Africa Unity Square là mảnh vườn vuông giữa trung tâm Harare, lối đi lát gạch chéo nhau, cây phượng tím và những người bán hoa ngồi dọc vỉa hè. Từ một góc vườn nhìn sang bên kia đường, quý vị thấy một khối nhà thờ bằng đá màu vàng xám, và một ngọn tháp chuông vuông đứng tách hẳn lên trên mái.
Đây là Nhà thờ chính tòa Thánh Maria và Các Thánh (Cathedral of St Mary and All Saints), nhà thờ mẹ của giáo phận Anh giáo Harare. Zimbabwe là nước có đa số dân theo Kitô giáo với rất nhiều giáo hội, bên cạnh tín ngưỡng thờ tổ tiên của người Shona vẫn sống trong nếp nhà. Thư viện chọn ngôi nhà thờ này làm nơi duy nhất của Zimbabwe vì nó nằm đúng tim thủ đô, vì cửa mở cho người vào cầu nguyện suốt các ngày trong tuần, và vì trong một nhà nguyện nhỏ của nó, giáo hội kính một người châu Phi là giáo lý viên Bernard Mizeki.
IĐức Maria, Các Thánh Và Bốn Nhà Nguyện Nhỏ
Tên nhà thờ ghép hai lời dâng kính. Thánh Maria là Đức Maria, mẹ Chúa Giêsu. Các Thánh (All Saints) là toàn thể những người đã nên thánh, có tên hay không có tên trong lịch, được kính chung trong một ngày lễ là mồng 1 tháng 11. Đặt tên như thế, nhà thờ không nhận riêng một vị bổn mạng mà nhận cả cộng đoàn các thánh.
Chữ chính tòa có nghĩa là nơi đặt cathedra, ghế của giám mục. Báo The Herald của Zimbabwe tả chiếc ghế ấy đặt cạnh bàn thờ chính và gọi nó là chỗ ngồi đứng đầu về quyền giáo sĩ trong giáo phận. Giáo phận Harare thuộc Giáo hội Tỉnh Trung Phi, một giáo tỉnh của Hiệp thông Anh giáo trải trên mấy nước ở miền trung và nam châu Phi.
Anh giáo kính các thánh nhưng không cầu xin các thánh ban ơn theo lối người ta hay nghĩ. Các thánh được nhớ như những người đi trước trong đức tin, và ngày lễ của các ngài là dịp tạ ơn Thiên Chúa. Việc một nhà thờ Anh giáo có nhà nguyện nhỏ dâng kính từng vị, có tranh về cuộc Thương Khó của Chúa Kitô dọc gian giữa để người ta đi từng chặng mà suy ngắm, cho thấy Anh giáo giữ lại nhiều nếp cũ của Hội thánh phương tây hơn các nhánh Cải Chánh khác.
Bốn nhà nguyện nhỏ được một nguồn thuyết minh lịch sử liệt kê là kính Thánh George, Đức Maria, Thánh Cecilia và Bernard Mizeki. Báo The Herald ghi cùng bốn tên ấy và tả vị trí: nhà nguyện Thánh George ở gian bên trái, nhà nguyện Đức Maria phía sau ghế giám mục, hai nhà nguyện còn lại ở bên trái bàn thờ chính. Bernard Mizeki là một giáo lý viên người châu Phi cuối thế kỷ 19, được Anh giáo ở miền trung và nam châu Phi kính như một vị tử đạo, ngày kính trong lịch là 18 tháng 6. Thư viện chỉ ghi tên nhà nguyện, không kể lại đời ông ở đây.
Vì trong tên có chữ Thánh Maria, nhiều người tưởng đây là nhà thờ Công Giáo. Không phải. Harare có một nhà thờ chính tòa Công Giáo riêng ở khu khác của trung tâm, còn nhà thờ đối diện Africa Unity Square là của Anh giáo. Anh giáo vẫn dâng nhà thờ kính Đức Maria như một nếp thừa hưởng từ thời trung đại ở nước Anh, và cũng một nguồn cho biết kiến trúc sư của nó còn vẽ một nhà thờ Thánh Maria khác của Anh giáo tại Johannesburg.
Herbert Baker cũng là người vẽ Nhà thờ chính tòa Thánh George, Cape Town, nơi thư viện đã kể về ông và lối dựng nhà thờ từng phần của ông. Gốc của cả hai là Nhà thờ chính tòa Canterbury, nhà thờ mẹ của Hiệp thông Anh giáo. Trong cùng Giáo hội Tỉnh Trung Phi, thư viện còn có Nhà thờ chính tòa Thánh Phêrô, đảo Likoma giữa hồ Malawi.
IIXong Cung Thánh Trong Một Năm, Xong Nhà Thờ Trong Nửa Thế Kỷ
Nhà thờ này được dựng theo cách quen của các nhà thờ chính tòa Anh giáo ở châu Phi đầu thế kỷ 20: làm phần quan trọng nhất trước, dùng ngay, rồi nối dài dần khi cộng đoàn có sức. Phần cung thánh và ca tòa, tức chỗ đặt bàn thờ và ghế ca đoàn, xong chỉ sau một năm. Phần còn lại mất gần năm mươi năm. Người đi lễ suốt mấy thế hệ đã quen với một nhà thờ lúc nào cũng có một đầu đang xây.
- 1913Khởi côngViệc xây bắt đầu theo bản vẽ của kiến trúc sư Herbert Baker, dưới thời giám mục Frederic Beaven.
- 1914Xong cung thánh và ca tòaĐầu phía bàn thờ được dựng xong và đưa vào dùng, theo trang Around Us và nguồn thuyết minh lịch sử.
- Giữa thế kỷ 20Nối dài gian giữaCác nguồn đã mở không ghi năm của từng phần, chỉ ghi công trình được làm dần qua nhiều thập niên.
- 1961Hoàn tấtNăm cả công trình được coi là xong theo GPSmyCity, Around Us và nguồn thuyết minh lịch sử. Trang Find a Grave ghi 1960.
- 1978Một mốc hoàn thành khácBáo The Herald viết nhà thờ hoàn thành năm 1978 và từ đó chỉ còn việc sửa chữa, giữ gìn. Xem hộp sử liệu dưới.
Về năm hoàn thành, các nguồn ghi ba con số. Ba nguồn ghi 1961. Trang Find a Grave ghi 1960. Báo The Herald ghi 1978. Kết quả tìm kiếm của thư viện còn gợi một con số nữa là 1964, nhưng thư viện chưa mở được nguồn nào chép như vậy nên không dùng. Cách hiểu dễ chấp nhận nhất là thân nhà thờ xong đầu thập niên 1960, còn một hạng mục về sau, có thể là tháp chuông hay phần phụ, mới khép lại muộn hơn. Không nguồn nào nói rõ, nên thư viện ghi cả ba.
Về vật liệu và lối kiến trúc cũng thế. GPSmyCity và Around Us ghi tường bằng đá sa thạch, riêng hàng cột bên trong bằng đá hoa cương. Báo The Herald lại viết nhà thờ đẽo từ đá hoa cương và đá đúc sẵn. Một trang du lịch gọi đây là lối tân Roman, Around Us nói tới ảnh hưởng Gothic với vòm nhọn, The Herald dùng chữ cổ điển. Tường dày, cửa nhỏ, vòm tròn là nét Roman, còn vòm nhọn là nét Gothic, và một công trình dựng suốt nửa thế kỷ có cả hai cũng là điều dễ hiểu.
IIITường Đá, Cột Đá Hoa Cương, Tháp Chuông Và Tranh Thương Khó
Nhìn từ ngoài, nhà thờ là một khối đá kín, nặng, ít trang trí. Vào trong, mắt quý vị gặp ngay hàng cột đá hoa cương lớn chạy dọc hai bên gian giữa, đỡ một trần vòm cao. Một trang du lịch nhắc thêm kính màu và cây đại phong cầm. Báo The Herald ghi cây đàn có 2.049 ống, và phía trên cửa vào là một cửa sổ hoa hồng mang dấu hiệu của mười hai tông đồ.
Dọc gian giữa là loạt tranh tường lớn về cuộc Thương Khó của Chúa Kitô. Trang Around Us đếm mười bốn bức, đúng con số mười bốn chặng Đàng Thánh Giá quen thuộc. Báo The Herald lại gọi là mười hai chặng. Thư viện chưa có ảnh đủ rõ để tự đếm, nên ghi cả hai con số.
Những cột lớn bằng đá hoa cương, thứ đá có sẵn ở khắp cao nguyên Zimbabwe, chạy dọc gian giữa và là nét được mọi nguồn nhắc tới.
Mười quả chuông đúc riêng tại London. Theo The Herald, quả lớn nhất nặng một tấn, và buồng chuông được xây sao cho tiếng chuông bớt gắt trước khi lan ra phố.
Loạt tranh lớn dọc gian giữa kể những chặng đường Chúa Kitô chịu nạn, mười bốn bức theo Around Us, mười hai theo The Herald.
Kính Thánh George, Đức Maria, Thánh Cecilia và Bernard Mizeki, mỗi nơi có một bàn thờ riêng ngoài bàn thờ chính.
Ô cửa tròn phía trên lối vào, mang dấu hiệu của mười hai tông đồ, theo The Herald.
| Hạng mục | Số liệu | Nguồn |
|---|---|---|
| Kiến trúc sư | Herbert Baker | GPSmyCity, Around Us |
| Khởi công | 1913 | GPSmyCity, Around Us |
| Cung thánh và ca tòa | Xong năm 1914 | Around Us |
| Hoàn tất | 1961 | Ba nguồn, Find a Grave ghi 1960, The Herald ghi 1978 |
| Chuông | 10 quả, đúc tại London | GPSmyCity, The Herald |
| Đại phong cầm | 2.049 ống | The Herald |
| Tranh Thương Khó | 14 bức | Around Us, The Herald ghi 12 chặng |
IVThế Đất Và Hướng
Xin thưa trước với quý vị một điều để khỏi hiểu lầm: trong giáo lý Anh giáo không có phong thủy, và Herbert Baker vẽ nhà thờ này bằng thước của một kiến trúc sư Anh, không bằng la bàn của thầy địa lý. Lệ mà các nhà thờ phương tây theo là hướng phụng vụ, đặt bàn thờ về phía đông. Ở Harare, phần được dựng trước tiên năm 1914 chính là cung thánh, đủ thấy đầu bàn thờ được coi trọng thế nào, nhưng các nguồn thư viện đã mở không ghi trục nhà thờ lệch bao nhiêu so với hướng đông thật, vì thửa đất ở góc phố vốn bị ô bàn cờ của thành phố quy định. Đoạn sau là thư viện thử đặt lối xem đất của ông cha người Việt lên một thành phố cao nguyên châu Phi, để bạn đọc có cái mà so, không hơn.
Điều đầu tiên là đất cao và bằng. Harare nằm trên một cao nguyên cao chừng một nghìn năm trăm mét so với mặt biển, mặt đất thoải, không có sông lớn chảy qua trung tâm. Sách xem đất của người Việt viết cho đồng bằng và trung du, nơi người ta tìm núi để tựa và tìm nước để dừng khí. Trên cao nguyên, cả hai thứ ấy đều thưa. Lối cổ truyền gọi kiểu đất này là bình dương, đất bằng, và dạy rằng ở đất bằng thì cao hơn một tấc đã là núi, thấp hơn một tấc đã là nước. Người đọc vì vậy phải nhìn những chênh lệch rất nhỏ.
Điều thứ hai là khoảng trống trước mặt. Nhà thờ nằm ở góc phố, đối diện Africa Unity Square, mảnh vườn vuông rộng nhất của khu trung tâm. Trong phép xem đất, khoảng sáng và thoáng trước một nơi thờ tự gọi là minh đường, chỗ khí tụ lại trước khi vào cửa. Giữa một khu phố xây kín, mảnh vườn ấy là minh đường có sẵn, lại là minh đường xanh, có cây và có người qua lại chậm rãi.
Điều thứ ba là đá. Cao nguyên Zimbabwe là xứ đá hoa cương, những khối đá tròn chồng lên nhau là cảnh quen ở khắp vùng quanh thủ đô. Hàng cột trong nhà thờ làm bằng chính thứ đá ấy. Theo ngũ hành, đá thuộc Thổ pha Kim, cho cảm giác vững và lặng. Một ngôi nhà thờ dựng dở dang suốt năm mươi năm mà không ai thấy nó chông chênh, một phần nhờ chất đá.
Điều cuối cùng thuộc về bán cầu. Harare ở phía nam xích đạo, mặt trời giữa trưa nằm về phía bắc trong phần lớn thời gian của năm, ngược với đất Việt. Phép chuộng hướng nam của ông cha ta là phép của vĩ độ Bắc. Đem tới đây thì phải nghĩ lại từ gốc, và thư viện chỉ nêu điều ấy như một lời nhắc, không đặt ra một phép hướng mới cho nơi này.
VLễ Theo Lịch Anh Giáo Ở Harare
Nhà thờ theo lịch phụng vụ Anh giáo của Giáo hội Tỉnh Trung Phi. Lễ cố định tính theo dương lịch, lễ quanh Phục Sinh đổi theo từng năm. Một trang du lịch ghi buổi lễ chính có hát vào sáng Chủ nhật, với ca đoàn và đại phong cầm. Các nguồn thư viện đã mở không nói nhà thờ chọn ngày nào làm lễ bổn mạng trong hai lời dâng kính của mình, nên bảng dưới ghi cả hai ngày theo lịch chung và nói rõ chỗ chưa chắc.
| Ngày | Theo lịch nào | Lễ | Nội dung |
|---|---|---|---|
| Mỗi Chủ nhật | Lịch Anh giáo, theo tuần | Thánh lễ có hát | Buổi lễ chính trong tuần của giáo phận, có ca đoàn và đại phong cầm. |
| 1 tháng 11 | Lịch Anh giáo, dương lịch | Lễ Các Thánh | Ngày kính chung mọi vị thánh, ứng với nửa sau của tên nhà thờ. |
| 15 tháng 8 | Lịch Anh giáo, dương lịch | Lễ kính Đức Maria | Ngày nhiều lịch Anh giáo dành kính Đức Maria. Nguồn đã mở không ghi nhà thờ mừng riêng thế nào. |
| 18 tháng 6 | Lịch Anh giáo miền trung và nam châu Phi | Ngày kính Bernard Mizeki | Ngày nhớ vị giáo lý viên có nhà nguyện riêng trong nhà thờ. |
| Thay đổi theo năm | Lịch Anh giáo, tính theo Phục Sinh | Tuần Thánh và Phục Sinh | Mùa mà loạt tranh Thương Khó dọc gian giữa được dùng đúng nghĩa nhất, người ta đi từng chặng và dừng cầu nguyện. |
| 25 tháng 12 | Lịch Anh giáo, dương lịch | Giáng Sinh | Ở Harare, Giáng Sinh rơi vào giữa mùa mưa của Nam bán cầu. |
Về âm thanh của nhà thờ: mười quả chuông trên tháp là loại chuông đúc theo bộ, nhiều quả to nhỏ khác nhau, quen dùng ở các nhà thờ Anh giáo để đổ thành chuỗi trước buổi lễ. Báo The Herald ghi một chi tiết ít nơi có, là buồng chuông được xây để hút bớt và làm dịu tiếng. Giữa một khu phố văn phòng, tiếng chuông vì thế nghe trầm chứ không chói.
Thư viện không tìm được nguồn nào về sinh hoạt của người Việt tại nhà thờ này.
VINơi Chốn Và Đường Tới
- Địa chỉ
- Đối diện Africa Unity Square, trung tâm Harare
- Đường tới
- Nhà thờ nằm ở một góc phố ngay trung tâm Harare, đối diện Africa Unity Square, đi bộ được từ các phố chính của khu trung tâm.
- Toạ độ
- -17.828, 31.0512
Nhà thờ mở cửa các ngày trong tuần cho người vào cầu nguyện và ngồi yên, theo báo The Herald, và vào tự do. Vì thế trong lòng nhà thờ lúc nào cũng có người đang cầu nguyện: xin đi nhẹ, nói khẽ, không đứng chắn trước các bức tranh Thương Khó khi có người đang đi chặng. Bốn nhà nguyện nhỏ là chỗ cầu nguyện riêng, không phải chỗ chụp ảnh. Không đi lên cung thánh và không ngồi vào ghế giám mục cạnh bàn thờ chính.
Những nơi gần đây trong thư viện
VIIĐóng Góp Cho Trang Này
Góp ảnh, thông tin hoặc video cho Nhà thờ chính tòa Thánh Maria và Các Thánh, Harare
Contribute photos, information or video for Cathedral of St Mary and All Saints, HarareThầy Ưng Khiêm mời cộng đồng cùng làm giàu trang này. Ảnh chụp tận nơi, một chi tiết lịch sử chưa được nhắc, một đoạn video ngắn: mọi đóng góp đều được đọc và trả lời.
Everyone is welcome to enrich this page: a photo you took, a detail the page misses, a short video. Every contribution is read and answered.
Chưa có đóng góp nào từ cộng đồng. Bạn có thể là người đầu tiên. No community contribution yet. You could be the first.
?Hỏi Đáp Nhanh
Nhà thờ chính tòa Anh giáo Harare xây năm nào
Khởi công năm 1913 theo bản vẽ của Herbert Baker, cung thánh và ca tòa xong năm 1914. Cả công trình hoàn tất năm 1961 theo ba nguồn. Trang Find a Grave ghi 1960, báo The Herald ghi 1978, có lẽ vì một hạng mục phụ xong muộn hơn thân nhà thờ.
Cathedral of St Mary and All Saints Harare thuộc đạo nào
Đây là nhà thờ chính tòa Anh giáo, nhà thờ mẹ của giáo phận Harare, thuộc Giáo hội Tỉnh Trung Phi trong Hiệp thông Anh giáo. Dù tên có chữ Thánh Maria, đây không phải nhà thờ Công Giáo. Harare có một nhà thờ chính tòa Công Giáo riêng ở nơi khác.
Ai thiết kế nhà thờ chính tòa Harare
Kiến trúc sư người Anh Herbert Baker, người làm việc nhiều năm ở miền nam châu Phi và cũng vẽ nhà thờ chính tòa Anh giáo ở Cape Town và Johannesburg. Ở Harare, ông cho dựng cung thánh trước, phần còn lại được làm dần trong gần năm mươi năm.
Trong nhà thờ chính tòa Harare có gì đáng xem
Hàng cột đá hoa cương lớn dọc gian giữa, loạt tranh tường về cuộc Thương Khó của Chúa Kitô, cửa sổ hoa hồng mang dấu hiệu mười hai tông đồ, cây đại phong cầm 2.049 ống theo báo The Herald, và bốn nhà nguyện nhỏ kính Thánh George, Đức Maria, Thánh Cecilia và Bernard Mizeki.
Tháp chuông nhà thờ Harare có bao nhiêu quả chuông
Mười quả, đúc riêng tại London. Theo báo The Herald, quả lớn nhất nặng một tấn, và buồng chuông được xây sao cho tiếng chuông dịu bớt trước khi lan ra khu phố chung quanh.