Phố trung tâm Freetown dốc dần từ chân đồi xuống bến nước. Gần Bảo tàng Quốc gia, giữa những dãy nhà buôn, quý vị gặp một khối nhà thờ bằng đá, tường dày, cửa sổ vòm nhọn, một ngọn tháp vuông. Bước qua cửa, tiếng phố lùi lại phía sau, còn lại ánh sáng màu rơi qua kính xuống những hàng ghế gỗ đã mòn bóng.
Đây là Nhà thờ chính tòa Thánh George (St. George's Cathedral), nhà thờ mẹ của giáo phận Anh giáo Freetown. Sierra Leone là nước mà người Hồi giáo chiếm đa số và người Kitô giáo là một phần đông đáng kể. Thư viện chọn nơi này làm đại diện duy nhất của Sierra Leone vì ba lẽ: báo The Sierra Leone Telegraph gọi đây là nhà thờ cổ nhất Sierra Leone, từ đây một giáo phận rất rộng của Tây Phi đã được coi sóc, và theo trang Commonwealth Walkway, đây là nơi thờ phụng có số người dự lễ đông nhất Freetown.
IThánh George, Người Krio Và Một Giáo Phận Dọc Bờ Tây Phi
Nhà thờ mang tên Thánh George, người Công Giáo Việt gọi là Thánh Giêorgiô, vị tử đạo thời La Mã được cả Đông phương và Tây phương tôn kính, và là thánh bổn mạng của nước Anh. Lễ kính ngài là ngày 23 tháng 4. Một nhà thờ Anh giáo dựng đầu thế kỷ 19 ở một hải cảng xa nước Anh mà lấy tên vị thánh này là điều dễ hiểu.
Chữ chính tòa tới sau. Suốt hai mươi bốn năm đầu, đây chỉ là nhà thờ của thị trấn. Năm 1852, khi giáo phận Sierra Leone được lập, nhà thờ thành nơi đặt ngai tòa giám mục. Báo The Sierra Leone Telegraph chép vị giám mục đầu tiên là Owen Emeric Vidal, tới Freetown tháng 12 năm 1852, và buổi lễ thêm sức đầu tiên của ông có khoảng một nghìn người lãnh nhận.
Trong Anh giáo, giáo phận là một vùng do một giám mục coi sóc, và nhà thờ chính tòa là nhà thờ mẹ của mọi giáo xứ trong vùng ấy. Lễ thêm sức, phong chức phó tế và linh mục, tấn phong giám mục đều diễn ra ở đây. Vì thế một nhà thờ chính tòa không chỉ là nhà thờ lớn nhất, mà là nơi cả giáo phận nhận ra mình là một. Ngày nay giáo phận Freetown thuộc Giáo hội Tỉnh Tây Phi trong Hiệp thông Anh giáo.
Giáo phận Sierra Leone năm 1852 rộng tới mức khó hình dung. Theo The Sierra Leone Telegraph, ngoài Sierra Leone, nó gồm cả Gambia, Gold Coast (nay là Ghana), Lagos, đảo Madeira, quần đảo Canaria, Mauritania và Maroc. Nghĩa là trong một thời gian, tín hữu Anh giáo dọc cả bờ tây châu Phi, từ Bắc Phi xuống tới vịnh Guinea, đều nhìn về ngôi nhà thờ đá ở Freetown như nhà thờ mẹ. Về sau các vùng ấy lần lượt có giáo phận riêng.
Trang Around Us ghi nhà thờ là nơi sinh hoạt chính của cộng đồng Krio, những người Freetown nói tiếng Krio, một thứ tiếng pha gốc Anh, và giữ nhiều nếp đạo của Anh giáo trong đời sống gia đình: lễ rửa tội, lễ cưới, lễ tạ ơn, tang lễ.
Người ta dễ nghĩ một nhà thờ hai trăm tuổi, nằm ngay trung tâm thủ đô, hẳn đã là di tích quốc gia. Theo trang của cơ quan di sản Sierra Leone mà thư viện đã mở, nhà thờ Thánh George không có tên trong mười tám di tích quốc gia đã được công bố. Bài này vì vậy không ghi xếp hạng nào. Điều ấy không làm nhà thờ kém giá trị, chỉ có nghĩa là danh hiệu chưa được trao.
Cùng tên thánh bổn mạng và cùng Anh giáo ở châu Phi là Nhà thờ chính tòa Thánh George, Cape Town, trẻ hơn Freetown vài năm ở ngôi nhà thờ đầu và gần một thế kỷ ở ngôi hiện nay. Nhà thờ mẹ của cả Hiệp thông là Nhà thờ chính tòa Canterbury. Trong cùng đợt mở rộng này, thư viện có thêm hai nhà thờ chính tòa Anh giáo ở châu Phi: Likoma trên hồ Malawi và Harare. Freetown là ngôi cổ nhất trong cả nhóm.
IIMười Một Năm Xây, Hai Lần Dỡ Tường
Một nhà thờ không lớn mà xây mất mười một năm là chuyện có lý do. The Sierra Leone Telegraph, trong bài kỷ niệm hai trăm năm, chép rằng sau khi đặt viên đá đầu năm 1817, tường nhà thờ hai lần bị dỡ xuống làm lại, và việc xây chỉ thật sự chạy đều từ năm 1825. Phí tổn ước chừng năm nghìn guinea, do chính phủ Anh chi. Cuối năm 1827 công trình xong, và đầu năm sau thì mở cửa.
- 1817Đặt viên đá đầuNgày 9 tháng 1 viên đá móng được đặt. Những năm sau đó tường hai lần phải dỡ ra xây lại.
- 1825Việc xây chạy đềuTừ năm này công trình mới được làm liên tục cho tới khi xong vào cuối năm 1827.
- 1828Thánh hiến và mở cửaNgày 13 tháng 1 nhà thờ được thánh hiến. Bài giảng đầu tiên là của mục sư C. L. F. Haensel, người xứ Bavaria, hiệu trưởng trường Fourah Bay.
- 1852Thành nhà thờ chính tòaGiáo phận Sierra Leone được lập bằng chiếu thư. Giám mục đầu tiên Owen Emeric Vidal tới vào tháng 12.
- 1898Giáo đoàn tự túcNhà nước thôi cấp tiền cho nhà thờ. Từ đây giáo đoàn tự nuôi nhà thờ của mình, việc điều hành giao cho hội kinh sĩ nhà thờ chính tòa.
- 1961Giám mục người Sierra Leone đầu tiênTháng 11 năm 1961 giám mục M. N. C. O. Scott được tấn phong, vị giám mục đầu tiên là người gốc Sierra Leone.
- 2017Hai trăm nămGiáo đoàn mừng 200 năm kể từ ngày đặt viên đá đầu.
Về niên đại, các nguồn thư viện mở được khớp nhau: Around Us ghi xây từ 1817 tới 1828, đúng với hai ngày 9 tháng 1 năm 1817 và 13 tháng 1 năm 1828 của The Sierra Leone Telegraph. Chỗ cần nói thẳng lại là chỗ nguồn mỏng. Thư viện chỉ có báo chí và trang du lịch, chưa mở được trang chính thức của giáo phận. Vì vậy bài không có số đo chiều dài, chiều cao tháp, không có tên người vẽ nhà thờ. Về việc tường phải dỡ hai lần, nguồn chỉ nêu một lý do, là có lần tòa nhà bị cho là quá lớn. Thư viện để trống những chỗ ấy thay vì đoán.
Một chi tiết kiến trúc được báo ghi rõ: ban đầu trong nhà thờ có một gác chạy dọc ba mặt, kiểu gác của các nhà thờ Anh đầu thế kỷ 19 để thêm chỗ ngồi. Về sau gác ấy được dỡ bỏ, nên lòng nhà thờ ngày nay thoáng hơn lúc mới mở.
IIITường Đá Dày, Kính Màu Và Cây Đại Phong Cầm
Điều các nguồn cùng nhắc về dáng nhà thờ là tường đá dày. Ở xứ nóng ẩm sát xích đạo, mưa mùa rất lớn, tường dày giữ cho lòng nhà thờ mát và chịu được nước. Trang Commonwealth Walkway xếp đây vào hàng những nhà thờ bề thế nhất Sierra Leone và nêu hai thứ đáng xem nhất bên trong: kính màu và cây đại phong cầm.
Với một nhà thờ Anh giáo, hai thứ ấy không phải đồ trang trí. Kính màu kể chuyện Kinh Thánh cho người ngồi dưới, còn đại phong cầm dẫn cả cộng đoàn hát. Trong nếp Anh giáo, cây đàn là trung tâm của buổi lễ không kém gì tòa giảng.
Tường dày xây bằng đá, hai lần dỡ ra làm lại trong lúc xây, đứng vững qua hơn hai trăm mùa mưa.
Các ô kính màu là nét được nhắc đầu tiên khi các trang hướng dẫn nói về bên trong nhà thờ. Nguồn đã mở không ghi tên xưởng làm và năm lắp.
Cây đàn ống dẫn tiếng hát của cộng đoàn. Nguồn đã mở không ghi số ống hay tên người làm đàn.
Lúc mới mở, nhà thờ có gác chạy dọc ba mặt tường. Gác đã được dỡ từ thế kỷ 19.
| Hạng mục | Số liệu | Nguồn |
|---|---|---|
| Đặt viên đá đầu | 9 tháng 1 năm 1817 | The Sierra Leone Telegraph |
| Thánh hiến | 13 tháng 1 năm 1828 | The Sierra Leone Telegraph |
| Thời gian xây | 11 năm | The Sierra Leone Telegraph, Around Us |
| Phí tổn ước tính | 5.000 guinea | The Sierra Leone Telegraph |
| Chiều dài, chiều cao tháp | Chưa có nguồn | Thư viện chưa mở được tư liệu của giáo phận |
| Người vẽ | Chưa có nguồn | Các nguồn đã mở không ghi |
IVThế Đất Và Hướng
Mục này đứng ngoài giáo lý của nhà thờ. Anh giáo không dạy và không dùng phong thủy. Quy tắc mà nhà thờ phương tây theo là hướng phụng vụ, đặt cung thánh và bàn thờ về phía đông để cộng đoàn cầu nguyện quay về hướng mặt trời mọc. Nhà thờ Thánh George được dựng trong lòng một thị trấn đã chia ô phố sẵn, và các nguồn thư viện mở được không ghi bàn thờ của nó quay đúng hướng nào, nên bài không khẳng định. Thứ quý vị sắp đọc là một phép thử của thư viện: lấy lối nhìn núi nhìn nước mà người Việt xưa dùng cho đình chùa, đem soi vào một hải cảng Tây Phi, cốt để người quen lối ấy có chỗ đặt cạnh. Không tư liệu nào của nhà thờ viết như thế.
Freetown có một thế đất mà người xem đất nào cũng nhận ra ngay: núi sau lưng, nước trước mặt. Thành phố nằm ở mũi bắc của một bán đảo có dãy đồi núi xanh chạy dọc, sườn núi đổ thẳng xuống phố. Phía trước, về hướng bắc, là cửa sông Sierra Leone rộng như một cái vịnh, một trong những bến nước sâu tự nhiên lớn của bờ tây châu Phi. Lối cổ truyền gọi đó là tựa sơn hướng thủy, thế đất mà ông cha ta coi là đủ đầy nhất cho một nơi tụ cư.
Thứ hai là nước tụ. Sách xưa phân biệt nước chảy xiết qua và nước dừng lại. Cửa sông ở đây rộng và lặng, tàu thuyền neo được quanh năm, tức là nước dừng. Theo phép xem đất, nước dừng trước mặt là chỗ khí và của cùng tụ, và quả thật Freetown sinh ra từ cái bến ấy. Nhà thờ nằm ở phần phố thấp, gần bến hơn gần núi, tức là ở chỗ người xưa gọi là gần minh đường.
Thứ ba là vị trí giữa phố. Nhà thờ không có sân rộng hay vườn bao quanh, nó đứng sát đường, lẫn giữa nhà buôn. Lối Việt quen với đình chùa có sân, có ao, có cổng tam quan lùi vào trong. Ở đây thì khác: nhà thờ mở cửa thẳng ra phố chợ, như để người đi chợ rẽ vào được ngay. Thư viện ghi chỗ khác nhau ấy mà không xếp hơn kém, vì mỗi truyền thống có cách riêng để đặt nơi thờ tự giữa đời thường.
Sau cùng là mưa. Freetown là một trong những thủ đô mưa nhiều nhất châu Phi. Thủy vượng như thế, theo ngũ hành, cần Thổ dày để giữ. Tường đá dày của nhà thờ, vốn làm ra để chống nóng và chống ẩm, tình cờ hợp với đúng lý ấy.
VLễ Theo Lịch Anh Giáo Và Những Ngày Riêng Của Nhà Thờ
Nhà thờ theo lịch phụng vụ Anh giáo, lễ cố định tính theo dương lịch, lễ quanh Phục Sinh đổi theo năm. Ngoài lịch chung, nhà thờ có ba ngày riêng do lịch sử để lại, cả ba đều rơi vào tháng 1 và tháng 4: ngày đặt đá, ngày thánh hiến, và lễ vị thánh bổn mạng. Dịp lớn gần đây nhất được báo chí ghi lại là lễ mừng hai trăm năm vào năm 2017. Nguồn đã mở không tả từng buổi lễ thường niên, nên bảng chỉ ghi ngày và ý nghĩa.
| Ngày | Theo lịch nào | Lễ | Nội dung |
|---|---|---|---|
| Mỗi Chủ nhật | Lịch Anh giáo, theo tuần | Thánh lễ Chủ nhật | Theo Commonwealth Walkway, đây là nơi thờ phụng có số người dự lễ đông nhất Freetown. |
| 9 tháng 1 | Dương lịch, ngày kỷ niệm | Ngày đặt viên đá đầu | Mốc năm 1817, được mừng trọng thể dịp 200 năm vào năm 2017. |
| 13 tháng 1 | Dương lịch, ngày kỷ niệm | Ngày thánh hiến | Mốc năm 1828, ngày nhà thờ mở cửa với bài giảng đầu tiên. |
| 23 tháng 4 | Lịch Anh giáo, dương lịch | Lễ Thánh George Tử Đạo | Ngày kính vị thánh bổn mạng của nhà thờ theo lịch chung. |
| Thay đổi theo năm | Lịch Anh giáo, tính theo Phục Sinh | Tuần Thánh và Phục Sinh | Lễ trọng nhất của năm phụng vụ, do giám mục giáo phận chủ sự tại nhà thờ chính tòa. |
| 25 tháng 12 | Lịch Anh giáo, dương lịch | Giáng Sinh | Ở Freetown, Giáng Sinh rơi vào mùa khô, khi gió từ sa mạc thổi xuống bờ biển. |
Thư viện không tìm được nguồn nào về sinh hoạt của người Việt tại nhà thờ này, nên không viết gì về việc ấy.
VINơi Chốn Và Đường Tới
- Địa chỉ
- Trung tâm Freetown, gần Bảo tàng Quốc gia Sierra Leone
- Đường tới
- Nhà thờ ở trung tâm Freetown, gần Bảo tàng Quốc gia Sierra Leone, trong khu phố buôn bán dốc xuống bến nước, đi bộ được từ bảo tàng.
- Toạ độ
- 8.49, -13.2357
Đây là nhà thờ chính tòa đang có lễ hằng tuần và là nơi người Krio làm lễ cưới, lễ tạ ơn, tang lễ. Nếu quý vị tới đúng lúc có một lễ như thế thì đứng ở cuối nhà thờ hoặc đợi bên ngoài. Người dự lễ ở đây ăn mặc rất chỉnh tề, khách cũng nên mặc kín đáo, bỏ mũ. Không đi lên cung thánh, không chạm vào cây đại phong cầm, và hỏi người trông nhà thờ trước khi chụp ảnh bên trong.
Những nơi gần đây trong thư viện
VIIĐóng Góp Cho Trang Này
Góp ảnh, thông tin hoặc video cho Nhà thờ chính tòa Thánh George, Freetown
Contribute photos, information or video for St. George's Cathedral, FreetownThầy Ưng Khiêm mời cộng đồng cùng làm giàu trang này. Ảnh chụp tận nơi, một chi tiết lịch sử chưa được nhắc, một đoạn video ngắn: mọi đóng góp đều được đọc và trả lời.
Everyone is welcome to enrich this page: a photo you took, a detail the page misses, a short video. Every contribution is read and answered.
Chưa có đóng góp nào từ cộng đồng. Bạn có thể là người đầu tiên. No community contribution yet. You could be the first.
?Hỏi Đáp Nhanh
Nhà thờ St George's Cathedral Freetown xây năm nào
Viên đá đầu được đặt ngày 9 tháng 1 năm 1817. Việc xây kéo dài mười một năm, tường hai lần phải dỡ ra làm lại, và chỉ chạy đều từ năm 1825. Nhà thờ được thánh hiến và mở cửa ngày 13 tháng 1 năm 1828, theo báo The Sierra Leone Telegraph.
Nhà thờ chính tòa Thánh George Freetown thuộc đạo nào
Đây là nhà thờ Anh giáo, nhà thờ mẹ của giáo phận Anh giáo Freetown, thuộc Giáo hội Tỉnh Tây Phi trong Hiệp thông Anh giáo. Nhà thờ mang tên Thánh George Tử Đạo, lễ kính ngày 23 tháng 4, và là nơi sinh hoạt chính của cộng đồng Krio.
Nhà thờ cổ nhất Sierra Leone là nhà thờ nào
Báo The Sierra Leone Telegraph gọi Nhà thờ chính tòa Thánh George là nhà thờ cổ nhất Sierra Leone trong bài kỷ niệm hai trăm năm. Nhà thờ đặt đá năm 1817 và mở cửa năm 1828. Thư viện chép danh hiệu ấy theo lời báo, không tự khẳng định.
Vì sao nhà thờ Thánh George Freetown thành nhà thờ chính tòa
Năm 1852 giáo phận Sierra Leone được lập, và nhà thờ của thị trấn Freetown được chọn làm nơi đặt ngai tòa giám mục. Giáo phận lúc ấy rất rộng, gồm cả Gambia, Gold Coast, Lagos, Madeira, quần đảo Canaria, Mauritania và Maroc. Giám mục đầu tiên là Owen Emeric Vidal.
Nhà thờ Thánh George Freetown có phải di tích quốc gia không
Theo trang của cơ quan di sản Sierra Leone mà thư viện đã mở, nhà thờ không có tên trong mười tám di tích quốc gia đã công bố. Dù vậy, các trang hướng dẫn vẫn xếp đây vào hàng những nhà thờ bề thế nhất nước, nổi bật với kính màu và đại phong cầm.