Nằm tách mình sau hàng cây xanh rợp bóng phía tây Công viên Wat Botum, chỉ cách bức tường phía nam của Hoàng cung và Chùa Bạc một con đường rợp bóng mát, Chùa Wat Botum Vaddey mở ra một khoảng sân gạch hồng rộng thênh thang và tĩnh lặng lạ thường giữa trung tâm hành chính thủ đô. Giữa khuôn viên thoáng đãng ấy, tòa Đại Chánh điện tường vàng nhạt nâng đỡ hệ mái ngói chồng diềm ánh vàng viền xanh ngọc vươn những đầu đao hình đuôi rồng cong vút lên trời cao, kề bên là rừng bảo tháp trắng trang nghiêm của hoàng gia và các bậc cao tăng.
Mang tên hiệu đầy đủ trong chữ Khmer là Wat Botum Vatey Reacheveraram (Chùa Hoa Sen Hoàng Gia), ngôi đại tự hơn năm trăm tám mươi năm tuổi này tạo thành thế đối xứng hoàn chỉnh với Chùa Wat Ounalom ở phía bắc Hoàng cung: nếu Wat Ounalom là Tổ đình của hệ phái Đại Tông phái (Maha Nikaya) thì Wat Botum Vaddey chính là Tổ đình Trung ương của hệ phái Pháp Tông phái (Dhammayuttika Nikaya) gắn bó mật thiết với hoàng triều Campuchia từ giữa thế kỷ 19 đến nay.
IĐóa Sen Thanh Tịnh Bên Cung Vua Và Cội Nguồn Hệ Phái Dhammayuttika
Khi vua Ponhea Yat quy hoạch kinh thành mới bên ngã tư sông Chaktomuk vào thập niên 1440, nhà vua đã cho kiến lập năm ngôi chùa trụ cột bảo hộ kinh đô, trong đó ngôi chùa dựng năm 1442 ở dải đất phía nam mang tên dân gian là Wat Khpop Ta Yang (gắn với tên cụ già Ta Yang trông coi vùng gò bãi ven sông). Hơn bốn thế kỷ sau, khi vua Norodom dời đô từ cố đô Oudong trở về Phnom Penh vào năm 1865 và xây dựng Hoàng cung ngay sát phía bắc ngôi chùa cổ, nhà vua đã cho đào hào trồng đầy hoa sen thơm ngát quanh khuôn viên rồi ban sắc hiệu mới là Wat Botum Vatey (chữ Botum bắt nguồn từ tiếng Pali paduma, nghĩa là Hoa Sen, loài hoa biểu trưng cho sự thanh tịnh vô nhiễm của trí tuệ Phật giáo).
Cùng với sắc hiệu mới, vua Norodom hiến cúng toàn bộ ngôi đại tự làm Tổ đình Trung ương của hệ phái Dhammayuttika Nikaya (Pháp Tông phái) và cung thỉnh Đại lão Hòa thượng Samdech Preah Sugandhadhipati Pan (quen gọi là Preah Maha Pan, 1826 tới 1894) từ Oudong về trụ trì làm Đệ Nhất Tăng Thống của hệ phái.
Trong truyền thống Phật giáo Nam tông Vương quốc Campuchia hiện đại, hai hệ phái chính thức cùng được Hiến pháp tôn vinh là Maha Nikaya và Dhammayuttika Nikaya. Hệ phái Dhammayuttika (nghĩa là những vị gắn bó chặt chẽ với Chánh pháp và Giới luật) vốn khởi phát từ cuộc cải cách nghiêm trì giới bổn Pali giữa thế kỷ 19, được vua Ang Duong thỉnh ngài Preah Maha Pan đem về truyền giới tại Campuchia năm 1855. Truyền thống của hệ phái tại Wat Botum đặc biệt coi trọng việc phát âm chuẩn xác ngữ âm kinh điển Pali, hành trì nghiêm ngặt giới luật khất thực cổ truyền và là nơi nhiều vị quốc vương cùng hoàng thân Campuchia từng thế phát xuất gia gieo duyên ngắn hạn trước khi lên ngôi.
Năm 1887, một sự kiện giao lưu Phật giáo quốc tế trọng đại đã diễn ra ngay tại sân chùa Wat Botum: phái đoàn Phật giáo từ đảo quốc Sri Lanka đã cung rước Xá lợi Đức Phật cùng một nhánh cây Bồ đề chiết trực tiếp từ cội Bồ đề thiêng Anuradhapura sang cúng dường hoàng gia và Tăng đoàn Campuchia. Nhánh Bồ đề lịch sử ấy được trồng trang trọng cạnh ngôi bảo tháp Xá lợi trong khuôn viên chùa, vươn cành xanh tốt tỏa bóng mát hơn một thế kỷ qua như sợi dây nối liền mạch đạo Nam truyền giữa Sri Lanka và lưu vực Mekong.
Nhiều du khách đi dạo ở quảng trường cây xanh rộng lớn có đài kỷ niệm phía đông chùa thường gọi cả khu công viên ấy là Wat Botum và bỏ lỡ mất khu nội viện thật sự nằm khuất sau cổng tường phía Tây công viên trên đường Oknha Suor Srun (đường số 7). Thực tế, Công viên Wat Botum trước mặt vốn được mở rộng trên nền các hồ sen cổ phía đông chùa, còn toàn bộ chánh điện năm 1937, cội Bồ đề năm 1887 và khu vườn bảo tháp hoàng tộc đều nằm yên tĩnh phía bên trong tường rào chùa ở bờ Tây công viên.
IIHơn Năm Trăm Tám Mươi Năm Song Hành Cùng Hoàng Cung Và Văn Học Khmer
Từ một ngôi chùa ven bãi sông thế kỷ 15 vươn lên thành quốc tự sát vách Hoàng cung, Wat Botum Vaddey còn là cái nôi nuôi dưỡng nhiều nhà văn, học giả và bậc cao tăng lỗi lạc của đất nước Chùa Tháp trong thế kỷ 20.
- Năm 1442Vua Ponhea Yat kiến lập chùa cổ Wat Khpop Ta YangNgôi chùa được dựng ở rìa nam kinh thành mới Chaktomuk, trở thành một trong năm ngôi cổ tự nền tảng lâu đời nhất của thủ đô Phnom Penh cùng thời với Wat Ounalom và Wat Koh.
- Năm 1865 tới 1866Vua Norodom tái thiết, đào hồ sen và đặt tên Wat Botum VateyNgay khi xây dựng Hoàng cung Phnom Penh, vua Norodom cho trùng tu lớn ngôi chùa, trồng sen quanh hào và đón Tăng thống Preah Maha Pan về mở trụ sở trung ương hệ phái Dhammayuttika Nikaya.
- Năm 1887Cung nghinh Xá lợi Phật và trồng cây Bồ đề từ Sri LankaChùa đón nhận Xá lợi Đức Phật và cây Bồ đề giống quý từ cố đô Anuradhapura (Sri Lanka), xây dựng bảo tháp Xá lợi làm điểm chiêm bái trọng yếu của Phật tử kinh thành.
- Năm 1937Đại trùng tu tòa Chánh điện Vihear dưới triều vua Sisowath MonivongTòa chánh điện cũ thế kỷ 19 được dỡ bỏ để xây mới tòa Đại Chánh điện hai tầng nền cao ráo với hệ cột thanh thoát và trần vẽ bích họa thiên văn tinh xảo còn giữ đến ngày nay.
- Thập niên 1950 và từ sau năm 1979Cái nôi Hội Nhà văn Khmer và phục hưng Tổ đình thời hiện đạiNăm 1954 tới 1956, nhà văn Rim Kin cùng các trí thức sáng lập Hội Nhà văn Khmer ngay trong liêu phòng Wat Botum. Sau biến cố cuối thập niên 1970, chùa được trùng tu khang trang, tiếp tục là trụ sở của Đức Tăng thống hệ phái Dhammayuttika.
Trong số những bậc chân tu từng gắn bó thời niên thiếu dưới mái giảng đường Wat Botum có Đại lão Hòa thượng Preah Maha Ghosananda (1913 tới 2007), vị cao tăng nổi tiếng khắp thế giới vào cuối thế kỷ 20 với những cuộc bộ hành cầu nguyện hòa bình và hòa giải dân tộc (Dhammayietra) đi bộ xuyên qua khắp các làng quê Campuchia. Nếp sống từ hòa, tĩnh lặng của Wat Botum vì thế luôn để lại dấu ấn nhân văn sâu đậm trong lòng người dân thủ đô.
IIIChánh Điện Năm 1937, Trần Bích Họa Nhật Nguyệt Và Vườn Bảo Tháp Hoàng Gia
Bước vào sân chùa Wat Botum Vaddey, người xem cảm nhận ngay phong thái thanh nhã, thoáng rộng khác hẳn sự ken dày của các phố thị xung quanh. Tòa Đại Chánh điện Vihear hoàn thành năm 1937 được nâng cao trên một tầng đế có cầu thang đá dẫn lên hiên rộng, bao quanh bởi hàng cột trụ vuông vươn thẳng đỡ lấy các tượng chim thần Krut (Garuda) và tiên nữ Kinnari mạ vàng dưới diềm mái. Phần mái ngói lợp hai tầng chính và các nếp mái hiên giật cấp lợp ngói lưu ly vàng óng viền ngói xanh lam thẫm, bốn góc uốn cong những chóp chofah mảnh mai thanh thoát.
Ngước mắt nhìn lên trần gỗ cao vút bên trong chánh điện, du khách sẽ bắt gặp một kho tàng mỹ thuật Phật giáo thập niên 1930 hiếm nơi nào giữ được sắc nét đến vậy: từng ô trần vuông được đóng khung chỉ vàng chạm hoa văn và vẽ tay cảnh thần Mặt Trời Surya và thần Mặt Trăng Chandra cưỡi cỗ xe thiên mã bay giữa mây lành cùng các đại đệ tử chầu quanh Đức Phật nhập Niết Bàn.
Tòa điện chính có tầng trệt làm hội trường sinh hoạt Phật sự và tầng lầu làm không gian thờ tự tôn nghiêm, mặt tường vàng nhạt điểm xuyết hàng cửa sổ có trán cửa chạm vòm nhọn hình tháp vàng sắc sảo.
Trên trần chánh điện chia thành hàng chục ô tranh vuông và chữ nhật vẽ tay rực rỡ sắc lam, đỏ son và nhũ vàng miêu tả cõi trời Đạo Lợi, xe Mặt Trời, xe Mặt Trăng và cuộc đời hành đạo của Đức Thích Ca.
Dọc theo sườn Bắc và sườn Nam chánh điện là hàng chục ngôi bảo tháp cao vút sơn trắng viền vàng hoặc để mộc đá rêu phong, trong đó có những ngọn tháp tạc bốn gương mặt Phạm Thiên trên cổ tháp lưu giữ tro cốt hoàng thân quốc thích.
Nơi an trí xá lợi cốt của Đức Tăng thống Preah Maha Pan (vị sơ tổ đưa hệ phái Dhammayuttika về Campuchia) cùng các vị Tăng thống kế đăng qua hai thế kỷ.
Gốc Bồ đề cổ thụ hơn một trăm ba mươi năm tuổi tỏa tán lá hình trái tim xanh mướt che mát góc sân chùa, ngay cạnh bảo tháp tôn trí Xá lợi Phật rước từ đảo quốc Tích Lan.
Nằm gọn gàng ở khu vực phía sau và hai cánh bên, nơi chư tăng hệ phái Dhammayuttika tịnh tu, biên soạn sách ngữ văn Khmer và hướng dẫn thiền tập cho cư sĩ.
| Hạng mục | Thông số khảo cứu | Ghi chú và nguồn đối chiếu |
|---|---|---|
| Niên đại khởi lập ban đầu | Năm 1442 (tên cổ Wat Khpop Ta Yang) | Một trong 5 ngôi chùa gốc do vua Ponhea Yat dựng tại Phnom Penh |
| Niên đại sắc phong Chùa Hoàng gia | Năm 1865 tới 1866 | Vua Norodom đổi tên Wat Botum Vatey, đặt trụ sở phái Dhammayuttika |
| Cội Bồ đề và tháp Xá lợi | Trồng năm 1887 | Chiết giống trực tiếp từ cây Bồ đề thiêng Anuradhapura (Sri Lanka) |
| Tòa Đại Chánh điện hiện hữu | Hoàn thành năm 1937 | Xây dựng dưới triều vua Sisowath Monivong với hệ trần bích họa |
| Vị trí quy hoạch đô thị | Ngay sát phía Nam Hoàng cung và Chùa Bạc | Đối xứng qua Hoàng cung với Tổ đình Wat Ounalom ở phía Bắc |
Dạo bước chậm rãi giữa những ngôi bảo tháp hoàng tộc ở góc sân phía bắc vào buổi sáng sớm, người chiêm bái dễ nhận ra từng chi tiết hoa văn lửa kbach đắp nổi công phu trên gờ tháp trắng tương phản dịu dàng với nền trời xanh trong, giữ trọn cốt cách cung đình thanh quý của thế kỷ 19 và đầu thế kỷ 20.
IVThế Đất Và Hướng
Cần làm rõ: quy hoạch của Wat Botum Vaddey năm 1442 và đợt cải tạo lớn năm 1865 tuân theo mô hình kinh đô Phật giáo Nam tông truyền thống của vương triều Khmer (lấy cung vua làm trung tâm, hai ngôi đại tự viện kẹp hai sườn Bắc Nam hộ trì xã tắc và cùng mở mặt ra phía mặt trời mọc), không áp dụng phong thủy Bát trạch hay Huyền không của Trung Hoa. Dưới đây là phần đọc đối chiếu thế đất theo phép hình thế cổ truyền của thư viện.
Xét trên bản đồ tổng thể dải đất vàng quận Daun Penh tại tọa độ 11,5597 độ vĩ Bắc, 104,9315 độ kinh Đông, sự sắp đặt bộ ba công trình Wat Ounalom ở phía Bắc, Hoàng cung cùng Chùa Bạc ở chính giữa và Wat Botum Vaddey ở phía Nam tạo thành một thế trận tả phụ hữu bật cân xứng hoàn hảo dọc theo bờ tây ngã tư sông Chaktomuk. Nếu Wat Ounalom đón đầu nguồn nước sông Tonle Sap chảy vào Hoàng cung thì Wat Botum Vaddey đứng ngay phía hạ lưu sát vách Nam cung vua, giữ vai trò thủy khẩu toả thược (chốt giữ cửa dưới) giúp phúc khí của trung tâm vương triều ngưng tụ lại mà không bị dòng sông Bassac cuốn trôi.
Xét riêng nội cuộc, ngôi chùa tọa Tây hướng Đông. Ngay trước cổng Đông của chùa trải dài toàn bộ dải không gian xanh mướt của Công viên Wat Botum (nền của những đầm sen hoàng gia xưa kia) chạy thông suốt ra tới bờ sông Bassac và ngã tư sông bốn mặt. Trong phép hình thế phương Đông, việc có một khoảng công viên cây cỏ rộng hàng chục hécta hoàn toàn không bị cao ốc che chắn ngay trước mặt tiền phía Đông tạo nên một ngoại minh đường cực kỳ thanh sảng, đón trọn gió mát từ mặt sông thổi vào và giữ cho khu vườn bảo tháp hoàng gia bên trong luôn tĩnh tại, trang nghiêm giữa lòng đô thị hiện đại.
VNghi Lễ Hoàng Gia Thanh Tịnh Và Truyền Thống Trì Giới Pháp Tông
Mang truyền thống tu tập nghiêm cẩn của hệ phái Dhammayuttika Nikaya, các thời khóa lễ tụng và lễ hội tại Wat Botum Vaddey luôn diễn ra trong bầu không khí trật tự, trang nhã và thường xuyên có sự hiện diện của các thành viên Hoàng gia Campuchia trong những ngày đại lễ theo âm dương lịch Khmer.
| Thời điểm | Hệ lịch | Tên lễ tiết | Nghi thức Phật giáo tại Chùa Hoàng gia Wat Botum |
|---|---|---|---|
| Rằm tháng 3 và rằm tháng 6 lịch Khmer | Lịch Khmer | Đại lễ Meak Bochea và Phật Đản Visak Bochea | Đức Tăng thống hệ phái Dhammayuttika chủ trì thời kinh Pali cổ điển, nhiễu nến quanh cội Bồ đề năm 1887 và bảo tháp Xá lợi. |
| Giữa tháng 4 hằng năm (từ 13 tới 16 tháng 4) | Lịch Khmer | Tết cổ truyền Chol Chnam Thmey | Các gia đình Phnom Penh và hoàng thân quốc thích đến lễ Phật, tưới nước thơm tắm Phật và dâng hoa tưởng niệm tại vườn bảo tháp tổ tiên. |
| Tháng 7 tới tháng 10 (mùa mưa hằng năm) | Lịch Khmer | An cư kiết hạ Vassa và Đại lễ dâng y Hoàng gia (Royal Kathina) | Wat Botum là một trong những ngôi chùa trọng điểm đón đoàn rước y Kathina do Hoàng gia Campuchia đích thân dâng cúng sau ba tháng chư tăng an cư. |
| Cuối tháng 9 tới tháng 10 (15 ngày cuối tháng 10 lịch Khmer) | Lịch Khmer | Lễ Báo hiếu Pchum Ben | Phật tử dâng phẩm vật thanh tịnh lên Tăng đoàn vào buổi sáng sớm và thắp hương cầu siêu trước các bảo tháp thân nhân trong vườn chùa. |
Với những du khách và Phật tử Việt Nam muốn tìm một góc bình yên để lắng lòng ngay sau khi tham quan Hoàng cung và Chùa Bạc đông người, chỉ cần đi bộ vài trăm bước chân sang sân chùa Wat Botum Vaddey là đã bước vào một thế giới khác hẳn: tiếng lá Bồ đề xào xạc trong gió nhẹ, sắc sen thanh khiết trong tên chùa và những ô trần vẽ tay cổ kính đem lại cảm giác thư thái sâu lắng.
VINơi Chốn Và Đường Tới
- Địa chỉ
- Đường Oknha Suor Srun (đường số 7), phía tây Công viên Wat Botum và ngay phía nam Hoàng cung, phường Chaktomuk, quận Daun Penh, thủ đô Phnom Penh, Campuchia (វត្តបទុមវតីរាជវរារាម, រាជធានីភ្នំពេញ)
- Đường tới
- Chùa Wat Botum Vaddey tọa lạc trên đường Oknha Suor Srun (đường số 7), nằm ngay bờ phía Tây của Công viên Wat Botum và sát vách phía Nam khu Hoàng cung cùng Chùa Bạc thuộc phường Chaktomuk, quận Daun Penh, thủ đô Phnom Penh. Từ cổng ra của Chùa Bạc hoặc Đài Độc Lập, quý vị đi bộ khoảng 5 phút là tới cổng chùa.
- Toạ độ
- 11.5597, 104.9315
Chùa Wat Botum Vaddey là trụ sở của Hội đồng Tăng thống hệ phái Dhammayuttika có nếp giữ giới rất nghiêm mật, quý vị tới thăm cần mặc áo có tay che kín vai, quần hoặc váy dài qua đầu gối và giữ giọng nói nhỏ nhẹ trong sân chùa. Khi bước lên cầu thang vào tầng thờ của tòa Đại Chánh điện Vihear năm 1937, hãy cởi giày dép và mũ nón đặt gọn dưới chân thềm, không tự ý bước lên bệ cao nơi dành riêng cho chư tăng ngồi tụng giới và tuyệt đối không chạm tay vào các bảo tháp hoàng tộc.
Những nơi gần đây trong thư viện
VIIĐóng Góp Cho Trang Này
Góp ảnh, thông tin hoặc video cho Chùa Wat Botum Vaddey, Phnom Penh
Thầy Ưng Khiêm mời cộng đồng cùng làm giàu trang này. Ảnh chụp tận nơi, một chi tiết lịch sử chưa được nhắc, một đoạn video ngắn: mọi đóng góp đều được đọc và trả lời.
Chưa có đóng góp nào từ cộng đồng. Bạn có thể là người đầu tiên.
?Hỏi Đáp Nhanh
Tên gọi chùa Wat Botum Vaddey có nghĩa là gì và tên cũ của chùa là gì
Chữ Botum bắt nguồn từ chữ Pali paduma có nghĩa là Hoa Sen, tên đầy đủ Wat Botum Vatey Reacheveraram nghĩa là Chùa Hoa Sen Hoàng Gia (đặt theo các hồ sen vua Norodom cho trồng quanh chùa năm 1865). Trước đó, khi vua Ponhea Yat mới lập chùa vào năm 1442, chùa mang tên cổ là Wat Khpop Ta Yang.
Chùa Wat Botum khác gì so với chùa Wat Ounalom ở Phnom Penh
Cả hai đều nằm trong nhóm năm ngôi chùa gốc lập từ thập niên 1440 của Phnom Penh, nhưng giữ vai trò đứng đầu hai hệ phái khác nhau của Phật giáo Nam tông Campuchia: Wat Ounalom ở phía Bắc Hoàng cung là Tổ đình trung ương của hệ phái Maha Nikaya (Đại Tông phái), còn Wat Botum ở phía Nam Hoàng cung là Tổ đình trung ương của hệ phái hoàng gia Dhammayuttika Nikaya (Pháp Tông phái).
Vị cao tăng nào đã khai mở hệ phái Dhammayuttika tại chùa Wat Botum
Đó là Đức Đệ Nhất Tăng Thống Samdech Preah Sugandhadhipati Pan (Preah Maha Pan, 1826 tới 1894), bậc danh tăng người Khmer tinh thông Pali được vua Ang Duong và vua Norodom cung thỉnh về hoằng pháp và trụ trì Wat Botum từ năm 1865.
Tòa chánh điện chùa Wat Botum hiện nay có điểm nghệ thuật nào đáng chú ý
Tòa Đại Chánh điện hiện hữu được xây dựng lại năm 1937 dưới triều vua Sisowath Monivong, nổi bật với hệ thống trần gỗ chia thành hàng chục ô tranh vuông và chữ nhật vẽ tay rực rỡ hình thần Mặt Trời, thần Mặt Trăng cưỡi cỗ xe thiên mã và các tích truyện cuộc đời Đức Phật.
Cây Bồ đề cổ thụ trong sân chùa Wat Botum có nguồn gốc từ đâu
Cội Bồ đề lớn tỏa bóng mát trong khuôn viên chùa được trồng vào năm 1887 từ nhánh cây chiết trực tiếp của cội Bồ đề thiêng Jaya Sri Maha Bodhi tại cố đô Anuradhapura (Sri Lanka), được rước sang Campuchia cùng với Xá lợi Đức Phật.