Từ bến sông Geba đi ngược lên đại lộ chính của khu trung tâm Bissau chừng vài trăm bước, quý vị gặp một khối nhà thờ màu sáng, vuông vức, hai tháp bằng nhau đứng hai bên cửa như hai vọng gác. Mặt tường gần như không chạm trổ. Trên ngọn tháp phía bắc có một ngọn đèn. Đêm xuống, đèn chớp ánh xanh lục ra phía sông, và tàu thuyền nhìn theo nó mà vào bến.
Đây là Nhà thờ chính tòa Đức Bà Nến (Sé Catedral de Nossa Senhora da Candelária), nhà thờ mẹ của Giáo phận Bissau, thuộc Công Giáo Rôma, nghi lễ Latinh. Guiné-Bissau (Guinea-Bissau) là nước nhiều tín ngưỡng cùng sống, và người Công Giáo ở đây quy về ngôi nhà thờ này trong các lễ lớn. Thư viện chọn nơi này làm đại diện duy nhất cho Guiné-Bissau vì nó là tòa của vị giám mục thủ đô, và vì hiếm nhà thờ nào mà tên gọi, lễ bổn mạng và ngọn tháp cùng nói về một thứ: ánh sáng dẫn đường.
IĐức Bà Nến, Lễ Dâng Chúa Và Ngọn Đèn Trên Tháp
Chữ Sé trong tiếng Bồ Đào Nha chỉ nhà thờ có ngai tòa giám mục, gốc từ chữ Latinh sedes, chỗ ngồi. Nhà thờ chính tòa vì vậy không nhất thiết là nhà thờ to nhất hay cổ nhất, mà là nhà thờ nơi vị giám mục có tòa của mình. Niên giám gcatholic.org ghi đây là nhà thờ chính tòa của Giáo phận Bissau. Người trong thành phố gọi gọn là Sé Catedral hay Catedral de Bissau.
Candelária là tên tiếng Bồ Đào Nha của lễ Nến, từ chữ candela, cây nến. Thư viện dịch tước hiệu Nossa Senhora da Candelária là Đức Bà Nến. Đây không phải một lần Đức Mẹ hiện ra ở Bissau, cũng không phải một bức tượng riêng của nơi này. Đó là một tước hiệu của Đức Maria gắn với một ngày lễ chung của toàn Giáo hội.
Ngày 2 tháng 2, ngày thứ bốn mươi kể từ lễ Giáng Sinh, Giáo hội mừng lễ Dâng Chúa trong đền thờ. Phúc Âm theo Thánh Luca kể Đức Maria và Thánh Giuse đem Hài Nhi lên đền thờ Jerusalem theo luật Môsê, và ông già Simêon bồng lấy Hài Nhi, gọi Ngài là ánh sáng soi đường cho muôn dân. Từ câu ấy mà có lệ làm phép nến và rước nến trong ngày này, và dân gian gọi là lễ Nến. Ở các nước nói tiếng Bồ Đào Nha và Tây Ban Nha, Đức Mẹ của ngày lễ ấy được kính dưới tên Đức Bà Nến, thường được tạc tay bồng Hài Nhi, tay cầm một cây nến.
Ở Bissau, ý ánh sáng ấy có thêm một lớp nghĩa rất thật. Sổ hải đăng thế giới Lighthouse Directory ghi trên tháp bắc của nhà thờ có ngọn đèn mang tên Bissau Catedral, là đèn sau trong cặp đèn dẫn luồng đưa tàu từ cửa sông Geba vào bến. Trang structurae.net cũng xếp công trình vào hai loại cùng lúc: nhà thờ chính tòa và hải đăng. Không nguồn nào thư viện mở được nói rằng người ta đặt đèn lên tháp vì tước hiệu Đức Bà Nến. Có lẽ lý do giản dị hơn: đây là ngọn tháp cao và vững nhất gần bến. Sự trùng hợp giữa tên nhà thờ và ngọn đèn vì thế là điều người đọc có thể tự suy ngẫm, không phải điều sử liệu khẳng định.
Nhiều trang du lịch viết rằng tháp nhà thờ Bissau cao 36 mét. Con số ấy có thật, nhưng sổ hải đăng ghi nó là độ cao tiêu điểm của ngọn đèn, tức độ cao của chính ngọn đèn, là con số người đi biển cần biết. Về chiều cao công trình, trang structurae.net ghi 52 mét, không nói rõ đo tới điểm nào. Vì vậy bài này nói ngọn đèn ở độ cao 36 mét và chép con số 52 mét kèm tên nguồn.
IITừ Nhà Thờ Năm 1935 Tới Tòa Nhà Hiện Nay
So với các nhà thờ Bồ Đào Nha lâu đời dọc bờ Tây Phi, nhà thờ Bissau là công trình trẻ. Nó thuộc giữa thế kỷ 20, và lịch sử của nó chủ yếu là chuyện ba lần vẽ trên cùng một mảnh đất. Quý vị muốn đọc về lớp nhà thờ đầu tiên mà người Bồ Đào Nha dựng ở vùng này, từ cuối thế kỷ 15, xin xem bài Nhà thờ Đức Bà Mân Côi, Cidade Velha ở Cabo Verde. Bài này chỉ kể phần của Bissau.
- 1935Nhà thờ đầu tiênTheo beglobality.com, nhà thờ đầu tiên trên nền đất này dựng năm 1935.
- 1942Phương án của Vasco RegaleiraTheo một bài dẫn nhà nghiên cứu kiến trúc Ana Vaz Milheiro, kiến trúc sư Vasco Regaleira vẽ một phương án dựa trên công trình có sẵn.
- 1945João Simões vẽ lạiCũng theo nguồn ấy, João Simões vẽ lại theo hướng giản dị hơn vì phương tiện xây dựng tại chỗ thiếu thốn. Việc xây bắt đầu trong năm này.
- 1950Hoàn thànhStructurae.net ghi năm hoàn thành là 1950, tên kiến trúc sư là João Simões và Galhardo Zilhão, về sau có Lucínio Cruz sửa đổi.
- 1990Giáo hoàng tới thămNiên giám gcatholic.org ghi Giáo hoàng Gioan Phaolô II (John Paul II) tới nhà thờ ngày 27 tháng 1 năm 1990.
- Về sauMộ vị giám mụcTrong nhà thờ có mộ Đức cha Settimio Ferrazzetta, theo beglobality.com. Nguồn này không ghi năm an táng, thư viện không tự điền.
Có ba chỗ nguồn ghi không khớp hẳn nhau, thư viện nêu cả ra.
Một là con số 36 mét. Beglobality.com coi đó là chiều cao tháp bắc. Lighthouse Directory, là sổ chuyên về đèn biển, ghi đó là độ cao tiêu điểm của đèn. Thư viện theo sổ hải đăng.
Hai là tên lối kiến trúc. Structurae.net ghi cả hai chữ neo-romantic và Neo-Romanesque trong cùng một trang. Chữ đúng nghĩa với một công trình vòm tròn, khối đặc như thế này là tân Roman, tức phỏng lại lối Roman của châu Âu thế kỷ 11 và 12, ở đây đã lược bớt gần hết trang trí.
Ba là ai làm phần nào. Các nguồn nêu bốn tên: Vasco Regaleira với phương án năm 1942, João Simões với bản vẽ năm 1945, Galhardo Zilhão đứng tên cùng Simões, và Lucínio Cruz sửa về sau. Không nguồn đã mở nào nói rõ Zilhão và Cruz làm phần nào, vào năm nào. Trang di sản HPIP có mục riêng về công trình nhưng thư viện không mở được.
IIIKhối Vuông Tân Roman Và Hai Tháp Đối Xứng
Nhà thờ Bissau không gây ấn tượng bằng chi tiết. Beglobality.com tả nó là một khối vuông gọn, ít trang trí. Mặt tiền có hai tháp bằng nhau kẹp lấy phần giữa, cửa và cửa sổ đều vòm tròn. Trang travel2unlimited.com nhận xét hai tháp đối xứng khiến nhà thờ trông như một tòa lâu đài. Cái vẻ chắc và kiệm ấy có lý do được nguồn ghi lại: bản vẽ năm 1945 cố ý giản dị hơn phương án trước vì thợ và vật liệu tại chỗ không cho phép làm cầu kỳ.
Điều khiến công trình khác mọi nhà thờ chính tòa khác trong thư viện là ngọn đèn trên tháp bắc. Sổ hải đăng ghi: ánh xanh lục, sáng hai giây rồi tắt bảy giây, tiêu điểm cao 36 mét, nhà thờ cách bờ nước khoảng 250 mét về phía tây bắc. Đèn dẫn luồng luôn đi thành cặp, một đèn trước thấp ở gần nước và một đèn sau cao ở xa hơn. Người lái tàu giữ cho hai đèn chồng thẳng lên nhau thì biết mình đang đi đúng luồng. Tháp nhà thờ là đèn sau của cặp ấy.
Hai khối tháp vuông bằng nhau ở hai bên cửa chính, dáng như vọng gác. Tháp bắc mang đèn biển, theo Lighthouse Directory.
Đèn sau của cặp đèn dẫn luồng vào bến Bissau từ cửa sông Geba, sáng hai giây, tắt bảy giây, tiêu điểm cao 36 mét.
Nội thất ít trang trí, hợp với vỏ ngoài. Travel2unlimited.com ghi lại cảnh ca đoàn tập hát trong nhà thờ.
Nơi an nghỉ của Đức cha Settimio Ferrazzetta, vị giám mục gắn với Giáo phận Bissau, theo beglobality.com.
| Hạng mục | Thông tin | Nguồn |
|---|---|---|
| Năm xây | 1945 tới 1950 | beglobality.com, structurae.net |
| Kiến trúc sư | João Simões và Galhardo Zilhão, Lucínio Cruz sửa về sau | structurae.net |
| Lối kiến trúc | Tân Roman giản lược | structurae.net |
| Độ cao ngọn đèn | 36 m | Lighthouse Directory |
| Chiều cao công trình | 52 m | structurae.net, không nói rõ đo tới điểm nào |
| Khoảng cách tới bờ sông | Khoảng 250 m | Lighthouse Directory |
IVThế Đất Và Hướng
Các kiến trúc sư từ Lisboa (Lisbon) vẽ nhà thờ này theo lô đất bên đại lộ và theo yêu cầu của người đi biển, không ai trong số họ nghĩ tới long mạch. Công Giáo không dạy phong thủy. Thứ gần với phép hướng nhất trong truyền thống nhà thờ là hướng phụng vụ: lệ cổ đặt cung thánh về phía đông để cộng đoàn cầu nguyện quay về nơi mặt trời mọc, hình ảnh Chúa Phục Sinh. Nhà thờ trong phố thế kỷ 20 thường theo mặt đường hơn là theo lệ ấy. Nguồn chỉ cho biết nhà thờ Bissau cách bờ nước khoảng 250 mét về phía tây bắc, không cho biết cung thánh quay về phương nào, và thư viện không đoán thêm. Từ đây trở xuống là phần thư viện tự đọc, dùng phép xem đất cổ truyền của người Việt, để quý vị quen lối ấy có cái so sánh. Giáo phận Bissau không chép và không dạy những điều này.
Điều đầu tiên là đất bằng bên cửa sông. Bissau nằm trên bờ một cửa sông rất rộng, đất thấp và phẳng, không có núi làm chỗ dựa. Sách xem đất của người Việt gọi kiểu đất này là bình dương, và dạy rằng ở đất bằng thì chỗ nào cao hơn chung quanh một chút đã được coi như gò, như núi. Khu trung tâm nơi nhà thờ đứng lùi vào khỏi mép nước vài trăm mét, là phần đất chắc hơn bãi triều. Người lập thành phố chọn nó vì lý do rất thực: nền khô và gần bến.
Điều thứ hai là nước lớn trước mặt. Cửa sông Geba mở rộng ra biển, nước triều lên xuống mỗi ngày. Phép cũ quý nước đến trước nơi thờ, nhưng cũng dè chừng mặt nước quá rộng, cho rằng khí theo nước mà tản. Chỗ đáng chú ý là nhà thờ không đứng sát mép nước mà đứng cách một quãng phố. Lối Việt gọi quãng đệm ấy là minh đường, khoảng trống để khí kịp dừng trước khi tới cửa.
Điều thứ ba là ngọn tháp thay cho ngọn núi. Trên đất phẳng, hai tháp nhà thờ là vật cao nhất quanh bến. Người đi biển dùng nó làm mốc, và đó chính là lý do có ngọn đèn. Người xem đất thì gọi vật cao đứng sau một vùng nước là chỗ trấn. Hai cách nhìn gặp nhau ở cùng một ngọn tháp, dù xuất phát từ hai nhu cầu khác hẳn.
Điều cuối là cặp đèn dẫn luồng. Hai ngọn đèn một trước một sau vạch ra một đường thẳng từ cửa sông vào bến, và ngọn đèn trên tháp là điểm cuối của đường ấy. Nếu mượn chữ của phong thủy thì đó là một trục dẫn từ thủy khẩu vào tới nơi thờ. Màu xanh lục thuộc Mộc, ánh sáng thuộc Hỏa, Mộc sinh Hỏa. Thư viện ghi lại như một chỗ khớp ngộ nghĩnh của hình tượng. Với người gác đèn, xanh lục chỉ là màu để phân biệt đèn này với những đèn khác trên sông.
VLễ Nến Và Các Lễ Lớn Trong Năm
Nhà thờ theo lịch phụng vụ Công Giáo, tính theo dương lịch, riêng lễ Phục Sinh tính theo tuần trăng nên mỗi năm một ngày. Beglobality.com ghi thánh lễ ở đây cử hành bằng tiếng Bồ Đào Nha. Ngày riêng của nhà thờ là lễ Nến, ngày bổn mạng. Các nguồn thư viện mở được không tả nghi thức ngày ấy ở Bissau ra sao, nên bảng dưới chỉ ghi điều thuộc về lịch chung của Giáo hội và nói rõ chỗ nào là lệ chung.
| Ngày | Theo lịch nào | Lễ | Nội dung |
|---|---|---|---|
| 2 tháng 2 | Lịch phụng vụ Công Giáo, dương lịch | Lễ Dâng Chúa trong đền thờ, lễ Nến | Lễ bổn mạng của nhà thờ. Theo lệ chung của Giáo hội, ngày này có làm phép nến và rước nến trước thánh lễ. |
| Ngày thay đổi mỗi năm | Lịch phụng vụ Công Giáo, tính theo tuần trăng | Tuần Thánh và Phục Sinh | Đỉnh cao của năm phụng vụ. Thánh lễ Dầu trong Tuần Thánh do giám mục chủ sự tại nhà thờ chính tòa cho cả giáo phận. |
| 15 tháng 8 | Lịch phụng vụ Công Giáo | Lễ Đức Mẹ Lên Trời | Lễ trọng kính Đức Maria, được mừng ở mọi nhà thờ dâng kính Đức Mẹ. |
| 25 tháng 12 | Lịch phụng vụ Công Giáo | Lễ Giáng Sinh | Lễ trọng chung. Lễ Nến là ngày thứ bốn mươi kể từ lễ Giáng Sinh. |
Lòng kính Đức Mẹ theo lối Bồ Đào Nha mà nhà thờ Bissau thừa hưởng có trung tâm lớn nhất ở chính nước Bồ Đào Nha, quý vị có thể đọc ở bài Đền thánh Đức Mẹ Fátima. Thư viện chưa tìm được nguồn nào về sinh hoạt của người Việt tại Bissau, nên không viết phần kiều bào.
VINơi Chốn Và Đường Tới
- Địa chỉ
- Đại lộ chính của khu trung tâm Bissau, Guiné-Bissau
- Đường tới
- Nhà thờ nằm trên đại lộ chính của khu trung tâm Bissau, thủ đô Guiné-Bissau, cách bến sông Geba khoảng 250 mét về phía tây bắc. Từ bến đi bộ ngược đại lộ là tới, hai tháp đối xứng nhìn thấy từ xa.
- Toạ độ
- 11.86, -15.5812
Đây là nhà thờ đang cử hành phụng vụ, người trong phố ra vào cầu nguyện và ca đoàn tập hát ngay trong lòng nhà thờ. Lệ chung của một nhà thờ Công Giáo được giữ ở đây: ăn mặc kín đáo, bỏ mũ, nói khẽ, không bước lên cung thánh. Khi đang có thánh lễ, khách chỉ xem kiến trúc xin ngồi ở hàng ghế cuối và đợi lễ xong. Trước mộ vị giám mục xin giữ im lặng.Ngọn đèn trên tháp bắc là thiết bị hàng hải, không phải chỗ cho khách lên.
Những nơi gần đây trong thư viện
VIIĐóng Góp Cho Trang Này
Góp ảnh, thông tin hoặc video cho Nhà thờ chính tòa Đức Bà Nến, Bissau
Contribute photos, information or video for Bissau CathedralThầy Ưng Khiêm mời cộng đồng cùng làm giàu trang này. Ảnh chụp tận nơi, một chi tiết lịch sử chưa được nhắc, một đoạn video ngắn: mọi đóng góp đều được đọc và trả lời.
Everyone is welcome to enrich this page: a photo you took, a detail the page misses, a short video. Every contribution is read and answered.
Chưa có đóng góp nào từ cộng đồng. Bạn có thể là người đầu tiên. No community contribution yet. You could be the first.
?Hỏi Đáp Nhanh
Nhà thờ chính tòa Bissau thuộc đạo nào và kính ai
Đây là nhà thờ chính tòa Công Giáo Rôma, nghi lễ Latinh, nhà thờ mẹ của Giáo phận Bissau. Nhà thờ dâng kính Đức Bà Nến (Nossa Senhora da Candelária), tước hiệu của Đức Maria gắn với lễ Dâng Chúa trong đền thờ ngày 2 tháng 2, cũng là ngày lễ bổn mạng của nhà thờ.
Nhà thờ chính tòa Bissau xây năm nào
Nhà thờ đầu tiên trên nền này dựng năm 1935. Tòa hiện nay xây từ năm 1945 tới năm 1950 theo bản vẽ của hai kiến trúc sư Bồ Đào Nha João Simões và Galhardo Zilhão, về sau có Lucínio Cruz sửa đổi. Trước đó, năm 1942, Vasco Regaleira đã vẽ một phương án nhưng không được làm theo.
Vì sao tháp nhà thờ Bissau có đèn hải đăng
Tháp bắc của nhà thờ mang ngọn đèn sau trong cặp đèn dẫn luồng đưa tàu từ cửa sông Geba vào bến Bissau. Sổ hải đăng Lighthouse Directory ghi đèn có ánh xanh lục, sáng hai giây rồi tắt bảy giây, tiêu điểm cao 36 mét. Nhà thờ cách bờ nước khoảng 250 mét nên hợp làm mốc cao phía sau.
Tháp nhà thờ Bissau cao bao nhiêu mét
Con số hay gặp là 36 mét, nhưng các nguồn hiểu khác nhau. Một trang du lịch coi đó là chiều cao tháp bắc, còn sổ hải đăng ghi đó là độ cao tiêu điểm của ngọn đèn. Thư viện theo sổ hải đăng và nói ngọn đèn ở độ cao 36 mét. Về chiều cao công trình, structurae.net ghi 52 mét, không nói rõ đo tới điểm nào.
Đức Bà Nến nghĩa là gì
Là tước hiệu của Đức Maria trong ngày lễ Dâng Chúa trong đền thờ, ngày 2 tháng 2. Phúc Âm theo Thánh Luca kể ông Simêon gọi Hài Nhi Giêsu là ánh sáng soi đường cho muôn dân, từ đó có lệ làm phép và rước nến, nên dân gian gọi là lễ Nến, tiếng Bồ Đào Nha là Candelária.