Đứng giữa Quảng trường Chợ (Markt) rộng lớn lát đá cuội ở trung tâm thành phố gốm sứ Delft, nếu quay về phía tây quý vị sẽ thấy Tòa thị chính cổ kính thời Phục Hưng, còn khi ngước nhìn về phía đông, cả bầu trời như bị thu hút vào một ngọn tháp đá vôi và đá sa thạch vươn thẳng lên độ cao 108,75 mét. Tầng tám cạnh màu xám sẫm trên đỉnh tháp cùng mũi chóp nhọn cao vút in bóng xuống những dòng kênh phẳng lặng từng đi vào bức họa bất hủ Toàn cảnh thành phố Delft (Gezicht op Delft, khoảng 1660 tới 1661) của danh họa Johannes Vermeer.
Công trình uy nghi ấy là Nhà thờ Mới tại Delft (Nieuwe Kerk), ngôi thánh đường gắn liền với lịch sử Công giáo thời Trung cổ và chuyển sang truyền thống Tin Lành Cải cách từ thế kỷ 16. Kể từ mùa hè năm 1584, khi Thân vương Willem Trầm Lặng (Willem van Oranje, vị Cha già Dân tộc của Hà Lan) bị ám sát tại dinh thự Prinsenhof cách đó vài trăm bước chân và được đưa vào an táng dưới khu hợp xướng của nhà thờ, Nieuwe Kerk tại Delft đã trở thành đền thờ quốc gia và lăng tẩm hoàng gia thiêng liêng của Vương triều Oranje-Nassau cho tới tận ngày nay.
IThị Kiến Năm 1351, Thánh Nữ Ursula Và Lăng Tẩm Của Vương Triều Oranje-Nassau
Sự ra đời của Nhà thờ Mới tại Delft bắt nguồn từ một truyền thuyết tâm linh nổi tiếng vào giữa thế kỷ 14. Vào một ngày tháng Giêng năm 1351, một người ăn xin nghèo khổ có khả năng thấu thị tên là Symon đang quỳ cầu nguyện trên bãi đất trống của Quảng trường Chợ (Markt), nơi thời bấy giờ vốn là bãi dựng giá treo cổ hành hình phạm nhân của thành phố Delft. Một cư dân trong vùng tên là Jan Col mang thức ăn tới cho người ăn xin, và khi cả hai cùng ngước nhìn lên bầu trời phía đông quảng trường, họ kinh ngạc thấy hiện ra một ngôi thánh đường rực rỡ ánh vàng cùng hình bóng Đức Trinh Nữ Maria. Người ăn xin Symon qua đời ít lâu sau đó, nhưng suốt ba mươi năm ròng rã tiếp theo, cứ đúng vào ngày thứ Ba sau lễ Thánh Phaolô Trở Lại (25 tháng 1) hằng năm, ông Jan Col cùng hai nữ tu dòng Beguine mộ đạo lại nhìn thấy thị kiến ngôi nhà thờ bằng vàng ấy trên bầu trời. Cảm phục trước lời kêu gọi bền bỉ suốt ba thập niên, Hội đồng thành phố Delft vào năm 1381 đã quyết định dẹp bỏ bãi hành hình trên quảng trường để dựng lên ngôi nhà thờ thứ hai của thành phố dâng kính Đức Trinh Nữ Maria, gọi là Nieuwe Kerk (Nhà thờ Mới) để phân biệt với Nhà thờ Cũ (Oude Kerk) đã có từ thế kỷ 13. Khi công trình được xây lại bằng đá từ năm 1384, Thánh nữ Ursula thành Cologne được tôn nhận làm vị thánh bảo hộ thứ hai bên cạnh Đức Mẹ Maria, nên trước thời Cải cách nhà thờ còn mang tên là Sint-Ursulakerk.
Sau cuộc Cải cách Tôn giáo năm 1572, Nieuwe Kerk trở thành nhà thờ chính của cộng đoàn Tin Lành Cải cách tại Delft (ngày nay thuộc Giáo hội Tin Lành Hà Lan, Protestantse Kerk in Nederland, vẫn cử hành hai buổi lễ thờ phượng mỗi Chủ nhật). Một nghịch lý lịch sử đầy thú vị đã diễn ra dưới mái vòm này: mặc dù thần học Tin Lành Cải cách theo truyền thống Jean Calvin chủ trương giản lược tối đa nghi lễ, không tôn sùng thánh tích và đặt trọng tâm vào việc nghe giảng Kinh Thánh quanh tòa giảng ở gian giữa, nhưng khu hợp xướng phía đông của Nieuwe Kerk lại trở thành không gian tưởng niệm trang trọng bậc nhất của cả quốc gia Hà Lan nhờ sự hiện diện của Đài lăng mộ Thân vương Willem van Oranje (Praalgraf van Willem van Oranje) và Hầm mộ Hoàng gia Oranje-Nassau.
Nguyên nhân khiến thành phố Delft chứ không phải thủ đô Amsterdam hay Breda trở thành nơi an nghỉ đời đời của Hoàng gia Hà Lan bắt nguồn từ hoàn cảnh lịch sử năm 1584. Trước cuộc Chiến tranh Tám mươi năm, tổ tiên của dòng họ Nassau đều được an táng tại Nhà thờ Lớn (Grote Kerk) ở thành phố Breda. Thế nhưng khi Thân vương Willem van Oranje (1533 tới 1584, người lãnh đạo cuộc khởi nghĩa giành độc lập cho Hà Lan) bị tay súng cực đoan Balthasar Gérard bắn chết vào ngày 10 tháng 7 năm 1584 ngay tại cầu thang tu viện cũ Sint-Agathaklooster (nay là Bảo tàng Prinsenhof) ở Delft, thành phố Breda đang nằm dưới sự chiếm đóng của quân đội Tây Ban Nha. Vì không thể đưa thi hài ông về quê tổ Breda, Quốc hội Cộng hòa Hà Lan đã quyết định cử hành quốc tang và an táng vị Cha già Dân tộc vào ngày 3 tháng 8 năm 1584 ngay dưới nền cung thánh của Nieuwe Kerk tại Delft, nơi ông đặt đại bản doanh những năm cuối đời. Từ sự lựa chọn bắt buộc trong thời chiến ấy, một truyền thống bất dịch đã hình thành suốt hơn bốn thế kỷ: từ các vị Thống chế (Stadhouder) thời Cộng hòa cho đến mọi vị Quốc vương, Nữ vương và thành viên Hoàng gia Vương quốc Hà Lan đều được đưa về an táng trong hầm mộ dưới chân Willem van Oranje tại Nieuwe Kerk.
Ngày 1 tháng 1 năm 1829, khi sắc lệnh của Vua Willem I cấm chôn cất người chết bên trong tất cả các nhà thờ trên toàn lãnh thổ Hà Lan vì lý do vệ sinh dịch tễ chính thức có hiệu lực, Đạo luật Mai táng của Hà Lan đã dành ra một ngoại lệ duy nhất cho Hoàng gia (Koninklijk Huis): các thành viên Hoàng gia Hà Lan vẫn được phép ướp xác và an táng trong hầm mộ bên dưới Nieuwe Kerk ở Delft. Theo hồ sơ của Cơ quan Hoàng gia Hà Lan (Koninklijk Huis), tính đến sau lễ an táng Thân vương Claus (năm 2002) cùng Cựu Nữ vương Juliana và Thân vương Bernhard (năm 2004), đã có tổng cộng 46 thành viên của Vương triều Oranje-Nassau yên nghỉ trong hệ thống hầm mộ này (chỉ trừ Vua kiêm Quốc vương Anh Willem III cùng Nữ vương Mary II yên nghỉ tại Tu viện Westminster ở Luân Đôn và các nhánh Nassau vùng Friesland yên nghỉ tại Leeuwarden).
Khi tìm hiểu về các danh nhân văn hóa gắn liền với Nieuwe Kerk tại Delft, có hai điểm thực tế rất hay bị nhầm lẫn trong các sách hướng dẫn du lịch. Thứ nhất là về danh họa bậc thầy Johannes Vermeer (1632 tới 1675): nhiều tài liệu sơ lược thường viết gộp rằng Vermeer gắn bó và yên nghỉ tại nhà thờ của Delft. Thực tế, hai ngôi nhà thờ cổ của Delft là Oude Kerk (Nhà thờ Cũ) và Nieuwe Kerk (Nhà thờ Mới) cùng thuộc một giáo xứ Tin Lành nhưng chia nhau các cột mốc trong cuộc đời danh họa: sổ rửa tội của Nieuwe Kerk ghi nhận cậu bé Joannis (Johannes Vermeer) được làm lễ rửa tội ngay tại Nhà thờ Mới vào ngày 31 tháng 10 năm 1632, và chính ngọn tháp Nieuwe Kerk tỏa sáng dưới ánh mặt trời là tâm điểm trong bức tranh Toàn cảnh thành phố Delft của ông, đồng thời một số người con nhỏ của ông cũng được chôn cất tại Nieuwe Kerk. Tuy nhiên, khi Johannes Vermeer qua đời ở tuổi 43 vào tháng 12 năm 1675, thi hài của ông lại được chôn cất vào ngày 15 tháng 12 năm 1675 trong phần mộ gia đình của nhạc mẫu Maria Thins đặt tại Oude Kerk (Nhà thờ Cũ) cách đó vài trăm mét. Thứ hai là về thí nghiệm vật lý rơi tự do nổi tiếng thế kỷ 16: khoảng năm 1586 (tức ba năm trước thí nghiệm truyền thuyết của Galileo Galilei tại tháp nghiêng Pisa ở Ý), nhà toán học và kỹ sư vĩ đại Simon Stevin cùng ông Jan Cornets de Groot (thị trưởng tương lai của Delft và là thân phụ của học giả Hugo Grotius) đã leo lên ngọn tháp của chính Nieuwe Kerk này, thả đồng thời hai quả cầu bằng chì (một quả nặng gấp mười lần quả kia) từ độ cao khoảng 30 feet xuống một tấm ván gỗ đặt dưới chân tháp. Tiếng va chạm vang lên thành một tiếng động duy nhất đã chứng minh bằng thực nghiệm lần đầu tiên trong lịch sử khoa học rằng các vật nặng nhẹ khác nhau rơi với cùng một gia tốc như nhau.
IIHơn Sáu Thế Kỷ Từ Nhà Thờ Gỗ Trên Bãi Chợ Đến Đền Thờ Quốc Gia Hà Lan
Lịch sử xây dựng và tồn tại của Nhà thờ Mới tại Delft là một chuỗi những kỳ công kiến trúc vượt qua nền đất bùn yếu cùng ba thảm họa hỏa hoạn, nổ kho thuốc súng và sét đánh lớn trong các thế kỷ 16, 17 và 19.
- Mùa hè 1381 và 6 tháng 7 năm 1382Dựng ngôi nhà thờ gỗ lợp tranh đầu tiênSau ba mươi năm kể từ thị kiến năm 1351 của người ăn xin Symon và Jan Col, thành phố Delft khởi dựng một ngôi nhà thờ gỗ lợp mái tranh trên Quảng trường Chợ vào mùa hè năm 1381 và làm lễ thánh hiến ngày 6 tháng 7 năm 1382 với ba bàn thờ dâng kính Chúa, Đức Mẹ Maria và Thánh Phaolô.
- 11 tháng 8 năm 1384Đặt viên đá đầu tiên xây đại giáo đường Gothic bằng đáNgày 11 tháng 8 năm 1384, hiệp sĩ Jan van Groenenvelt đặt viên đá đầu tiên ở phía đông nhà thờ gỗ để xây dựng khu hợp xướng cao bằng gạch và đá, đồng thời tôn nhận Thánh nữ Ursula làm đồng bảo hộ bên cạnh Đức Trinh Nữ Maria.
- 6 tháng 9 năm 1396 tới 6 tháng 9 năm 1496Một trăm năm kiến tạo ngọn tháp chuông phía tâyNgày 6 tháng 9 năm 1396, bốn vị nghị viên thành phố Delft đặt viên đá móng khởi công ngọn tháp phía tây theo thiết kế của bậc thầy kiến trúc vùng Utrecht là Jacob van der Borch. Đúng trọn một thế kỷ sau, vào ngày 6 tháng 9 năm 1496, ngọn tháp chuông hoàn thành trọn vẹn.
- 3 tháng 5 năm 1536 và năm 1572Đại hỏa hoạn thành phố Delft và cuộc Cải cách Tôn giáoNgày 3 tháng 5 năm 1536, một tia sét đánh trúng tháp Nieuwe Kerk gây ra vụ đại hỏa hoạn thiêu rụi phần lớn thành phố Delft và làm hư hại nặng chóp tháp. Năm 1572, nhà thờ chuyển sang phục vụ cộng đoàn Tin Lành Cải cách.
- 10 tháng 7 và 3 tháng 8 năm 1584An táng Thân vương Willem van Oranje, mở đầu Hầm mộ Hoàng giaSau khi bị ám sát tại dinh thự Prinsenhof ngày 10 tháng 7 năm 1584, Thân vương Willem van Oranje được an táng trọng thể dưới cung thánh Nieuwe Kerk vào ngày 3 tháng 8 năm 1584 vì quê gốc ở Breda đang bị quân Tây Ban Nha chiếm đóng.
- 1614 tới 1623 và năm 1645Hoàn thành Đài lăng mộ Willem van Oranje và an táng Hugo GrotiusTheo ủy nhiệm của Quốc hội Cộng hòa Hà Lan, kiến trúc sư kiêm điêu khắc gia Hendrick de Keyser khởi công Đài lăng mộ Willem van Oranje năm 1614 và con trai ông là Pieter de Keyser hoàn tất năm 1623. Năm 1645, thi hài học giả luật quốc tế Hugo Grotius (qua đời tại Rostock) được đưa về an táng trong khu hợp xướng.
- 12 tháng 10 năm 1654 và 1659 tới 1660Tiếng sét nổ kho thuốc súng Delft và lắp đặt bộ chuông HemonyNgày 12 tháng 10 năm 1654, kho thuốc súng của tỉnh đặt tại Paardenmarkt phát nổ với khoảng 40 tấn thuốc súng (thảm họa Delftse donderslag), thổi bay mái ngói và làm vỡ vụn toàn bộ các cửa sổ kính màu thế kỷ 16 của hai anh em Dirck và Wouter Crabeth trong nhà thờ. Nhà thờ được lợp lại nhanh chóng và năm 1659 tới 1660 được lắp bộ chuông nhạc carillon của François Hemony.
- 1872 và đợt mở rộng hầm mộ 2013 tới 2022Chóp tháp của Pierre Cuypers và đại trùng tu thế kỷ 21Sau khi sét đánh cháy chóp tháp năm 1872, kiến trúc sư Pierre Cuypers thiết kế phần chóp nhọn hiện hữu đưa chiều cao tháp lên 108,75 mét. Từ năm 2013 đến năm 2022, toàn bộ mái nhà thờ, nội thất và khu hầm mộ Hoàng gia mới (tăng thêm 24 hộc quách ở hành lang hợp xướng phía nam) đã được trùng tu và hoàn thiện.
Trong lịch sử bảo tồn Hầm mộ Hoàng gia dưới chân Nieuwe Kerk, có một sự kiện đặc biệt diễn ra vào thời kỳ Cách mạng Pháp và Vương quốc Holland (1795 tới 1813). Trong khi lăng mộ các vị vua Pháp tại Vương cung thánh đường Saint-Denis ở ngoại ô Paris hay hầm mộ nhánh Nassau ở Leeuwarden đều bị quân cách mạng đập phá và quật mộ, thì Đài lăng mộ Willem van Oranje và Hầm mộ Hoàng gia tại Nieuwe Kerk ở Delft hoàn toàn không bị xâm phạm. Khi Quốc vương Willem I trở về Hà Lan năm 1813 và bước vào Nieuwe Kerk, ông thấy toàn bộ tượng đài đá cẩm thạch của Hendrick de Keyser và các quan tài bằng chì dưới hầm mộ vẫn nguyên vẹn, chỉ có các tấm khiên gia huy treo trên tường hợp xướng bị tháo gỡ. Đến năm 1997, trong đợt tháo dỡ trùng tu Đài lăng mộ Willem van Oranje, các chuyên gia bảo tồn còn phát hiện một chiếc hộp nhỏ bằng chì nằm ẩn bên trong kết cấu lăng mộ, được xác định là nơi lưu giữ nội tạng đã ướp của chính Thân vương Willem van Oranje từ năm 1584. Theo quyết định tôn nghiêm của Hoàng gia và Chính phủ Hà Lan, chiếc hộp chì này không bị mở ra hay quay phim mà được đặt trả lại nguyên vẹn vào lòng đài tưởng niệm.
IIITháp Chuông Cao Thứ Nhì Hà Lan, Đài Lăng Mộ De Keyser Và Đại Phong Cầm Bätz
Về tổng thể kiến trúc, Nhà thờ Mới tại Delft là một vương cung thánh đường hình chữ thập lớn theo phong cách Gothic vùng Brabant (Brabantse gotiek) dài khoảng 100 mét, gồm ngọn tháp phía tây, gian giữa ba gian dọc, cánh ngang rộng và khu hợp xướng sâu có hành lang bao quanh. Rút kinh nghiệm từ việc ngọn tháp của Nhà thờ Cũ (Oude Kerk) ở Delft bị lún nghiêng tới gần hai mét trên nền đất bùn kênh đào, các bậc thầy xây dựng thế kỷ 14 và 15 đã gia cố móng tháp Nieuwe Kerk bằng cách chất hàng tấn đá lớn nén chặt nền đất suốt các kỳ nghỉ đông trước khi xây tiếp, đồng thời sử dụng vòm trần bằng gỗ (houten tongewelven) thay cho vòm đá ở toàn bộ gian giữa, cánh ngang và khu hợp xướng. Nhờ giải pháp kỹ thuật khôn ngoan ấy, ngọn tháp cao 108,75 mét (chỉ thấp hơn tháp Dom ở Utrecht cao 112,32 mét) vẫn đứng thẳng tắp suốt hơn sáu thế kỷ.
Thân tháp chuông thể hiện rõ từng chặng vật liệu xây dựng: các tầng vuông phía dưới xây bằng gạch đỏ ốp đá vôi trắng Gobertange khai thác từ vùng Brabant, trong khi tầng lầu chuông hình bát giác thanh thoát phía trên được dựng bằng đá sa thạch Bentheim (Bentheimer zandsteen) từ vùng biên giới Đức. Theo thời gian và tác động của không khí ẩm, đá sa thạch Bentheim chuyển sang màu đen sẫm cổ kính, tạo nên sự tương phản mạnh mẽ với sắc đá trắng ở phần thân dưới.
Kiệt tác điêu khắc Phục Hưng muộn chuyển sang Baroque do Hendrick de Keyser thiết kế (mất năm 1621, tương tự như quá trình ông xây Nhà thờ Westerkerk ở Amsterdam) và con trai là Pieter de Keyser hoàn thành năm 1623. Đài lăng mộ mang hình dáng một ngôi đền khải hoàn môn bằng đá cẩm thạch đen vùng Dinant, đá cẩm thạch trắng Carrara của Ý và đá cẩm thạch vân vàng Portor quý hiếm. Ở chính giữa dưới mái vòm là bức tượng đá cẩm thạch trắng tạc Thân vương Willem nằm ngủ yên bình trên giường tử thần với chú chó nhỏ trung thành nằm phủ phục dưới chân (tương truyền chú chó đã nhịn ăn đến chết vì thương nhớ chủ). Phía trước là tượng đồng Thân vương mặc giáp trụ tướng quân ngồi trên ngai, phía trên là tượng đồng Nữ thần Danh vọng (Vrouwe Faam) dang cánh thổi loa vàng, và ở bốn góc là bốn bức tượng đồng phụ nữ nhân cách hóa bốn đức tính của ông: Công lý (cầm cán cân), Tự do (cầm chiếc mũ vàng), Nghị lực (cầm cành sồi và da sư tử) và Lòng mộ đạo (nâng mô hình ngôi nhà thờ trên tay).
Ngay phía trước Đài lăng mộ trên sàn cung thánh là phiến đá xanh Ardennes nặng khoảng hai tấn khắc gia huy Hoàng gia và dòng chữ Latinh: RESURRECTIONEM EXSPECTAT GUILELMUS PRIMUS PATER PATRIAE (Nơi đây Willem Đệ Nhất, Cha già của Tổ quốc, đang chờ ngày Phục Sinh). Phiến đá này chỉ được nâng lên khi cử hành quốc tang đưa linh cữu một thành viên Hoàng gia xuống hầm mộ bên dưới (gồm hầm mộ cổ năm 1584 mở rộng năm 1752, hầm mộ lớn do Vua Willem I xây năm 1820 tới 1822 và khu hầm mộ mới ở hành lang nam hoàn thành cuối năm 2022).
Nằm bên tường phía bắc khu hợp xướng, ngay cạnh lăng mộ Hoàng gia, là nơi an táng và đài tưởng niệm bằng đá cẩm thạch trắng của Hugo Grotius (Hugo de Groot, 1583 tới 1645), người con kiệt xuất của thành phố Delft, tác giả bộ sách Về Luật Chiến tranh và Hòa bình (De Jure Belli ac Pacis, 1625) đặt nền móng cho Luật pháp Quốc tế hiện đại và Luật Biển tự do (Mare Liberum). Đài tưởng niệm tân cổ điển dựng năm 1781 khắc họa bức tượng chân dung ông kèm hình ảnh chiếc rương đựng sách nổi tiếng đã giúp ông trốn thoát khỏi lâu đài Loevestein năm 1621.
Tọa lạc trên lầu đàn phía tây là cây đại phong cầm đồ sộ do nghệ nhân danh tiếng vùng Utrecht là Jonathan Bätz (& Co) chế tác từ năm 1837 đến năm 1839, gồm 48 thanh âm sắc (registers), 3 bàn phím tay, bàn đạp chân và hơn 3.000 ống đàn, nổi tiếng khắp Hà Lan bởi âm sắc uy lực, tròn đầy trong các buổi hòa nhạc và lễ tang hoàng gia.
Lắp đặt trên tháp chuông ở độ cao hơn 60 mét là dàn chuông nhạc carillon gồm 48 quả chuông đồng có nguồn gốc từ bộ chuông do bậc thầy François Hemony đúc năm 1659 tới 1660 (vốn ban đầu định đặt cho Tòa thị chính Delft nhưng sau đó chuyển lên tháp Nieuwe Kerk cùng đồng hồ điểm giờ bốn mặt năm 1660), ngân vang tự động mỗi 15 phút và được nghệ nhân chuông của thành phố biểu diễn trực tiếp vào những ngày họp chợ.
Thay thế cho các cửa sổ kính màu thế kỷ 16 của anh em nhà Crabeth đã bị nổ tung trong thảm họa kho thuốc súng năm 1654, khu hợp xướng hiện được tô điểm bởi 16 bức cửa sổ kính màu rực rỡ chế tác từ năm 1927 đến năm 1936 (và một cửa sổ năm 2006 của Annemiek Punt) bởi các nghệ sĩ kính màu hàng đầu Hà Lan như Willem van Konijnenburg, Georg Rueter, Jaap Gidding và Joep Nicolas, khắc họa lịch sử Vương triều Oranje và các tích truyện Kinh Thánh.
Một chi tiết nghệ thuật rất tinh tế trên Đài lăng mộ Willem van Oranje mà người xem tại chỗ dễ bỏ qua là kỹ thuật đúc và cân bằng bức tượng đồng Nữ thần Danh vọng (Vrouwe Faam) ở góc phía đông của lăng mộ. Bức tượng đồng mạ vàng cao lớn có đôi cánh dang rộng và hai tay cầm hai chiếc loa đồng này nặng hàng trăm kilôgam nhưng lại hoàn toàn không đứng bằng hai bàn chân mà chỉ chạm nhẹ vào bệ đá cẩm thạch bằng đúng mấy đầu ngón chân của bàn chân trái, tạo cảm giác nữ thần đang bay lơ lửng giữa không trung phía trên thi hài vị Thân vương. Để thực hiện kỳ công cơ học ấy vào đầu thế kỷ 17 mà không làm bức tượng đổ gập về phía trước, cha con Hendrick và Pieter de Keyser đã phải tính toán trọng tâm cực kỳ chính xác và luồn một thanh sắt chịu lực ngầm từ phần khung vòm đá xuyên thẳng qua bàn chân trái vào lòng tượng đồng.
IVThế Đất Và Hướng
Cần lưu ý trước tiên rằng truyền thống Kitô giáo phương Tây và đạo Tin Lành Cải cách không dạy thuật phong thủy Á Đông. Việc chọn vị trí xây dựng Nhà thờ Mới tại Delft vào năm 1381 xuất phát từ thị kiến tôn giáo năm 1351 ngay trên Quảng trường Chợ trung tâm thành phố, đồng thời tuân thủ quy luật định hướng cổ điển của kiến trúc nhà thờ Trung cổ: khu cung thánh và bàn thờ (nay là nơi đặt Đài lăng mộ Willem van Oranje) quay về hướng Đông đón ánh bình minh của sự Phục Sinh, còn ngọn tháp chuông mở cửa chính ra quảng trường ở hướng Tây. Những phân tích dưới đây là góc nhìn đối chiếu theo phép hình thế cổ truyền của thư viện Vạn Đạo Đường để độc giả tham khảo.
Xét trên bình đồ địa lý vùng đồng bằng đất thấp Delfland (tỉnh Nam Holland), thành phố cổ Delft được quy hoạch từ thời Trung cổ dọc theo hai trục kênh đào song song chảy theo hướng Bắc Tây Bắc và Nam Đông Nam là Oude Delft và Nieuwe Delft (Voldersgracht và Wijnhaven), nối thông ra dòng sông Schie ở phía nam. Ngôi Nhà thờ Mới (tọa độ 52,0121 độ vĩ Bắc, 4,3602 độ kinh Đông) tọa lạc tại trung tâm hình học của thành phố, được bốn mặt nước kênh đào bao bọc xung quanh: phía sau lưng khu hợp xướng (phía đông) có dòng kênh Vrouwenregt và Oosteinde chảy ôm sát, phía trước mặt tháp (phía tây) cách qua quảng trường là dòng kênh Wijnhaven, còn hai bên sườn bắc và nam là hai nhánh kênh Voldersgracht và Brabantse Turfmarkt. Trong phép thủy pháp cổ truyền, thế đất có bốn nhánh nước tĩnh giao hội và ôm vòng quanh huyệt chính giữa đô thị được gọi là cách cục tứ thủy quy đường (bốn dòng nước tụ hội về quanh minh đường), giúp giữ khí trường ổn định và tụ nhân khí cho cả thành phố.
Xét về sơn hướng, minh đường và tiền án, nhà thờ nằm chuẩn theo trục Tọa Đông Đông Bắc hướng Tây Tây Nam. Điểm đắc cách bậc nhất về mặt hình thế của Nieuwe Kerk tại Delft chính là minh đường ngoại cục: ngay trước cửa chính dưới chân ngọn tháp cao 108,75 mét là Quảng trường Chợ (Markt) hình chữ nhật dài hơn 120 mét, rộng gần 50 mét, hoàn toàn bằng phẳng, thông thoáng và không có bất kỳ vật cản nào chèn ép. Ở đầu bên kia của quảng trường (cách đúng một tầm nhìn cân xứng), tòa Thị chính Delft (Stadhuis) cổ kính xây bằng đá với ngọn tháp đá thế kỷ 14 đứng đối diện trực tiếp với tháp nhà thờ, đóng vai trò như một tiền án (án sơn chầu trước mặt) vô cùng đăng đối: một bên là biểu tượng vương quyền và tâm linh (Nhà thờ và Lăng mộ Hoàng gia ở phía đông), một bên là biểu tượng dân quyền đô thị (Tòa thị chính ở phía tây), giữa là khoảng minh đường rộng mở nơi tụ họp muôn dân. Phía dưới lòng đất khu hợp xướng phía đông, nơi mạch khí của cả trục quảng trường dồn tụ về cuối trục và được dòng kênh phía sau khóa thủy, chính là vị trí đặt Hầm mộ Hoàng gia Oranje-Nassau, hợp với đạo lý tàng phong tụ khí của một khu âm phần đế vương.
VPhụng Vụ Tin Lành, Nghi Lễ Hoàng Gia Và Hòa Nhạc Chuông Tháp
Là một nhà thờ đang hoạt động của Giáo hội Tin Lành Hà Lan đồng thời là nơi yên nghỉ của Hoàng gia, nhịp sống lễ nghi tại Nhà thờ Mới ở Delft kết hợp hài hòa giữa năm phụng vụ Kitô giáo định kỳ, truyền thống âm nhạc đại phong cầm - chuông tháp và các nghi thức cấp quốc gia của Vương quốc Hà Lan.
| Thời điểm | Hệ lịch | Tên lễ nghi hoặc sự kiện | Ý nghĩa và hoạt động truyền thống |
|---|---|---|---|
| Chủ nhật hằng tuần | Lịch phụng vụ Tin Lành | Lễ thờ phượng Chủ nhật của Giáo xứ Tin Lành Delft | Cử hành hai buổi lễ thờ phượng sáng và chiều mỗi Chủ nhật (vào ngày Chủ nhật nhà thờ dành trọn cho việc thờ phượng và không mở cửa bán vé tham quan du lịch). |
| Thứ Sáu Tuần Thánh và Chủ nhật Phục Sinh (tháng 3 hoặc tháng 4) | Lịch phụng vụ Kitô giáo | Tam Nhật Vượt Qua và Đại lễ Phục Sinh | Tưởng niệm cuộc Thương Khó và mừng Chúa Kitô Phục Sinh, gắn liền với dòng chữ Latinh chờ ngày Phục Sinh khắc trên phiến đá khóa Hầm mộ Hoàng gia. |
| Ngày 27 tháng 4 và ngày 10 tháng 7 hằng năm | Dương lịch | Ngày Nhà Vua (Koningsdag) và Ngày tưởng niệm Thân vương Willem van Oranje | Hòa nhạc chuông carillon Hemony và đại phong cầm Bätz mừng sinh nhật Quốc vương Hà Lan (ngày 27 tháng 4) và tưởng niệm ngày Cha già Dân tộc Willem van Oranje qua đời tại Delft (ngày 10 tháng 7 năm 1584). |
| Thứ Năm và Thứ Bảy hằng tuần (mùa hè có thêm hòa nhạc tối) | Dương lịch | Biểu diễn chuông nhạc Carillon và Hòa nhạc Đại phong cầm Bätz | Nghệ nhân chuông của thành phố (stadsbeiaardier) trực tiếp đánh tay bộ chuông Hemony 48 quả trên tháp vào các buổi chợ phiên trên quảng trường Markt, kết hợp chuỗi hòa nhạc đại phong cầm quốc tế. |
| Ngày 24 và 25 tháng 12 | Dương lịch | Đại lễ Giáng Sinh và Đêm Hát Thánh Ca trên Quảng trường Markt | Thắp sáng cây thông lớn trên quảng trường Markt trước tháp Nieuwe Kerk và cử hành lễ thờ phượng, hòa nhạc Giáng Sinh dưới mái vòm nhà thờ. |
Ngoài các kỳ lễ thường niên, bất cứ khi nào một thành viên của Hoàng gia Hà Lan qua đời, Nieuwe Kerk tại Delft lại trở thành tâm điểm của nghi lễ Quốc tang Hoàng gia (Koninklijke Uitvaart) mang đậm truyền thống thế kỷ 17 và 19: cỗ xe tang xuất phát từ cung điện ở Den Haag đi về Quảng trường Markt, đoàn rước đi vòng quanh quảng trường trong tiếng chuông trầm hùng của quả chuông lớn trên tháp Nieuwe Kerk, trước khi Quốc vương đương nhiệm cùng gia quyến bước qua cổng hợp xướng đưa linh cữu xuống Hầm mộ Hoàng gia mà không có bất kỳ ống kính truyền hình nào được phép ghi hình bên dưới lòng hầm.
Về cộng đồng người Việt: thành phố Delft là nơi đặt Đại học Kỹ thuật Delft (TU Delft) danh tiếng cùng Viện Giáo dục Nước Quốc tế IHE Delft, thu hút rất đông sinh viên, nghiên cứu sinh và trí thức người Việt tới học tập và định cư tại khu vực Delft - Den Haag. Quảng trường Markt và tháp Nieuwe Kerk là điểm hội ngộ văn hóa quen thuộc của cộng đồng du học sinh và kiều bào Việt Nam mỗi dịp lễ Tết và lễ tốt nghiệp.
VINơi Chốn Và Đường Tới
- Địa chỉ
- Đường tới
- Nhà thờ tọa lạc tại số 80 Quảng trường Chợ (Markt 80) ngay trung tâm thành phố Delft. Từ nhà ga đường sắt trung tâm Delft (nằm trên tuyến tàu chính nối giữa Amsterdam, Schiphol, Den Haag và Rotterdam, chỉ mất khoảng 10 phút đi tàu từ Den Haag hoặc Rotterdam), quý vị đi bộ dọc theo các con kênh cổ khoảng 10 phút là tới thẳng quảng trường Markt.
- Toạ độ
- 52.0121, 4.3602
Khi tới thăm Nhà thờ Mới tại Delft, quý vị lưu ý nhà thờ mở cửa đón khách tham quan từ thứ Hai đến thứ Bảy, riêng ngày Chủ nhật nhà thờ đóng cửa tham quan du lịch để dành trọn không gian cho các buổi lễ thờ phượng của giáo đoàn Tin Lành địa phương. Khu vực Hầm mộ Hoàng gia bên dưới sàn cung thánh là nơi an nghỉ tôn nghiêm của Vương triều Oranje-Nassau nên hoàn toàn đóng kín đối với công chúng, quý vị chiêm ngưỡng Đài lăng mộ Willem van Oranje ở tầng trên của khu hợp xướng. Nếu leo 376 bậc thang xoắn ốc lên các hành lang ngắm cảnh của ngọn tháp cao 108,75 mét, quý vị nên đi giày đế thấp chắc chắn và lưu ý cầu thang đá cổ khá hẹp.
Những nơi gần đây trong thư viện
VIIĐóng Góp Cho Trang Này
Góp ảnh, thông tin hoặc video cho Nhà thờ Mới và Lăng mộ Hoàng gia Hà Lan tại Delft (Nieuwe Kerk)
Contribute photos, information or video for Nieuwe Kerk, DelftThầy Ưng Khiêm mời cộng đồng cùng làm giàu trang này. Ảnh chụp tận nơi, một chi tiết lịch sử chưa được nhắc, một đoạn video ngắn: mọi đóng góp đều được đọc và trả lời.
Everyone is welcome to enrich this page: a photo you took, a detail the page misses, a short video. Every contribution is read and answered.
Chưa có đóng góp nào từ cộng đồng. Bạn có thể là người đầu tiên. No community contribution yet. You could be the first.
?Hỏi Đáp Nhanh
Tại sao Hoàng gia Hà Lan lại được an táng tại Nhà thờ Mới ở Delft mà không phải ở Amsterdam hay Breda?
Trước năm 1584, tổ tiên dòng họ Nassau được an táng tại Nhà thờ Lớn ở Breda. Tuy nhiên, khi Thân vương Willem van Oranje (Cha già Dân tộc Hà Lan) bị ám sát tại dinh thự Prinsenhof ở Delft ngày 10 tháng 7 năm 1584, thành phố Breda đang bị quân đội Tây Ban Nha chiếm đóng. Vì vậy ông được an táng ngay dưới cung thánh Nhà thờ Mới tại Delft vào ngày 3 tháng 8 năm 1584, mở đầu truyền thống mọi Quốc vương, Nữ vương và thành viên Hoàng gia Hà Lan đều yên nghỉ tại đây.
Ngọn tháp của Nhà thờ Mới tại Delft cao bao nhiêu mét và xếp thứ mấy ở Hà Lan?
Ngọn tháp chuông của Nhà thờ Mới tại Delft được xây dựng trong đúng một thế kỷ (từ ngày 6 tháng 9 năm 1396 đến ngày 6 tháng 9 năm 1496) theo thiết kế của Jacob van der Borch và có phần chóp nhọn do Pierre Cuypers thiết kế lại sau vụ sét đánh năm 1872. Với chiều cao chính xác 108,75 mét (376 bậc thang), đây là ngọn tháp nhà thờ cao thứ hai toàn nước Hà Lan, chỉ đứng sau tháp Dom ở Utrecht (112,32 mét).
Đài lăng mộ Thân vương Willem van Oranje trong nhà thờ do ai chế tác và có ý nghĩa gì?
Đài lăng mộ được Quốc hội Cộng hòa Hà Lan đặt làm và do kiến trúc sư kiêm điêu khắc gia Hendrick de Keyser cùng con trai là Pieter de Keyser chế tác từ năm 1614 đến năm 1623 bằng đá cẩm thạch đen, đá cẩm thạch trắng Carrara, đá vân vàng Portor và đồng thau. Tác phẩm khắc họa cả bức tượng Willem van Oranje mặc giáp trụ khi còn sống lẫn bức tượng ông nằm ngủ trên giường tử thần với chú chó trung thành dưới chân, bao quanh bởi Nữ thần Danh vọng và bốn bức tượng nhân cách hóa Công lý, Tự do, Nghị lực và Lòng mộ đạo.
Danh họa Johannes Vermeer và học giả Hugo Grotius gắn bó như thế nào với Nhà thờ Mới tại Delft?
Cha đẻ của ngành Luật pháp Quốc tế hiện đại là Hugo Grotius (Hugo de Groot, 1583 tới 1645) được an táng ngay bên trong khu hợp xướng của Nhà thờ Mới với đài tưởng niệm đá cẩm thạch dựng năm 1781. Còn danh họa Johannes Vermeer (1632 tới 1675) được làm lễ rửa tội tại Nhà thờ Mới vào ngày 31 tháng 10 năm 1632 và đã vẽ ngọn tháp nhà thờ trong kiệt tác Toàn cảnh thành phố Delft, trong khi phần mộ của ông năm 1675 được đặt tại Nhà thờ Cũ (Oude Kerk) gần đó.
Thí nghiệm vật lý nổi tiếng nào từng được thực hiện từ trên tháp Nhà thờ Mới tại Delft?
Khoảng năm 1586, tức ba năm trước thí nghiệm truyền thuyết của Galileo Galilei tại tháp nghiêng Pisa, nhà toán học và vật lý học người Vlaanderen là Simon Stevin cùng ông Jan Cornets de Groot đã thả hai quả cầu bằng chì (một quả nặng gấp 10 lần quả kia) từ trên tháp Nhà thờ Mới tại Delft xuống một tấm ván gỗ bên dưới, chứng minh bằng thực nghiệm lần đầu tiên trong lịch sử rằng hai vật nặng nhẹ khác nhau rơi xuống đất cùng một lúc.