Bangui nằm bên bờ sông Oubangui, sau lưng là một dãy đồi phủ cây. Trong quận 1, quận trung tâm của thành phố, có một ngôi nhà thờ màu gạch đỏ sẫm, mặt tiền kẹp giữa hai ngọn tháp vuông. Tường không trát, gạch là gạch nung ngay tại chỗ. Hai bên hông là những ô cửa sổ vòm nhọn. Bên trong, trần lát gỗ, ánh sáng lọt qua những mảng vách hoa gió.
Đây là Nhà thờ chính tòa Đức Bà Vô Nhiễm Nguyên Tội (Cathédrale Notre-Dame de l'Immaculée Conception), nhà thờ mẹ của Tổng giáo phận Bangui. Cộng hòa Trung Phi là nước phần đông dân theo Kitô giáo, gồm cả Công Giáo lẫn Tin Lành, và giáo xứ này là cái nôi của Công Giáo tại thủ đô, lập từ năm 1925. Thư viện chọn nơi này làm nơi duy nhất của Trung Phi vì thế, và vì một sự kiện của toàn Giáo hội: ngày 29 tháng 11 năm 2015, Giáo hoàng Phanxicô (Franciscus) mở tại đây Cửa Thánh đầu tiên của Năm Thánh Lòng Thương Xót.
IĐức Bà Vô Nhiễm Nguyên Tội, Ngai Tòa Bangui Và Cửa Thánh
Nhà thờ thuộc Công Giáo Rôma, nghi lễ Latinh. Theo gcatholic.org, đây là nhà thờ chính tòa của Tổng giáo phận Bangui, tức nơi đặt cathedra, ngai tòa của vị tổng giám mục. Địa phận này lập năm 1909 dưới dạng một hạt phủ doãn tông tòa mang tên Oubangui Chari, lên hạt đại diện tông tòa năm 1937 và thành tổng giáo phận năm 1955. Ngai tòa hiện là của Hồng y Dieudonné Nzapalainga, một tu sĩ dòng Chúa Thánh Thần, dòng đã đem Công Giáo tới vùng này.
Người Bangui thường gọi gọn là Notre-Dame de Bangui, Đức Bà Bangui. Trang journaldebangui.com ghi đôi khi nhà thờ còn được gọi là Notre-Dame de Fatima. Thư viện chưa thấy nguồn thứ hai cho tên gọi ấy nên chỉ ghi lại, không dùng.
Vô Nhiễm Nguyên Tội là một tín điều của Giáo hội Công Giáo, do Giáo hoàng Piô IX (Pius IX) công bố năm 1854: Đức Maria, ngay từ lúc được thụ thai trong lòng mẹ mình, đã được Thiên Chúa gìn giữ khỏi tội tổ tông. Tín điều này nói về sự khởi đầu đời Đức Maria, không phải về việc Mẹ sinh Chúa Giêsu, hai điều hay bị lẫn với nhau. Lễ kính là ngày 8 tháng 12.
Cửa Thánh là một cánh cửa của nhà thờ được mở theo nghi thức trong một Năm Thánh. Người hành hương bước qua cửa như một dấu chỉ của việc trở về và được tha thứ. Theo lệ, Cửa Thánh ở các đền thờ lớn tại Rôma. Trong Năm Thánh Lòng Thương Xót, mọi nhà thờ chính tòa trên thế giới đều được có một Cửa Thánh, và cánh cửa đầu tiên được mở là cửa của nhà thờ Bangui.
Một bài trên tạp chí kiến trúc ArchDaily gắn nhà thờ này với kiến trúc sư Roger Erell và với đầu thập niên 1900. Erell là người vẽ Vương cung thánh đường Thánh Anna Congo, Brazzaville, và việc ấy có nguồn chắc. Còn ở Bangui thì không nguồn giáo hội nào nhắc tên ông. Trang mục vụ của Tổng giáo phận và trang sử địa phương đều ghi người dựng nhà thờ là một tu sĩ, tu huynh Jean-Marie Flour, làm việc từ năm 1934 tới năm 1937. Thư viện theo nguồn của giáo hội.
Điều thứ hai: nhiều người nghĩ một nhà thờ chính tòa phải khởi đầu bằng bản vẽ lớn. Nhà thờ Bangui khởi đầu từ khung thép của một nhà kho mua ở Brazzaville. Điều ấy không làm nó kém đi. Nó cho thấy các thừa sai dựng nhà thờ bằng những gì họ có.
Cùng hàng nhà thờ chính tòa vùng xích đạo châu Phi, thư viện đã có bài Nhà thờ chính tòa Thánh Isave, Malabo, một công trình tân Gothic hai tháp trên đảo Bioko. Đặt hai bài cạnh nhau, quý vị sẽ thấy hai cách làm nhà thờ ở cùng miền xích đạo: một bên theo sát mẫu châu Âu, một bên là gạch nung tại chỗ quanh một bộ khung tận dụng.
IIMột Trăm Năm Của Giáo Xứ, Từ Điểm Truyền Giáo Tới Nhà Thờ Mẹ
Khác nhiều nhà thờ ở Trung Phi, nhà thờ Bangui có một nguồn sử khá kỹ: trang mục vụ của chính Tổng giáo phận, ghi từng ngày của công trường. Thư viện theo nguồn ấy làm trục, đối chiếu với trang sử địa phương beafrikatimo. Bảng mốc chỉ ghi việc xây dựng và việc đạo.
- 1925Lập điểm truyền giáoTheo trang mục vụ của Tổng giáo phận, đất được cấp ngày 9 tháng 4 năm 1925 và cha Gérard lập điểm truyền giáo trong năm ấy. Giáo xứ tính tuổi từ mốc này.
- 1934Bắt đầu khai thác đáNgày 16 tháng 1 năm 1934 việc khai thác đá cho công trình bắt đầu.
- 1935Làm phép công trườngNgày 10 tháng 2 năm 1935, một Chúa nhật, cha Grandin, khi ấy là phủ doãn tông tòa, làm phép công trường.
- 1937Xây xongTu huynh Jean-Marie hoàn tất công trình ngày 1 tháng 4 năm 1937. Cùng năm, địa phận được nâng lên hạt đại diện tông tòa.
- 1938Khánh thànhNgày 27 tháng 3 năm 1938, Đức cha Grandin khánh thành nhà thờ.
- 1969Tấn phong giám mục bản xứ đầu tiênNgày 5 tháng 1 năm 1969 vị giám mục người bản xứ đầu tiên được tấn phong tại đây, theo trang mục vụ của Tổng giáo phận. Trước đó, năm 1955, Bangui đã thành tổng giáo phận.
- 2015Mở Cửa ThánhNgày 29 tháng 11 năm 2015 Giáo hoàng Phanxicô mở tại đây Cửa Thánh đầu tiên của Năm Thánh Lòng Thương Xót. Ba mươi năm trước, tháng 8 năm 1985, Giáo hoàng Gioan Phaolô II (Ioannes Paulus II) cũng đã tới nhà thờ.
- 2025Mừng trăm năm giáo xứGiáo xứ mừng trăm năm từ ngày 16 tháng 2 tới ngày 21 tháng 12 năm 2025, theo centranews.org. Giáo xứ khi ấy có 48 hội đoàn.
Nguồn vênh nhau ở mấy chỗ, thư viện ghi đủ. Thứ nhất là năm nhận đất. Trang mục vụ của Tổng giáo phận ghi đất được cấp ngày 9 tháng 4 năm 1925. Trang beafrikatimo và journaldebangui.com ghi khu đất bốn hecta do Đức cha Jean-René Calloc'h nhận năm 1924. Có thể một bên ghi năm thỏa thuận, một bên ghi ngày giấy tờ, nhưng nguồn không nói rõ.
Thứ hai là niên đại xây. Trang aroundus.com ghi khởi công năm 1937, trong khi trang Tổng giáo phận ghi năm 1937 là năm xây xong. Thư viện theo nguồn của giáo hội. Cũng nguồn ấy ghi ngày 1 tháng 4 năm 1937 là thứ Sáu, nhưng theo lịch thì ngày ấy là thứ Năm. Thư viện giữ ngày và ghi chỗ lệch.
Thứ ba là sức chứa. Trang Tổng giáo phận ghi 2.500 chỗ ngồi. Beafrikatimo ghi 1.500 chỗ ngồi và tới 3.000 người trong dịp lễ lớn. Thứ tư là địa giới: gcatholic.org xếp nhà thờ vào tỉnh Ombella-Mpoko, còn các nguồn địa phương đều ghi quận 1 của Bangui, và bài theo nguồn địa phương.
IIIKhung Thép Nhà Kho, Gạch Nung Tại Chỗ Và Hai Tháp Vuông
Câu chuyện xây dựng do trang beafrikatimo kể là phần đáng đọc nhất. Tu huynh Jean-Marie Flour không bắt đầu từ móng đá của một nhà thờ kiểu châu Âu. Ông mua ở Brazzaville khung thép của một nhà kho, chở về Bangui, dựng lên làm bộ xương cho nhà thờ. Các cột thép được bọc lại bằng trụ xi măng. Quanh bộ khung ấy, người ta xây tường bằng hàng nghìn viên gạch nung tại chỗ và ở Saint Paul, một điểm truyền giáo khác trong vùng. Hai bên hông mở các cửa sổ theo lối tân Gothic, vòm nhọn. Mặt tiền có hai tháp lớn.
Hai chi tiết khác cũng lấy từ đất Trung Phi. Đá bàn thờ là đá hoa cương Bouar, lấy từ vùng Bouar ở phía tây đất nước. Bốn quả chuông được đặt vào tháp bên trái về sau. Cũng về sau, theo beafrikatimo, cha Yves Gautier sửa lại bên trong: các cột tròn thành cột vuông, làm trần gỗ, dựng vách hoa gió cho thoáng và làm kính màu ở cung thánh. Vì vậy thứ quý vị thấy hôm nay là vỏ gạch của thập niên 1930 và một lòng nhà đã được làm lại.
Bộ khung của một nhà kho mua từ Brazzaville, cột thép bọc trụ xi măng, theo beafrikatimo. Đây là bộ xương của cả nhà thờ.
Hàng nghìn viên gạch nung ngay tại Bangui và ở Saint Paul. Tường để trần, không trát.
Hai tháp lớn kèm hai bên mặt tiền. Tháp bên trái mang bốn quả chuông, đặt vào sau khi nhà thờ đã xong.
Dãy cửa sổ vòm nhọn dọc hai bên hông, nét châu Âu rõ nhất của công trình.
Đá bàn thờ bằng hoa cương lấy từ Bouar, miền tây Trung Phi.
Phần sửa về sau của cha Yves Gautier, cùng với cột vuông và kính màu ở cung thánh.
| Hạng mục | Số liệu | Nguồn |
|---|---|---|
| Khu đất | Bốn hecta | beafrikatimo |
| Sức chứa | 2.500 chỗ ngồi | trang mục vụ của Tổng giáo phận Bangui |
| Sức chứa | 1.500 chỗ ngồi, tới 3.000 người dịp lễ lớn | beafrikatimo |
| Chuông | Bốn quả, ở tháp trái | beafrikatimo |
| Xây xong | 1 tháng 4 năm 1937 | trang mục vụ của Tổng giáo phận Bangui |
| Khánh thành | 27 tháng 3 năm 1938 | trang mục vụ của Tổng giáo phận Bangui |
IVThế Đất Và Hướng
Tu huynh Jean-Marie Flour có trong tay một bộ khung thép, một lò gạch và một khu đất bốn hecta được cấp sẵn. Ông không chọn đất, càng không chọn theo phép xem đất của phương Đông. Công Giáo không dạy phong thủy. Về hướng, Giáo hội chỉ có lệ hướng phụng vụ: từ xưa nhà thờ chuộng quay cung thánh về đông, phía bình minh, để nhắc ngày Chúa sống lại. Các nhà thờ truyền giáo thế kỷ 20 thì phần nhiều nằm theo thửa đất của mình. Nhà thờ Bangui quay cung thánh về hướng nào, trang của Tổng giáo phận và các nguồn khác đều không ghi, thư viện xin để ngỏ. Phần viết tiếp là thư viện nhìn mảnh đất bằng con mắt phong thủy cổ truyền của người Việt, để quý vị quen lối ấy tiện đối chiếu. Đó là cách đọc của thư viện, không phải điều chép trong tư liệu của nhà thờ.
Bangui là một thành phố kẹp giữa đồi và sông. Sông Oubangui là một dòng sông lớn của Trung Phi, chảy qua trước thành phố rồi xuôi về nam nhập vào sông Congo. Ngay sau khu trung tâm là một dãy đồi phủ rừng. Phố cũ nằm trên dải đất hẹp giữa hai thứ ấy. Người xem đất gặp cảnh này sẽ gọi tên ngay: sau có huyền vũ là đồi, trước có thủy là sông, một cuộc đất tựa núi nhìn nước vào loại dễ đọc nhất.
Thứ hai là chỗ sông đổi dòng. Thành phố mọc lên ở nơi sông Oubangui gặp ghềnh đá và uốn hướng. Phép cũ coi chỗ nước chậm lại và uốn quanh là chỗ khí dừng, và ngược lại coi chỗ nước chảy xiết thẳng tuột là chỗ khí tán. Lý do thực của người lập phố thì khác: ghềnh là nơi thuyền từ hạ lưu phải dừng, nên bến và phố sinh ra ở đó. Hai cách giải thích cùng chỉ vào một điểm trên bản đồ.
Thứ ba là khu đất của nhà thờ. Trang của Tổng giáo phận ghi nhà thờ cách khu phố Âu cũ khoảng một cây số, trên một khu đất rộng bốn hecta. Một khu đất rộng, có khoảng sân trước mặt tiền, là điều lối cổ truyền gọi là minh đường thoáng. Thư viện không có nguồn tả địa hình từng mét của khu đất nên không nói thêm về cao thấp.
Cuối cùng là hình và chất. Hai tháp vuông kèm hai bên mặt tiền, người quen phong thủy sẽ đọc là tả hữu cân nhau, thanh long bạch hổ đều đặn. Gạch đỏ nung từ đất tại chỗ, tức là đất của nơi này qua lửa mà thành tường. Theo ngũ hành đó là hỏa sinh thổ, và một ngôi nhà xây bằng đất của chính nền nó đứng thì lối cổ truyền coi là thuận. Người dựng nhà thờ dùng gạch tại chỗ vì đó là thứ có sẵn. Sự gặp nhau giữa hai lối nghĩ ở đây là tình cờ, thư viện chỉ ghi lại.
VLễ Vô Nhiễm 8 Tháng 12 Và Thánh Lễ Tiếng Sango
Nhà thờ theo lịch phụng vụ chung của Giáo hội Công Giáo, tính theo dương lịch. Ngày riêng là lễ Đức Mẹ Vô Nhiễm Nguyên Tội 8 tháng 12, lễ bổn mạng. Theo trang mục vụ của Tổng giáo phận, thánh lễ Chúa nhật ở đây cử hành bằng hai thứ tiếng: tiếng Sango, tiếng nói chung của người Trung Phi, và tiếng Pháp. Giáo xứ có 48 hội đoàn theo centranews.org, một con số cho thấy đây là một giáo xứ sống động chứ không chỉ là nơi cử hành các lễ lớn của giám mục. Bảng chỉ ghi ngày.
| Ngày | Theo lịch nào | Lễ | Nội dung |
|---|---|---|---|
| 8 tháng 12 | Lịch phụng vụ Công Giáo, dương lịch | Lễ Đức Mẹ Vô Nhiễm Nguyên Tội | Lễ bổn mạng của nhà thờ và của giáo xứ. |
| Chúa nhật hằng tuần | Lịch phụng vụ Công Giáo | Thánh lễ Chúa nhật | Có lễ bằng tiếng Sango và lễ bằng tiếng Pháp, theo trang mục vụ của Tổng giáo phận. |
| 27 tháng 3 | Dương lịch, ngày kỷ niệm khánh thành | Kỷ niệm khánh thành nhà thờ | Nhà thờ được khánh thành ngày này năm 1938. Thư viện chưa có nguồn ghi giáo xứ mừng ngày này thế nào. |
| Ngày thay đổi mỗi năm | Lịch phụng vụ Công Giáo, tính theo tuần trăng | Tuần Thánh và Phục Sinh | Đỉnh cao của năm phụng vụ. Tại nhà thờ chính tòa, các nghi lễ lớn do tổng giám mục chủ sự. |
| 25 tháng 12 | Lịch phụng vụ Công Giáo | Lễ Giáng Sinh | Mừng Chúa giáng sinh. Năm trăm năm của giáo xứ khép lại ngày 21 tháng 12 năm 2025, ngay trước lễ này. |
VINơi Chốn Và Đường Tới
- Địa chỉ
- Quận 1 (1er arrondissement), Bangui, Cộng hòa Trung Phi (mã Plus Code 6FPW9H9H+W3)
- Đường tới
- Nhà thờ ở quận 1, quận trung tâm của Bangui, cách khu phố cũ ven sông Oubangui khoảng một cây số theo trang của Tổng giáo phận. Từ trung tâm đi xe một quãng ngắn, hai tháp vuông gạch đỏ là mốc dễ nhận.
- Toạ độ
- 4.3698, 18.5777
Đây là nhà thờ chính tòa đang cử hành phụng vụ mỗi ngày, có lễ tiếng Sango và lễ tiếng Pháp. Quý vị ăn mặc kín đáo, bỏ mũ, giữ im lặng trong lòng nhà thờ. Khi đang có thánh lễ, khách chỉ xem kiến trúc xin đứng phía sau hoặc đợi ngoài sân, không đi dọc gian giữa và không lên cung thánh. Với người Công Giáo, cánh cửa từng được mở làm Cửa Thánh là một kỷ niệm thiêng, quý vị đi qua xin đi chậm và không đứng chắn lối. Muốn chụp ảnh bên trong nên hỏi người coi nhà thờ trước.
Những nơi gần đây trong thư viện
VIIĐóng Góp Cho Trang Này
Góp ảnh, thông tin hoặc video cho Nhà thờ chính tòa Đức Bà Vô Nhiễm Nguyên Tội, Bangui
Contribute photos, information or video for Cathédrale Notre-Dame (Bangui)Thầy Ưng Khiêm mời cộng đồng cùng làm giàu trang này. Ảnh chụp tận nơi, một chi tiết lịch sử chưa được nhắc, một đoạn video ngắn: mọi đóng góp đều được đọc và trả lời.
Everyone is welcome to enrich this page: a photo you took, a detail the page misses, a short video. Every contribution is read and answered.
Chưa có đóng góp nào từ cộng đồng. Bạn có thể là người đầu tiên. No community contribution yet. You could be the first.
?Hỏi Đáp Nhanh
Nhà thờ chính tòa Bangui xây năm nào
Theo trang mục vụ của Tổng giáo phận Bangui, điểm truyền giáo lập năm 1925, đá bắt đầu được khai thác ngày 16 tháng 1 năm 1934, tu huynh Jean-Marie xây xong ngày 1 tháng 4 năm 1937 và nhà thờ được khánh thành ngày 27 tháng 3 năm 1938. Một trang ghi khởi công năm 1937 là không khớp nguồn giáo hội.
Cửa Thánh ở Bangui là gì
Cửa Thánh là cánh cửa nhà thờ được mở theo nghi thức trong một Năm Thánh, người hành hương bước qua như dấu chỉ của sự trở về và được tha thứ. Ngày 29 tháng 11 năm 2015, Giáo hoàng Phanxicô mở tại nhà thờ chính tòa Bangui Cửa Thánh đầu tiên của Năm Thánh Lòng Thương Xót.
Ai xây nhà thờ Đức Bà Bangui
Theo trang mục vụ của Tổng giáo phận và trang sử địa phương beafrikatimo, người dựng nhà thờ là tu huynh Jean-Marie Flour. Ông dùng khung thép của một nhà kho mua ở Brazzaville, bọc cột bằng xi măng và xây tường bằng gạch nung tại chỗ. Một bài báo gắn công trình với kiến trúc sư Roger Erell, nhưng không nguồn giáo hội nào ghi như vậy.
Nhà thờ chính tòa Bangui thuộc đạo nào và kính ai
Đây là nhà thờ Công Giáo Rôma, nghi lễ Latinh, nhà thờ chính tòa của Tổng giáo phận Bangui. Nhà thờ dâng kính Đức Maria với tước hiệu Vô Nhiễm Nguyên Tội, lễ bổn mạng ngày 8 tháng 12. Tín điều này nói Đức Maria được gìn giữ khỏi tội tổ tông từ lúc được thụ thai.
Nhà thờ Đức Bà Bangui chứa được bao nhiêu người
Hai nguồn ghi khác nhau. Trang mục vụ của Tổng giáo phận Bangui ghi 2.500 chỗ ngồi. Trang sử địa phương beafrikatimo ghi 1.500 chỗ ngồi và tới 3.000 người trong những dịp lễ lớn. Thư viện ghi cả hai, chưa có nguồn thứ ba để phân định.