùng đất Gorecht xung quanh vốn là một lãnh địa xa xôi ở cực bắc thuộc quyền cai quản thế tục và tinh thần của các Giám mục Giáo phận Utrecht (nơi có Nhà thờ chính tòa Dom ở Utrecht cũng dâng kính Thánh Martin). Vì thế, việc ngôi nhà thờ mẹ đầu tiên của Groningen dâng kính Thánh Martin từ thời kỳ vương quốc Frank thế kỷ 9 vừa thể hiện lòng sùng kính vị thánh của lòng bác ái Kitô giáo, vừa khẳng định mối dây liên kết lịch sử giữa Groningen và tòa giám mục Utrecht. Ngoài ra, trên vòm trần thế kỷ 15 của nhà thờ còn khắc họa hình ảnh Thánh Otger (vị phó tế truyền giáo người Anglo-Saxon thế kỷ 8 được tôn kính như đồng bảo hộ của Groningen, người có ngày lễ 10 tháng 9 từng là phiên chợ lớn nhất trong năm của thành phố) đứng sánh đôi cùng Thánh Martin và Thánh Gioan Tẩy Giả.
Lịch sử giáo hội của Martinikerk mang một dấu ấn rất riêng biệt ở vùng Đông Bắc Hà Lan. Vào thời Trung cổ, ngoài bàn thờ chính dâng kính Thánh Martin và hơn mười sáu bàn thờ của các phường hội thủ công, nhà thờ còn là một trung tâm hành hương lớn nhờ lưu giữ thánh tích cánh tay của Thánh Gioan Tẩy Giả từ khoảng năm 1220. Đến năm 1559, khi Vua Philip II của Tây Ban Nha và Giáo hoàng Phaolô IV tái cấu trúc các giáo phận tại vùng đất thấp (tách từ giáo phận Utrecht và giáo phận Münster), thành phố Groningen được nâng lên thành tòa giám mục độc lập và Martinikerk chính thức giữ vai trò Nhà thờ chính tòa (Sint-Maartenskathedraal) của Giáo phận Groningen đầu tiên từ năm 1559 đến năm 1594.
Từ nửa sau thế kỷ 15, Groningen đã là cái nôi của phong trào Nhân văn chủ nghĩa Kinh Thánh (Bijbels humanisme) ở Bắc Âu với hai học giả lừng danh thế giới đều là người con của Groningen: Wessel Gansfort (1419 tới 1489, người được chôn cất ngay trong Martinikerk và được chính Martin Luther ca ngợi là bậc tiền bối tư tưởng của mình) và Rudolf Agricola (1444 tới 1485). Tinh thần học thuật ôn hòa ấy đã giúp cuộc chuyển giao tôn giáo tại Martinikerk vào mùa hè năm 1594 diễn ra hoàn toàn trật tự, không hề có cảnh đập phá bạo lực: sau khi liên quân Tin Lành của Thân vương Maurits van Oranje và Bá tước Willem Lodewijk van Nassau thu phục thành phố ngày 22 tháng 7 năm 1594 (sự kiện Reductie van Groningen), vào ngày 24 tháng 7 năm 1594 các bàn thờ và tượng ảnh Công giáo được tháo dỡ cẩn thận, các bức bích họa được phủ một lớp vôi trắng bảo vệ, và vào Chủ nhật ngày 27 tháng 7 năm 1594, mục sư Menso Alting từ Emden đã chủ sự buổi lễ thờ phượng Tin Lành Cải cách đầu tiên tại nhà thờ.
Trong lịch sử quân sự và dân sự của vùng Cực Bắc Hà Lan, ngọn tháp Martinitoren (Ông Già Xám) vừa là tháp chuông nhà thờ, vừa đóng vai trò đài quan sát phòng thủ tối cao của thành phố Groningen. Nổi tiếng nhất là vào mùa hè năm 1672 (Năm Thảm Họa Rampjaar của Hà Lan), khi Giám mục hiếu chiến của Münster là Bernhard von Galen (người bị dân Groningen đặt biệt danh là Bommen Berend, tức Berend Ném Bom) dẫn 24.000 quân vây hãm và bắn phá dữ dội thành phố Groningen suốt một tháng trời. Nhờ ngọn tháp Martinitoren cao gần 100 mét đứng sừng sững ở phía bắc và được các lính canh trên hành lang tháp quan sát chỉ điểm chính xác từng vị trí pháo binh địch cho tướng Carl von Rabenhaupt phản pháo, thành phố Groningen đã đứng vững và buộc quân Münster phải tháo chạy vào ngày 28 tháng 8 năm 1672. Chiến thắng giải vây ấy (Gronings Ontzet) vẫn được toàn tỉnh Groningen ăn mừng lớn vào ngày 28 tháng 8 hằng năm dưới bóng tháp Martinitoren. Ngay cả trong Thế chiến II vào tháng 4 năm 1945, khi quân Đức rút lui định đặt thuốc nổ phá sập tháp Martinitoren vì trên độ cao 60 mét có trạm nghe trộm máy bay Đồng minh, viên giám sát công trình trùng tu tháp đã dũng cảm thuyết phục họ từ bỏ ý định, giúp Ông Già Xám sống sót qua cuộc chiến chỉ với vài vết đạn pháo trên tường đá và một lỗ đạn xuyên qua quả chuông cổ (vẫn còn giữ nguyên tới ngày nay).
Khi tra cứu niên đại hoàn thành và chiều cao của ngọn tháp Martinitoren hiện hữu (ngọn tháp thứ ba được khởi công năm 1469 sau khi hai ngọn tháp trước đó bị sét đánh sập vào các năm 1408 và 1468), quý vị sẽ thấy các nguồn sử liệu đưa ra tới bốn mốc năm hoàn thành khác nhau (1482, 1548, 1553 hoặc 1554). Sự khác biệt này bắt nguồn từ các biên niên sử cổ của Groningen: học giả Ubbo Emmius (năm 1499) nhắc tới một công trình tháp vĩ đại đã vươn cao trên nhà thờ vào năm 1482 (mốc mà các học giả hiện đại cho là thời điểm xây xong tầng hành lang đá thứ hai), tiểu sử thị trưởng thế kỷ 16 Willem Wicheringe ghi ông sinh năm đặt đá móng 1469 và mất năm lắp con gà gió trên đỉnh tháp là năm 1548 (mốc 1469 tới 1548 thường được trích dẫn nhiều nhất trên các cổng thông tin du lịch), trong khi đó biên niên sử của Johan Rengers van Ten Post ghi năm 1553 và biên niên sử của Abel Eppens ghi năm 1554 là năm hoàn tất phần chóp gỗ nguyên thủy (vốn cao khoảng 102 đến hơn 100 mét). Tới năm 1577, khi người dân Groningen quá vui mừng vì quân đội Tây Ban Nha và Walloon rút khỏi thành phố nên đã tự ý đốt các thùng nhựa thông mừng chiến thắng ngay trên hành lang tầng ba của tháp, ngọn lửa đã làm cháy sập toàn bộ phần chóp gỗ và làm rơi 17 quả chuông nhạc xuống đất! Sau đợt trùng tu hoàn tất năm 1627 (có thể do kiến trúc sư thành phố Garwer Peters chỉ đạo), tháp mang vương miện Phục Hưng như hiện nay với chiều cao chính xác là 96,8 mét (thường được làm tròn là 97 mét).
IIHơn Một Thiên Niên Kỷ Từ Ngôi Nhà Thờ Gỗ Thế Kỷ 9 Đến Đại Thánh Đường Hội Trường
Các cuộc khai quật khảo cổ học bên dưới sàn đá của Martinikerk đã chứng minh rằng mảnh đất này là nơi thờ phượng Kitô giáo liên tục suốt hơn 1.200 năm qua, trải qua sáu thế hệ công trình nối tiếp nhau trên cùng một vị trí.
- Khoảng năm 800 và đầu thế kỷ 10Nhà thờ gỗ thời Frank và nhà thờ đá tuf núi lửaĐầu thế kỷ 9 (khoảng năm 800), một ngôi nhà thờ bằng gỗ được dựng lên bên rìa khu mộ cổ thời tiền Kitô giáo (dấu vết các hố cột gỗ đã được tìm thấy dưới nền nhà thờ). Sang đầu thế kỷ 10, nhà thờ gỗ được thay thế bằng một ngôi nhà thờ xây bằng đá tuf núi lửa (tufsteen).
- Nửa đầu thế kỷ 13 (trước năm 1245)Xây dựng đại giáo đường Romano-Gothic bằng gạchThay thế nhà thờ đá tuf, người dân Groningen dựng lên một vương cung thánh đường hình chữ thập bằng gạch theo phong cách Romano-Gothic đặc trưng vùng Frisia và Groningen (hình ảnh nhà thờ và ngọn tháp đầu tiên cao 30 mét đã xuất hiện trên ấn triện cổ nhất của thành phố năm 1245).
- Đầu thế kỷ 15 tới năm 1468Mở rộng khu hợp xướng Gothic cao vút và nâng gian giữa thành nhà thờ hội trườngĐầu thế kỷ 15, khu hợp xướng được xây mới hoàn toàn theo phong cách Gothic cao vút có hành lang bao quanh, sau đó hai gian bên của thân nhà thờ được nâng cao bằng gian giữa để tạo thành nhà thờ hội trường (hallenkerk). Năm 1408 ngọn tháp đầu tiên bị sét đánh hủy diệt, rồi ngọn tháp thứ hai cao 45 mét xây năm 1452 lại bị sét đánh cháy năm 1465 và đổ sụp năm 1468.
- 1469 tới 1482, 1548 hoặc 1554Kiến tạo ngọn tháp thứ ba Martinitoren bằng đá sa thạch BentheimRút kinh nghiệm từ việc tháp nằm lọt trong thân nhà thờ bị sập làm hỏng mái, năm 1469 thành phố khởi công xây ngọn tháp thứ ba tách ra phía tây bằng những khối đá sa thạch Bentheim, đạt tới tầng đá thứ hai năm 1482 và hoàn thiện phần chóp vào khoảng năm 1548 hoặc 1553 tới 1554.
- 1480 hoặc 1481 và khoảng 1540 tới 1545Khởi đóng đại phong cầm thời Rudolf Agricola và vẽ bích họa Chúa KitôKhoảng năm 1480 đến 1481, cây đại phong cầm Gothic mới được lắp đặt với sự cố vấn của học giả nhân văn Rudolf Agricola. Khoảng năm 1540 đến 1545, mười bốn hốc tường lớn tại khu hợp xướng cao được vẽ chuỗi bích họa thời Phục Hưng khắc họa cuộc đời và cuộc Thương Khó của Chúa Giêsu Kitô.
- 1559 tới 1594 và năm 1577 tới 1627Nhà thờ chính tòa Groningen, vụ cháy tháp năm 1577 và chuyển sang Tin LànhTừ năm 1559 đến năm 1594, nhà thờ giữ vai trò Nhà thờ chính tòa của Giáo phận Groningen. Năm 1577, việc đốt thùng nhựa thông ăn mừng trên tháp làm cháy sập phần chóp, được xây lại tới độ cao 96,8 mét vào năm 1627. Tháng 7 năm 1594, nhà thờ chuyển sang phục vụ cộng đoàn Tin Lành Cải cách.
- 1691 tới 1692 và 1728 tới 1740Arp Schnitger và Albertus Antoni Hinsz mở rộng Đại phong cầmBậc thầy đóng đàn người Đức Arp Schnitger được mời từ Hamburg tới đại tu và mở rộng cây đàn organ vào năm 1691 tới 1692 với hai tháp ống bàn đạp 32 bộ khổng lồ, sau đó được con trai ông là Franz Caspar Schnitger và nghệ nhân Albertus Antoni Hinsz hoàn thiện năm 1728 tới 1740.
- 1923 và đại trùng tu 1971 tới 1984Phát lộ kho tàng bích họa cổ và phục nguyên mái nhà thờ cùng đại phong cầmNăm 1923, chuỗi bích họa cuộc đời Chúa Kitô dưới lớp vôi trắng ở khu hợp xướng được phát lộ và phục hồi. Từ năm 1971 đến năm 1975, toàn bộ nhà thờ và các mái nhọn xếp ngang được kiến trúc sư Ph. J. W. C. Bolt và P. L. de Vrieze trùng tu, tiếp nối bằng đợt phục nguyên đại phong cầm của Jürgen Ahrend từ năm 1976 đến năm 1984.
Bên dưới sàn đá và trong khu hợp xướng của Martinikerk là nơi yên nghỉ của những nhân vật từng đứng ở hai cực thần học và tri thức của châu Âu. Ngoài nhà thần học tiền Cải cách Wessel Gansfort (1419 tới 1489) và vị tư lệnh bảo vệ Steenwijk là Johan van den Kornput (1542 tới 1611), tại đây còn có phần mộ của Giám mục Công giáo đầu tiên của Groningen là Johannes Knijff (mất năm 1576) nằm chung dưới một mái nhà thờ với phần mộ của giáo sư thần học Tin Lành Franciscus Gomarus (1563 tới 1641, giáo sư Đại học Groningen, người đứng đầu phái Tiền định nghiêm ngặt Gomaristen đối đầu trực diện với phái của Jacobus Arminius, vị giáo sư được chôn tại Nhà thờ Pieterskerk ở Leiden). Cũng tại nhà thờ này, danh cầm Jacob Wilhelm Lustig (1706 tới 1796) đã giữ chức nghệ sĩ đại phong cầm chính thức suốt 68 năm liền, một kỷ lục chỉ có nghệ sĩ Wim van Beek (giữ đàn suốt 60 năm, từ năm 1956 đến năm 2016) tiệm cận được trong lịch sử âm nhạc hiện đại.
IIIVòm Trần Romano-Gothic, Kho Tàng Bích Họa Trung Cổ Và Đại Phong Cầm Arp Schnitger
Bước vào bên trong Nhà thờ Martini tại Groningen, quý vị sẽ nhận ra ngay sự giao thoa độc đáo giữa hai thời kỳ kiến trúc lớn của miền Bắc châu Âu. Phần gian giữa (schip) mang cấu trúc của một nhà thờ hội trường ba gian (driebeukige hallenkerk) có chiều cao ba gian bằng nhau, trên các vòm gạch vẫn giữ lại nguyên vẹn đường nét và hoa văn trang trí của phong cách Romano-Gothic thế kỷ 13 (giai đoạn chuyển tiếp từ vòm tròn Romanesque sang vòm nhọn Gothic rất đặc trưng của vùng đất sét Frisia và Groningen). Thế nhưng khi bước qua cánh ngang để tiến vào khu hợp xướng cao phía đông (hoogkoor, xây dựng đầu thế kỷ 15), trần nhà thờ đột ngột vươn vọt lên độ cao 25 mét với hàng cột đá tròn đồ sộ, hành lang bao quanh và những khung cửa sổ Gothic cao vút đưa ánh sáng tràn ngập không gian.
Một trong những cây đàn organ Baroque vĩ đại và nổi tiếng nhất thế giới, gồm 53 thanh âm sắc (registers), 3 bàn phím tay, bàn đạp chân và khoảng 3.500 ống đàn. Cây đàn mang trong lòng lịch sử năm thế kỷ: khởi nguồn từ cây đàn Gothic năm 1480 tới 1481 có sự tham gia cố vấn của học giả nhân văn Rudolf Agricola (vẫn còn giữ các ống đàn thế kỷ 15 và 16 của Andreas de Mare), được bậc thầy Arp Schnitger từ Hamburg mở rộng năm 1691 tới 1692 với hai tháp ống bàn đạp 32 feet trầm hùng, tiếp tục được Franz Caspar Schnitger và Albertus Antoni Hinsz mở rộng năm 1728 tới 1740 (chạm gỗ bởi Casper Struiwig) và được nghệ nhân Jürgen Ahrend phục nguyên hoàn hảo từ năm 1976 đến năm 1984.
Martinikerk bảo tồn một trong những bộ sưu tập tranh tường thời Trung cổ và Phục Hưng phong phú nhất Hà Lan: cổ xưa nhất là bức bích họa Đức Mẹ Maria ngự trên ngai Vua Salômôn vẽ từ khoảng năm 1250, tiếp đến trên các múi vòm trần gian giữa là tranh hoa lá thế kỷ 13 và hình ảnh các Thánh Martin, Thánh Otger, Thánh Christophorus, hai Thánh y Cosmas và Damianus vẽ khoảng năm 1480, và đặc biệt tại 14 hốc tường lớn phía trên hàng cột khu hợp xướng cao là chuỗi bích họa vẽ khoảng năm 1540 đến 1545 (gồm 13 cảnh chính về cuộc đời và cuộc Thương Khó của Chúa Giêsu cùng 1 cảnh trang trí kiến trúc), từng bị quét vôi trắng phủ kín sau năm 1594 và được phát lộ, phục hồi nguyên trạng vào năm 1923.
Xây dựng hoàn toàn bằng những khối đá sa thạch Bentheim từ năm 1469 trên móng sâu 3 mét, ngọn tháp gồm bốn tầng hành lang ban công đá ở các độ cao 40 mét, 55 mét và 68 mét, phía trên đội vương miện hở thời Phục Hưng năm 1627 cùng con ngựa gió năm 1822 vươn tới độ cao 96,8 mét. Phía trên cổng vào phía tây của tháp có gắn ba bức tượng đá do nhà điêu khắc Willem Valk tạc năm 1938 khắc họa ba nhân vật biểu tượng của lịch sử Groningen: thi nhân mù người Frisia thế kỷ 8 Bernlef, Thánh Martin thành Tours và học giả Rudolf Agricola.
Tháp Martinitoren sở hữu dàn chuông lắc báo lễ gồm 12 quả lớn thứ hai toàn nước Hà Lan (chỉ sau tháp Dom ở Utrecht), dẫn đầu bởi ba đại hồng chung do Hendrick van Trier đúc ngay sau vụ cháy tháp năm 1577 tới 1578: quả chuông Salvator nặng 7.850 kilôgam (đường kính 2,23 mét), quả chuông Grote Borgerklok nặng 4.200 kilôgam và Kleine Borgerklok nặng 3.400 kilôgam (cùng quả chuông Kromstaart 5.550 kilôgam đúc thêm năm 1994 và quả chuông báo giờ đóng cửa quán bia Bierklok nặng 900 kilôgam). Trên tầng cao còn có bộ chuông nhạc carillon 49 quả, trong đó giữ nguyên 30 quả chuông gốc do hai anh em Pieter và François Hemony đúc năm 1662 tới 1663.
Lần đầu tiên kể từ cuộc Cải cách năm 1594, vào năm 2015 và 2017 Quỹ bảo tồn Martinikerk đã ủy nhiệm cho họa sĩ trẻ người Groningen là Egbert Modderman sáng tác bức chân dung Thánh Martin cắt áo cho người nghèo và chuỗi tám bức tranh sơn dầu khổ lớn khắc họa Tám việc Thương xót (Works of Mercy) treo dọc hành lang khu hợp xướng, nối tiếp mạch nghệ thuật thánh thiêng sau hơn bốn thế kỷ.
Một câu chuyện rất thú vị gắn với chuỗi bích họa cuộc đời Chúa Kitô tại khu hợp xướng cao (khoảng 1540 tới 1545) là lý do vì sao những bức tranh tường tuyệt mỹ này lại còn giữ được màu sắc tươi sáng sau hơn bốn trăm năm. Khi nhà thờ chuyển sang Tin Lành Cải cách vào tháng 7 năm 1594, thay vì đục bỏ lớp vữa vẽ tranh trên tường đá, những người thợ ở Groningen chỉ quét đè lên mặt tranh những lớp vôi trắng dày. Chính lớp vôi trắng tưởng như nhằm xóa bỏ hình ảnh ấy lại vô tình trở thành một lớp màng bảo quản hoàn hảo, che chắn cho các sắc tố màu khoáng chất thời Phục Hưng khỏi khói nến, bụi than sưởi ấm và tia cực tím của ánh nắng mặt trời suốt hơn ba thế kỷ, để rồi khi các chuyên gia bảo tồn nhẹ nhàng bóc lớp vôi ra vào năm 1923, cả mười bốn hốc tranh hiện ra gần như nguyên vẹn.
IVThế Đất Và Hướng
Cần khẳng định rõ rằng Kitô giáo phương Tây và truyền thống Tin Lành Cải cách không dạy và không áp dụng thuật phong thủy Á Đông. Vị trí khởi dựng của Nhà thờ Martini tại Groningen từ khoảng năm 800 được chọn trên điểm đất cao tự nhiên duy nhất không bị ngập triều của vùng đầm lầy phương Bắc và tuân thủ quy tắc định hướng phụng vụ truyền thống: khu hợp xướng quay về phương Đông hướng Mặt Trời mọc, còn ngọn tháp Martinitoren đứng ở đầu phía Tây mở ra quảng trường. Phần viết dưới đây là góc nhìn đối chiếu theo phép hình thế cổ truyền của thư viện Vạn Đạo Đường dành cho độc giả quan tâm đến địa lý hình thế.
Nếu như các thành phố ở tỉnh Bắc và Nam Holland (như Amsterdam, Leiden hay Rotterdam) đều nằm trên vùng đất thấp dưới mực nước biển, thì thành phố cổ Groningen lại sở hữu một long mạch địa chất vô cùng đặc biệt ở miền Bắc Hà Lan: đó là dải sống đất cát Hondsrug (một dải gò cát băng hà hình thành từ kỷ Pleistocene chạy dài hơn 70 kilômét từ vùng Drenthe theo hướng Đông Nam lên Tây Bắc). Ngay tại trung tâm thành phố Groningen, sống đất Hondsrug nhô lên ở độ cao khoảng 6,8 đến 7 mét trên mực nước biển chuẩn (NAP) rồi kết thúc đột ngột trước vùng đồng bằng đất sét ven biển Wadden thấp trũng xung quanh, nơi hai dòng sông cổ Drentsche Aa và Hunze chảy kẹp hai bên sườn tây và đông. Trong phép tầm long cổ truyền của phương Đông, một dải sơn mạch hoặc gò đất cao chạy dài hàng chục dặm giữa vùng đồng bằng ngập nước rồi dừng lại kết tụ tại nơi hai dòng sông giao hội chính là thế bình dương chi long kết huyệt tại sơn đầu (mạch đất đồng bằng kết huyệt ngay ở mũi gò cao chỗ giáp nước), nơi khí lực của cả vùng đất dồn tụ mạnh nhất. Ngôi Nhà thờ Martini và Tháp Martinitoren (tọa độ 53,2192 độ vĩ Bắc, 6,5683 độ kinh Đông) được cổ nhân đặt ngay trên đỉnh cao nhất của mũi sống đất Hondsrug ấy.
Xét về trục hướng, minh đường và tả hữu hộ vệ, nhà thờ nằm chuẩn theo trục Tọa Đông hướng Tây (hơi chếch Đông Đông Nam và Tây Tây Bắc). Phía trước và bên sườn tây nam của ngọn tháp Martinitoren cao 96,8 mét mở ra Quảng trường Lớn (Grote Markt) rộng lớn làm ngoại minh đường tụ hội giao thương của cả miền Bắc Hà Lan, trong khi ở phía bắc và phía đông nhà thờ là khoảng sân cỏ yên tĩnh rợp bóng cây cổ thụ của Martinikerkhof (vốn là nghĩa trang cổ đã ngưng chôn cất từ năm 1828, bao bọc bởi tòa nhà Phủ Tỉnh trưởng Provinciehuis và khách sạn cổ Prinsenhof) đóng vai trò như một hậu viên và tả Thanh Long tĩnh tại, âm dương quân bình với sự náo nhiệt của quảng trường Grote Markt bên phía hữu Bạch Hổ. Ngọn tháp đá sa thạch Martinitoren đứng ở đầu mũi gò cát Hondsrug vươn lên gần một trăm mét giữa vùng đồng bằng phẳng lặng bốn phía không có núi che chắn đóng vai trò như một cột trụ kình thiên và trấn tháp của toàn tỉnh Groningen, thu nạp gió lành từ biển Wadden và tỏa tầm nhìn bao quát cả vùng Ommelanden rộng lớn.
VLễ Thánh Martin, Ngày Giải Phóng Groningen Và Chuỗi Hòa Nhạc Chuông Và Đàn
Ngày nay, Nhà thờ Martini tại Groningen vừa là nơi cử hành lễ thờ phượng Chủ nhật của Giáo đoàn Tin Lành Martinikerk và Cộng đồng Sinh viên GSp, vừa là giảng đường lễ nghi của Đại học Quốc gia Groningen (Rijksuniversiteit Groningen, thành lập năm 1614) và là trung tâm lễ hội văn hóa lớn nhất vùng Đông Bắc Hà Lan theo dương lịch và lịch phụng vụ Kitô giáo.
| Thời điểm | Hệ lịch | Tên lễ nghi hoặc sự kiện | Ý nghĩa và hoạt động truyền thống |
|---|---|---|---|
| Chủ nhật hằng tuần | Lịch phụng vụ Tin Lành | Lễ thờ phượng Chủ nhật và kéo chuông tay của Phường hội Chuông Groningen | Giáo đoàn Cải cách Martinikerk và Cộng đồng Sinh viên cử hành lễ thờ phượng, mở đầu bằng tiếng ngân của dàn 12 đại hồng chung trên tháp Martinitoren do Phường hội Kéo chuông Groningen (Groninger Klokkenluiders Gilde) kéo bằng tay từ năm 1982. |
| Ngày 28 tháng 8 hằng năm | Dương lịch | Lễ Giải phóng Groningen (Gronings Ontzet tức Bommen Berend) | Ngày lễ lớn nhất của thành phố và tỉnh Groningen kỷ niệm chiến thắng giải vây ngày 28 tháng 8 năm 1672 trước quân đội của Giám mục Münster, với tiếng chuông đại hồng chung Salvator năm 1577 và hòa nhạc quanh tháp Martinitoren. |
| Đầu tháng 9 hằng năm | Dương lịch | Lễ Khai giảng Năm học mới của Đại học Quốc gia Groningen | Nghi lễ rước học thuật truyền thống của các giáo sư Đại học Quốc gia Groningen (trường đại học lâu đời thứ hai Hà Lan, lập năm 1614) dưới mái vòm Martinikerk. |
| Ngày 11 tháng 11 hằng năm | Dương lịch | Lễ hội Đèn lồng Thánh Martin (Sint-Maartensfeest) | Trẻ em và gia đình khắp vùng Groningen cầm đèn lồng giấy tự làm đi hát đồng dao tối 11 tháng 11 và quy tụ về nhà thờ Martinikerk kỷ niệm tấm lòng chia sẻ áo choàng của vị thánh bảo hộ thành phố. |
| Mùa hè (tháng 7 tới tháng 8) và Mùa Vọng tháng 12 | Dương lịch | Liên hoan Đại phong cầm Schnitger và Lễ Giáng Sinh | Chuỗi hòa nhạc quốc tế trên cây đại phong cầm Arp Schnitger năm 1692, hòa nhạc chuông carillon Hemony sáng thứ Ba và thứ Bảy hằng tuần, và các buổi lễ Giáng Sinh trang trọng. |
Một nét văn hóa sống động hiếm có tại Martinikerk là hoạt động của Phường hội Kéo chuông Groningen (Groninger Klokkenluiders Gilde, khôi phục từ ngày 11 tháng 11 năm 1982 đúng vào ngày lễ Thánh Martin). Thay vì dùng mô-tơ điện, vào mỗi sáng Chủ nhật và các ngày lễ trọng, hàng chục tình nguyện viên lại leo lên lầu chuông của tháp Martinitoren để trực tiếp dùng sức người kéo dây rung cả 12 quả đại hồng chung có tổng trọng lượng hàng chục tấn (nổi bật là quả chuông Salvator nặng 7.850 kilôgam đúc năm 1577), tạo nên âm thanh trầm hùng vang xa khắp vùng đồng bằng phía bắc.
Về cộng đồng người Việt: Groningen là thành phố đại học lớn nhất miền Bắc Hà Lan (với Đại học Quốc gia Groningen và Đại học Khoa học Ứng dụng Hanze), nơi có hàng trăm sinh viên, nghiên cứu sinh người Việt theo học mỗi năm bên cạnh cộng đồng người Việt định cư tại tỉnh Groningen và Friesland. Các buổi lễ chào đón tân sinh viên, lễ khai giảng năm học mới và lễ hội đèn lồng tháng 11 tại Martinikerk và quảng trường Grote Markt là những kỷ niệm sâu sắc của nhiều thế hệ du học sinh Việt Nam tại miền Bắc Hà Lan.
VINơi Chốn Và Đường Tới
- Địa chỉ
- Đường tới
- Nhà thờ và tháp tọa lạc tại địa chỉ Martinikerkhof 3, ngay góc đông bắc Quảng trường Lớn (Grote Markt) ở trung tâm thành phố Groningen. Từ nhà ga đường sắt trung tâm Groningen Hoofdstation (ga cuối phía bắc của tuyến tàu thẳng từ sân bay Schiphol và Amsterdam, mất khoảng 2 giờ đi tàu), quý vị đi bộ qua cầu Bảo tàng Groninger và dọc theo phố cổ khoảng 12 phút hoặc đi xe buýt tới thẳng Grote Markt.
- Toạ độ
- 53.2192, 6.5683
Khi tới thăm Nhà thờ Martini và Tháp Martinitoren tại Groningen, quý vị lưu ý giữ yên lặng và trang phục lịch sự trong lòng nhà thờ, đặc biệt vào các buổi lễ thờ phượng Chủ nhật, lễ nghi đại học hoặc khi đang có buổi thu âm và hòa nhạc trên cây đại phong cầm Arp Schnitger. Khi chiêm ngưỡng các bức bích họa cổ trên tường và cột, quý vị không chạm tay hoặc dùng đèn flash chiếu trực tiếp vào bề mặt vữa cổ. Khi leo 251 bậc thang xoắn ốc bằng đá lên hành lang ngắm cảnh của tháp Martinitoren, quý vị lưu ý đi chậm và tuân thủ các rào chắn an toàn trên ban công tháp.
Những nơi gần đây trong thư viện
VIIĐóng Góp Cho Trang Này
Góp ảnh, thông tin hoặc video cho Nhà thờ Martini và Tháp Martinitoren tại Groningen (Martinikerk)
Contribute photos, information or video for Martinikerk, GroningenThầy Ưng Khiêm mời cộng đồng cùng làm giàu trang này. Ảnh chụp tận nơi, một chi tiết lịch sử chưa được nhắc, một đoạn video ngắn: mọi đóng góp đều được đọc và trả lời.
Everyone is welcome to enrich this page: a photo you took, a detail the page misses, a short video. Every contribution is read and answered.
Chưa có đóng góp nào từ cộng đồng. Bạn có thể là người đầu tiên. No community contribution yet. You could be the first.
?Hỏi Đáp Nhanh
Tại sao ngọn tháp Martinitoren tại Groningen lại được người dân gọi là d'Olle Grieze (Ông Già Xám)?
Trong phương ngữ vùng Groningen (Gronings), cụm từ d'Olle Grieze có nghĩa là Ông Già Xám. Biệt danh trìu mến này xuất phát từ màu xám sẫm cổ kính của những khối đá sa thạch Bentheim dùng để xây dựng ngọn tháp từ năm 1469, đồng thời thể hiện sự gắn bó như một người ông hiền từ, bền bỉ đứng canh giữ thành phố Groningen qua hơn năm thế kỷ bão tố và chiến tranh.
Ngọn tháp Martinitoren cao bao nhiêu mét và được hoàn thành vào năm nào?
Ngọn tháp hiện nay (ngọn tháp thứ ba của nhà thờ) được khởi công năm 1469 tách rời ở phía tây nhà thờ. Các biên niên sử cổ ghi nhận các mốc hoàn thành khác nhau từ năm 1482 (xong phần thân đá chính), năm 1548 đến năm 1553 hoặc 1554 (hoàn tất chóp gỗ cao trên 100 mét). Sau vụ đốt thùng nhựa thông ăn mừng làm cháy phần chóp năm 1577, tháp được trùng tu năm 1627 với chiều cao chính xác 96,8 mét (thường gọi là 97 mét), là ngọn tháp cao nhất miền Bắc Hà Lan.
Cây đại phong cầm trong nhà thờ Martinikerk tại Groningen có lịch sử đặc biệt như thế nào?
Đây là một trong những cây đàn organ Baroque lớn và danh tiếng nhất thế giới với 53 thanh âm sắc và khoảng 3.500 ống đàn. Đàn khởi nguồn từ cây đàn Gothic năm 1480 tới 1481 có sự cố vấn của học giả nhân văn Rudolf Agricola, được bậc thầy đóng đàn người Đức Arp Schnitger đại tu mở rộng năm 1691 tới 1692 với hai tháp ống trầm 32 bộ, sau đó được Franz Caspar Schnitger và Albertus Antoni Hinsz hoàn thiện năm 1728 tới 1740.
Vì sao một nhà thờ Tin Lành như Martinikerk lại còn giữ được nhiều bích họa thời Trung cổ và Phục Hưng đến vậy?
Khi thành phố Groningen chuyển sang Tin Lành Cải cách vào tháng 7 năm 1594, tại Martinikerk không xảy ra đập phá tượng ảnh mà các bức tranh tường chỉ bị phủ kín bằng những lớp vôi trắng. Chính lớp vôi này đã bảo vệ bức tranh Đức Mẹ năm 1250, các tranh vòm trần thế kỷ 15 và đặc biệt là chuỗi 14 hốc tranh vẽ cuộc đời Chúa Kitô (khoảng năm 1540 tới 1545) tại khu hợp xướng cao, trước khi chúng được phát lộ và phục hồi nguyên trạng vào năm 1923.
Nhà thờ Martinikerk có từng là một nhà thờ chính tòa Công giáo hay không?
Có. Trong đợt tái cấu trúc giáo phận tại vùng đất thấp của Vua Philip II và Giáo hoàng Phaolô IV vào năm 1559, Giáo phận Groningen đầu tiên được thành lập và Martinikerk đã chính thức giữ vai trò là Nhà thờ chính tòa Thánh Martin (Sint-Maartenskathedraal) suốt 35 năm, từ năm 1559 cho đến khi thành phố chuyển sang Tin Lành Cải cách vào tháng 7 năm 1594.