Nằm ngoài khơi vùng vịnh được che chắn ở phía đông nam mũi bán đảo Cap-Vert, chỉ cách cảng chính của thủ đô Dakar khoảng 3,5 km đường biển (tương đương 20 phút đi phà qua làn nước xanh thẳm của Đại Tây Dương), Đảo Gorée (Île de Gorée) là một hòn đảo đá bazan núi lửa dài vỏn vẹn 900 mét và rộng 350 mét không có bất kỳ một chiếc xe cơ giới nào lưu thông. Giữa những con ngõ nhỏ lát đá bazan đen phủ đầy hoa giấy đỏ rực và những ngôi nhà cổ tường quét vôi màu vàng đất, hồng san hô mang ban công gỗ thế kỷ 18 tới thế kỷ 19, tại quảng trường rợp bóng cây ở ngay trung tâm đảo hiện lên một ngôi thánh đường cổ kính có hàng cột trụ tròn kiểu Doric đỡ trán tường tam giác và ngọn tháp chuông vuông: đó chính là Nhà thờ Thánh Charles Borromée trên đảo Gorée (tiếng Pháp gọi là Église Saint-Charles-Borromée de Gorée).
Được Tổ chức Giáo dục, Khoa học và Văn hóa Liên Hợp Quốc (UNESCO) ghi danh vào danh sách Di sản Thế giới ngay trong đợt đầu tiên năm 1978, Đảo Gorée là một trong những địa điểm ký ức thiêng liêng và xúc động nhất của nhân loại gắn liền với lịch sử đau thương của nạn buôn bán nô lệ xuyên Đại Tây Dương từ thế kỷ 15 tới thế kỷ 19. Trong bối cảnh ấy, Nhà thờ Thánh Charles Borromée giữ một vị trí vô cùng đặc biệt trong lịch sử Công giáo tại Tây Phi: hoàn thành vào năm 1830 (tức gần một thế kỷ trước khi Nhà thờ chính tòa Đức Mẹ Kỷ Niệm Phi Châu tại Dakar được khởi dựng và gần sáu mươi năm trước khi Đền thánh Đức Mẹ Giải Thoát tại Popenguine ra đời), đây là ngôi nhà thờ Công giáo cổ nhất còn đứng vững tại vùng Dakar, được xây dựng nhờ tấm lòng mộ đạo của chính những người phụ nữ bản địa Signares trên đảo và trở thành diễn đàn nơi Đức Giáo hoàng Gioan Phaolô II cất lên lời cầu xin ơn tha thứ lịch sử vào năm 1992.
IThánh Bổn Mạng Charles Borromée, Vai Trò Của Các Phụ Nữ Signares Và Thông Điệp Thống Hối Của Giáo Hoàng Gioan Phaolô II
Ngôi thánh đường lịch sử trên đảo Gorée được cung hiến cho Thánh Charles Borromée (tiếng Ý là San Carlo Borromeo, 1538 tới 1584), vị Hồng y Tổng giám mục thành Milano của nước Ý, một trong những nhà cải cách vĩ đại nhất của Giáo hội Công giáo thời kỳ Công đồng Trentô và là tấm gương sáng ngời về lòng bác ái quên mình khi trực tiếp chăm sóc những người nghèo khổ trong trận đại dịch hạch tại Milano năm 1576 tới 1578. Việc chọn Thánh Charles Borromée làm vị thánh bảo trợ cho giáo xứ đảo Gorée bắt nguồn từ cuối thế kỷ 18, gắn liền với thời kỳ Hiệp sĩ Stanislas Jean de Boufflers (Chevalier de Boufflers, 1738 tới 1815, thống đốc thuộc địa Senegal và Gorée từ năm 1785 tới 1787) cũng như truyền thống sùng kính vị thánh cải cách trong hàng giáo sĩ Pháp coi sóc hòn đảo.
Tuy nhiên, nét độc đáo nhất làm nên bản sắc tâm linh và xã hội của Nhà thờ Thánh Charles Borromée là việc ngôi thánh đường hiện nay (hoàn thành năm 1830) không phải do ngân sách quân sự thực dân xây dựng, mà ra đời từ sự đóng góp tài chính và lòng nhiệt thành đức tin của cộng đồng các bà Signares trên đảo Gorée. Từ Signare (bắt nguồn từ chữ tiếng Bồ Đào Nha Senhora, nghĩa là Quý bà) dùng để chỉ tầng lớp những người phụ nữ bản địa gốc Phi và lai Phi Âu tại đảo Gorée và thành phố Saint-Louis từ thế kỷ 17 tới thế kỷ 19. Nhờ tài năng buôn bán thương mại đường biển, sở hữu tàu thuyền và nhà cửa bằng đá trên đảo, các bà Signares Công giáo như Anna Colas Pépin, Victoria Albis hay Anne Pépin đã trở thành những trụ cột bảo tồn đời sống đức tin Công giáo trên đảo Gorée suốt những thập kỷ đảo bị chiến tranh tàn phá và thiếu vắng nhà thờ.
Đặt trong không gian tưởng niệm của Đảo Gorée, chỉ cách Ngôi Nhà Nô Lệ (Maison des Esclaves) với Cánh Cửa Không Ngày Trở Lại (La Porte du Voyage sans Retour) chưa đầy 200 mét, Nhà thờ Thánh Charles Borromée ngày nay mang ý nghĩa thần học sâu sắc về sự thanh luyện ký ức, lòng thống hối và sự hòa giải nhân loại. Suốt nhiều thế kỷ, hòn đảo nhỏ bé này từng chứng kiến nghịch lý đau lòng của lịch sử khi những pháo đài, thương điếm và kho giam giữ con người cùng tồn tại bên cạnh những ngôi nhà nguyện cầu nguyện.
Khoảnh khắc làm sáng tỏ sứ mệnh tâm linh thời đại mới của Nhà thờ Thánh Charles Borromée đã diễn ra vào ngày 22 tháng 2 năm 1992, khi Đức Giáo hoàng Gioan Phaolô II đi phà từ Dakar ra viếng thăm Đảo Gorée. Sau khi bước vào những phòng giam tối tăm của Ngôi Nhà Nô Lệ trong sự thinh lặng xúc động, vị Giáo hoàng đã tiến vào bên trong Nhà thờ Thánh Charles Borromée để gặp gỡ cộng đoàn Công giáo của đảo. Ngay dưới mái vòm gỗ của ngôi nhà thờ năm 1830 này, Đức Giáo hoàng Gioan Phaolô II đã công khai dâng lời cầu nguyện xin Thiên Chúa và nhân loại tha thứ cho tội ác lịch sử mà những người mang danh Kitô hữu đã gây ra trong cuộc buôn bán nô lệ châu Phi, gọi đảo Gorée là nơi lương tâm nhân loại phải luôn tỉnh thức để bảo vệ phẩm giá bất khả xâm phạm của mỗi con người.
Lịch sử các cơ sở thờ tự Công giáo trên đảo Gorée trước năm 1830 là một chuỗi những biến cố gắn liền với cuộc tranh giành khốc liệt giữa các cường quốc hàng hải châu Âu (Bồ Đào Nha, Hà Lan, Anh và Pháp) nhằm kiểm soát hòn đảo chiến lược này. Sau khi nhà hàng hải Bồ Đào Nha Dinis Dias đặt chân tới đảo năm 1444 và dựng một nhà nguyện đá nhỏ (nơi các thủy thủ Bồ Đào Nha chôn cất và cầu nguyện trước khi đi vòng quanh châu Phi), người Hà Lan đã chiếm đảo vào đầu thế kỷ 17 và đặt tên đảo là Goede Reede (nghĩa là Bến Cảng Tốt, từ đó biến âm thành Gorée). Theo sử liệu, vào đêm Giáng sinh ngày 24 tháng 12 năm 1617, binh lính Hà Lan theo phái Calvin đã đốt cháy ngôi nhà nguyện Công giáo đầu tiên trên đảo.
Khi người Pháp thiết lập quyền kiểm soát trên đảo từ năm 1677, một ngôi nhà thờ giáo xứ thứ hai đã được xây dựng và đặt dưới sự bảo trợ của Thánh Charles Borromée vào thế kỷ 18. Thế nhưng, trong các cuộc chiến tranh Cách mạng Pháp và chiến tranh Napoléon, vào đêm trước khi quân đội Anh rút khỏi đảo Gorée năm 1799, binh lính Anh đã phóng hỏa thiêu rụi hoàn toàn ngôi nhà thờ này. Trong suốt ba mươi năm tiếp theo (từ 1799 tới 1830), đảo Gorée không hề có nhà thờ: mọi thánh lễ, nghi thức rửa tội và hôn phối của người Công giáo trên đảo đều phải cử hành tạm trong phòng khách lớn tại tư dinh của các gia đình Signares (mà sổ bộ giáo xứ cổ nhất còn lưu giữ được từ năm 1777 tới 1825 đã ghi chép tỉ mỉ). Không chấp nhận cảnh thiếu thánh đường, các bà Signares và cư dân Gorée đã mở cuộc quyên góp lớn từ năm 1828 và xây dựng hoàn thành Nhà thờ Thánh Charles Borromée hiện nay vào năm 1830, mười tám năm trước khi chế độ nô lệ được chính thức bãi bỏ tại Pháp và các thuộc địa vào ngày 27 tháng 4 năm 1848.
Một nhầm lẫn phổ biến của nhiều du khách khi tham quan Đảo Gorée là họ nghĩ rằng ngôi nhà thờ màu vàng đất ở trung tâm đảo là một công trình cổ từ thời người Bồ Đào Nha thế kỷ 15, hoặc ngược lại tưởng rằng ngày nay trên đảo chỉ còn các viện bảo tàng mà không còn cộng đồng tín hữu sinh sống. Thực tế trên cả hai khía cạnh đều rất thú vị: ngôi nhà nguyện Bồ Đào Nha năm 1444 nay chỉ còn lại dấu tích nền móng và đồn cảnh sát cũ của đảo, còn tòa nhà Nhà thờ Thánh Charles Borromée hiện hữu là công trình nguyên bản từ năm 1830 mang phong cách Tân cổ điển đầu thế kỷ 19.
Mặt khác, dù đảo Gorée đón hàng trăm ngàn khách du lịch quốc tế mỗi năm, đây vẫn là một giáo xứ và một khu dân cư sống động với khoảng hơn 1.500 cư dân thường trú (bao gồm cả người Hồi giáo và người Công giáo sống hòa thuận bên nhau). Trên đỉnh vách đá bazan phía nam đảo có Thánh đường Hồi giáo bằng đá cổ nhất Senegal (xây dựng năm 1890), còn ở trung tâm đảo là Nhà thờ Công giáo Thánh Charles Borromée (1830): vào ngày lễ bổn mạng Thánh Charles Borromée 4 tháng 11 hay lễ Giáng sinh, các gia đình Hồi giáo trên đảo đều sang nhà thờ chung vui với hàng xóm Công giáo, và vào lễ Tabaski (Eid al-Adha), người Công giáo lại sang chúc mừng người Hồi giáo.
IIHơn Năm Thế Kỷ Từ Nhà Nguyện Bồ Đào Nha Năm 1444, Công Trình Năm 1830 Của Các Bà Signares Tới Di Sản Thế Giới UNESCO
Lịch sử của Nhà thờ Thánh Charles Borromée phản chiếu trọn vẹn những bước thăng trầm của Đảo Gorée: từ thương cảng hàng hải đầu tiên của người châu Âu ở Tây Phi, những thế kỷ đen tối của nạn buôn người, thời kỳ phục hưng văn hóa của tầng lớp Signares, sự kiện bãi bỏ chế độ nô lệ năm 1848 cho tới vị thế là biểu tượng hòa giải toàn cầu của thế kỷ 20 và 21.
- 1444 tới 1482Các thủy thủ Bồ Đào Nha của Dinis Dias dựng nhà nguyện đá đầu tiên trên đảoNhà hàng hải Bồ Đào Nha Dinis Dias cập đảo năm 1444 (đặt tên là Ilha de Palma); đến năm 1482 người Bồ Đào Nha xây dựng một nhà nguyện đá nhỏ và nghĩa trang cho các thủy thủ Công giáo.
- 24 tháng 12 năm 1617 và năm 1799Hai ngôi nhà thờ đầu tiên lần lượt bị quân Hà Lan và quân Anh thiêu hủy trong chiến tranhNhà nguyện đầu tiên bị đốt đêm Giáng sinh năm 1617 khi Hà Lan chiếm đảo; ngôi nhà thờ thứ hai cung hiến cho Thánh Charles Borromée thế kỷ 18 bị quân Anh đốt cháy năm 1799 trước khi rút quân.
- 1799 tới 1829Ba thập kỷ cử hành bí tích tại tư dinh các gia đình phụ nữ Signares trên đảo GoréeKhi đảo không còn nhà thờ, các bà Signares mộ đạo như gia đình Pépin và Albis đã dành phòng lớn trong nhà riêng làm nơi các linh mục thừa sai cử hành lễ rửa tội, hôn phối và thánh lễ.
- 1828 tới 1830Khởi công và hoàn thành Nhà thờ Thánh Charles Borromée hiện tại bằng tiền quyên góp của các SignaresBằng nguồn đóng góp hào hiệp của các nữ thương nhân Signares và cư dân Gorée, ngôi nhà thờ mới xây bằng đá bazan và gạch theo lối Tân cổ điển được hoàn thành vào năm 1830.
- Tháng 11 năm 1845 và 27 tháng 4 năm 1848Đón các linh mục Dòng Chúa Thánh Thần của cha Libermann và chứng kiến lễ bãi bỏ chế độ nô lệCác nhà truyền giáo Dòng Chúa Thánh Thần đặt chân tới Gorée năm 1845; tháng 4 năm 1848, sắc lệnh bãi bỏ vĩnh viễn chế độ nô lệ được công bố trước niềm vui vỡ òa của hàng ngàn người dân trên đảo.
- Tháng 9 năm 1978Đảo Gorée và Nhà thờ Thánh Charles Borromée được UNESCO công nhận là Di sản Thế giớiTại kỳ họp đầu tiên của Ủy ban Di sản Thế giới UNESCO năm 1978, toàn bộ Đảo Gorée (mã số 26), bao gồm Nhà thờ Thánh Charles Borromée, được ghi danh là Di sản Văn hóa Thế giới.
- 22 tháng 2 năm 1992Đức Giáo hoàng Gioan Phaolô II cầu nguyện thống hối tại Nhà thờ Thánh Charles BorroméeGiáo hoàng Gioan Phaolô II viếng thăm Ngôi Nhà Nô Lệ và chủ sự buổi cầu nguyện lịch sử bên trong Nhà thờ Thánh Charles Borromée, xin ơn tha thứ cho tội ác buôn bán nô lệ xuyên Đại Tây Dương.
Các tu sĩ Dòng Chúa Thánh Thần, những sổ bộ rửa tội lịch sử và chuyến viếng thăm của các nhà lãnh đạo thế giới. Vào những năm 1840, trước khi thành phố Dakar được thành lập trên đất liền, chính Nhà thờ Thánh Charles Borromée trên đảo Gorée là trung tâm đầu não của Giáo hội Công giáo tại toàn vùng Senegambia. Tại đây, các linh mục Dòng Chúa Thánh Thần (Spiritans) và các nữ tu Dòng Thánh Giuse Cluny (do Chân phước Anne-Marie Javouhey sáng lập, những người đã mở trường học đầu tiên cho trẻ em gái người Phi và đào tạo những linh mục bản địa đầu tiên của Senegal như cha Arsène Fridoil, cha Jean-Pierre Moussa và cha David Boilat) đã lấy nhà thờ Gorée làm điểm tựa mục vụ.
Hiện nay, kho lưu trữ của giáo xứ và Tổng giáo phận Dakar vẫn bảo tồn những cuốn Sổ bộ Hộ tịch và Rửa tội của giáo xứ Thánh Charles Borromée từ cuối thế kỷ 18 và thế kỷ 19, tư liệu lịch sử vô giá ghi lại tên tuổi của các gia đình trên đảo, các Signares và cả những người nô lệ được trả tự do sau năm 1848. Nhờ giá trị biểu tượng đặc biệt ấy, bên cạnh chuyến viếng thăm của Đức Giáo hoàng Gioan Phaolô II năm 1992, quảng trường và Nhà thờ Thánh Charles Borromée đã đón tiếp nhiều nhà lãnh đạo tinh thần và nguyên thủ thế giới như Tổng thống Nam Phi Nelson Mandela, các Tổng thống Hoa Kỳ Bill Clinton, George W. Bush và Barack Obama khi họ đến nghiêng mình tưởng niệm tại Đảo Gorée.
IIIHiên Cột Doric Tân Cổ Điển Màu Vàng Đất, Tháp Chuông Đồng Hồ, Trần Gỗ Vòm Thuyền Úp Và Bàn Thờ Thế Kỷ 19
Nhà thờ Thánh Charles Borromée năm 1830 là một mẫu mực tiêu biểu của kiến trúc Tân cổ điển thời kỳ Phục hưng vương quyền Pháp (Restauration) thế kỷ 19 được thích nghi khéo léo với vật liệu đá bazan núi lửa, vôi vỏ sò và khí hậu biển đảo nhiệt đới của vùng Tây Phi. Công trình có bố cục hình chữ nhật ba nhịp gian thanh lịch, hài hòa tuyệt đối với quy mô kiến trúc thấp tầng của khu phố cổ trên đảo Gorée.
Mặt tiền chính của nhà thờ hướng ra quảng trường trung tâm đảo nổi bật với lớp vữa vôi màu vàng đất ấm áp kết hợp các đường gờ phào và thân cột sơn màu trắng kem. Nhô ra phía trước cửa chính là một tiền sảnh (portico) trang nghiêm gồm bốn cây cột trụ tròn thức Doric La Mã đứng trên bệ đá bazan, nâng đỡ cổ diềm và bức trán tường hình tam giác (pediment) cổ điển.
Vươn lên ngay phía trên mái trán tường mặt tiền là một ngọn tháp chuông hình vuông có tỷ lệ cân xứng, các mặt bên trổ cửa sổ lá sách gỗ để âm thanh chuông đồng ngân vang khắp hòn đảo và mặt vịnh. Trên mặt trước của tháp chuông gắn chiếc đồng hồ tròn cổ kính và đỉnh tháp đội cây thánh giá sắt rèn, đóng vai trò là cột mốc định vị thị giác ở trung tâm khu phố thấp của Gorée.
Bước qua cánh cửa gỗ lớn vào bên trong, lòng nhà thờ (nave) hiện ra thoáng đãng và mát mẻ nhờ tường xây dày bằng đá bazan đen khai thác ngay trên đảo kết hợp gạch nung và vữa vôi vỏ sò. Không gian nội thất được chia thành một gian giữa rộng và hai gian bên bằng hai hàng cột trụ tròn sơn trắng chạy dọc tới cung thánh, phía trên lợp trần gỗ hình vòm thuyền úp ngược gợi nhớ truyền thống đóng tàu và đi biển của cư dân đảo Gorée.
Khu vực cung thánh được nâng cao vài bậc thềm và ngăn cách nhẹ nhàng bởi hàng lan can hiệp thông bằng gỗ tiện cổ điển. Chính giữa hậu cung là bàn thờ cổ thế kỷ 19 sơn trắng viền vàng và khám thờ tôn trí tượng Chúa Giêsu Chịu Nạn, tượng Đức Trinh Nữ Maria và bức chân dung phụng vụ của Thánh bổn mạng Charles Borromée trong phẩm phục Hồng y thành Milano.
Phía trên lối vào chính ở cuối gian giữa là một gác đàn bằng gỗ (tribune) được nâng đỡ bởi các cột trụ nhỏ, nơi ca đoàn giáo xứ đảo Gorée đứng hát trong các thánh lễ Chúa nhật. Hai bức tường bên của nhà thờ được trổ hàng cửa sổ vòm tròn lắp cánh chớp lá sách gỗ kiểu thuộc địa nhiệt đới, cho phép ánh sáng dịu và gió biển Đại Tây Dương lưu thông liên tục qua lòng nhà thờ.
Ngay trước bậc thềm đá bazan của Nhà thờ Thánh Charles Borromée là quảng trường cát mịn rợp bóng cây xanh nằm tại giao điểm của đường Rue Saint-Charles và đường Rue du Chevalier de Boufflers, kết nối trực tiếp nhà thờ với Ngôi Nhà Nô Lệ ở bờ biển phía đông, Trường nữ sinh William Ponty cũ và con đường dẫn lên pháo đài Castel ở phía nam.
| Hạng mục kiến trúc và Nội thất | Niên đại và Vật liệu chế tác | Đặc điểm kỹ thuật và Giá trị di sản |
|---|---|---|
| Tiền sảnh bốn cột Doric và Mặt tiền | Hoàn thành năm 1830 (vữa vôi vàng đất và đá bazan) | Phong cách Tân cổ điển thế kỷ 19 với bốn cột trụ tròn đỡ trán tường tam giác nhìn ra quảng trường đảo |
| Tháp chuông vuông và Đồng hồ mặt tiền | Năm 1830, trùng tu bảo tồn thế kỷ 20 | Tháp chuông trung tâm có cửa chớp gỗ và đồng hồ tròn, biểu tượng kiến trúc của khu phố thấp Gorée |
| Lòng nhà thờ ba nhịp gian và Trần gỗ | Đá bazan núi lửa Gorée, vữa vôi vỏ sò và gỗ cứng | Hai hàng cột trụ chia ba nhịp gian dưới mái trần gỗ vòm thuyền thoáng mát giữa khí hậu biển |
| Cung thánh và Bàn thờ Thánh Charles Borromée | Nội thất gỗ và tượng thánh thế kỷ 19 | Nơi Đức Giáo hoàng Gioan Phaolô II quỳ cầu nguyện và phát biểu xin ơn tha thứ ngày 22 tháng 2 năm 1992 |
| Hệ cửa sổ vòm lá sách và Gác đàn | Kiến trúc gỗ thuộc địa Tây Phi thế kỷ 19 | Điều hòa ánh sáng và đón gió biển tự nhiên, nơi ca đoàn cử hành thánh lễ hợp xướng bằng tiếng Wolof và tiếng Pháp |
IVThế Đất Và Hướng
Cần nêu rõ rằng cộng đồng tín hữu Công giáo, các bà Signares trên đảo Gorée và các kiến trúc sư người Pháp năm 1830 không sử dụng thuật phong thủy phương Đông trong việc chọn vị trí và xây dựng Nhà thờ Thánh Charles Borromée. Ngôi nhà thờ được dựng ngay tại trung tâm khu dân cư bằng phẳng của đảo và tuân theo quy hoạch ô bàn cờ của các con phố thế kỷ 18 tới thế kỷ 19. Những nhận định dưới đây là góc nhìn đối chiếu theo phép xem hình thế sơn thủy cổ truyền của thư viện Vạn Đạo Đường.
Xét trên đại cuộc địa hình của vùng vịnh Dakar tại tọa độ 14,6669 độ vĩ bắc, 17,3983 độ kinh tây, hòn đảo Gorée là một khối đá bazan núi lửa nổi lên giữa lòng Đại Tây Dương cách mũi nam bán đảo Cap-Vert khoảng 3,5 km về phía đông. Hình dáng tổng thể của đảo giống như một chiếc thuyền đá hoặc một con cá voi hướng mũi về phía bắc: ở đầu phía nam của đảo là ngọn đồi đá bazan dựng đứng gọi là Le Castel cao khoảng 30 mét so với mực nước biển, đóng vai trò như hậu chẩm sơn (núi tựa đầu đảo) chắn những đợt sóng lớn từ đại dương mở phía nam; trong khi phần thân đảo trải dài về phía bắc và đông bắc là vùng đất bằng phẳng êm đềm nơi tụ cư của khu phố cổ và bến cảng.
Về tọa hướng và tụ khí, Nhà thờ Thánh Charles Borromée tọa lạc ngay tại trung cung (tâm điểm hình học) của khu phố thấp trên đảo Gorée, được bao bọc bốn phía bởi làn nước biển xanh ngắt của vịnh Gorée như thế thủy nhiễu cô châu (nước ôm lấy đảo ngọc). Mặt tiền bốn cột Doric của nhà thờ mở ra quảng trường rợp bóng cây xanh tại giao lộ phố Rue Saint-Charles và phố Rue du Chevalier de Boufflers, tạo nên một nội minh đường tĩnh tại giữa lòng những dãy nhà cổ màu đất nung. Vị trí nằm lùi vào trung tâm đảo giúp ngôi thánh đường tránh được sự ăn mòn trực tiếp của sóng biển mặn đập vào bờ đá, đồng thời trở thành điểm hội tụ bình an của mọi ngả đường đi bộ từ bến phà phía đông bắc, từ Ngôi Nhà Nô Lệ phía đông và từ đồi Castel phía nam đổ về.
VLễ Bổn Mạng Thánh Charles Borromée 4 Tháng 11, Thánh Lễ Chúa Nhật Đàn Kora Và Các Nghi Thức Tưởng Niệm Hòa Giải
Đời sống phụng vụ tại Nhà thờ Thánh Charles Borromée diễn ra đều đặn theo lịch phụng vụ Công giáo Rôma (dương lịch), gắn kết chặt chẽ cộng đồng cư dân trên đảo với các đoàn khách hành hương đi phà từ đất liền Dakar ra tham dự.
| Thời điểm trong năm | Hệ lịch | Tên đại lễ phụng vụ và sự kiện | Nghi thức cử hành đặc trưng tại Nhà thờ Thánh Charles Borromée |
|---|---|---|---|
| Sáng Chúa nhật hằng tuần (thường lúc 10 giờ sáng) | Hằng tuần | Thánh lễ Chúa nhật Hợp xướng Đàn Kora và Trống Djembe | Thánh lễ giáo xứ nổi tiếng thu hút cả cư dân đảo lẫn du khách quốc tế với tiếng hát đa thanh bằng tiếng Wolof, tiếng Pháp cùng tiếng đàn Kora và trống truyền thống Tây Phi. |
| Ngày 22 tháng 2 hằng năm | Dương lịch | Kỷ niệm Chuyến viếng thăm và Lời cầu nguyện Thống hối của Giáo hoàng Gioan Phaolô II (22 tháng 2 năm 1992) | Buổi cầu nguyện tưởng niệm sự kiện Đức Giáo hoàng Gioan Phaolô II đến đảo Gorée cầu xin ơn tha thứ cho thảm kịch buôn bán nô lệ và kêu gọi bảo vệ phẩm giá con người. |
| Ngày 15 tháng 8 | Dương lịch (Ngày lễ nghỉ toàn quốc tại Senegal) | Đại lễ Đức Mẹ Hồn Xác Lên Trời và Rước kiệu trên đảo Gorée | Cộng đồng Công giáo trên đảo tổ chức thánh lễ trọng thể và rước kiệu Đức Trinh Nữ Maria qua các con ngõ đá bazan ra tới bến cảng cầu bình an cho ngư dân. |
| Ngày 4 tháng 11 hằng năm | Dương lịch (Lễ Bổn mạng Giáo xứ) | Đại lễ Kính Thánh Charles Borromée (Fête Patronale de Saint-Charles-Borromée) | Ngày hội lớn nhất trong năm của cả đảo Gorée: thánh lễ đại trào tại nhà thờ tiếp nối bằng bữa tiệc cộng đồng Teranga có sự tham gia chung vui của cả các gia đình Hồi giáo trên đảo. |
| Đêm 24 rạng ngày 25 tháng 12 | Dương lịch | Thánh lễ Đêm Giáng Sinh trên Đảo Gorée | Nhà thờ và quảng trường trung tâm được trang hoàng đèn lồng rực rỡ, cư dân trên đảo và khách từ Dakar đi chuyến phà đêm ra dự lễ mừng Chúa Giáng Sinh. |
Hành trình tâm linh từ Ngôi Nhà Nô Lệ tới ngôi thánh đường của sự chữa lành. Đối với hàng vạn du khách và người hành hương gốc Phi từ châu Mỹ, vùng Caribe và châu Âu tìm về Đảo Gorée mỗi năm để kết nối lại với cội nguồn tổ tiên, việc ghé thăm Nhà thờ Thánh Charles Borromée ngay sau khi bước ra khỏi những căn hầm u tối của Ngôi Nhà Nô Lệ mang lại một sự nâng đỡ tâm hồn sâu sắc. Ngồi dưới mái trần gỗ vòm thuyền yên bình của ngôi nhà thờ do các bà Signares dựng nên năm 1830, lắng nghe tiếng chuông ngân hòa cùng tiếng sóng biển Đại Tây Dương vỗ nhẹ ngoài bờ đá và tiếng ca đoàn hát bằng tiếng Wolof, người lữ khách cảm nhận rõ rệt sức mạnh của niềm tin, sự tha thứ và khát vọng tự do đã giúp con người vượt qua những trang sử đau thương nhất để hướng tới tương lai hòa bình.
VINơi Chốn Và Đường Tới
- Địa chỉ
- Đường Rue Saint-Charles, giao với phố Rue du Chevalier de Boufflers, đảo Gorée, thủ đô Dakar, Cộng hòa Senegal
- Đường tới
- Để đến Nhà thờ Thánh Charles Borromée, du khách đi tới Bến phà Đảo Gorée (Embarcadère de Gorée) nằm tại Cảng tự trị Dakar (Port Autonome de Dakar, ngay gần Quảng trường Độc lập và Nhà ga Dakar ở quận Plateau). Từ đây, quý vị mua vé lên tàu phà khách chính thức (Chaloupe de Gorée như tàu Coumba Castel hoặc Beer) chạy vượt vịnh khoảng 20 phút (3,5 km) để cập bến cảng Đảo Gorée. Từ bến tàu Gorée, quý vị chỉ cần đi bộ thẳng qua quảng trường bến cảng rồi rẽ vào phố Rue Saint-Charles khoảng 250 mét (chưa đầy 4 phút đi bộ) là tới thẳng hàng cột mặt tiền màu vàng đất của Nhà thờ Thánh Charles Borromée.
- Toạ độ
- 14.6669, -17.3983
Nhà thờ Thánh Charles Borromée nằm ở trung tâm đảo Gorée và mở cửa miễn phí đón khách tham quan, cầu nguyện (đặc biệt sôi động và trang nghiêm vào sáng Chúa nhật khi có thánh lễ lúc 10 giờ sáng). Khi bước vào trong nhà thờ, quý vị cần mặc trang phục lịch sự, kín đáo (không mặc đồ đi biển), bỏ mũ nón, tắt chuông điện thoại và giữ trật tự. Vì toàn bộ Đảo Gorée là khu bảo tồn di sản thế giới hoàn toàn không có ô tô hay xe máy, quý vị sẽ đi bộ hoàn toàn trên các con đường lát đá bazan và cát mịn, nên hãy mang giày dép đi bộ thoải mái và lưu ý kiểm tra kỹ lịch giờ tàu phà (Chaloupe de Gorée) chuyến cuối cùng trong ngày trở về cảng Dakar.
Những nơi gần đây trong thư viện
VIIĐóng Góp Cho Trang Này
Góp ảnh, thông tin hoặc video cho Nhà thờ Thánh Charles Borromée trên đảo Gorée
Thầy Ưng Khiêm mời cộng đồng cùng làm giàu trang này. Ảnh chụp tận nơi, một chi tiết lịch sử chưa được nhắc, một đoạn video ngắn: mọi đóng góp đều được đọc và trả lời.
Chưa có đóng góp nào từ cộng đồng. Bạn có thể là người đầu tiên.
?Hỏi Đáp Nhanh
Nhà thờ Thánh Charles Borromée trên đảo Gorée được xây dựng hoàn thành vào năm nào và bởi những ai?
Sau khi ngôi nhà thờ thế kỷ 18 bị quân Anh đốt cháy năm 1799 khiến người Công giáo trên đảo phải cầu nguyện tại nhà riêng suốt ba thập kỷ, ngôi Nhà thờ Thánh Charles Borromée hiện tại đã được xây dựng và hoàn thành vào năm 1830 nhờ nguồn tiền đóng góp hào hiệp của các bà Signares (tầng lớp phụ nữ thương nhân bản địa gốc Phi và lai Phi Âu giàu lòng mộ đạo trên đảo Gorée). Đây là nhà thờ Công giáo cổ nhất còn nguyên vẹn tại vùng Dakar.
Thánh bổn mạng Charles Borromée của nhà thờ là vị thánh nào trong lịch sử Công giáo?
Thánh Charles Borromée (Carlo Borromeo, 1538 tới 1584) là vị Hồng y Tổng giám mục thành Milano (Ý), một trong những nhà cải cách trụ cột của Công đồng Trentô và là vị thánh nổi tiếng về lòng bác ái khi trực tiếp cứu giúp bệnh nhân trong đại dịch hạch tại Milano. Tên của ngài được chọn làm bổn mạng cho giáo xứ đảo Gorée từ thế kỷ 18.
Đức Giáo hoàng Gioan Phaolô II đã để lại dấu ấn lịch sử gì tại Nhà thờ Thánh Charles Borromée vào năm 1992?
Vào ngày 22 tháng 2 năm 1992, trong chuyến tông du tới Senegal, Đức Giáo hoàng Gioan Phaolô II đã đi tàu ra đảo Gorée, viếng thăm Ngôi Nhà Nô Lệ và sau đó chủ sự buổi gặp gỡ cầu nguyện ngay bên trong Nhà thờ Thánh Charles Borromée. Tại đây, ngài đã dâng lời cầu nguyện thống hối lịch sử, công khai xin Chúa tha thứ cho tội ác của những người đã tham gia vào việc buôn bán nô lệ châu Phi.
Kiến trúc của Nhà thờ Thánh Charles Borromée có những đặc điểm gì nổi bật?
Nhà thờ mang phong cách kiến trúc Tân cổ điển thuộc địa Pháp đầu thế kỷ 19: mặt tiền quét vôi màu vàng đất ấm áp có tiền sảnh bốn cột trụ tròn thức Doric đỡ trán tường tam giác, bên trên là tháp chuông vuông gắn đồng hồ tròn; bên trong lòng nhà thờ xây bằng đá bazan núi lửa và vữa vôi vỏ sò được chia thành ba nhịp gian dưới mái trần gỗ uốn cong như hình vòm thuyền úp.
Trước khi ngôi nhà thờ năm 1830 được xây dựng, các bí tích Công giáo trên đảo Gorée được cử hành ở đâu?
Trong suốt 30 năm từ khi nhà thờ cũ bị cháy năm 1799 cho đến năm 1830, mọi thánh lễ, lễ rửa tội và lễ cưới Công giáo trên đảo đều được cử hành trong phòng khách lớn tại tư dinh của các gia đình phụ nữ Signares như bà Anna Colas Pépin và Victoria Albis, những tư liệu này vẫn còn được ghi rõ trong các cuốn sổ bộ rửa tội cổ của giáo xứ.
Nhà thờ Thánh Charles Borromée có nằm trong danh sách Di sản Thế giới UNESCO không?
Có. Toàn bộ Đảo Gorée (Île de Gorée), trong đó Nhà thờ Thánh Charles Borromée là công trình kiến trúc tôn giáo trọng tâm ở trung tâm đảo bên cạnh Ngôi Nhà Nô Lệ và Pháo đài Estrées, đã được UNESCO công nhận là Di sản Văn hóa Thế giới ngay trong đợt xét duyệt đầu tiên vào năm 1978 (mã số di sản 26).