Maseru nằm ở rìa tây của Lesotho, một đất nước mà chỗ thấp nhất cũng cao hơn mặt biển trên một nghìn mét. Giữa trung tâm thành phố, quý vị gặp một ngôi nhà thờ xây bằng đá sa thạch lấy ngay trong vùng, các tháp dựng thẳng, nét gọn, trên mặt tường có những mảng bê tông đúc sẵn xếp thành hình kỷ hà. Đây không phải một nhà thờ Gothic chép từ châu Âu, mà là một công trình của giữa thế kỷ 20, dùng đá của chính cao nguyên này.
Đó là Nhà thờ chính tòa Đức Bà Chiến Thắng, tiếng Sesotho gọi là Mofumahali oa Tlholo, nhà thờ mẹ của Tổng giáo phận Maseru. Thư viện chọn nơi này làm đại diện cho Lesotho vì Công Giáo có mặt rất đậm ở nước này: theo gcatholic.org, riêng tổng giáo phận Maseru năm 2022 có khoảng 495.000 tín hữu, chừng một nửa số dân trong địa hạt. Đây cũng là nơi Giáo hoàng Gioan Phaolô II (Ioannes Paulus II) đã tới ngày 15 tháng 9 năm 1988.
IĐức Bà Chiến Thắng Và Các Thừa Sai Hiến Sĩ
Nhà thờ thuộc Công Giáo Rôma, nghi lễ Latinh, và là nhà thờ chính tòa, tức nơi đặt cathedra, ngai tòa của vị tổng giám mục Maseru. Tên tiếng Anh là Our Lady of Victories Cathedral, có nguồn viết Our Lady of Victory, người trong vùng gọi gọn là Maseru Cathedral. Tên Sesotho Mofumahali oa Tlholo do trang commonwealthwalkway.info ghi lại. Tổng giáo phận còn một nhà thờ tạm quyền chính tòa (pro-cathedral) mang tên Mater Jesu ở Roma (Lesotho), và Roma ở đây là tên một thị trấn của Lesotho chứ không phải thành Rôma nước Ý.
Người coi sóc miền này từ đầu là các thừa sai Hiến Sĩ Đức Mẹ Vô Nhiễm (Missionarii Oblati Mariae Immaculatae, viết tắt O.M.I.), một hội dòng truyền giáo lập ở miền nam nước Pháp đầu thế kỷ 19. Theo gcatholic.org, các vị chủ chăn của Maseru qua các đời phần lớn thuộc hội dòng này, kể cả vị tổng giám mục hiện nay. Một hội dòng lấy Đức Maria làm tên thì dâng nhà thờ mẹ của mình cho Đức Maria, điều ấy dễ hiểu.
Đức Bà Chiến Thắng là một tước hiệu cổ của Đức Maria trong Giáo hội Latinh. Theo lịch sử phụng vụ chung, cuối thế kỷ 16 Giáo hoàng Piô V (Pius V) lập một lễ mang tên này vào ngày 7 tháng 10, và chỉ hai năm sau vị kế nhiệm đổi tên thành lễ Đức Mẹ Mân Côi, là tên còn dùng tới nay. Vì thế tước hiệu Chiến Thắng luôn đi cùng chuỗi Mân Côi, lời kinh lần hạt quen thuộc nhất của người Công Giáo. Trong nếp đạo, người ta không thờ Đức Maria như thờ Thiên Chúa, mà tôn kính và xin Mẹ chuyển cầu.
Chữ chiến thắng dễ làm người đọc nghĩ tới việc binh đao. Trong lời kinh và bài giảng của Giáo hội, chữ ấy trước hết chỉ sự thắng của ân sủng trên tội lỗi và sự chết, là điều người tín hữu cầu xin qua lời chuyển cầu của Đức Maria. Một trang du lịch có gắn thêm cho tước hiệu của nhà thờ Maseru một ý nghĩa tưởng niệm riêng. Thư viện không chép lại ý ấy, vì nó nằm ngoài phạm vi của một bài về nơi thờ tự, và vì các nguồn giáo hội đã mở không ghi.
Cũng nên nói ngay điều chưa biết. Các nguồn đã mở không ghi nhà thờ Maseru mừng lễ bổn mạng vào ngày nào, không ghi trong nhà thờ có pho tượng hay bức ảnh Đức Bà nào được kính riêng. Thư viện để ngỏ hai điểm ấy, không đoán.
IITừ Miền Truyền Giáo Tới Tổng Giáo Phận
Lịch sử của nhà thờ gắn với việc Giáo hội tại Lesotho lớn dần qua bốn nấc: hạt phủ doãn tông tòa, hạt đại diện tông tòa, giáo phận, rồi tổng giáo phận. Ngôi nhà thờ đá hôm nay thuộc về nấc thứ ba và thứ tư, tức những năm 1950 và đầu những năm 1960. Các niên đại hành chính dưới đây lấy theo gcatholic.org, niên đại xây dựng lấy theo artefacts.co.za, một cơ sở dữ liệu kiến trúc của Nam Phi có dẫn sách.
- Thập niên 1860Các thừa sai Hiến Sĩ tới LesothoTrang totus2us ghi chuyến đi của Giáo hoàng năm 1988 trùng dịp 125 năm công cuộc truyền giáo Công Giáo tại Lesotho, tức công cuộc ấy khởi từ đầu thập niên 1860.
- 1894Lập hạt Phủ doãn Tông tòaNgày 8 tháng 5 năm 1894 hạt Phủ doãn Tông tòa Basutoland được lập, Basutoland là tên cũ của Lesotho.
- 1909Nâng thành hạt Đại diện Tông tòaNgày 18 tháng 2 năm 1909 miền này được nâng lên một nấc, có giám mục đứng đầu.
- 1951Thành giáo phận MaseruNgày 11 tháng 1 năm 1951 giáo phận Maseru được lập. Chưa có nguồn đã mở nào ghi trước năm 1961 tòa giám mục đặt ở nhà thờ nào.
- 1955Nhà thờ đá hoàn thànhTheo artefacts.co.za, nhà thờ hoàn thành năm 1955, kiến trúc sư là Eduard Hebertus Antonio Payens. Một nguồn khác ghi năm 1958 và một tên kiến trúc sư khác, xem hộp sử liệu.
- 1961Thành nhà thờ chính tòa tổng giáo phậnNgày 3 tháng 1 năm 1961 Maseru được nâng lên tổng giáo phận bằng tông sắc của Giáo hoàng Gioan XXIII (Ioannes XXIII), nhà thờ thành nhà thờ chính tòa tổng giáo phận.
- 1988Giáo hoàng Gioan Phaolô II tới nhà thờNgày 15 tháng 9 năm 1988, sau thánh lễ tuyên phong chân phước cho cha Joseph Gérard tại Maseru, Giáo hoàng tới nhà thờ chính tòa gặp các linh mục, tu sĩ và chủng sinh, theo gcatholic.org và totus2us.
Có ba chỗ nguồn vênh nhau, thư viện ghi cả để quý vị tự cân nhắc. Thứ nhất là năm xây và kiến trúc sư. Trang artefacts.co.za ghi nhà thờ hoàn thành năm 1955, kiến trúc sư Eduard Payens, và dẫn cuốn Common Ground: Dutch-South African Architectural Exchanges 1902-1961 xuất bản năm 2021, trang 110 tới 111. Trang thecatholictravelguide.com thì ghi hoàn thành năm 1958, kiến trúc sư tên Morisset, không dẫn nguồn. Thư viện theo artefacts.co.za vì có sách làm chứng, nhưng không coi mốc 1958 là sai hẳn: có thể hai nguồn nói về hai chặng của cùng công trình.
Thứ hai là lối kiến trúc. Trang aroundus.com gọi nhà thờ là công trình mang cảm hứng Gothic. Trang artefacts.co.za tả một lối hiện đại, chịu ảnh hưởng kiến trúc Hà Lan giữa thế kỷ 20. Thứ ba là tên tông sắc năm 1961: trang commonwealthwalkway.info chép là Etsi priors, nhiều khả năng là chép thiếu chữ của cụm Latinh Etsi priores. Thư viện chưa mở được văn bản gốc nên chỉ ghi nhận.
Cũng theo artefacts.co.za, nhà thờ được nâng lên hàng nhà thờ chính tòa năm 1961. Nhưng giáo phận Maseru đã có từ năm 1951, mà một giáo phận thì phải có nhà thờ chính tòa. Mười năm ở giữa ấy tòa giám mục đặt ở đâu, và ngôi nhà thờ hoàn thành năm 1955 có giữ vai ấy ngay từ đầu hay không, các nguồn đã mở không trả lời.
Người đứng sau chuyến đi năm 1988 là một thừa sai Hiến Sĩ: cha Joseph Gérard, người Pháp, sống gần trọn đời truyền giáo giữa người Basotho. Theo totus2us, ngày 14 tháng 9 năm 1988 Giáo hoàng tới Roma cầu nguyện trước mộ cha, hôm sau chủ sự thánh lễ tuyên phong chân phước cho cha tại Maseru rồi mới về nhà thờ chính tòa. Ngày kế đó, ngài sang nước láng giềng và tới Nhà thờ chính tòa Đức Mẹ Lên Trời, Manzini.
IIIĐá Sa Thạch, Tháp Dáng Hà Lan Và Bê Tông Đúc Sẵn
Điều làm nhà thờ Maseru khác các nhà thờ chính tòa thời truyền giáo ở châu Phi là nó không mượn lối Gothic hay Roman của châu Âu trung đại. Theo artefacts.co.za, kiến trúc sư dùng đá sa thạch tại chỗ vì hai lẽ: đỡ tốn, và hợp với cảnh quanh. Cao nguyên Lesotho vốn là đất của đá sa thạch, nhiều công trình cũ ở Maseru cũng xây bằng thứ đá này, nên ngôi nhà thờ trông như mọc lên từ nền đất của nó.
Phần thứ hai là các tháp. Cũng nguồn ấy nhận xét dáng tháp cho thấy ảnh hưởng của kiến trúc Hà Lan giữa thế kỷ 20, nơi người ta dùng các cấu kiện bê tông đúc sẵn hình kỷ hà vừa để tạo hiệu quả đồ họa trên mặt tường, vừa để giảm chi phí. Cuốn sách mà nguồn này dẫn bàn về sự qua lại giữa kiến trúc Hà Lan và miền nam châu Phi trong nửa đầu thế kỷ 20, và nhà thờ Maseru được đưa vào như một ví dụ.
Cùng lớp nhà thờ đô thị ở miền nam châu Phi, quý vị có thể đọc bài Nhà thờ chính tòa Thánh George, Cape Town của Anh giáo, cũng xây bằng đá sa thạch nhưng theo lối tân Gothic. Cùng Công Giáo vùng này mà cổ hơn nhiều là Nhà nguyện Đức Mẹ Baluarte, đảo Mozambique. Đặt ba nơi cạnh nhau sẽ thấy ba thời khác nhau của nhà thờ ở miền nam châu Phi.
Đá khai thác tại chỗ, chọn vì đỡ tốn và hợp với cảnh quan cao nguyên, theo artefacts.co.za.
Dáng tháp chịu ảnh hưởng kiến trúc Hà Lan giữa thế kỷ 20. Nguồn không ghi số tháp và chiều cao.
Các cấu kiện đúc sẵn xếp thành mảng trên tháp và tường, vừa trang trí vừa tiết kiệm.
Nhà thờ nằm giữa trung tâm Maseru, đi bộ tới được, lối cho xe lăn còn hạn chế theo aroundus.com.
| Hạng mục | Thông tin | Nguồn |
|---|---|---|
| Năm hoàn thành | 1955, nguồn khác ghi 1958 | artefacts.co.za, thecatholictravelguide.com |
| Kiến trúc sư | Eduard Hebertus Antonio Payens, nguồn khác ghi Morisset | artefacts.co.za, thecatholictravelguide.com |
| Vật liệu | Đá sa thạch tại chỗ, bê tông đúc sẵn | artefacts.co.za |
| Thành nhà thờ chính tòa tổng giáo phận | Năm 1961 | gcatholic.org, artefacts.co.za |
| Tọa độ | 29,3170 độ Nam, 27,4949 độ Đông | aroundus.com, khớp mã Plus Code của gcatholic.org |
IVThế Đất Và Hướng
Trước khi đọc phần này, xin quý vị nhớ một điều: người vẽ và người xây nhà thờ Maseru không hề tính tới phong thủy. Công Giáo không dạy phong thủy. Lệ riêng của nhà thờ là hướng phụng vụ, theo đó truyền thống chuộng đặt cung thánh về phía đông, hướng mặt trời mọc, để nhắc Chúa Phục Sinh. Tới thế kỷ 20 lệ ấy đã lỏng đi nhiều, nhà thờ thường xoay theo lô đất và trục phố. Các nguồn đã mở không ghi cung thánh nhà thờ Maseru quay hướng nào, nên thư viện không nói về hướng. Những dòng dưới đây chỉ là cách thư viện nhìn mảnh đất bằng con mắt phong thủy cổ truyền của người Việt, để quý vị quen lối ấy có cái so sánh, không phải điều có trong tư liệu của nhà thờ.
Lesotho là nước duy nhất trên thế giới nằm trọn ở độ cao trên một nghìn mét. Maseru ở mép tây của khối núi ấy, cao chừng một nghìn sáu trăm mét, bên bờ sông Mohokare, tiếng Anh gọi là Caledon. Phía đông thành phố, đất cao dần lên dãy Maloti. Phía tây, qua sông, là vùng đất thấp và thoáng hơn. Nhìn ở tầm cả thành phố, người xem đất sẽ gọi đây là thế lưng tựa núi, mặt trông ra nước: núi lớn ở sau giữ khí, sông ở trước dẫn khí.
Điều thứ hai đáng đọc là độ cao. Sách cũ dạy rằng đất cao thì khí thanh mà mỏng, gió nhiều, phải có vật chắn mới tụ. Các mỏm sa thạch đỉnh bằng quanh Maseru làm đúng việc ấy, chúng như những bức bình phong tự nhiên chia gió. Nhà thờ nằm trong lòng phố, không đứng trên mỏm cao, tức là chọn chỗ kín hơn là chỗ lộ.
Điều thứ ba là vật liệu. Người xưa ở ta chuộng lấy gỗ, đá, đất của vùng nào dựng nhà trên vùng ấy, cho rằng nhà và đất cùng một khí thì yên. Nhà thờ Maseru dùng đá sa thạch của chính cao nguyên. Lý do nguồn ghi là tiết kiệm và hợp cảnh, không phải lý do phong thủy, nhưng kết quả thì trùng với điều lối cổ truyền ưa: công trình cùng màu, cùng chất với nền đất dưới chân nó.
Sau cùng là các tháp. Tháp đá dựng thẳng giữa một thành phố nhà thấp là hình mộc theo cách gọi ngũ hành của hình thể, cao và thẳng. Đá thuộc thổ, dáng thuộc mộc, bê tông kỷ hà sắc cạnh thuộc kim. Đọc thế là đọc cho vui theo lối cũ. Với người Maseru, tháp nhà thờ là cái mốc giữa phố, và sự trùng với một khái niệm phong thủy chỉ là trùng về hình.
VLễ Theo Lịch Phụng Vụ Tại Nhà Thờ Mẹ
Nhà thờ theo lịch phụng vụ chung của Giáo hội Công Giáo, tính theo dương lịch, riêng các lễ quanh Phục Sinh là lễ di động tính theo tuần trăng. Vì là nhà thờ chính tòa, đây là nơi vị tổng giám mục chủ sự các lễ chung của cả tổng giáo phận. Bảng dưới chỉ ghi ngày. Chỗ nào nguồn không ghi lệ riêng của Maseru thì thư viện nói rõ là theo lệ chung.
| Ngày | Theo lịch nào | Lễ | Nội dung |
|---|---|---|---|
| 7 tháng 10 | Lịch phụng vụ Công Giáo, dương lịch | Lễ Đức Mẹ Mân Côi | Lễ này thuở đầu mang tên lễ Đức Bà Chiến Thắng. Nguồn đã mở không ghi nhà thờ Maseru mừng bổn mạng ngày nào, thư viện ghi ngày này như ngày gần với tước hiệu nhất trong lịch chung. |
| 15 tháng 8 | Lịch phụng vụ Công Giáo, dương lịch | Lễ Đức Mẹ Lên Trời | Lễ trọng kính Đức Maria, mừng ở mọi nhà thờ dâng kính Mẹ. |
| Thứ Năm Tuần Thánh | Lịch phụng vụ Công Giáo, theo tuần trăng | Thánh lễ Dầu | Theo lệ chung, vị tổng giám mục cùng các linh mục làm phép dầu thánh tại nhà thờ chính tòa. |
| Chúa nhật Phục Sinh | Lịch phụng vụ Công Giáo, theo tuần trăng | Tuần Thánh và Phục Sinh | Đỉnh cao của năm phụng vụ, rơi vào khoảng cuối tháng 3 tới tháng 4. |
| 25 tháng 12 | Lịch phụng vụ Công Giáo, dương lịch | Lễ Giáng Sinh | Mừng Chúa giáng sinh. Ở Lesotho thuộc nam bán cầu, Giáng Sinh rơi vào giữa mùa hè. |
Thư viện chưa tìm được nguồn đã mở nào về sinh hoạt của người Việt tại Maseru, nên không ghi phần kiều bào cho nơi này.
VINơi Chốn Và Đường Tới
- Địa chỉ
- Trung tâm thành phố Maseru (mã Plus Code 5G29MFMV+6V)
- Đường tới
- Nhà thờ nằm giữa trung tâm thành phố Maseru, đi bộ được từ các phố chính, mã Plus Code 5G29MFMV+6V. Nguồn đã mở không ghi tên đường. Maseru có sân bay quốc tế ở phía đông nam thành phố và cửa khẩu đường bộ sang Nam Phi ngay bên sông.
- Toạ độ
- -29.3169, 27.4947
Đây là nhà thờ chính tòa đang cử hành phụng vụ, không phải điểm tham quan thuần túy. Quý vị ăn mặc kín đáo, bỏ mũ, nói khẽ khi vào trong. Lúc đang có thánh lễ, khách chỉ xem kiến trúc xin đứng ở cuối nhà thờ, không đi lại trong lòng nhà và không bước lên cung thánh. Muốn chụp ảnh bên trong nên hỏi người coi nhà thờ trước. Theo aroundus.com, lối cho xe lăn ở đây còn hạn chế, quý vị đi cùng người lớn tuổi nên tính trước.
Những nơi gần đây trong thư viện
VIIĐóng Góp Cho Trang Này
Góp ảnh, thông tin hoặc video cho Nhà thờ chính tòa Đức Bà Chiến Thắng, Maseru
Contribute photos, information or video for Our Lady of Victories Cathedral, MaseruThầy Ưng Khiêm mời cộng đồng cùng làm giàu trang này. Ảnh chụp tận nơi, một chi tiết lịch sử chưa được nhắc, một đoạn video ngắn: mọi đóng góp đều được đọc và trả lời.
Everyone is welcome to enrich this page: a photo you took, a detail the page misses, a short video. Every contribution is read and answered.
Chưa có đóng góp nào từ cộng đồng. Bạn có thể là người đầu tiên. No community contribution yet. You could be the first.
?Hỏi Đáp Nhanh
Nhà thờ chính tòa Maseru xây năm nào
Theo cơ sở dữ liệu kiến trúc artefacts.co.za, có dẫn sách xuất bản năm 2021, nhà thờ hoàn thành năm 1955. Trang thecatholictravelguide.com ghi năm 1958. Trang aroundus.com chỉ nói khởi công trong thập niên 1950. Năm 1961 nhà thờ thành nhà thờ chính tòa của tổng giáo phận Maseru mới lập.
Ai thiết kế nhà thờ chính tòa Maseru
Trang artefacts.co.za ghi kiến trúc sư là Eduard Hebertus Antonio Payens và dẫn cuốn Common Ground về giao lưu kiến trúc Hà Lan và Nam Phi. Một trang du lịch ghi tên khác là Morisset, không dẫn nguồn. Thư viện theo nguồn có sách làm chứng và ghi cả tên kia để quý vị biết.
Nhà thờ chính tòa Maseru thuộc đạo nào và kính ai
Đây là nhà thờ Công Giáo Rôma, nghi lễ Latinh, nhà thờ chính tòa của Tổng giáo phận Maseru. Nhà thờ dâng kính Đức Maria dưới tước hiệu Đức Bà Chiến Thắng, tiếng Sesotho là Mofumahali oa Tlholo. Miền này do các thừa sai Hiến Sĩ Đức Mẹ Vô Nhiễm coi sóc từ thuở đầu.
Nhà thờ chính tòa Maseru xây bằng gì
Bằng đá sa thạch khai thác tại chỗ, là thứ đá của chính cao nguyên Lesotho, chọn vì đỡ tốn và hợp cảnh. Trên các tháp và mặt tường có cấu kiện bê tông đúc sẵn hình kỷ hà, một cách làm của kiến trúc Hà Lan giữa thế kỷ 20, theo artefacts.co.za.
Giáo hoàng Gioan Phaolô II tới Maseru khi nào
Ngày 15 tháng 9 năm 1988. Hôm ấy ngài chủ sự thánh lễ tuyên phong chân phước cho cha Joseph Gérard, thừa sai Hiến Sĩ Đức Mẹ Vô Nhiễm, tại Maseru, rồi tới nhà thờ chính tòa gặp các linh mục, tu sĩ và chủng sinh. Ngày hôm trước ngài đã tới thị trấn Roma cầu nguyện trước mộ cha Gérard.