Đi dọc theo những con kênh nhỏ uốn quanh quảng trường chợ phô mai cổ kính của thành phố Gouda thuộc tỉnh Nam Holland, quý vị sẽ thấy một khối nhà thờ gạch đỏ khổng lồ trải dài suốt hơn một trăm hai mươi mét, bao bọc bởi hàng cây xanh rợp bóng và những dãy nhà cổ có cầu nhỏ bắc qua kênh. Khi bước qua cánh cửa gỗ bước vào lòng giáo đường, người lữ khách lập tức sững sờ trước độ dài thăm thẳm của năm gian dọc dưới vòm trần gỗ cùng là một rừng ánh sáng rực rỡ đủ sắc xanh lam, đỏ thẫm, vàng kim và tím biếc chiếu xuyên qua bảy mươi hai bức cửa sổ kính màu cao vút từ sàn lên tới sát mái vòm.
Nơi ấy là Nhà thờ Thánh Gioan tại Gouda (tiếng Hà Lan: Grote of Sint-Janskerk, người bản xứ quen gọi là De Sint-Jan). Với chiều dài đo phủ bì đạt 123 mét, đây là ngôi nhà thờ dài nhất toàn Vương quốc Hà Lan, hiện thuộc Đạo Tin Lành (Giáo hội Tin Lành tại Hà Lan, PKN). Danh tiếng toàn cầu của Sint-Janskerk gắn liền với bộ sưu tập Kính màu Gouda (Goudse Glazen), chiếm gần một nửa tổng diện tích kính màu thế kỷ 16 còn tồn tại của cả đất nước Hà Lan: một kỳ tích lịch sử nơi những bức kính do vị vua Công giáo Felipe II của Tây Ban Nha hiến tặng vẫn đứng nguyên vẹn bên cạnh những bức kính do lãnh tụ Kháng Cách Willem Trầm Lặng xứ Orange dâng tặng chỉ vài thập niên sau đó.
IThánh Gioan Tẩy Giả Và Sự Chung Sống Giữa Di Sản Công Giáo Và Đức Tin Kháng Cách
Ngay từ khi hình thành vào thế kỷ 13 bên ngã ba nơi dòng sông nhỏ Gouwe đổ vào sông Hollandsche IJssel, ngôi nhà thờ lớn của thành phố Gouda đã được cung hiến cho Thánh Gioan Tẩy Giả (tiếng Hà Lan: Johannes de Doper), vị ngôn sứ tiền hô đã làm phép rửa cho Chúa Giêsu trên dòng sông Jordan. Khác với Nhà thờ chính tòa Thánh Gioan, 's-Hertogenbosch (vốn dâng kính Thánh Gioan Tông đồ Tác giả Tin Mừng), nhà thờ lớn của Gouda tôn nhận Thánh Gioan Tẩy Giả làm vị thánh bảo hộ tối cao của toàn thành phố Gouda. Hai sắc màu biểu trưng truyền thống của Thánh Gioan Tẩy Giả trong nghệ thuật Trung cổ là màu trắng (tượng trưng cho sự thanh khiết và nước rửa tội) và màu đỏ (tượng trưng cho máu tử đạo khi ngài bị vua Herod Antipas xử trảm) đã được đưa thẳng vào quốc huy và lá cờ của thành phố Gouda gồm các dải sọc đỏ trắng kèm vòng gai và sáu ngôi sao vàng.
Hình ảnh và cuộc đời của Thánh Gioan Tẩy Giả vừa lưu lại trong tên gọi của nhà thờ, vừa được khắc họa thành một chuỗi liên hoàn ngay trên các bức cửa sổ kính màu thế kỷ 16 ở khu cung thánh (như cảnh truyền tin sinh Thánh Gioan Tẩy Giả, cảnh sinh nhật ngài, cảnh ngài rao giảng trong hoang địa, cảnh ngài làm phép rửa cho Chúa Giêsu trên sông Jordan và cảnh ngài bị giam trong ngục tối). Ngay cả sau khi nhà thờ chuyển sang phục vụ lễ nghi Cải cách vào mùa hè năm 1573, người dân Gouda vẫn trân trọng gọi ngôi thánh đường của mình là Sint-Janskerk và giữ nguyên toàn bộ các bức kính màu tôn vinh vị thánh bảo hộ thành phố.
Câu chuyện tôn giáo kỳ diệu nhất của Nhà thờ Thánh Gioan tại Gouda nằm ở tinh thần khoan dung và trọng thị cái đẹp nhân văn của thị dân thành phố này trong cơn bão táp Cải cách tôn giáo thế kỷ 16. Vào năm 1566, khi làn sóng đập phá tượng ảnh (Beeldenstorm) tràn qua khắp vùng Đất Thấp làm vỡ nát hàng nghìn bức kính màu và bàn thờ tại các đô thị khác, hội đồng nhiếp chính thành phố Gouda đã kiên quyết đóng cổng bảo vệ nhà thờ giúp Sint-Janskerk không bị tổn hại một tấm kính nào. Ngay cả sau năm 1572 và 1573, khi thành phố Gouda chuyển sang ủng hộ Hoàng thân Willem xứ Orange và nhà thờ được bàn giao cho giáo đoàn Tin Lành Cải cách (Nederduitse Gereformeerde Kerk), một quyết định lịch sử chưa từng có tiền lệ đã được đưa ra.
Thay vì tháo dỡ các bức cửa sổ kính màu lộng lẫy mang đậm thần học Công giáo vừa được lắp đặt từ năm 1555 đến năm 1571, hội đồng thành phố và giáo đoàn Cải cách Gouda đã quyết định giữ nguyên vẹn từng ô kính, đồng thời tiếp tục đặt hàng các họa sĩ vẽ thêm những bức kính mới từ năm 1573 đến năm 1603 để lấp đầy các khung cửa sổ còn trống của nhà thờ. Sự chuyển dịch thần học từ Công giáo sang Kháng Cách Cải cách được thể hiện trực tiếp trên chính chất liệu kính màu: các bức kính trước năm 1572 tập trung vào cuộc đời Chúa Giêsu, Thánh Gioan Tẩy Giả, các bí tích và hình ảnh các nhà tài trợ quỳ dưới chân thánh bổn mạng, trong khi các bức kính sau năm 1573 chuyển sang khắc họa các câu chuyện lịch sử Cựu Ước, lòng khoan dung trong Tin Mừng (như dụ ngôn Người Pharisêu và người thu thuế, Người phụ nữ ngoại tình được Chúa tha thứ) và cuộc đấu tranh bảo vệ Tự do Lương tâm (Vrijheid van Consciëntie) của các tỉnh Hà Lan.
Theo biên niên sử thành phố Gouda và tài liệu của Viện Lịch sử Hà Lan (Canon van Nederland), trước thời kỳ Cải cách năm 1573, bên trong lòng Nhà thờ Thánh Gioan từng có tới 45 bàn thờ thuộc quyền bảo trợ của các phường hội thương nhân, thợ thủ công và các hội huynh đệ (trong đó lớn nhất là bàn thờ chính kính Thánh Gioan Tẩy Giả ở cung thánh, bàn thờ Đức Mẹ ở gian bắc và bàn thờ Thánh Gióp ở gian nam), cùng một Hội kinh sĩ Bảy Giờ Kinh (zeven-getijdencollege) hoạt động từ năm 1453 đến năm 1573 với các ca viên chuyên nghiệp.
Mối liên hệ mật thiết giữa thành phố Gouda với tư tưởng nhân văn Kitô giáo thời Phục hưng còn gắn liền với tên tuổi đại học giả Desiderius Erasmus (1466 đến 1536), người đã trải qua thời niên thiếu tại Gouda và theo học trường Latinh ngay cạnh Nhà thờ Thánh Gioan trước khi vào tu viện ở Stein gần đó. Chính truyền thống nhân văn Erasmus đề cao sự ôn hòa, đối thoại và tự do lương tâm của tầng lớp trí thức Gouda thế kỷ 16 được các sử gia coi là chìa khóa giải thích vì sao bộ kính màu Goudse Glazen có thể vượt qua mọi cuộc xung đột tôn giáo mà không hề bị đập phá.
Nhiều người khi nghe nói Nhà thờ Thánh Gioan tại Gouda là ngôi nhà thờ lớn nhất Hà Lan thường hiểu lầm rằng đây là nhà thờ cao nhất hoặc có diện tích sàn rộng nhất. Thực tế cần phân biệt chính xác ba kỷ lục kiến trúc tôn giáo tại Hà Lan: Nhà thờ Dom, Utrecht giữ kỷ lục ngọn tháp nhà thờ cao nhất Hà Lan (112,32 mét), Nhà thờ chính tòa Thánh Gioan, 's-Hertogenbosch giữ kỷ lục nhà thờ lịch sử có tổng quy mô khối tích Công giáo lớn nhất, còn Nhà thờ Thánh Gioan tại Gouda (Sint-Janskerk) giữ kỷ lục chính thức là ngôi nhà thờ có chiều dài lớn nhất toàn Vương quốc Hà Lan với chiều dài đo phủ bì đạt đúng 123 mét (diện tích mặt bằng 4.815 mét vuông). Sở dĩ nhà thờ ở Gouda vươn theo chiều ngang dài tới 123 mét mà chỉ có một ngọn tháp tây tương đối thấp là bởi nền đất than bùn cực kỳ mềm yếu của vùng Gouda không cho phép xây những ngọn tháp đá chọc trời.
IIBảy Thế Kỷ Mở Rộng, Trận Đại Hỏa Hoạn Năm 1552 Và Cuộc Giải Cứu Kính Màu Thế Chiến II
Lịch sử của Nhà thờ Thánh Gioan tại Gouda là câu chuyện kiên cường của một cộng đồng đô thị ven sông đã ba lần dựng lại ngôi thánh đường của mình từ đống tro tàn sau các trận đại hỏa hoạn năm 1361, 1438 và 1552, để mỗi lần tái thiết lại làm cho ngôi nhà thờ rộng lớn hơn và rực rỡ hơn trước.
- 1278Văn kiện lịch sử cổ nhất ghi nhận Nhà thờ Thánh Gioan tại GoudaBản văn viết tay năm 1278 về việc đóng thuế thập phân Thập tự chinh lần đầu tiên nhắc tới ngôi nhà thờ dâng kính Thánh Gioan Tẩy Giả bên bờ sông Gouwe, vốn phát triển từ nhà nguyện của các Lãnh chúa Van der Goude.
- 1350 đến 1443Xây dựng chân tháp tây và tái thiết sau hai trận cháy năm 1361 và 1438Khoảng năm 1350 phần chân tháp phía tây được xây dựng. Sau các trận hỏa hoạn đô thị năm 1361 và năm 1438, nhà thờ được xây lại thành một nhà thờ hội trường ba gian lớn và cung hiến lại vào năm 1443.
- 1475 đến 1510Mở rộng thành năm gian dọc và đạt chiều dài kỷ lục 123 métTừ sau năm 1475, nhà thờ được mở rộng thành năm gian dọc và năm 1485 đặt móng xây dựng khu cung thánh cao phía đông, đưa tổng chiều dài công trình lên tới 123 mét, trở thành nhà thờ dài nhất Hà Lan.
- 12 tháng 1 năm 1552Trận đại hỏa hoạn do sét đánh và cuộc tái thiết của Cornelis FrederickszoonĐêm ngày 12 tháng 1 năm 1552, sét đánh trúng đỉnh tháp chuông gây ra đám cháy dữ dội thiêu rụi toàn bộ mái gỗ, nội thất và đàn organ (chỉ có khu cung thánh được cứu). Ngay sau đó, kiến trúc sư Cornelis Frederickszoon van der Goude được giao chỉ huy cuộc đại tái thiết (hoàn thành gian chính nâng cao vào năm 1593).
- 1555 đến 1571Chế tác loạt Kính màu Gouda giai đoạn Công giáo của anh em CrabethĐể trang hoàng ngôi nhà thờ vừa xây lại, Vua Felipe II của Tây Ban Nha, Margaret xứ Parma, Giám mục Utrecht và các quý tộc hiến tặng kinh phí lắp các cửa sổ kính màu khổng lồ, trong đó hai anh em danh họa Dirck và Wouter Crabeth trực tiếp thực hiện những kiệt tác xuất sắc nhất.
- 1573 đến 1603Chuyển sang Giáo hội Cải cách và hoàn thiện loạt kính màu giai đoạn Kháng CáchMùa hè năm 1573 nhà thờ được giao cho Giáo hội Cải cách Hà Lan. Các bức kính thời Công giáo được bảo tồn nguyên vẹn, đồng thời Hoàng thân Willem xứ Orange và các thành phố Hà Lan tiếp tục hiến tặng loạt kính màu mới cho tới năm 1603.
- 1732 đến 1782Lắp đặt Đại phong cầm Moreau (1736) và bình phong cẩm thạch cung thánh (1782)Từ năm 1732 đến 1736, nghệ nhân Jean François Moreau chế tác cây đại phong cầm 52 bộ âm. Năm 1782, bức bình phong ngăn cung thánh bằng đá cẩm thạch và đồng theo thiết kế của Jacob Otten Husly được dựng lên.
- 1939 đến 1947Tháo dỡ cất giấu an toàn toàn bộ Kính màu Gouda qua Thế chiến IICuối năm 1939, lo ngại bom đạn chiến tranh, toàn bộ các bức kính màu thế kỷ 16 được tháo ra từng mảnh cất giấu trong các hầm chống bom dưới vùng cồn cát và được lắp trả lại nguyên vẹn sau năm 1945 (kèm bức Kính Giải phóng năm 1947).
Sử liệu lưu trữ tại Gouda ghi lại những chi tiết hết sức cảm động về tinh thần đoàn kết của toàn thể cư dân thành phố sau thảm họa đêm 12 tháng 1 năm 1552. Khi ngọn lửa từ đỉnh tháp chuông lan sang thiêu rụi gian chính nhà thờ, chính những người dân thường Gouda đã bất chấp hiểm nguy lao vào đám lửa để khuân vác bàn thờ, lễ phục và đặc biệt là cứu thoát toàn bộ hồ sơ lưu trữ của thành phố cất trong tháp. Chỉ đúng một tuần sau trận cháy, một cuộc quyên góp từng nhà được phát động, hội đồng thành phố tổ chức một kỳ xổ số lớn và trích toàn bộ tiền phạt vi phạm pháp luật trong đô thị để dồn cho công cuộc tái thiết dưới bàn tay của kiến trúc sư Cornelis Frederickszoon van der Goude. Tốc độ thi công thần tốc tới mức chỉ tám tháng sau, vào ngày 4 tháng 9 năm 1552, Thánh lễ đầu tiên đã được cử hành trở lại tại khu cung thánh.
Một kỳ công lịch sử thứ hai của Sint-Janskerk là chiến dịch bảo vệ bộ kính màu Goudse Glazen vào năm 1939. Rút kinh nghiệm từ sự tàn phá các nhà thờ cổ ở Pháp và Bỉ trong Thế chiến I, ngay khi chiến tranh bùng nổ tại châu Âu cuối năm 1939, ban quản lý nhà thờ và các nghệ nhân xưởng kính đã lập sơ đồ đánh số tỉ mỉ rồi tháo dỡ toàn bộ hàng nghìn tấm kính màu thế kỷ 16 khỏi các khung cửa sổ cao 14 mét, đóng vào các thùng gỗ lót đệm chuyển về cất giấu dưới các hầm sữa kiên cố và boong-ke ngầm ở vùng cồn cát ven biển. Chính nhờ quyết định nhìn xa trông rộng ấy mà khi các đợt oanh tạc diễn ra gần khu vực Rotterdam và Gouda từ năm 1940 đến 1945, kho báu kính màu vô giá của nhân loại đã được bảo toàn trọn vẹn 100 phần trăm và tái lắp đặt hoàn chỉnh sau ngày hòa bình.
IIIĐại Giáo Đường Dài 123 Mét Và Bộ Sưu Tập 72 Cửa Sổ Kính Màu Goudse Glazen
Về mặt kiến trúc, Nhà thờ Thánh Gioan tại Gouda sau đợt tái thiết năm 1552 đến 1593 của Cornelis Frederickszoon van der Goude là sự kết hợp độc đáo giữa mô hình nhà thờ hội trường năm gian (vijfbeukige hallenkerk) và vương cung thánh đường hình chữ thập (basilicale kruiskerk). Công trình có chiều dài phủ bì 123 mét, chiều rộng 49 mét, chiều cao vòm trần gian giữa đạt 28,5 mét và tổng diện tích mặt bằng lên tới 4.815 mét vuông. Điểm đặc biệt dễ nhận thấy từ bên ngoài là nhà thờ không hề có hệ thống cuốn bay bằng đá: toàn bộ năm gian dọc và cánh ngang được lợp bằng hàng chục mái dốc nối vuông góc với nhau, bên trong đỡ bằng hệ thống vòm trần gỗ hình thùng (houten tongewelven) đặt trên 36 cột trụ đá tròn khỏe khoắn và các vòm cung tròn mang hơi hướng Phục hưng thay vì vòm nhọn Gothic truyền thống.
Chính cấu trúc các mái phụ nối vuông góc vào gian chính đã cho phép kiến trúc sư Cornelis Frederickszoon mở ra những khung cửa sổ cao gần như chạm tới sát mái nhà (nhiều cửa sổ cao tới 14 hoặc 15 mét và rộng gần 5 mét). Nhờ vậy, toàn bộ bức tường bao quanh nhà thờ biến thành một khung tranh khổng lồ bằng ánh sáng cho bộ sưu tập 72 bức cửa sổ kính màu Goudse Glazen (trong đó có 61 bức có niên đại từ năm 1555 đến năm 1603, cùng các bức kính được phục hồi hoặc bổ sung vào thế kỷ 17 và thế kỷ 20). Đáng quý hơn cả, Nhà thờ Thánh Gioan tại Gouda là nơi duy nhất trên thế giới còn lưu giữ đầy đủ bộ bản vẽ phác thảo tỷ lệ 1:1 trên giấy nguyên bản thế kỷ 16 (gọi là các cartons, dài tới 15 mét do chính tay Dirck và Wouter Crabeth vẽ bằng than và phấn) của toàn bộ các bức kính màu.
Hai anh em họa sĩ kính màu người Gouda là Dirck Crabeth (mất năm 1574) và Wouter Crabeth I (mất năm 1589) là linh hồn của bộ Goudse Glazen. Giữa năm 1555 và 1571, Dirck Crabeth đã vẽ 7 bức kính lớn (nổi tiếng với gam màu trầm hùng và bố cục kịch tính như Bức kính số 15 Chúa Giêsu chịu phép rửa, Bức kính số 24 chuyến truyền giáo của Thánh Phaolô, Bức kính số 7 của Vua Felipe II), trong khi người em Wouter Crabeth (từng du học tại Ý) vẽ 4 bức kính tràn ngập ánh sáng và chiều sâu phối cảnh Phục hưng (tiêu biểu là Bức kính số 8 Judith chém đầu tướng Holofernes năm 1571 và Bức kính số 5 Nữ hoàng Sheba yết kiến vua Solomon).
Hai bức kính đối lập nhau về chính trị nhưng cùng tỏa sáng dưới một mái nhà thờ: Bức kính số 7 ở cánh ngang phía bắc (cao 14 mét, do Vua Felipe II của Tây Ban Nha và hoàng hậu là Nữ hoàng Mary Tudor của Anh hiến tặng năm 1557, Dirck Crabeth thực hiện) khắc họa Lễ Hiến dâng Đền thờ Solomon ở phần trên và Bữa Tiệc Ly ở phần dưới, có chân dung Vua Felipe II và Nữ hoàng Mary đang quỳ cầu nguyện. Đối diện ở giai đoạn Kháng Cách là Bức kính số 25 (do Hội đồng các tỉnh Nam Holland hiến tặng năm 1603, Dirck Reiniersz. van der Douw thực hiện theo thiết kế của Isaac Claesz. van Swanenburg) mô tả Hoàng thân Willem Trầm Lặng xứ Orange chỉ huy phá đê đưa thuyền giải vây thành phố Leiden năm 1574.
Nằm ở gian bên phía bắc, do họa sĩ trường phái kiểu cách thành Utrecht là Joachim Wtewael thiết kế khoảng năm 1595 đến 1596 và Adriana van Wijck thực hiện. Bức kính khắc họa một cỗ xe khải hoàn mạ vàng chở hình tượng Tự do Lương tâm (Vrijheid van Consciëntie) và Bảo vệ Đức tin chiến thắng Ách độc tài bạo ngược, tuyên ngôn nghệ thuật tiêu biểu nhất cho tinh thần khoan dung tôn giáo của Gouda và Cộng hòa Hà Lan.
Trên tầng cửa sổ cao (lichtbeuk) bao quanh khu cung thánh là chuỗi 13 bức kính màu thực hiện từ năm 1556 đến năm 1559 bởi các học trò trong xưởng của Dirck Crabeth (theo bản vẽ của Lambert van Noort từ Antwerp), thuật lại liên hoàn từ lúc Chúa Giêsu tiến vào thành Jerusalem, cầu nguyện trong vườn Gethsemane cho tới khi Phục sinh và Hiện xuống.
Áp sát ngọn tháp phía tây là cây đại phong cầm Baroque lộng lẫy do nghệ nhân người Rotterdam gốc Pháp là Jean François Moreau chế tác từ năm 1732 đến năm 1736 với giá 12.000 guilder đương thời. Cây đàn có 52 bộ âm (registers) chia trên 3 bàn phím tay và bàn phím chân với khoảng 3.900 ống đàn, đặt trong vỏ đàn gỗ sơn giả cẩm thạch đỏ và chạm khắc mạ vàng theo phong cách Louis XIV của Hendrik Carré và Jan van Logteren, nổi tiếng khắp châu Âu nhờ âm sắc giọng người (Vox Humana) ấm áp.
Bức bình phong ngăn cách cung thánh (koorhek) hoàn thành năm 1782 theo đồ án đoạt giải của kiến trúc sư Jacob Otten Husly, chế tác bằng đá cẩm thạch trắng Carrara và chấn song đồng thau tinh xảo. Bên cạnh nhà thờ còn có Nhà nguyện Van der Vorm (nơi trưng bày các tấm bản vẽ phác thảo kính màu cartons thế kỷ 16 nguyên bản), bục giảng phong cách Louis XVI (1809) và hàng trăm bia mộ đá lát sàn.
| Tác phẩm kính màu / Hạng mục tiêu biểu | Niên đại / Tác giả | Người hiến tặng và Nội dung nghệ thuật |
|---|---|---|
| Kính số 15: Chúa Giêsu chịu phép rửa trên sông Jordan | 1555 (Dirck Crabeth) | Do Giám mục Utrecht kiêm Viện phụ Egmond là George van Egmond hiến tặng, bức kính mở đầu cho loạt Goudse Glazen sau trận cháy 1552 |
| Kính số 7: Hiến dâng Đền thờ Solomon và Bữa Tiệc Ly | 1557 (Dirck Crabeth) | Do Vua Felipe II của Tây Ban Nha và Nữ hoàng Mary I của Anh hiến tặng, bức kính Hoàng gia cao 14 mét ở cánh ngang bắc |
| Kính số 8: Judith chém đầu tướng Holofernes | 1571 (Wouter Crabeth) | Do Hoàng thân Eric II xứ Brunswick-Calenberg hiến tặng, đỉnh cao nghệ thuật phối cảnh Phục hưng của Wouter Crabeth |
| Kính số 1: Tự do Lương tâm (Vrijheid van Consciëntie) | Khoảng 1596 (Joachim Wtewael thiết kế) | Do Hội đồng các tỉnh Nam Holland hiến tặng, biểu tượng cho quyền tự do tín ngưỡng và lương tâm sau Cải cách |
| Kính số 25: Giải vây thành phố Leiden (1574) | 1603 (Isaac Claesz. van Swanenburg thiết kế) | Do thành phố Delft và Hoàng thân Willem xứ Orange gắn kết, bức kính khép lại chuỗi kính thế kỷ 16 đến đầu thế kỷ 17 |
| Kính số 28a: Kính Giải phóng (Bevrijdingsglas) | 1947 (Charles Eyck) | Ghi dấu sự kiện toàn bộ kính màu thế kỷ 16 được tháo dỡ cất giấu an toàn và lắp trả lại sau năm 1945 |
IVThế Đất Và Hướng
Trước hết cần khẳng định rõ rằng cả Đạo Tin Lành lẫn Công giáo đều không dạy phong thủy và không chọn thế đất theo phép xem long mạch Á Đông. Ngôi nhà thờ cổ tại Gouda được xây dựng tuân theo quy tắc định hướng phụng vụ truyền thống của Kitô giáo (cung thánh hướng về phương Đông đón ánh bình minh, tháp chuông ở phương Tây), đồng thời thích ứng chặt chẽ với địa chất nền đất than bùn ngập nước của vùng châu thổ sông Rhine và sông Meuse. Phần dưới đây là góc nhìn đối chiếu theo phép hình thế cổ truyền của thư viện Vạn Đạo Đường, giúp bạn đọc nhận diện cấu trúc tụ thủy của đô thị cổ Gouda.
Xét trên bản đồ địa lý thủy văn tỉnh Nam Holland, Nhà thờ Thánh Gioan tọa lạc tại tọa độ 52,0108 độ vĩ bắc, 4,7114 độ kinh đông, ngay tại vùng đất lịch sử nơi dòng sông Gouwe chảy từ phía bắc xuống hợp lưu với dòng sông Hollandsche IJssel ở phía nam. Trong phép xem thủy pháp đồng bằng châu thổ (bình dương thủy pháp), ngã ba nơi hai dòng sông giao nhau (lưỡng thủy giao hội) chính là thủy khẩu kết huyệt: dòng nước mang theo mạch khí và thuyền bè giao thương từ khắp các tỉnh Holland và Utrecht tụ hội về một điểm rồi tỏa đi bốn phương. Chính trên gò đất bồi cao ráo nhất nằm sát ngã ba sông ấy (liền kề khuôn viên lâu đài cổ của các Lãnh chúa Van der Goude), người xưa đã chọn làm nơi dựng ngôi thánh đường bảo hộ cho toàn đô thị.
Về hình thể và sơn hướng, công trình trải dài suốt 123 mét theo trục đông tây (cung thánh tọa đông, tháp chuông mở về hướng tây). Điều kỳ thú nhất khi quan sát từ trên cao là toàn bộ khuôn viên Nhà thờ Thánh Gioan nằm gọn trên một đảo đất hình bầu dục được bao bọc khép kín bởi vòng kênh nước nhỏ và hai con phố mang tên Achter de Kerk và Zuidhaven, trong khi ở vòng ngoài là hệ thống kênh hào hình ngôi sao bao bọc toàn bộ khu phố cổ Gouda. Trong phong thủy cổ truyền, thế đất có nước bọc quanh bốn bề nhiều tầng lớp như cánh hoa sen gọi là thế liên hoa phù thủy (hoa sen nổi trên mặt nước) hay thủy nhiễu thanh long: nước kênh chảy chậm rãi giữ cho mạch khí quy tụ không bị tản mát.
Ngay phía bắc của nhà thờ là Quảng trường Chợ Lớn (Markt) hình tam giác rộng mênh mông với Tòa thị chính Gothic thế kỷ 15 đứng độc lập ở giữa quảng trường, đóng vai trò là một minh đường ngoại sầm uất bậc nhất vùng Nam Holland. Đồng thời, do nền đất than bùn dưới chân nhà thờ cực kỳ mềm và ngậm nước, việc các kiến trúc sư xưa đặt toàn bộ móng nhà thờ nằm trên một bè gỗ khổng lồ gồm những thân cây sồi và cây thông ghép sát nhau dưới mực nước ngầm (nơi gỗ không bị tiếp xúc với không khí nên không bao giờ mục nát), kết hợp với việc làm trần vòm gỗ nhẹ và mở rộng 72 bức cửa sổ kính màu đón ánh sáng Mặt Trời từ cả bốn hướng đông, nam, tây, bắc, đã tạo nên sự cân bằng tuyệt diệu giữa thủy khí âm dưới lòng đất và quang khí dương rực rỡ tràn ngập không gian nội thất.
VLễ Phụng Vụ Tin Lành, Hòa Nhạc Đại Phong Cầm Moreau Và Đêm Hội Ánh Nến Gouda
Là ngôi nhà thờ đang hoạt động của Giáo đoàn Tin Lành Thánh Gioan tại Gouda (thuộc Giáo hội Tin Lành tại Hà Lan, PKN) đồng thời là di sản văn hóa hàng đầu quốc gia, Sint-Janskerk duy trì lịch thờ phượng và các lễ hội truyền thống suốt năm theo dương lịch.
| Thời điểm | Theo lịch nào | Lễ tiết và sự kiện truyền thống | Nội dung cử hành |
|---|---|---|---|
| Chủ nhật hàng tuần (sáng và chiều) | Dương lịch | Lễ thờ phượng Chủ nhật của Giáo đoàn Sint-Jansgemeente | Buổi lễ thờ phượng sáng lúc 9 giờ 30 và buổi lễ chiều lúc 17 giờ với phần giảng Kinh Thánh, hát Thánh vịnh cùng tiếng đàn Đại phong cầm Moreau dưới ánh sáng của 72 bức kính màu. |
| 24 tháng 6 (hoặc tuần lễ quanh ngày 24 tháng 6) | Dương lịch | Kỷ niệm ngày Thánh Gioan Tẩy Giả và Ngày Di sản Sint-Jan | Các buổi thuyết trình lịch sử, trưng bày bản vẽ kính màu nguyên bản thế kỷ 16 (cartons) và hòa nhạc kỷ niệm vị thánh bảo hộ lịch sử của thành phố Gouda. |
| Tháng 6 đến tháng 9 (hàng tuần) | Dương lịch | Chuỗi hòa nhạc Đại phong cầm mùa hè và chuông Carillon | Các buổi biểu diễn đàn organ trên cây Đại phong cầm Jean François Moreau (1736) cùng tiếng chuông hòa âm 50 quả từ tháp nhà thờ vang vọng khắp chợ phô mai Gouda. |
| Thứ Ba tuần thứ hai của tháng 12 | Dương lịch | Đêm hội Ánh nến Gouda (Goudse Kaarsjesavond) | Lễ hội mùa đông truyền thống nổi tiếng nhất của Gouda từ năm 1956: khi toàn bộ đèn điện quanh quảng trường tắt đi để thắp sáng hàng nghìn ngọn nến, Nhà thờ Thánh Gioan tổ chức các buổi hòa nhạc và hát thánh ca Giáng Sinh đón hàng vạn du khách. |
| Tháng 12 đến đầu tháng 1 (Mùa Vọng và Giáng Sinh) | Dương lịch | Sự kiện Gouda dưới Ánh sáng Nghệ thuật (Gouda bij Kunstlicht) và Lễ Giáng Sinh | Vào các buổi tối mùa đông, hệ thống chiếu sáng nghệ thuật từ bên trong hoặc bên ngoài làm 72 bức cửa sổ kính màu Goudse Glazen rực sáng trong đêm tối, cử hành trọng thể lễ Đêm Giáng Sinh và Ngày Giáng Sinh. |
Vào những ngày nắng đẹp từ mùa xuân sang mùa thu, thời điểm lý tưởng nhất để chiêm ngưỡng trọn vẹn sắc màu của bộ kính Goudse Glazen là từ khoảng giữa trưa tới xế chiều, khi ánh nắng Mặt Trời chiếu xiên qua dãy cửa sổ phía nam và phía tây, làm hiện rõ từng nét cọ tinh tế trên gương mặt các nhân vật Kinh Thánh do hai anh em Dirck và Wouter Crabeth vẽ từ hơn bốn thế kỷ trước.
VINơi Chốn Và Đường Tới
- Địa chỉ
- Đường tới
- Từ Ga tàu hỏa Gouda (Gouda Station, nằm ở điểm giao cắt đường sắt cách Rotterdam, Den Haag và Utrecht chỉ khoảng 18 đến 20 phút đi tàu), quý vị đi bộ thẳng về phía nam qua đường Kleiweg và Quảng trường Markt khoảng 8 đến 10 phút (750 mét) là tới ngay Nhà thờ Thánh Gioan tại địa chỉ Achter de Kerk 2.
- Toạ độ
- 52.0108, 4.7114
Nhà thờ Thánh Gioan tại Gouda là cơ sở thờ tự đang hoạt động của Giáo hội Tin Lành vào mỗi ngày Chủ nhật và mở cửa đón khách tham quan di sản từ thứ Hai đến thứ Bảy. Khi bước vào nhà thờ, xin quý vị ăn mặc lịch sự, giữ thái độ trang nghiêm và bước đi nhẹ nhàng trên nền đá mộ cổ. Để tìm hiểu sâu từng câu chuyện Kinh Thánh và lịch sử trên 72 bức cửa sổ kính màu từ số 1 đến số 72, quý vị nên đi theo sơ đồ đánh số ngược chiều kim đồng hồ quanh hành lang nhà thờ và tuyệt đối không chạm tay vào mặt kính hoặc bức bình phong đá cẩm thạch.
Những nơi gần đây trong thư viện
VIIĐóng Góp Cho Trang Này
Góp ảnh, thông tin hoặc video cho Nhà thờ Thánh Gioan tại Gouda (Sint-Janskerk)
Contribute photos, information or video for Sint-Janskerk, GoudaThầy Ưng Khiêm mời cộng đồng cùng làm giàu trang này. Ảnh chụp tận nơi, một chi tiết lịch sử chưa được nhắc, một đoạn video ngắn: mọi đóng góp đều được đọc và trả lời.
Everyone is welcome to enrich this page: a photo you took, a detail the page misses, a short video. Every contribution is read and answered.
Chưa có đóng góp nào từ cộng đồng. Bạn có thể là người đầu tiên. No community contribution yet. You could be the first.
?Hỏi Đáp Nhanh
Nhà thờ Thánh Gioan tại Gouda dài bao nhiêu mét và vì sao được gọi là nhà thờ dài nhất Hà Lan?
Nhà thờ Thánh Gioan (Sint-Janskerk) tại Gouda có chiều dài đo phủ bì đạt đúng 123 mét (chiều rộng 49 mét, diện tích sàn 4.815 mét vuông), chính thức là ngôi nhà thờ có chiều dài lớn nhất toàn Vương quốc Hà Lan. Do nền đất than bùn mềm yếu của vùng Gouda không cho phép xây tháp đá quá cao, các kiến trúc sư thế kỷ 15 và 16 đã mở rộng quy mô nhà thờ theo chiều ngang.
Bộ sưu tập Kính màu Gouda (Goudse Glazen) có bao nhiêu bức và ra đời vào thời kỳ nào?
Bộ sưu tập gồm tổng cộng 72 bức cửa sổ kính màu khổng lồ, chiếm gần một nửa tổng số kính màu thế kỷ 16 còn tồn tại của cả nước Hà Lan. Trong đó có 61 bức được chế tác liên tục từ năm 1555 đến năm 1603 (sau trận hỏa hoạn năm 1552), kiệt tác nổi bật nhất thuộc về hai anh em họa sĩ kính màu người Gouda là Dirck Crabeth và Wouter Crabeth.
Vì sao trong một nhà thờ Tin Lành lại có cả kính màu của Vua Công giáo Felipe II lẫn lãnh tụ Kháng Cách Willem xứ Orange?
Từ năm 1555 đến 1571 khi nhà thờ còn thuộc Công giáo, Vua Felipe II của Tây Ban Nha, Margaret xứ Parma và các giám mục đã hiến tặng các bức kính màu đầu tiên. Khi Gouda chuyển sang phe Kháng Cách năm 1572 đến 1573, nhờ tinh thần khoan dung tôn giáo, hội đồng thành phố không đập bỏ các bức kính Công giáo mà tiếp tục lắp thêm các bức kính mới do Hoàng thân Willem xứ Orange và các thành phố Tin Lành hiến tặng tới năm 1603.
Làm thế nào 72 bức cửa sổ kính màu thế kỷ 16 sống sót nguyên vẹn qua Thế chiến II?
Ngay từ cuối năm 1939 khi chiến tranh vừa nổ ra tại châu Âu, ban quản lý nhà thờ và các nghệ nhân đã lập sơ đồ đánh số, tháo dỡ toàn bộ các tấm kính màu thế kỷ 16 khỏi khung cửa sổ, đóng thùng gỗ và đem cất giấu dưới các hầm chống bom ở vùng cồn cát. Nhờ đó, toàn bộ kho báu kính màu đã tránh được bom đạn và được lắp trả lại nguyên vẹn sau năm 1945.
Những bản vẽ phác thảo kính màu nguyên bản thế kỷ 16 (cartons) hiện được lưu giữ ở đâu?
Nhà thờ Thánh Gioan tại Gouda là nơi duy nhất trên thế giới còn bảo tồn được trọn bộ các bản vẽ phác thảo tỷ lệ 1:1 trên giấy (gọi là cartons, nhiều bức cao tới 14 đến 15 mét) do chính tay Dirck và Wouter Crabeth cùng các họa sĩ thế kỷ 16 vẽ để làm mẫu cắt kính. Các bản vẽ vô giá này hiện được bảo quản và trưng bày luân phiên ngay tại Nhà thờ Thánh Gioan.