Broad Street là con phố chính chạy dọc sống lưng bán đảo Monrovia. Tới chỗ nó gặp Centre Street và Ashmun Street, trên một khoảng đất cao người địa phương gọi là Providence Hill, quý vị thấy hai ngôi nhà thờ đứng cạnh nhau. Một ngôi nhỏ, bằng đá, dáng mộc như nhà nguyện của một thị trấn Bắc Mỹ hai trăm năm trước. Ngôi kia lớn và mới hơn nhiều, sáng Chủ nhật vọng ra tiếng thánh ca.
Đây là Nhà thờ Providence Baptist (Providence Baptist Church), hội thánh lâu đời nhất Liberia, thuộc hệ phái Báp-tít của đạo Tin Lành. Liberia là nước phần đông dân theo Kitô giáo, trong đó các hội thánh Tin Lành chiếm phần lớn, bên cạnh cộng đồng Hồi giáo và các tín ngưỡng bản địa. Thư viện chọn nơi này làm đại diện duy nhất của Liberia vì nó là gốc của người Báp-tít cả nước: từ hội thánh này sinh ra giáo hội Báp-tít Liberia và một chủng viện thần học. Ngôi nhà thờ đá cũ nay mang danh hiệu National Shrine.
ITên Gọi Providence Và Hội Thánh Mẹ Của Người Báp-tít Liberia
Chữ Providence trong tiếng Anh nghĩa là sự quan phòng, tức niềm tin rằng Thiên Chúa dõi theo và dẫn dắt đời người. Nhóm tín hữu sáng lập đã đặt tên ấy cho hội thánh của mình, và cũng tên ấy được đặt cho hòn đảo nhỏ trên sông Mesurado nơi họ lên bờ đầu năm 1822, đảo Providence. Khoảng đất cao nơi nhà thờ đứng ngày nay được gọi là Providence Hill.
Người sáng lập được nhắc trước nhất là mục sư Lott Carey, một mục sư Báp-tít người Mỹ gốc Phi ở Richmond, bang Virginia. Cùng ông có Collin Teague, Joseph Langford và gia đình của họ. Trang lịch sử của nhà thờ ghi hội thánh lập năm 1821 tại Richmond, tức là lập xong rồi mới lên tàu, mang cả hội thánh vượt Đại Tây Dương. Trang ấy cũng ghi hội thánh là nơi khai sinh Liberia Baptist Missionary and Educational Convention, tổ chức chung của người Báp-tít Liberia, và đã lập ra Liberia Baptist Theological Seminary, chủng viện đào tạo mục sư.
Báp-tít là một hệ phái Tin Lành hình thành từ thế kỷ 17. Tên gọi lấy từ phép báp-têm. Người Báp-tít giữ rằng chỉ người đã tự mình tuyên xưng đức tin mới chịu báp-têm, và chịu bằng cách dìm cả người xuống nước, nên họ không làm lễ rửa cho trẻ sơ sinh. Kinh Thánh là thẩm quyền cao nhất. Mỗi hội thánh địa phương tự quản việc của mình, tự chọn mục sư, không có giám mục ở trên.
Nhà thờ Báp-tít vì thế không thờ thánh, không có tượng, không có bàn thờ theo nghĩa Công Giáo. Chỗ trang trọng nhất trong thánh đường là tòa giảng, nơi đọc và giảng Kinh Thánh, và thường có một hồ nước để làm lễ báp-têm. Hai nghi lễ được giữ là báp-têm và Tiệc Thánh, tức lễ bẻ bánh nhớ bữa ăn sau cùng của Chúa Giêsu.
Vị thế của hội thánh được các nguồn ngoài xác nhận. Báo frontpageafricaonline.com gọi đây là nhà thờ lâu đời nhất Liberia. Trang religionnews.com viết đây là nhà thờ Báp-tít lâu đời nhất nước và lâu đời thứ hai châu Phi. Tên Lott Carey về sau được đặt cho một tổ chức truyền giáo của người Báp-tít Mỹ gốc Phi, và religionnews.com thuật một đoàn hành hương mang tên ông đã về thăm nhà thờ dịp hội thánh tròn hai trăm năm.
Có nguồn viết rằng nhà thờ nằm trên đảo Providence. Trang madisonchurchgr.org ghi như vậy. Thật ra đảo Providence chỉ là nơi nhóm sáng lập cập bến năm 1822. Nhà thờ thì ở trên đất liền của bán đảo, tại góc Broad Street, Centre Street và Ashmun Street, đúng như trang liên hệ của chính nhà thờ ghi.
Chỗ lẫn thứ hai là về hai tòa nhà. Tòa mang danh hiệu National Shrine là ngôi nhà thờ đá cũ xong năm 1839, không phải thánh đường lớn bên cạnh. Thánh đường lớn là nhà thờ mới, tên The Ark, cung hiến năm 1976, và là nơi hội thánh thờ phượng hằng tuần hiện nay.
Dọc bờ biển Tây Phi còn một nhà thờ Tin Lành cùng lứa, dựng ở đầu thế kỷ 19 trong một thành phố định cư ven biển: Nhà thờ chính tòa Thánh George, Freetown ở Sierra Leone. Freetown thuộc Anh giáo, có giám mục và lịch phụng vụ. Providence thuộc Báp-tít, hội thánh tự quản, và là hội thánh mẹ của người Báp-tít Liberia.
IITừ Richmond Tới Đồi Providence: Hai Trăm Năm Một Hội Thánh
Lịch sử của Providence là lịch sử một hội thánh trước, một tòa nhà sau. Hội thánh có trước cả thành phố: nó được lập bên kia đại dương, rồi theo người lập ra nó sang một bờ biển chưa có nhà thờ nào. Các mốc dưới đây lấy chủ yếu từ trang lịch sử của chính nhà thờ, chỗ nào nguồn khác ghi lệch thì nêu ở hộp sử liệu.
- 1821Lập hội thánh tại RichmondMục sư Lott Carey cùng Collin Teague, Joseph Langford và gia đình lập hội thánh tại Richmond, bang Virginia, trước khi lên đường sang Tây Phi.
- Tháng 1 năm 1822Tới đảo ProvidenceNhóm sáng lập cập bến đảo Providence trên sông Mesurado. Hội thánh bắt đầu nhóm họp trên đất Tây Phi từ đây.
- Tháng 10 năm 1825Cung hiến thánh đường đầu tiênTheo trang của nhà thờ. Trang madisonchurchgr.org ghi thánh đường đầu tiên dựng năm 1828.
- 1839Hoàn tất nhà thờ đáNgôi nhà thờ bằng đá hiện còn đứng trên Broad Street được hoàn tất. Onlybyland.com tả đây là lối kiến trúc Mỹ thời đầu, hiếm gặp ngoài nước Mỹ.
- 1847Một trang sử của đất nướcTheo trang của nhà thờ, văn kiện lập nước Liberia được ký ngay trong thánh đường đá này ngày 26 tháng 7 năm 1847 (một trang du lịch ghi nhầm thành 1848).
- 1968Dựng nhà phụ Lott Carey AnnexTòa nhà phụ mang tên vị mục sư sáng lập được dựng trong khuôn viên.
- 1975 và 1976National Shrine và nhà thờ mớiNăm 1975 tòa nhà đá cũ được công nhận là National Shrine theo trang của nhà thờ. Ngày 18 tháng 7 năm 1976, nhà thờ mới mang tên The Ark được cung hiến ngay bên cạnh.
- 2021Mừng hai trăm nămHội thánh mừng 200 năm với chủ đề Bridge to Providence. Báo frontpageafricaonline.com ghi quý đầu của năm kỷ niệm kéo từ ngày 14 tháng 2 tới ngày 28 tháng 3 năm 2021.
Mấy chỗ nguồn không khớp nhau. Năm lập: trang của nhà thờ ghi 1821, tính từ lúc hội thánh thành hình ở Richmond. Religionnews.com ghi 1822, tính từ lúc nhóm sáng lập tới nơi. Hai con số cùng đúng theo hai cách tính, và bài theo cách tính của chính hội thánh, như tên trang của họ đã ghi sẵn năm 1821.
Thánh đường đầu tiên: cung hiến tháng 10 năm 1825 theo nhà thờ, dựng năm 1828 theo madisonchurchgr.org. Thư viện theo nhà thờ.
Báo thenewdawnliberia.com ghi dịp hai trăm năm hội thánh dự định nộp hồ sơ xin UNESCO ghi danh tòa nhà cũ. Đó mới là dự định, thư viện chưa thấy nguồn nào nói hồ sơ đã nộp.
IIINgôi Nhà Thờ Đá Cũ Và Thánh Đường Mới The Ark
Khuôn viên Providence có hai lớp nhà đứng sát nhau, cách nhau hơn một trăm ba mươi năm. Lớp cũ là nhà thờ đá năm 1839. Trang onlybyland.com tả nó theo lối kiến trúc Mỹ thời đầu, một kiểu hiếm thấy bên ngoài nước Mỹ. Điều ấy dễ hiểu: người dựng nó mang theo hình ảnh những nhà nhóm họp họ từng biết ở Virginia, giản dị, tường dày, không tháp cao, không trang trí.
Lớp mới là The Ark, cung hiến năm 1976. Chữ Ark trong Kinh Thánh chỉ con tàu của ông Nôê, và cũng chỉ Hòm Giao Ước. Trang của nhà thờ dùng tên ấy cho thánh đường mới mà không giải thích thêm. Đây là nơi hội thánh nhóm lại mỗi Chủ nhật.
Thư viện phải nói thẳng một chỗ thiếu. Chưa có nguồn nào thư viện mở được tả kỹ tòa đá cũ: không có kích thước, số tầng, không rõ có tháp chuông hay không, cũng không có số ghế của The Ark. Bài để trống các chỗ ấy thay vì đoán.
Hoàn tất năm 1839, lối kiến trúc Mỹ thời đầu theo onlybyland.com. Được công nhận là National Shrine năm 1975. Tên tiếng Anh thường gặp là Old Providence Baptist Church.
Nhà thờ mới, cung hiến ngày 18 tháng 7 năm 1976, nơi thờ phượng hằng tuần của hội thánh hiện nay.
Nhà phụ dựng năm 1968, mang tên vị mục sư sáng lập. Nguồn không ghi công năng cụ thể.
| Hạng mục | Nguồn ghi gì | Nguồn |
|---|---|---|
| Hội thánh lập | 1821 tại Richmond | trang của nhà thờ, religionnews.com ghi 1822 |
| Thánh đường đầu tiên | Cung hiến tháng 10 năm 1825 | trang của nhà thờ, madisonchurchgr.org ghi 1828 |
| Nhà thờ đá hiện còn | Hoàn tất năm 1839 | trang của nhà thờ |
| Danh hiệu National Shrine | 1975, cho tòa đá cũ | trang của nhà thờ, thenewdawnliberia.com |
| Nhà thờ mới The Ark | Cung hiến 18 tháng 7 năm 1976 | trang của nhà thờ |
| Kích thước, số ghế, tháp chuông | Không nguồn nào ghi | thư viện để trống |
IVThế Đất Và Hướng
Với người Báp-tít, đất nào cũng nhóm họp được, miễn có Kinh Thánh và có anh chị em. Tin Lành không dạy phong thủy, và người Báp-tít còn giản lược hơn nhiều hệ phái khác: họ không buộc cung thánh phải quay về đông như lối phụng vụ của nhà thờ cổ phương tây. Trong một nhà thờ Báp-tít, mọi hàng ghế hướng về tòa giảng và hồ báp-têm, còn tòa nhà quay hướng nào thì do thửa đất và con phố định. Các nguồn thư viện mở được không ghi hai ngôi nhà thờ ở Providence quay mặt về đâu, nên bài không khẳng định. Điều quý vị đọc dưới đây vì vậy không dính gì tới giáo lý của hội thánh. Nó là cách một người Việt quen xem núi xem nước sẽ nhìn bán đảo Monrovia, được thư viện ghi ra để ai quen lối ấy có cái mà so, và không có trong bất cứ tư liệu nào của nhà thờ.
Monrovia nằm trên một bán đảo dài và hẹp. Phía nam là Đại Tây Dương, phía bắc là sông Mesurado và vùng nước lặng sau cửa sông, đầu phía tây là mũi Mesurado nhô cao ra biển. Người xem đất Việt gọi một dải đất có nước kẹp hai bên là thế lưỡng thủy giáp, hai dòng nước kèm một mạch đất. Sách dạy rằng ở thế ấy khí đi theo sống đất, và nơi tốt là chỗ sống đất nhô lên. Broad Street chạy đúng trên sống lưng bán đảo, và Providence Hill là một chỗ nhô lên của nó.
Thứ hai là hai mặt nước khác tính. Mặt nam là biển lớn, sóng vỗ thẳng, lối Việt coi là nước động, đón thì mệt. Mặt bắc là sông và đầm sau cửa sông, nước dừng, thuyền nhỏ đậu được. Nhóm sáng lập năm 1822 lên bờ ở phía nước lặng, trên đảo Providence giữa sông. Phép xem đất sẽ nói họ chọn bên tụ khí. Cái lý của người đi biển thì giản dị: tàu thuyền cần chỗ khuất sóng.
Thứ ba là từ đảo lên đồi. Hội thánh khởi ở một hòn đảo thấp giữa sông rồi dời lên chỗ đất cao trên bán đảo. Người Việt xưa lập làng cũng thường theo lối ấy, bến trước, gò sau: xuống thuyền ở bến, dựng đình chùa trên gò cho khỏi lụt và cho xa xa trông thấy. Hai nơi cách nhau nửa vòng trái đất mà cùng một nếp, vì cùng sống với nước lớn.
Sau cùng là cũ và mới đứng cạnh nhau. Khi dựng The Ark, hội thánh không phá ngôi nhà thờ đá mà để nó đứng bên. Người Việt giữ nhà thờ tổ bên cạnh ngôi nhà mới cũng với một ý: gốc còn thì khí của dòng họ không đứt. Đây là chỗ gần nhau về tình, không phải về phép xem đất.
VThờ Phượng Chủ Nhật Và Các Ngày Lễ Của Hội Thánh Tin Lành
Người Báp-tít không có lịch các thánh và không có lễ bổn mạng. Năm của hội thánh xoay quanh buổi thờ phượng Chủ nhật với bài giảng và thánh ca, cùng mấy lễ lớn mà các giáo hội Tin Lành đều giữ, tính theo dương lịch, riêng Phục Sinh đổi ngày theo năm. Thư viện không mở được trang nào ghi lịch lễ riêng của Providence, nên bảng dưới gồm lịch chung của các giáo hội Tin Lành và hai mốc riêng của hội thánh mà nguồn có nhắc. Bảng chỉ ghi ngày.
| Thời điểm | Theo lịch nào | Lễ hay dịp | Nội dung |
|---|---|---|---|
| Mỗi Chủ nhật | Lịch các giáo hội Tin Lành, theo tuần | Thờ phượng Chủ nhật | Giảng Kinh Thánh, hát thánh ca, cầu nguyện chung tại nhà thờ mới The Ark. |
| Chủ nhật Phục Sinh | Lịch các giáo hội Tin Lành, ngày đổi theo năm | Phục Sinh | Lễ trọng nhất của năm Kitô giáo, mừng Chúa sống lại. |
| 25 tháng 12 | Lịch các giáo hội Tin Lành, dương lịch | Giáng Sinh | Mừng Chúa giáng sinh, dịp thánh ca và họp mặt của cả hội thánh. |
| Đầu năm | Dương lịch, mốc riêng của hội thánh | Kỷ niệm ngày lập hội thánh | Năm 2021 hội thánh mừng 200 năm, quý đầu kéo từ 14 tháng 2 tới 28 tháng 3 theo frontpageafricaonline.com. Nguồn không ghi ngày kỷ niệm cố định hằng năm. |
| 18 tháng 7 | Dương lịch, mốc riêng của hội thánh | Ngày cung hiến The Ark | Mốc năm 1976. Nguồn không ghi hội thánh có giữ lễ kỷ niệm thường niên vào ngày này hay không. |
Lễ báp-têm và Tiệc Thánh không gắn với một ngày cố định trong năm. Mỗi hội thánh Báp-tít tự định khi nào làm, và nguồn không ghi nếp riêng của Providence. Từ năm 2003, mục sư chủ nhiệm của hội thánh là mục sư Samuel B. Reeves Jr. theo trang của nhà thờ.
Thư viện không tìm được nguồn nào về người Việt sinh hoạt tại nhà thờ này nên không viết phần kiều bào.
VINơi Chốn Và Đường Tới
- Địa chỉ
- Góc Broad Street, Centre Street và Ashmun Street (Providence Hill), trung tâm Monrovia, Liberia
- Đường tới
- Nhà thờ nằm ở góc Broad Street, Centre Street và Ashmun Street, trên Providence Hill giữa trung tâm Monrovia. Broad Street là trục phố chính của thành phố, đi dọc phố này là gặp.
- Toạ độ
- 6.317, -10.807
Providence là một hội thánh đang nhóm họp, không phải bảo tàng. Sáng Chủ nhật người dự lễ ăn mặc rất chỉnh tề, khách cũng nên mặc kín đáo và gọn gàng. Trong buổi thờ phượng, quý vị ngồi ở các hàng ghế sau, không đi lại, không lên bục giảng. Muốn xem ngôi nhà thờ đá cũ thì hỏi người của hội thánh trước, vì đó là tòa nhà mang danh hiệu National Shrine. Xin phép trước khi chụp ảnh bên trong và chụp người đang cầu nguyện.
Những nơi gần đây trong thư viện
VIIĐóng Góp Cho Trang Này
Góp ảnh, thông tin hoặc video cho Nhà thờ Providence Baptist, Monrovia
Contribute photos, information or video for Providence Baptist Church, MonroviaThầy Ưng Khiêm mời cộng đồng cùng làm giàu trang này. Ảnh chụp tận nơi, một chi tiết lịch sử chưa được nhắc, một đoạn video ngắn: mọi đóng góp đều được đọc và trả lời.
Everyone is welcome to enrich this page: a photo you took, a detail the page misses, a short video. Every contribution is read and answered.
Chưa có đóng góp nào từ cộng đồng. Bạn có thể là người đầu tiên. No community contribution yet. You could be the first.
?Hỏi Đáp Nhanh
Nhà thờ Providence Baptist ở Monrovia thuộc đạo nào
Thuộc đạo Tin Lành, hệ phái Báp-tít. Người Báp-tít chỉ làm báp-têm cho người đã tự tuyên xưng đức tin, bằng cách dìm cả người xuống nước, và mỗi hội thánh tự quản. Nhà thờ không thờ thánh, không có tượng. Hội thánh này là nơi khai sinh tổ chức chung của người Báp-tít Liberia.
Nhà thờ Providence Baptist lập năm nào
Trang của nhà thờ ghi hội thánh lập năm 1821 tại Richmond, bang Virginia, rồi tới đảo Providence trên sông Mesurado tháng 1 năm 1822. Vì vậy có nguồn ghi 1821, có nguồn ghi 1822, tùy tính từ lúc lập hay lúc tới nơi. Ngôi nhà thờ đá hiện còn hoàn tất năm 1839.
Ai sáng lập nhà thờ Providence Baptist
Mục sư Lott Carey, một mục sư Báp-tít người Mỹ gốc Phi ở Richmond, cùng Collin Teague, Joseph Langford và gia đình của họ. Tên các vị được viết không thống nhất giữa các nguồn, có nơi ghi Lot Cary, có nơi ghi Teage. Tên Lott Carey nay còn được đặt cho tòa nhà phụ dựng năm 1968 trong khuôn viên.
The Ark ở Monrovia là gì
The Ark là tên của nhà thờ mới thuộc hội thánh Providence Baptist, cung hiến ngày 18 tháng 7 năm 1976, đứng ngay cạnh ngôi nhà thờ đá cũ. Đây là nơi hội thánh thờ phượng mỗi Chủ nhật hiện nay. Chữ Ark trong Kinh Thánh chỉ con tàu của ông Nôê và Hòm Giao Ước.
Nhà thờ Providence Baptist có nằm trên đảo Providence không
Không. Đảo Providence trên sông Mesurado là nơi nhóm sáng lập cập bến năm 1822, còn nhà thờ nằm trên đất liền của bán đảo, tại góc Broad Street, Centre Street và Ashmun Street, chỗ gọi là Providence Hill. Một số trang viết lẫn hai nơi vì cùng mang tên Providence.