Phố cũ Conakry nằm trên một mũi đất hẹp thò ra Đại Tây Dương, ba bề là nước. Giữa khu phố ấy có một tòa nhà sơn vàng và đỏ, tháp chuông vượt lên trên những mái nhà thấp, phía sau là một mái vòm. Bước vào trong, ánh nắng gắt của xứ nhiệt đới bị lọc qua kính mờ thành những mảng đỏ, lam, vàng, lục và trắng, xếp từng cụm ba ô dọc hai bên gian giữa.
Đây là Nhà thờ chính tòa Sainte-Marie (Cathédrale Sainte-Marie de Conakry), nhà thờ mẹ của Tổng giáo phận Conakry. Guinea là nước mà đại đa số người dân theo Hồi giáo. Theo gcatholic.org, năm 2024 tổng giáo phận có khoảng 170.000 người Công Giáo, chừng 3,3 phần trăm số dân trong địa hạt. Thư viện chọn nơi này làm nơi duy nhất của Guinea vì đây là công trình tôn giáo ở thủ đô có tư liệu rõ nhất, và là mái nhà chung của một cộng đoàn nhỏ đã sống bền bỉ ở đây hơn một thế kỷ.
ISainte-Marie Và Các Thừa Sai Dòng Chúa Thánh Thần
Nhà thờ thuộc Công Giáo Rôma, nghi lễ Latinh. Trang gcatholic.org xếp nó là nhà thờ chính tòa kiêm nhà thờ giáo xứ, tức vừa giữ cathedra, ngai tòa của vị tổng giám mục Conakry, vừa là nhà thờ của giáo dân sống quanh phố cũ. Tên tiếng Pháp Sainte-Marie nghĩa là Thánh Maria, tức Đức Maria, mẹ Chúa Giêsu. Tiếng Anh gọi là St. Mary's Cathedral, một cái tên trùng với rất nhiều nhà thờ ở các nước khác, nên khi tìm tư liệu quý vị cần kèm chữ Conakry.
Những người đặt nền cho Giáo hội ở đây là các thừa sai dòng Chúa Thánh Thần (Congregatio Sancti Spiritus, viết tắt C.S.Sp.). Theo gcatholic.org, các vị đứng đầu miền truyền giáo này trong nửa đầu thế kỷ 20 đều thuộc hội dòng ấy, trong đó có Đức cha Raymond René Lerouge, người coi sóc miền này từ năm 1911 tới năm 1949, lúc đầu với chức phủ doãn tông tòa, từ năm 1920 là giám mục đại diện tông tòa. Ngôi nhà thờ được dựng trọn trong thời của ngài.
Trong đức tin Công Giáo, Đức Maria được tôn kính với tước hiệu Mẹ Thiên Chúa, vì là mẹ của Chúa Giêsu. Giáo hội phân biệt rõ việc thờ phượng, chỉ dành cho Thiên Chúa, với việc tôn kính dành cho Đức Maria và các thánh. Rất nhiều nhà thờ chính tòa trên thế giới được dâng cho Đức Maria, mỗi nơi dưới một tước hiệu riêng như Lên Trời, Vô Nhiễm hay Mân Côi. Nhà thờ Conakry chỉ mang tên gọn là Sainte-Marie. Các nguồn đã mở không ghi nhà thờ nhận tước hiệu riêng nào và mừng lễ bổn mạng ngày nào, thư viện xin để ngỏ.
Vì nhà thờ có mái vòm, một trang du lịch nhận xét rằng nó mang nét kiến trúc Chính Thống giáo, và người đọc dễ hiểu thành đây là nhà thờ Chính Thống. Không phải. Đây là nhà thờ Công Giáo từ ngày đặt móng. Mái vòm cũng là một hình thức quen của các nhà thờ Công Giáo dựng ở Tây Phi đầu thế kỷ 20. Theo trang francischigot.fr, bản vẽ nhà thờ Conakry là của kiến trúc sư Wulfleff theo cách viết của francischigot.fr, tên thường gặp là Charles-Albert Wulffleff, người cũng vẽ nhà thờ chính tòa Dakar, một công trình có vòm lớn. Thư viện ghi lời nhận xét kia như một cảm tưởng của khách, không dùng làm khẳng định.
IIMột Thập Niên Xây Dựng Với Nhiều Cách Ghi Năm
Nhà thờ Conakry là một công trình trẻ, dựng trong thập niên 1930, vậy mà niên đại của nó lại là chỗ các nguồn vênh nhau nhiều nhất trong cả bài. Bốn nguồn cho bốn cách ghi. Thư viện không chọn một con số, chỉ dùng cách nói thập niên 1930 và chép đủ từng mốc kèm tên nguồn. Các mốc về tổ chức giáo hội lấy theo gcatholic.org.
- 1897Lập hạt Phủ doãn Tông tòaNgày 18 tháng 10 năm 1897 hạt Phủ doãn Tông tòa Guinea thuộc Pháp được lập, theo gcatholic.org và gpsmycity.com.
- 1920Nâng thành hạt Đại diện Tông tòaNgày 18 tháng 4 năm 1920 miền này được nâng lên một nấc, Đức cha Raymond René Lerouge dòng Chúa Thánh Thần làm giám mục đại diện tông tòa.
- 1925Hoàn tất bản vẽTheo francischigot.fr, kiến trúc sư Wulfleff chốt bản vẽ nhà thờ năm 1925.
- 1928 tới 1933Đặt đá và khởi cônggpsmycity.com ghi Đức cha Lerouge đặt đá móng năm 1928. francischigot.fr ghi khởi công năm 1931 và viên đá đầu được làm phép ngày 2 tháng 7 năm 1933.
- 1934 tới 1937Khánh thành và hoàn tấtfrancischigot.fr ghi nhà thờ khánh thành dịp Giáng Sinh năm 1934. gcatholic.org ghi thời gian xây là 1930 tới 1937.
- 1935 tới 1938Bộ kính màu ChigotKính màu được đặt làm năm 1935 tại xưởng của Francis Chigot ở Pháp và giao năm 1938.
- 1955Thành nhà thờ chính tòa tổng giáo phậnNgày 14 tháng 9 năm 1955 Conakry được nâng lên tổng giáo phận theo gcatholic.org. Một trang du lịch ghi năm 1959, xem hộp sử liệu.
- 1992Giáo hoàng Gioan Phaolô II tớiNgày 24 tháng 2 năm 1992 Giáo hoàng Gioan Phaolô II (Ioannes Paulus II) tới nhà thờ, theo gcatholic.org.
Về niên đại xây dựng, bốn nguồn ghi như sau. Trang gpsmycity.com: Đức cha Lerouge đặt đá móng năm 1928, nhà thờ xây trong thập niên 1930. Trang francischigot.fr, một phóng sự năm 2019 về kính màu của xưởng Chigot tại Conakry: bản vẽ xong năm 1925, khởi công năm 1931 dưới tay một thầy dòng người Hà Lan tên Jean với sự giúp đỡ của viên kỹ sư cảng, viên đá đầu được làm phép ngày 2 tháng 7 năm 1933, khánh thành dịp Giáng Sinh năm 1934. Trang gcatholic.org: xây 1930 tới 1937. Trang travel2unlimited.com: xây 1928 tới 1930.
Các mốc này không nhất thiết loại nhau. Có thể có một nghi thức đặt đá sớm vào năm 1928, việc thi công thật khởi từ 1930 hay 1931, nhà thờ được đưa vào dùng cuối năm 1934, còn các phần hoàn thiện, trong đó có kính màu, kéo tới 1937 và 1938. Đó là cách ghép của thư viện, không phải điều một nguồn nào viết ra. Riêng mốc làm phép viên đá đầu năm 1933, tức hai năm sau khi khởi công, thì khó khớp với lệ thường, và thư viện ghi nguyên như nguồn.
Về năm lập tổng giáo phận, gcatholic.org ghi ngày 14 tháng 9 năm 1955, còn gpsmycity.com ghi ngày 14 tháng 9 năm 1959. Thư viện theo gcatholic.org, vì nhiều tổng giáo phận Tây Phi nói tiếng Pháp được lập cùng ngày ấy năm 1955, trong đó có Lomé. Tên kiến trúc sư chỉ có một nguồn ghi, viết là Wulfleff theo cách viết của francischigot.fr, tên thường gặp là Charles-Albert Wulffleff.
Theo gcatholic.org, nhà thờ nằm trong danh sách các nhà thờ Năm Thánh 2025, tức những nơi được chỉ định để tín hữu tới hành hương trong năm thánh thường lệ của Giáo hội Công Giáo.
IIITường Vàng Đỏ, Mái Vòm Và Kính Mài Mờ
Nhìn từ ngoài, nhà thờ là một khối vàng và đỏ, có trang gọi màu vàng ấy là màu hoàng thổ. Theo phóng sự trên francischigot.fr, mặt ngoài mới được sơn lại, tháp chuông nhìn thấy từ nhiều nơi trong thành phố, và các quả chuông vẫn được đánh. Bên trong sáng và thoáng. Có một mái vòm và các cửa sổ hoa hồng, tức những ô cửa tròn lớn, ghép bằng nhiều ô kính nhỏ đồng dạng. Phóng sự ghi có hai cửa hoa hồng: một cửa kính màu ở cuối gian giữa, một cửa kính trắng ở phía lối vào bên trái.
Phần đáng xem kỹ nhất là bộ kính màu. Xưởng làm kính là xưởng của Francis Chigot ở Limoges, một trong những xưởng kính màu có tiếng của Pháp nửa đầu thế kỷ 20. Bản vẽ cuối do họa sĩ Pierre Parot của xưởng thực hiện, không ký tên trên kính. Các ô kính trong gian giữa xếp từng cụm ba dưới mỗi vòm cuốn, vẽ các thánh và các nhân vật đạo, dùng năm màu đỏ, lam, vàng, lục và trắng. Điều riêng của bộ kính này là kỹ thuật: xưởng mài mờ mặt kính để kính chịu được khí hậu nóng ẩm ven biển mà không cần bảo dưỡng hằng năm.
Cùng lớp nhà thờ chính tòa dựng đầu thế kỷ 20 ven vịnh Guinea nói tiếng Pháp, quý vị có thể đọc bài Nhà thờ chính tòa Thánh Tâm, Lomé, theo lối tân Gothic hai tháp nhọn, và bài Vương cung thánh đường Vô Nhiễm Nguyên Tội, Ouidah. Conakry dựng muộn hơn hai nơi ấy một thế hệ, bỏ dáng Gothic để theo khối vòm, và nổi bật ở bộ kính màu.
Tường sơn vàng hoàng thổ viền đỏ, mới sơn lại theo phóng sự năm 2019. Tháp chuông là mốc nhìn của phố cũ.
Vòm và các cửa tròn ghép ô kính nhỏ đồng dạng, một cửa kính màu, một cửa kính trắng.
Đặt năm 1935, giao năm 1938, bản vẽ của Pierre Parot, xếp cụm ba dọc gian giữa, mặt kính mài mờ.
Trần và tường có tranh vẽ theo travel2unlimited.com. Phóng sự trên francischigot.fr ghi tranh tường do cha Fautrard vẽ, còn giữ được tốt.
Phóng sự tả ngai tòa bọc da thêu họa tiết Sahara và trang trí bằng ngà voi, sừng linh dương, những vật liệu của xứ này.
Bên trong có các chặng đàng Thánh Giá theo travel2unlimited.com và một hầm nhỏ dưới nhà thờ theo francischigot.fr.
| Hạng mục | Thông tin | Nguồn |
|---|---|---|
| Đặt đá móng | Năm 1928, hoặc làm phép viên đá đầu ngày 2 tháng 7 năm 1933 | gpsmycity.com, francischigot.fr |
| Thời gian xây | 1930 tới 1937, hoặc 1928 tới 1930 | gcatholic.org, travel2unlimited.com |
| Khánh thành | Giáng Sinh năm 1934 | francischigot.fr |
| Kiến trúc sư | Wulfleff theo cách viết của francischigot.fr, tên thường gặp là Charles-Albert Wulffleff, bản vẽ xong năm 1925 | francischigot.fr, chỉ một nguồn |
| Kính màu | Đặt năm 1935, giao năm 1938 | francischigot.fr |
| Tọa độ | 9,5102 độ Bắc, 13,7152 độ Tây | giải từ mã Plus Code 6CX8G76M+3W của gcatholic.org |
IVThế Đất Và Hướng
Xin thưa trước để khỏi lẫn: Công Giáo không dạy phong thủy, và không tư liệu nào của nhà thờ Conakry nhắc tới chuyện xem đất. Nếu có một quy tắc về hướng trong truyền thống nhà thờ thì đó là hướng phụng vụ, lệ xưa đặt bàn thờ về phía đông để cộng đoàn cầu nguyện hướng về mặt trời mọc, biểu tượng Chúa sống lại. Nhà thờ Conakry có theo lệ ấy hay xoay theo ô phố thì các nguồn đã mở không ghi, và thư viện không tự suy. Đoạn tiếp theo chỉ là thư viện dùng cách nhìn của phong thủy cổ truyền Việt Nam để tả lại mảnh đất, như một ghi chú bên lề dành cho bạn đọc quen lối ấy.
Phố cũ Conakry vốn là một hòn đảo, đảo Tombo, về sau được nối với mũi bán đảo Kaloum bằng một dải đất đắp. Nhà thờ đứng trên phần đất từng là đảo ấy. Ba mặt là Đại Tây Dương, chỉ một mặt đông bắc nối vào đất liền qua bán đảo dài và hẹp. Ngoài khơi phía tây nam có quần đảo Los nằm chắn.
Với người xem đất, đây là thế đất thò ra nước, sách cũ ví như đầu rồng vươn ra biển uống nước. Bán đảo Kaloum là thân rồng, mũi đất là đầu. Thế này mạnh mà lộ: khí theo dải đất chạy ra tới mũi thì gặp nước mà dừng, nhưng ba mặt trống gió. Thứ làm cho thế ấy bớt lộ là quần đảo Los ở ngoài khơi, giữ vai án, tức lớp chắn trước mặt, không cho mắt và gió chạy thẳng ra đại dương.
Điều thứ hai là màu. Vàng thuộc thổ, đỏ thuộc hỏa, hỏa sinh thổ, người quen ngũ hành nhìn tường nhà thờ sẽ thấy một cặp màu tương sinh đặt giữa bốn bề nước. Nhưng vàng hoàng thổ và đỏ là màu vôi và màu đất quen thuộc của nhà cửa Tây Phi đầu thế kỷ 20, người sơn chọn theo thói quen và vật liệu của thời mình. Sự hợp với ngũ hành là do người đọc sau này nhìn ra.
Điều thứ ba là ánh sáng. Lối cổ truyền chuộng gian thờ có sáng mà không chói, gọi là sáng dịu thì khí yên. Bộ kính mài mờ của nhà thờ làm đúng việc ấy với nắng nhiệt đới, dù lý do của xưởng kính là để kính bền trong khí hậu ẩm. Thư viện ghi chỗ gặp nhau ấy như một sự trùng hợp đáng ngẫm, không hơn.
VLễ Theo Lịch Phụng Vụ Và Mốc Giáng Sinh
Nhà thờ theo lịch phụng vụ chung của Giáo hội Công Giáo, tính theo dương lịch, các lễ quanh Phục Sinh là lễ di động theo tuần trăng. Với nhà thờ này, Giáng Sinh có thêm một nghĩa riêng: theo francischigot.fr, nhà thờ được khánh thành đúng dịp Giáng Sinh năm 1934. Vì nguồn không ghi lễ bổn mạng và không tả nghi thức riêng tại Conakry, bảng dưới ghi các lễ kính Đức Maria và các lễ chung, chỉ ghi ngày.
| Ngày | Theo lịch nào | Lễ | Nội dung |
|---|---|---|---|
| 25 tháng 12 | Lịch phụng vụ Công Giáo, dương lịch | Lễ Giáng Sinh | Mừng Chúa giáng sinh. Cũng là dịp nhà thờ được khánh thành năm 1934 theo francischigot.fr. |
| 1 tháng 1 | Lịch phụng vụ Công Giáo, dương lịch | Lễ Đức Maria, Mẹ Thiên Chúa | Lễ trọng kính Đức Maria mở đầu năm dương lịch, gần nhất với tên gọi Sainte-Marie của nhà thờ. |
| 15 tháng 8 | Lịch phụng vụ Công Giáo, dương lịch | Lễ Đức Mẹ Lên Trời | Lễ trọng kính Đức Maria. Nguồn không ghi đây có phải lễ bổn mạng của nhà thờ hay không. |
| Thứ Năm Tuần Thánh | Lịch phụng vụ Công Giáo, theo tuần trăng | Thánh lễ Dầu | Theo lệ chung, vị tổng giám mục cùng các linh mục làm phép dầu thánh tại nhà thờ chính tòa. |
| Chúa nhật Phục Sinh | Lịch phụng vụ Công Giáo, theo tuần trăng | Tuần Thánh và Phục Sinh | Đỉnh cao của năm phụng vụ, rơi vào khoảng cuối tháng 3 tới tháng 4. |
Thư viện chưa tìm được nguồn đã mở nào về sinh hoạt của người Việt tại Conakry, nên không ghi phần kiều bào cho nơi này.
VINơi Chốn Và Đường Tới
- Địa chỉ
- Trung tâm thành phố Conakry, Guinea (mã Plus Code 6CX8G76M+3W)
- Đường tới
- Nhà thờ nằm giữa phố cũ Conakry, trên mũi bán đảo Kaloum, mã Plus Code 6CX8G76M+3W. Nguồn đã mở không ghi tên đường. Từ sân bay Conakry đi vào phố cũ phải chạy dọc hết chiều dài bán đảo.
- Toạ độ
- 9.5102, -13.7152
Đây là nhà thờ chính tòa kiêm giáo xứ, có giáo dân tới cầu nguyện hằng ngày. Quý vị ăn mặc kín đáo, bỏ mũ, giữ yên lặng khi vào trong. Lúc đang có thánh lễ, khách chỉ xem kính màu và kiến trúc xin đứng phía cuối nhà thờ, không đi lại trong gian giữa và không lên cung thánh. Muốn chụp ảnh bên trong, nhất là chụp ngai tòa và tranh tường, nên hỏi người coi nhà thờ trước. Kính màu đẹp nhất khi có nắng xiên.
Những nơi gần đây trong thư viện
VIIĐóng Góp Cho Trang Này
Góp ảnh, thông tin hoặc video cho Nhà thờ chính tòa Sainte-Marie, Conakry
Contribute photos, information or video for St. Mary's Cathedral, ConakryThầy Ưng Khiêm mời cộng đồng cùng làm giàu trang này. Ảnh chụp tận nơi, một chi tiết lịch sử chưa được nhắc, một đoạn video ngắn: mọi đóng góp đều được đọc và trả lời.
Everyone is welcome to enrich this page: a photo you took, a detail the page misses, a short video. Every contribution is read and answered.
Chưa có đóng góp nào từ cộng đồng. Bạn có thể là người đầu tiên. No community contribution yet. You could be the first.
?Hỏi Đáp Nhanh
Nhà thờ chính tòa Conakry xây năm nào
Trong thập niên 1930, nhưng các nguồn ghi khác nhau. Có nguồn ghi đặt đá móng năm 1928, có nguồn ghi khởi công năm 1931 và làm phép viên đá đầu ngày 2 tháng 7 năm 1933, khánh thành dịp Giáng Sinh năm 1934. Trang gcatholic.org ghi xây từ 1930 tới 1937, một trang khác ghi 1928 tới 1930.
Nhà thờ chính tòa Conakry thuộc đạo nào và kính ai
Đây là nhà thờ Công Giáo Rôma, nghi lễ Latinh, nhà thờ chính tòa kiêm giáo xứ của Tổng giáo phận Conakry. Nhà thờ dâng kính Đức Maria, tên tiếng Pháp là Sainte-Marie. Các nguồn đã mở không ghi tước hiệu riêng hay ngày lễ bổn mạng của nhà thờ.
Kính màu nhà thờ Conakry do ai làm
Do xưởng của Francis Chigot ở Limoges, Pháp. Kính được đặt làm năm 1935 và giao năm 1938, bản vẽ cuối của họa sĩ Pierre Parot, không ký tên. Kính dùng năm màu đỏ, lam, vàng, lục và trắng, xếp từng cụm ba dọc gian giữa, mặt kính được mài mờ để chịu khí hậu nóng ẩm.
Guinea có nhiều người Công Giáo không
Không nhiều. Guinea là nước đại đa số theo Hồi giáo. Theo gcatholic.org, năm 2024 Tổng giáo phận Conakry có khoảng 170.000 người Công Giáo, chừng 3,3 phần trăm số dân trong địa hạt. Miền truyền giáo này được lập từ năm 1897 và thành tổng giáo phận năm 1955.
Giáo hoàng có từng tới nhà thờ chính tòa Conakry không
Có. Theo gcatholic.org, Giáo hoàng Gioan Phaolô II tới nhà thờ ngày 24 tháng 2 năm 1992. Nhà thờ cũng nằm trong danh sách các nhà thờ Năm Thánh 2025, tức những nơi được chỉ định để tín hữu hành hương trong năm thánh của Giáo hội Công Giáo.