Ngay trên đại lộ thương mại sầm uất nhất của thủ đô Freetown là đường Siaka Stevens Street (con đường lịch sử từng mang tên Westmoreland Street để kỷ niệm một giáo xứ trên đảo Jamaica), giữa những tòa nhà ngân hàng, cửa hiệu hiện đại và dòng xe cộ tấp nập, du khách bất ngờ bắt gặp một ngôi nhà thờ nhỏ nhắn chỉ cao một tầng, tường đá dày quét vôi trắng toát nằm yên bình sau bức tường rào thấp cũng phủ sắc trắng tinh khôi. Đó chính là Nhà thờ Thánh Gioan của người Maroon (tiếng Anh là St. John's Maroon Church, Freetown), một trong những di tích kiến trúc cổ kính và giàu cảm xúc lịch sử bậc nhất của toàn vùng Tây Phi.
Thuộc truyền thống Tin Lành Giám lý (Methodism) và được công nhận là Di tích Quốc gia của Sierra Leone từ năm 1956, ngôi nhà thờ được khởi dựng vào năm 1820 này không phải là công trình do chính quyền thực dân hay các hội truyền giáo châu Âu áp đặt từ bên ngoài, mà là thành quả lao động tự lực của chính cộng đồng người Maroon: những người con châu Phi từng chiến đấu kiên cường để giành tự do trên vùng núi hiểm trở của đảo Jamaica vùng Caribe, bị trục xuất sang miền băng tuyết Nova Scotia (Canada) năm 1796 rồi vượt Đại Tây Dương lần thứ hai để trở về đất mẹ Sierra Leone vào tháng 10 năm 1800. Cùng với Nhà thờ chính tòa Thánh George, Nhà thờ chính tòa Thánh Tâm và Thánh đường cổ Jamiul Atiq tại khu Fourah Bay, Nhà thờ Thánh Gioan của người Maroon là viên ngọc quý kết tinh bản sắc của cộng đồng người Krio tại Freetown.
IĐức Tin Tin Lành Giám Lý Tự Chủ, Thiên Sử Thi Vượt Đại Tây Dương Của Người Maroon Và Cội Nguồn Văn Hóa Krio
Nhà thờ Thánh Gioan của người Maroon là không gian thờ phượng Thiên Chúa Ba Ngôi theo truyền thống Tin Lành Giám lý (Methodist), được đặt dưới tước hiệu Thánh Gioan Tông đồ và Thánh sử (Saint John the Evangelist). Trong truyền thống Cải cách Tin Lành và phong trào Giám lý do mục sư John Wesley khởi xướng ở thế kỷ 18, ngôi nhà thờ không đặt tượng ảnh thờ phụng mà lấy việc lắng nghe Lời Chúa trong Kinh Thánh, lời cầu nguyện xuất phát từ đáy lòng và những bài thánh ca cộng đoàn làm trung tâm của đời sống thiêng liêng. Đối với những người Maroon sáng lập nên giáo đoàn này vào đầu thế kỷ 19, đức tin Kitô giáo không hề mâu thuẫn với lòng kiêu hãnh của những người tự do: họ tìm thấy trong Tin Mừng của Thánh Gioan lời khẳng định bất hủ rằng chân lý sẽ giải phóng con người khỏi mọi xiềng xích nô dịch.
Để hiểu được linh hồn của ngôi nhà thờ trắng trên phố Siaka Stevens, cần ngược dòng lịch sử về tận thế kỷ 17 và 18 tại đảo Jamaica ở biển Caribe. Thuật ngữ Maroon (bắt nguồn từ chữ Tây Ban Nha cimarrón) dùng để chỉ những người châu Phi (chủ yếu có gốc gác từ vùng Bờ Biển Vàng Ghana, tộc người Akan hay Coromantee) đã dũng cảm trốn thoát khỏi các đồn điền nô lệ để lập nên những cộng đồng tự trị độc lập trên vùng núi đá vôi Cockpit Country hiểm trở của Jamaica. Sau cuộc Chiến tranh Maroon lần thứ nhất, chính quyền Anh buộc phải ký hiệp ước năm 1739 công nhận quyền tự do của họ. Thế nhưng, sau cuộc Chiến tranh Maroon lần thứ hai (1795 tới 1796) tại thị trấn Trelawny Town (thuộc giáo xứ St. James và gần giáo xứ Westmoreland ở phía tây Jamaica), bất chấp lời hứa hòa bình khi người Maroon hạ vũ khí, thống đốc thuộc địa Anh đã bội ước và trục xuất 568 người đàn ông, phụ nữ và trẻ em Maroon lên ba con tàu vận tải (Dover, Mary và Anne) đưa tới tận Halifax, vùng Nova Scotia của Canada vào tháng 7 năm 1796.
Tại vùng đất Nova Scotia lạnh giá, nơi mùa đông kéo dài với những trận bão tuyết khắc nghiệt hoàn toàn xa lạ với cư dân vùng nhiệt đới Caribe, những người Maroon từ Trelawny Town đã từng tham gia xây dựng công sự thứ ba trên đồi Citadel ở Halifax nhưng không ngừng gửi kiến nghị đòi được chuyển tới một vùng đất ấm áp hơn, tốt nhất là được trở về quê hương tổ tiên ở châu Phi. Cuối cùng, Công ty Sierra Leone (do các nhà hoạt động bãi nô người Anh như William Wilberforce và Granville Sharp sáng lập) đã đồng ý tiếp nhận họ. Tháng 8 năm 1800, khoảng 550 người Maroon bước lên con tàu vận tải HMS Asia rời cảng Halifax vượt Đại Tây Dương và cập bến cảng Freetown vào đầu tháng 10 năm 1800.
Khi định cư tại khu vực phía tây của khu phố trung tâm Freetown (vùng đất nhanh chóng được gọi là Maroon Town, với trục đường chính được chính họ đặt tên là Westmoreland Street để tưởng nhớ quê cũ ở Jamaica), người Maroon đã mang theo kỹ nghệ chế tác đá và rèn sắt bậc thầy, truyền thống âm nhạc trống Goombay sôi động cùng tinh thần độc lập mãnh liệt. Ban đầu, những người Maroon theo đạo Kitô tham dự các buổi cầu nguyện của nhánh Tin Lành Giám lý tại khu Rawdon Street cùng nhóm người định cư Nova Scotia (những người Mỹ gốc Phi từng đến Freetown năm 1792). Tuy nhiên, do mong muốn có một ngôi nhà thờ riêng do chính cộng đồng Maroon tự quản lý cả về tài chính lẫn giáo sĩ mà không bị lệ thuộc vào sự áp đặt của các giáo sĩ thực dân châu Âu, họ đã thành lập Giáo đoàn Giám lý Maroon độc lập và xin cấp đất xây dựng Nhà thờ Thánh Gioan vào năm 1820.
Người có công đầu trong việc dẫn dắt cộng đồng người Maroon xây dựng và coi sóc tâm linh cho Nhà thờ Thánh Gioan là vị trưởng lão kiêm mục sư giáo dân Charles Shaw (còn được ghi chép trong sử liệu là Charles Shaw Harding), một cựu binh người Maroon từng sống qua cả ba chặng đường lịch sử tại Jamaica, Nova Scotia và Sierra Leone. Năm 1820, sau khi được Thống đốc thuộc địa là Ngài Charles MacCarthy chính thức cấp lô đất ở góc đường Westmoreland Street và Percival Street, toàn thể đàn ông, phụ nữ người Maroon đã tự góp tiền bạc và ngày công lao động: những người thợ đá Maroon trực tiếp khai thác và đẽo đá xây tường, còn những người thợ mộc dùng chính những thanh gỗ sồi và gỗ thông lấy từ xác những con tàu vượt biển cũ để đóng kèo mái và ghế ngồi, hoàn thành ngôi nhà thờ vào khoảng năm 1822.
Suốt tám mươi năm từ năm 1820 tới năm 1900, giáo đoàn Nhà thờ Thánh Gioan của người Maroon kiên quyết giữ quy chế tự chủ hoàn toàn (Maroon Methodist Society, liên kết với nhánh United Methodist Free Churches) trước khi tự nguyện hòa nhập vào Hội nghị Giáo hội Giám lý Sierra Leone vào đầu thế kỷ 20. Qua các thế hệ hôn nhân giao thoa giữa người Maroon từ Jamaica, người định cư Nova Scotia từ Bắc Mỹ và những người châu Phi giải phóng (Liberated Africans hay Aku, Igbo, Kongo), cộng đồng Nhà thờ Thánh Gioan đã trở thành một trong ba nhánh cội nguồn cốt lõi hình thành nên dân tộc và văn hóa Krio của thủ đô Freetown.
Một điều mà nhiều người thường lầm tưởng khi nghe tên Nhà thờ Thánh Gioan của người Maroon là họ nghĩ rằng đây chỉ là một bảo tàng lịch sử đã ngừng hoạt động tôn giáo vì quy mô nhỏ bé của tòa nhà nằm lọt thỏm giữa khu phố ngân hàng và thương mại sầm uất. Thực tế hoàn toàn ngược lại: suốt hơn hai trăm năm qua kể từ năm 1822 cho đến tận hôm nay, Nhà thờ Thánh Gioan của người Maroon vẫn là một giáo xứ Tin Lành Giám lý sống động (thuộc Giáo hạt Freetown của Giáo hội Giám lý Sierra Leone), nơi đều đặn cử hành lễ thờ phượng mỗi sáng Chúa nhật, lễ cưới, lễ rửa tội và các buổi sinh hoạt ca đoàn của hậu duệ các gia đình người Krio và người Maroon tại thủ đô.
IIBiên Niên Sử Hơn Hai Thế Kỷ Từ Cuộc Khởi Nghĩa Trelawny Town Năm 1795 Đến Di Tích Quốc Gia Trên Đại Lộ Siaka Stevens
Lịch sử của Nhà thờ Thánh Gioan của người Maroon là một sợi dây xuyên lục địa nối liền ba bờ đại dương: vùng biển Caribe (Jamaica), bờ đông Bắc Mỹ (Nova Scotia, Canada) và bờ biển Tây Phi (Freetown, Sierra Leone), ghi dấu ý chí bất khuất của những con người không bao giờ chấp nhận đánh mất tự do và đức tin của mình.
- 1795 tới tháng 7 năm 1796Chiến tranh Maroon lần thứ hai tại Jamaica và cuộc lưu đày sang Halifax (Nova Scotia)Sau cuộc xung đột bảo vệ quyền tự trị tại Trelawny Town trên đảo Jamaica, 568 người Maroon bị chính quyền thuộc địa Anh đưa lên ba con tàu trục xuất sang vùng đất lạnh giá Halifax thuộc tỉnh Nova Scotia của Canada.
- Tháng 8 tới tháng 10 năm 1800Hành trình hồi hương lịch sử trên tàu HMS Asia về cập cảng FreetownSau bốn năm kiên trì đấu tranh đòi rời khỏi khí hậu băng tuyết Bắc Mỹ, khoảng 550 người Maroon vượt Đại Tây Dương trên tàu HMS Asia và đặt chân lên bán đảo Freetown vào tháng 10 năm 1800, lập nên khu phố Maroon Town.
- 1807 tới 1819Hình thành cộng đồng Kitô hữu Maroon độc lập dưới sự dẫn dắt của Charles Shaw HardingTiếp nhận đức tin Tin Lành Giám lý nhưng muốn bảo vệ quyền tự chủ của cộng đồng trước sự kiểm soát của giáo sĩ thực dân, trưởng lão người Maroon là Charles Shaw Harding quy tụ các tín hữu lập hội đoàn cầu nguyện riêng.
- 1820 tới khoảng năm 1822Nhận đất cấp trên phố Westmoreland Street và tự tay xây dựng Nhà thờ Thánh GioanĐược Thống đốc Charles MacCarthy cấp đất năm 1820 tại góc đường Westmoreland Street (nay là Siaka Stevens Street) và Percival Street, các thợ đá và thợ mộc người Maroon xây dựng hoàn chỉnh ngôi nhà thờ đá quét vôi trắng vào năm 1822.
- Nửa sau thế kỷ 19 tới năm 1900Trung tâm của Giáo hội Giám lý Tự do và cái nôi định hình tầng lớp trí thức KrioNhà thờ Thánh Gioan liên kết với phong trào United Methodist Free Churches (từ năm 1859) và trở thành trung tâm văn hóa của các gia đình Maroon và Krio danh tiếng tại Freetown trước khi hợp nhất vào mạng lưới Giám lý chung khoảng năm 1900.
- Năm 1956Chính thức công nhận là Di tích Lịch sử Quốc gia của Sierra LeoneTheo Sắc lệnh Bảo tồn Di tích và Cổ vật (Monuments and Relics Ordinance), Ủy ban Di tích Quốc gia Sierra Leone xếp hạng Nhà thờ Thánh Gioan của người Maroon là Di tích Quốc gia được luật pháp bảo vệ đặc biệt.
- 2020 tới 2022 và hiện nayKỷ niệm 200 năm thành lập (Bicentennial) và điểm dừng trên Tuyến đi bộ Khối Thịnh vượng chungGiáo đoàn và Chính phủ Sierra Leone kỷ niệm hai thế kỷ xây dựng nhà thờ (1820 tới 2020 và 1822 tới 2022), thực hiện trùng tu bảo tồn lớp vôi trắng truyền thống và đưa di tích vào hành trình Commonwealth Walkway của thủ đô Freetown.
Dấu tích Jamaica giữa lòng Tây Phi và đóng góp của các gia đình người Maroon. Khi dạo bước quanh khuôn viên Nhà thờ Thánh Gioan của người Maroon, các nhà sử học luôn kinh ngạc trước cách những người Maroon hồi hương năm 1800 đã khắc ghi ký ức về quê hương thứ hai của họ ở Jamaica lên bản đồ thủ đô Freetown. Toàn bộ khu vực từ Cây Bông Gòn (Cotton Tree) kéo về phía tây dọc theo bờ vịnh được gọi là Maroon Town; trục đại lộ chính chạy ngang trước mặt nhà thờ được họ đặt tên là Westmoreland Street (theo tên giáo xứ Westmoreland ở phía tây đảo Jamaica, mãi tới thập niên 1970 mới đổi tên thành Siaka Stevens Street theo tên vị Tổng thống đầu tiên của Sierra Leone); và chính họ cũng đã mang nhịp trống vuông Goombay (Gumbe) từ Jamaica trở lại Tây Phi, tạo nên nền tảng cho âm nhạc dân gian Krio hiện đại.
Từ những hàng ghế gỗ cổ kính của Nhà thờ Thánh Gioan của người Maroon trong thế kỷ 19 và thế kỷ 20 đã bước ra biết bao nhân vật kiệt xuất của lịch sử Sierra Leone và Tây Phi: từ những thương gia nữ độc lập, những kỹ sư xây dựng, thẩm phán, bác sĩ tốt nghiệp Đại học Fourah Bay cho tới các thị trưởng của thành phố Freetown (như dòng họ Cummings, dòng họ Gabbidon, dòng họ Jarrett, dòng họ Thorpe và dòng họ Bucknor). Trong suốt cuộc nội chiến cuối thế kỷ 20, dù nằm ngay trên trục đường chính của thủ đô, ngôi nhà thờ nhỏ bé này vẫn bình an vượt qua bom đạn mà không bị hư hại cấu trúc, được người dân Freetown coi là biểu tượng bất diệt của sự che chở thiêng liêng.
IIIKiến Trúc Đá Khối Quét Vôi Trắng Phong Cách Georgian Thuộc Địa, Cửa Sổ Vòm Nhọn Và Kèo Gỗ Tàu Vượt Đại Tây Dương
Về mặt kiến trúc, Nhà thờ Thánh Gioan của người Maroon là một kiệt tác của sự giản dị, chuẩn mực và bền vững theo phong cách kiến trúc dân gian Georgian kết hợp Tân Gothic sớm của vùng Caribe và Tây Phi (Early 19th-Century Settler Vernacular Architecture). Không cần những ngọn tháp cao đồ sộ hay những bức phù điêu cầu kỳ, chính tỷ lệ hài hòa như một ngôi nhà nguyện làng quê và sắc trắng tinh khiết của vôi tôi truyền thống đã tạo nên vẻ đẹp vượt thời gian cho công trình.
Những người đàn ông Maroon từ Jamaica vốn nổi tiếng khắp thế giới Đại Tây Dương là những bậc thầy về nghề đẽo đá xây pháo đài và rèn kim loại. Khi xây dựng Nhà thờ Thánh Gioan vào năm 1820, họ đã dùng đá ong laterit và đá núi lửa địa phương xây nên bốn bức tường chịu lực cực kỳ vững chắc ở quy mô một tầng cao ráo, sau đó trát phẳng bằng vữa vôi vỏ sò và quét phủ nhiều lớp vôi trắng tinh khôi. Lớp vôi trắng này vừa giúp phản xạ bức xạ mặt trời gay gắt vùng xích đạo, vừa kháng khuẩn và chống ẩm mốc trong mùa mưa.
Bao bọc quanh ngôi nhà thờ nhỏ ở góc đường Siaka Stevens Street và Percival Street là một bức tường gạch đá thấp cũng được quét vôi trắng đồng bộ với các trụ cổng vuông vức. Khoảng sân nhỏ hẹp giữa tường rào và thân nhà thờ tạo ra một vùng đệm tĩnh lặng, tách biệt không gian cầu nguyện trang nghiêm bên trong với vỉa hè thương mại nhộn nhịp chỉ cách đó vài bước chân.
Khối nhà thờ có mặt bằng hình chữ nhật gọn gàng với mái dốc hai chiều cổ điển. Trên đỉnh đầu hồi mặt tiền nhô lên một tháp chuông nhỏ xinh xắn (bell-cote) gắn quả chuông đồng cổ gọi tín hữu dự lễ suốt hai thế kỷ. Dọc theo hai bức tường bên và mặt tiền là hàng cửa sổ vòm nhọn kiểu Gothic sớm (pointed-arch windows) lắp kính trong và chớp gỗ sơn màu sẫm nổi bật trên nền tường trắng, giúp đón trọn ánh sáng tự nhiên và gió biển.
Chi tiết kiến trúc gây xúc động mạnh mẽ nhất bên trong Nhà thờ Thánh Gioan nằm ở hệ thống xà gồ, vì kèo đỡ mái, cột gỗ gác đàn và một phần ván sàn, ghế ngồi nguyên thủy: theo truyền thống lưu truyền của giáo đoàn và ghi nhận của Ủy ban Di tích Sierra Leone, các thợ mộc người Maroon đã tận dụng chính những súc gỗ cứng (gỗ sồi và gỗ thông tẩm nhựa chống mục) tháo dỡ từ những con tàu buồm hàng hải đã đưa người hồi hương vượt Đại Tây Dương cập cảng Freetown. Nhờ vậy, ngồi dưới mái nhà thờ cũng giống như đang ngồi trong lòng con tàu cứu độ đã đưa tổ tiên họ về bến bờ tự do.
Đúng theo truyền thống kiến trúc nhà nguyện Tin Lành Giám lý thế kỷ 19 thời Wesley, tâm điểm của nội thất không phải là bàn thờ cầu kỳ mà là Bục giảng Kinh Thánh (Pulpit) bằng gỗ đánh véc-ni bóng đặt ở vị trí trung tâm phía trước, bao quanh bởi lan can quỳ cầu nguyện và bàn Tiệc Thánh (Communion Table) giản dị. Phía trên lối vào là gác đàn bằng gỗ (gallery) đỡ trên các cột tròn thanh mảnh, nơi đặt đàn organ và chỗ đứng của ca đoàn.
Trên các bức tường trắng bên trong lòng nhà thờ được gắn trang trọng những tấm bia đá cẩm thạch và bảng đồng khắc chữ cổ từ thế kỷ 19 và đầu thế kỷ 20, tưởng niệm các vị mục sư, trưởng lão và những gia tộc người Maroon cùng người Krio tiên khởi (như các gia đình Harding, Gabbidon, Jarrett, Cummings) đã xây dựng, bảo vệ và duy trì ngôi nhà thờ qua hơn hai trăm năm.
| Hạng mục kiến trúc và Hiện vật | Niên đại và Nguồn gốc vật liệu | Đặc điểm kỹ thuật và Ý nghĩa lịch sử |
|---|---|---|
| Khối tường đá chịu lực quét vôi trắng | 1820 tới 1822 (thợ đá người Maroon từ Jamaica) | Tường đá địa phương trát vữa vôi trắng dày một tầng theo phong cách Georgian thuộc địa, phản xạ nhiệt và chống bão |
| Hệ vì kèo mái và Kết cấu gỗ nội thất | 1820 tới 1822 (gỗ cứng tận dụng từ tàu biển vượt Đại Tây Dương) | Biểu tượng vật chất kết nối cuộc hải trình từ Jamaica và Nova Scotia về bến cảng Freetown năm 1800 |
| Hệ cửa sổ vòm nhọn và Cửa chớp gỗ | Đầu thế kỷ 19 (kính và gỗ cứng nhiệt đới) | Tạo sự tương phản thẩm mỹ trên nền tường trắng và đảm bảo thông gió đối lưu tự nhiên cho toàn bộ phòng nhóm |
| Bục giảng trung tâm và Gác đàn (Gallery) | Thế kỷ 19 (bố cục nhà nguyện Giám lý cổ điển) | Đặt trọng tâm vào việc rao giảng Kinh Thánh và hát thánh ca cộng đoàn theo truyền thống John Wesley |
| Bia tưởng niệm lịch sử và Bảng đồng Di tích | Thế kỷ 19 tới năm 1956 (đá cẩm thạch và đồng) | Ghi danh các bậc tiền nhân người Maroon và xác nhận quy chế Di tích Quốc gia Sierra Leone (1956) |
IVThế Đất Và Hướng
Cần nêu rõ rằng cộng đồng người Maroon theo đạo Tin Lành Giám lý không sử dụng thuật phong thủy phương Đông khi chọn đất và xây dựng Nhà thờ Thánh Gioan vào năm 1820. Lô đất tại góc đường Westmoreland Street (nay là Siaka Stevens Street) và Percival Street được cấp theo quy hoạch phân lô của khu định cư Maroon Town ở phía tây trung tâm Freetown. Những nhận định dưới đây là góc nhìn đối chiếu cảnh quan địa hình theo phương pháp xem hình thế sơn thủy của thư viện Vạn Đạo Đường.
Xét trên đại cuộc địa hình của thủ đô Freetown tại tọa độ 8,4882 độ vĩ bắc, 13,2372 độ kinh tây, khu phố Maroon Town nằm trên một thềm đất đá ong cao ráo trải dài từ cội Cây Bông Gòn cổ thụ (Cotton Tree) về phía tây hướng ra vịnh Kroo Bay và Kingtom. Phía sau lưng (phía nam và đông nam) của nhà thờ là sườn đồi Tower Hill và dãy Núi Sư Tử (Lion Mountains) xanh thẫm đứng che chắn như một bức hậu chẩm sơn vững chãi, trong khi ở phía trước mặt (phía bắc và tây bắc) chỉ cách khoảng 350 mét là bờ biển vịnh Sierra Leone River Estuary mở rộng ra Đại Tây Dương.
Về tọa hướng và tụ khí, Nhà thờ Thánh Gioan của người Maroon tọa lạc ngay tại giao điểm ngã tư giữa đại lộ Siaka Stevens Street (trục huyết mạch chạy theo hướng Đông sang Tây của thủ đô) và đường Percival Street (chạy dốc từ chân đồi xuống bờ vịnh). Trong phép xem hình thế đô thị, giao lộ của hai trục đường chính thường tạo ra dòng khí lưu thông mạnh (lộ xung), nhưng những người thợ đá Maroon thế kỷ 19 đã khéo léo hóa giải bằng cách xây dựng bức tường rào đá thấp quét vôi trắng bao bọc quanh bốn phía và lùi khối nhà thờ vào bên trong một khoảng sân đệm nhỏ, đồng thời giữ chiều cao công trình ở mức một tầng đằm thắm, vững chãi như một tảng đá trắng cắm sâu vào lòng đất. Nhờ cấu trúc thấp, tường dày và sân đệm tụ khí ấy, suốt hơn hai thế kỷ qua dù các tòa nhà cao tầng mọc lên xung quanh, ngôi nhà thờ vẫn giữ được trường khí thanh tịnh, an nhiên và mát mẻ kỳ lạ ngay giữa tâm điểm phồn hoa nhất của thành phố.
VThánh Lễ Chúa Nhật Giám Lý, Đêm Canh Thức Watchnight Và Các Ngày Kỷ Niệm Hành Trình Hồi Hương Của Người Maroon
Đời sống thờ phượng tại Nhà thờ Thánh Gioan của người Maroon tuân theo lịch phụng vụ Kitô giáo của Giáo hội Giám lý (Methodist liturgical calendar, dương lịch), kết hợp chặt chẽ với các ngày kỷ niệm lịch sử của cộng đồng người Maroon và văn hóa truyền thống của người Krio tại Freetown.
| Thời điểm trong năm | Hệ lịch | Tên lễ tiết hoặc Sự kiện kỷ niệm | Nghi thức cử hành đặc trưng tại Nhà thờ Thánh Gioan của người Maroon |
|---|---|---|---|
| Sáng Chúa nhật hằng tuần | Hằng tuần | Lễ Thờ phượng Chúa nhật và Trường Chúa nhật (Sunday Divine Worship) | Tín hữu trong trang phục lịch sự truyền thống của người Krio (áo váy kabaslot và mũ cói hoặc khăn vấn đầu) tập trung hát thánh ca từ tuyển tập Methodist Hymn Book, nghe giảng Kinh Thánh bằng tiếng Anh và tiếng Krio. |
| Chúa nhật đầu tiên của Năm Mới và đầu tháng | Dương lịch (Truyền thống Giám lý) | Lễ Giao Ước Thường Niên (Methodist Covenant Service) và Lễ Tiệc Thánh | Nghi thức đặc trưng do John Wesley thiết lập: toàn thể hội chúng cùng đọc Kinh Giao Ước tái dâng hiến cuộc đời cho Thiên Chúa và dự Tiệc Thánh quanh bàn hiệp thông. |
| Tháng 3 hoặc tháng 4 hằng năm | Dương lịch (Lễ di động) | Tuần Thánh, Thứ Sáu Tuần Thánh và Đại lễ Phục Sinh (Easter Sunday) | Suy niệm Bảy Lời Chúa trên Thập giá vào chiều Thứ Sáu Tuần Thánh và cử hành lễ mừng Chúa Phục Sinh rộn ràng với hợp xướng ca đoàn vào sáng Chúa nhật. |
| Tháng 10 hằng năm và Ngày Bổn mạng Nhà thờ | Dương lịch | Lễ Tạ ơn Mùa màng (Harvest Thanksgiving) và Kỷ niệm Người Maroon Cập Cảng Freetown (Tháng 10/1800) | Dịp hội ngộ lớn nhất trong năm của hậu duệ các gia đình Maroon và Krio trong và ngoài nước: dâng hoa trái tạ ơn, ôn lại lịch sử tàu HMS Asia cập bến năm 1800 và năm khởi dựng nhà thờ 1820. |
| Đêm 31 tháng 12 hằng năm | Dương lịch | Đêm Canh Thức Giao Thừa Truyền thống Giám lý (Watchnight Service) | Truyền thống canh thức đêm cuối năm có từ thế kỷ 18 của người Giám lý và người Maroon: hội chúng cầu nguyện, làm chứng ơn phước trong năm cũ và cùng ngân vang tiếng chuông đồng lúc 0 giờ 00 đón năm mới. |
Điểm hành hương về nguồn của cộng đồng người gốc Phi từ vùng Caribe và Bắc Mỹ. Trong những thập kỷ gần đây, Nhà thờ Thánh Gioan của người Maroon không chỉ là nơi thờ phượng của cư dân Freetown mà còn trở thành một thánh địa hành hương về cội nguồn (Roots Pilgrimage) đầy xúc động đối với du khách đến từ đảo Jamaica, tỉnh Nova Scotia (Canada), Vương quốc Anh và Hoa Kỳ. Nhiều đoàn đại biểu người Maroon từ Accompong và Moore Town (Jamaica) hay cộng đồng người Canada gốc Phi từ Halifax khi đặt chân tới Sierra Leone đều tìm đến ngôi nhà thờ trắng trên đường Siaka Stevens để chạm tay vào những bức tường đá và những thanh xà gỗ tàu biển mà những người anh em Trelawny Town của họ đã dựng nên từ năm 1820, nối liền sợi dây huyết thống sau hơn hai thế kỷ chia xa.
VINơi Chốn Và Đường Tới
- Địa chỉ
- Đường Siaka Stevens Street (tên cũ là Westmoreland Street), giao với đường Percival Street, khu Maroon Town, thủ đô Freetown, Cộng hòa Sierra Leone
- Đường tới
- Nhà thờ Thánh Gioan của người Maroon tọa lạc tại số 41 đường Siaka Stevens Street (ngay góc giao với đường Percival Street và gần đường Liverpool Street) thuộc khu trung tâm thủ đô Freetown. Di tích chỉ cách Cây Bông Gòn lịch sử (Cotton Tree), Bảo tàng Quốc gia Sierra Leone và Nhà thờ chính tòa Thánh George khoảng 300 mét về phía tây (đi bộ chưa đầy 4 phút), và cách Nhà thờ chính tòa Thánh Tâm trên đường Howe Street khoảng 400 mét. Mọi tuyến taxi và xe buýt đi vào trung tâm Freetown dọc theo đại lộ Siaka Stevens Street đều đi ngang qua ngay trước cổng nhà thờ.
- Toạ độ
- 8.4882, -13.2372
Nhà thờ Thánh Gioan của người Maroon nằm ngay mặt tiền đại lộ Siaka Stevens Street rất dễ tìm thấy nhờ màu vôi trắng nổi bật. Khi đến tham quan, quý vị nên ăn mặc lịch sự, giữ trật tự và hỏi xin phép người trông coi nhà thờ (caretaker) tại cổng nếu muốn bước vào bên trong chiêm ngưỡng hệ vì kèo gỗ tàu biển và các tấm bia đá thế kỷ 19 ngoài giờ lễ. Cách tuyệt vời nhất để cảm nhận sức sống của di tích là tham dự buổi lễ thờ phượng sáng Chúa nhật cùng giáo đoàn địa phương: người dân Krio tại đây vô cùng thân thiện, hiếu khách và luôn sẵn lòng kể cho du khách nghe những câu chuyện truyền khẩu đầy tự hào về tổ tiên người Maroon từ Jamaica của họ. Quý vị có thể đóng góp một khoản dâng hiến nhỏ vào thùng bảo tồn tại nhà thờ để chung tay gìn giữ di tích quốc gia hơn hai trăm năm tuổi này.
Những nơi gần đây trong thư viện
VIIĐóng Góp Cho Trang Này
Góp ảnh, thông tin hoặc video cho Nhà thờ Thánh Gioan của người Maroon, Freetown
Thầy Ưng Khiêm mời cộng đồng cùng làm giàu trang này. Ảnh chụp tận nơi, một chi tiết lịch sử chưa được nhắc, một đoạn video ngắn: mọi đóng góp đều được đọc và trả lời.
Chưa có đóng góp nào từ cộng đồng. Bạn có thể là người đầu tiên.
?Hỏi Đáp Nhanh
Người Maroon xây dựng nên Nhà thờ Thánh Gioan tại Freetown là ai và họ đến từ đâu?
Người Maroon là những người châu Phi (chủ yếu gốc Akan từ vùng Ghana) đã thoát khỏi ách nô lệ trên đảo Jamaica ở biển Caribe và lập nên các cộng đồng tự do trên vùng núi hiểm trở. Sau cuộc Chiến tranh Maroon lần thứ hai (1795 tới 1796), khoảng 568 người Maroon từ Trelawny Town bị chính quyền Anh lưu đày sang Nova Scotia (Canada), và đến tháng 10 năm 1800 có khoảng 550 người vượt Đại Tây Dương trên tàu HMS Asia về định cư tại Freetown, Sierra Leone.
Nhà thờ Thánh Gioan của người Maroon được xây dựng vào năm nào và ai là người dẫn dắt?
Ngôi nhà thờ được khởi công vào năm 1820 sau khi cộng đồng người Maroon nhận được giấy cấp đất của Vương quyền từ Thống đốc Charles MacCarthy, và hoàn thành vào khoảng năm 1822. Người dẫn dắt cộng đồng xây dựng và làm mục sư giáo dân đầu tiên là trưởng lão người Maroon Charles Shaw (còn gọi là Charles Shaw Harding).
Chi tiết kiến trúc nào bên trong Nhà thờ Thánh Gioan gắn liền trực tiếp với cuộc hải trình vượt Đại Tây Dương?
Theo truyền thống lịch sử được lưu giữ tại giáo đoàn và Ủy ban Di tích Sierra Leone, hệ thống vì kèo đỡ mái, xà gồ và một số cấu kiện gỗ bên trong nhà thờ được những người thợ mộc Maroon chế tác từ chính những thanh gỗ sồi và gỗ thông tháo dỡ từ những con tàu buồm đã chở người hồi hương vượt Đại Tây Dương đến Freetown.
Vì sao con đường chạy trước mặt nhà thờ trước đây lại có tên là Westmoreland Street?
Khi định cư tại khu Maroon Town của Freetown vào năm 1800, những người Maroon đã đặt tên cho trục đường chính nơi họ sinh sống là Westmoreland Street để tưởng nhớ giáo xứ Westmoreland ở phía tây đảo Jamaica, gần vùng Trelawny Town quê cũ của họ. Sau khi Sierra Leone độc lập, con đường này được đổi tên thành đại lộ Siaka Stevens Street.
Nhà thờ Thánh Gioan của người Maroon thuộc hệ phái tôn giáo nào và được xếp hạng di tích năm nào?
Ngay từ khi thành lập năm 1820, nhà thờ thuộc truyền thống Tin Lành Giám lý (Methodist), ban đầu hoạt động như một giáo đoàn Giám lý Maroon tự trị suốt thế kỷ 19 trước khi hợp nhất vào Giáo hội Giám lý Sierra Leone năm 1900. Năm 1956, công trình được chính thức xếp hạng là Di tích Lịch sử Quốc gia của Sierra Leone.
Hiện nay Nhà thờ Thánh Gioan của người Maroon còn tổ chức lễ thờ phượng không?
Có. Dù đã hơn 200 năm tuổi và là một Di tích Quốc gia nằm giữa khu thương mại sầm uất, Nhà thờ Thánh Gioan của người Maroon vẫn là một nhà thờ Tin Lành Giám lý đang hoạt động đều đặn với các buổi lễ thờ phượng vào mỗi sáng Chúa nhật và các kỳ lễ lớn trong năm.