Đường vào Touba chạy thẳng qua vùng thảo nguyên khô và bằng của miền trung Sénégal, và từ rất xa quý vị đã thấy một ngọn tháp trắng cao vượt hẳn mọi mái nhà. Tới gần, ngọn tháp ấy đứng giữa một khối công trình lớn màu sáng, chung quanh có những tháp thấp hơn và ba mái vòm. Trên khoảng sân lát đá trước thánh đường, người ta đi chân trần, nhiều người dừng lại trước một cửa có hàng người xếp dài: đó là lối tới lăng của người lập nên thành phố này.
Đây là Đại thánh đường Touba (Grande Mosquée de Touba), trung tâm của dòng Sufi Mouride. Sénégal là nước mà đại đa số dân theo Hồi Giáo Sunni, và đời sống đạo ở đây gắn chặt với các dòng Sufi, trong đó dòng Mouride là một dòng lớn. Thư viện chọn Touba làm đại diện duy nhất của Sénégal vì đây là nơi cho thấy rõ nhất nét riêng ấy: một thánh thành do một bậc thầy Sufi lập ra, một thánh đường dựng bằng công sức của các môn đồ, và một cuộc hành hương mỗi năm quy tụ hàng triệu người.
ICheikh Ahmadou Bamba Và Dòng Mouride
Cheikh Ahmadou Bamba (1853 tới 1927) là một bậc thầy Sufi người Sénégal, người lập dòng Mouride, trong tiếng Ả Rập gọi là Muridiyya. Theo Senego, ông lập thành Touba khoảng năm 1887 tới 1888 với ý dâng trọn nơi này cho Thượng Đế, Structurae ghi năm 1887. Ông an nghỉ tại Touba, và lăng của ông nằm cạnh sảnh cầu nguyện của Đại thánh đường. Với người Mouride, ông được gọi thân kính là Serigne Touba, tức bậc thầy của Touba.
Sufi là truyền thống tu tập nội tâm trong Hồi Giáo, nhấn vào việc thanh lọc lòng mình và gần Thượng Đế qua cầu nguyện, tụng niệm và sự dẫn dắt của một bậc thầy. Người theo Sufi vẫn giữ trọn luật đạo như mọi tín đồ Sunni: năm buổi lễ nguyện, tháng chay, bố thí, hành hương Mecca. Họ thường gắn với một dòng (tariqa), tức một đường truyền thầy trò có từ người sáng lập.
Chữ murid nghĩa là người khao khát, người đi tìm đạo, cũng chỉ môn đồ của một bậc thầy. Dòng Mouride đề cao sự gắn bó giữa môn đồ và bậc thầy, và coi lao động là một cách thờ phụng. Các thơ tụng do Cheikh Ahmadou Bamba soạn, gọi là khassaid, được tụng trong các dịp lễ. Sau ông, dòng do các con ông lần lượt dẫn dắt với danh hiệu khalife, và từ năm 2007 tới các cháu nội ông.
Chỗ hay hiểu lầm là tưởng dòng Mouride là một đạo riêng tách khỏi Hồi Giáo. Không phải. Mouride là một dòng Sufi trong Hồi Giáo Sunni, giống như nhiều dòng Sufi khác ở Bắc Phi và Tây Phi. Chỗ khác là cách tổ chức cộng đồng quanh bậc thầy và thánh thành Touba, không phải giáo lý nền tảng.
Chỗ thứ hai là tên tháp chính. Lamp Fall không phải tên một người thợ hay một nhà tài trợ, mà theo Senego là tên dâng Cheikh Ibrahima Fall, một môn đồ của Cheikh Ahmadou Bamba.
Mọi thánh đường cùng hướng về Kaaba, xin xem bài Masjid al-Haram. Cùng là công trình Hồi Giáo lớn của thế kỷ 20 và 21, quý vị có thể đặt Touba cạnh bài Đại thánh đường Sheikh Zayed. Còn lối thánh đường đất cổ của Tây Phi thì ở bài Đại thánh đường Djenné.
IIHơn Ba Mươi Năm Dựng Một Thánh Đường
Senego ghi việc dựng thánh đường được phép năm 1926, lúc Cheikh Ahmadou Bamba còn sống. Ông mất năm 1927, và công trình được giao cho trưởng tử của ông là Serigne Mouhamadou Moustapha Mbacké, khalife thứ nhất của dòng. Việc xây kéo dài hơn ba mươi năm, qua hai đời khalife.
- 1887Lập thành ToubaCheikh Ahmadou Bamba lập Touba. Structurae ghi 1887, Senego ghi khoảng 1887 tới 1888.
- 1926Được phép dựngTheo Senego, dự án thánh đường được phép năm 1926.
- 1932Đặt viên đá đầu tiênKhalife thứ nhất Serigne Mouhamadou Moustapha Mbacké đặt đá. Senego ghi ngày 4 tháng 3, FAAPA ghi ngày 2 tháng 3, Structurae ghi khởi công năm 1931.
- 1945Người em nối việcKhalife thứ nhất mất, người em là Serigne Fallou Mbacké đẩy nhanh công trình, theo Senego.
- 1963Khánh thànhNgày thứ Sáu 7 tháng 6 năm 1963, lễ khánh thành do Serigne Fallou Mbacké chủ trì, theo Senego và FAAPA.
- 1994Hội gìn giữ thánh đườngHội dahira Moukhadimatoul Khidma nhận việc giữ gìn, vệ sinh và an toàn cho công trình, theo Senego.
- 2026Đợt tu bổ mớiSenego ghi viên đá của đợt tu bổ và làm đẹp mới được đặt ngày 19 tháng 3 năm 2026.
Năm khởi công không thống nhất. Structurae ghi khởi công năm 1931. Senego ghi viên đá đầu tiên đặt ngày 4 tháng 3 năm 1932, FAAPA ghi ngày 2 tháng 3 năm 1932. Có thể năm 1931 là lúc chuẩn bị công trường, năm 1932 là lễ đặt đá, nhưng các nguồn không giải thích nên thư viện ghi cả ba.
Số tháp cũng vênh. Structurae ghi tháp chính cùng bốn tháp quanh, tức năm tháp, FAAPA ghi bảy tháp. Chênh lệch có thể do FAAPA tính cả các tháp dựng thêm về sau, nhưng thư viện chưa có nguồn xác nhận nên để cả hai con số.
IIITháp Lamp Fall, Ba Mái Vòm Và Lăng Người Lập Dòng
Nét nổi bật nhất là tháp Lamp Fall, theo Structurae cao 86,80 mét, cao hơn hẳn các tháp quanh cao 66 mét. Ở vùng đất bằng của miền trung Sénégal, ngọn tháp ấy là dấu mốc nhìn thấy từ xa. Structurae ghi công trình có ba mái vòm lớn và sức chứa khoảng 7.000 người trong sảnh cầu nguyện, còn vào mùa Grand Magal, người hành hương tràn ra khắp sân và các phố quanh.
Trong khuôn viên, cạnh sảnh cầu nguyện là lăng Cheikh Ahmadou Bamba. FAAPA ghi quanh đó còn lăng của các khalife kế nhiệm và người trong gia đình ông, trong đó có Serigne Mouhamadou Moustapha Mbacké, Serigne Fallou Mbacké, Serigne Abdou Khadre, Serigne Saliou, và Serigne Mourtalla Mbacké là một người con của ông. Vì thế thánh đường vừa là nơi lễ nguyện vừa là nơi viếng mộ của cả một dòng thầy.
Tháp chính cao 86,80 mét theo Structurae, mang tên Cheikh Ibrahima Fall, môn đồ của Cheikh Ahmadou Bamba.
Structurae ghi bốn tháp cao 66 mét quanh tháp chính. FAAPA ghi tổng cộng bảy tháp.
Ba mái vòm lớn trên sảnh cầu nguyện, theo Structurae.
Nằm cạnh sảnh cầu nguyện, là nơi người hành hương xếp hàng viếng, theo FAAPA và Senego.
Lăng các khalife kế nhiệm và người trong gia đình người lập dòng, trong cùng khuôn viên.
| Hạng mục | Số liệu | Nguồn |
|---|---|---|
| Chiều cao tháp Lamp Fall | 86,80 m | Structurae |
| Chiều cao các tháp quanh | 66 m | Structurae |
| Số tháp | 5 | Structurae |
| Số tháp | 7 | FAAPA |
| Số mái vòm lớn | 3 | Structurae |
| Sức chứa sảnh cầu nguyện | khoảng 7.000 người | Structurae |
IVThế Đất Và Hướng
Đọc thế đất ở Touba cần nói rõ hai điều. Thứ nhất, Hồi Giáo không dạy phong thủy, và người Mouride không chọn đất theo long mạch. Hướng duy nhất mà thánh đường phải theo là qibla, hướng về Ngôi Đền Kaaba ở Mecca, từ Sénégal nằm về phía đông bắc. Thứ hai, theo Senego, Touba được chọn vì ý của người lập dòng muốn dâng trọn nơi này cho Thượng Đế, tức là một lựa chọn thuộc về đời sống tâm linh, không phải phép xem đất.
Vì vậy những dòng dưới đây chỉ là cách thư viện nhìn Touba bằng con mắt phong thủy cổ truyền của người Việt, để quý vị có chỗ đối chiếu. Chúng không có trong tư liệu nào của dòng Mouride.
Nét đầu tiên là đất bằng, không núi không sông. Touba nằm giữa vùng thảo nguyên khô và bằng của miền trung Sénégal. Lối xem đất Việt gặp đất như vậy thường nói là thế bình dương, đồng bằng mở rộng, không có long mạch rõ, khí tán nhiều hơn tụ. Chỗ đáng chú ý là ở Touba người ta tạo điểm tụ bằng công trình: cả thành phố lớn lên xoay quanh thánh đường, các đường phố hướng về nó.
Nét thứ hai là cây cột giữa đất bằng. Tháp Lamp Fall cao 86,8 mét trên nền đất phẳng. Lối cũ gọi một ngọn cao đứng một mình giữa đồng bằng là thế độc phong, được coi là chỗ định vị cho cả vùng. Tháp được dựng cao để làm dấu mốc và gọi lễ, thư viện chỉ ghi nhận sự trùng khớp về hình thể.
Nét thứ ba là lăng cạnh nơi lễ. Người Việt quen với chùa có tháp mộ tổ sư trong khuôn viên, đình có lăng thành hoàng, sẽ thấy cách đặt lăng bậc thầy ngay cạnh sảnh cầu nguyện là gần gũi. Theo lối cũ, mộ người có đức đặt ở nơi thờ làm cho đất ấy thêm thiêng. Người Mouride giải thích bằng lòng kính bậc thầy, không bằng khí đất.
VGrand Magal Ngày Mười Tám Tháng Safar
Lễ lớn nhất ở Touba là Grand Magal, cử hành ngày 18 tháng Safar, tháng thứ hai của lịch Hồi giáo Hijri. Vì lịch Hijri là lịch thuần âm, ngày lễ lùi khoảng mười một ngày mỗi năm trên dương lịch. Theo FAAPA và Africa Radio, lễ tưởng niệm việc Cheikh Ahmadou Bamba bị đưa đi xa sang Gabon năm 1895. Chữ magal trong tiếng Wolof mang nghĩa tôn vinh, và người Mouride sống ngày ấy như một ngày tạ ơn.
FAAPA kể các việc đạo trong mùa Magal: tụng Kinh Qur'an và tụng các bài khassaid của Cheikh Ahmadou Bamba, viếng lăng, và bữa ăn chung gọi là berndel, khi các gia đình ở Touba dọn cơm đãi khách hành hương. Người hành hương về đông tới mức cả thành phố thành một nơi đón khách.
| Ngày | Theo lịch nào | Lễ | Nội dung |
|---|---|---|---|
| 18 tháng Safar | Lịch Hồi giáo | Grand Magal de Touba | Lễ lớn nhất của dòng Mouride, hàng triệu người hành hương về Touba, tụng Kinh Qur'an và khassaid, viếng lăng, dự bữa ăn chung berndel. |
| Hằng tuần, thứ Sáu | Lịch tuần | Lễ nguyện chung ngày thứ Sáu | Thánh đường được khánh thành đúng vào một ngày thứ Sáu năm 1963. |
| Tháng Ramadan | Lịch Hồi giáo, tháng thứ chín | Tháng nhịn chay | Nhịn ăn uống ban ngày, lễ nguyện và đọc Kinh Qur'an ban đêm. |
| 1 tháng Shawwal | Lịch Hồi giáo | Eid al-Fitr, người Sénégal gọi là Korité | Lễ mừng kết thúc tháng chay. |
| 10 tháng Dhu al-Hijjah | Lịch Hồi giáo | Eid al-Adha, người Sénégal gọi là Tabaski | Lễ hiến sinh trùng mùa hành hương Mecca. |
Thư viện chưa tìm được nguồn về sinh hoạt của người Việt tại Touba nên không ghi.
VINơi Chốn Và Đường Tới
- Địa chỉ
- Trung tâm thành Touba, département de Mbacké, région de Diourbel, Sénégal
- Đường tới
- Thánh đường ở trung tâm thành Touba, département de Mbacké, région de Diourbel, miền trung Sénégal. Từ Dakar có đường bộ về phía đông tới Touba.
- Toạ độ
- 14.8631, -15.8756
Thánh đường và lăng là nơi lễ và nơi viếng của một dòng đạo đang sống. Lệ thường gặp: bỏ giày trước khi bước vào khuôn viên, ăn mặc kín tay chân, phụ nữ che tóc, giữ im lặng ở lối vào lăng và đi theo hàng. Thành Touba có lệ riêng cấm thuốc lá và rượu trong thành. Mùa Grand Magal rất đông, quý vị nên đi cùng người địa phương.
Những nơi gần đây trong thư viện
VIIĐóng Góp Cho Trang Này
Góp ảnh, thông tin hoặc video cho Đại thánh đường Touba
Contribute photos, information or video for Great Mosque of ToubaThầy Ưng Khiêm mời cộng đồng cùng làm giàu trang này. Ảnh chụp tận nơi, một chi tiết lịch sử chưa được nhắc, một đoạn video ngắn: mọi đóng góp đều được đọc và trả lời.
Everyone is welcome to enrich this page: a photo you took, a detail the page misses, a short video. Every contribution is read and answered.
Chưa có đóng góp nào từ cộng đồng. Bạn có thể là người đầu tiên. No community contribution yet. You could be the first.
?Hỏi Đáp Nhanh
đại thánh đường touba xây năm nào
Viên đá đầu tiên được đặt tháng 3 năm 1932, Senego ghi ngày 4, FAAPA ghi ngày 2, còn Structurae ghi khởi công năm 1931. Thánh đường khánh thành ngày thứ Sáu 7 tháng 6 năm 1963, sau hơn ba mươi năm xây qua hai đời khalife của dòng Mouride.
grand magal touba là lễ gì
Là lễ hành hương lớn nhất của dòng Sufi Mouride, cử hành ngày 18 tháng Safar lịch Hồi giáo tại Touba. Người hành hương tụng Kinh Qur'an và các bài khassaid của Cheikh Ahmadou Bamba, viếng lăng ông và dự bữa ăn chung berndel. Ngày lễ đổi trên dương lịch mỗi năm.
dòng mouride là gì
Là một dòng Sufi trong Hồi Giáo Sunni, do Cheikh Ahmadou Bamba (1853 tới 1927) lập ở Sénégal. Dòng đề cao sự gắn bó giữa môn đồ và bậc thầy, coi lao động là một cách thờ phụng, lấy Touba làm thánh thành. Người Mouride giữ trọn luật đạo như mọi tín đồ Sunni.
tháp thánh đường touba cao bao nhiêu
Tháp chính Lamp Fall cao 86,80 mét theo Structurae, mang tên Cheikh Ibrahima Fall, môn đồ của Cheikh Ahmadou Bamba. Các tháp quanh cao 66 mét. Structurae ghi năm tháp, FAAPA ghi bảy tháp, thư viện ghi cả hai vì nguồn vênh nhau.
cheikh ahmadou bamba được chôn ở đâu
Ông an nghỉ tại Touba, thành phố do chính ông lập khoảng năm 1887. Lăng của ông nằm cạnh sảnh cầu nguyện của Đại thánh đường, quanh đó là lăng các khalife kế nhiệm và người trong gia đình ông. Lăng là nơi người hành hương xếp hàng viếng, nhất là mùa Grand Magal.