Manzini là thành phố buôn bán đông nhất của Eswatini, nằm ở vùng đất bậc giữa của một nước nhỏ không giáp biển. Trên phố Sandlane, giữa lòng thành phố, có ngôi nhà thờ Công Giáo mà người trong vùng gọi gọn là nhà thờ chính tòa. Xin nói thật ngay: thư viện chưa tìm được một nguồn nào tả kỹ dáng vẻ ngôi nhà thờ này, nên bài không dựng một cảnh mà mình không có căn cứ.
Điều biết chắc là vai trò của nó. Đây là Nhà thờ chính tòa Đức Mẹ Lên Trời, nhà thờ mẹ của giáo phận Manzini. Cả nước Eswatini chỉ có một giáo phận Công Giáo, phủ trọn lãnh thổ, nên ngôi nhà thờ này là nơi đặt ngai tòa của vị giám mục duy nhất trong nước. Thư viện chọn nó làm đại diện cho Eswatini vì lẽ ấy, và vì đây là nơi Giáo hoàng Gioan Phaolô II (Ioannes Paulus II) đã tới ngày 16 tháng 9 năm 1988. Chỗ nào nguồn im lặng, bài sẽ nói thẳng là chưa biết.
IĐức Mẹ Lên Trời Và Dòng Tôi Tớ Đức Mẹ
Nhà thờ thuộc Công Giáo Rôma, nghi lễ Latinh. Trang gcatholic.org xếp nó là nhà thờ chính tòa kiêm nhà thờ giáo xứ, nghĩa là ngoài việc giữ cathedra, ngai tòa của giám mục, nó còn là nhà thờ của một giáo xứ bình thường với giáo dân sống quanh đó. Tên tiếng Anh có hai cách viết: gcatholic.org viết Our Lady of Assumption, còn niên giám Công Giáo miền nam châu Phi tại catholicdirectory.org.za viết Our Lady of the Assumption. Hai cách cùng một nghĩa.
Người coi sóc miền này là dòng Tôi Tớ Đức Mẹ (Ordo Servorum Mariae, viết tắt O.S.M., tiếng Anh gọi Servites), một dòng tu lập ở Firenze (Florence) nước Ý từ thế kỷ 13, lấy lòng kính Đức Maria làm linh đạo. Theo trang giới thiệu của giáo phận, ngày 4 tháng 4 năm 1913 Bộ Truyền giáo của Tòa Thánh trao miền truyền giáo Swaziland, tên cũ của Eswatini, cho dòng này. Một dòng mang tên Đức Mẹ dâng nhà thờ chính tòa của mình cho Đức Mẹ, và một nhà thờ lớn khác của giáo phận ở thủ đô Mbabane mang tên Mater Dolorosa, Đức Mẹ Sầu Bi, tước hiệu riêng của chính dòng Tôi Tớ.
Đức Mẹ Lên Trời, hay Đức Mẹ Hồn Xác Lên Trời, là niềm tin của Giáo hội Công Giáo rằng khi mãn cuộc đời trần thế, Đức Maria được Thiên Chúa đưa về trời cả hồn lẫn xác. Niềm tin này có từ rất sớm trong truyền thống Đông và Tây, và được Giáo hoàng Piô XII (Pius XII) định tín ngày 1 tháng 11 năm 1950 bằng tông hiến Munificentissimus Deus. Lễ kính là ngày 15 tháng 8, một lễ trọng. Người Công Giáo không thờ Đức Maria như thờ Thiên Chúa, mà tôn kính và xin Mẹ chuyển cầu.
Có một chi tiết nhỏ nối tước hiệu này với lịch sử giáo phận. Trang giới thiệu của giáo phận ghi giám mục Attilio Barneschi, người dựng nhà thờ chính tòa, nhậm tòa giám mục ngày 15 tháng 8 năm 1951, đúng lễ Đức Mẹ Lên Trời, bảy tháng sau khi giáo phận được lập và chưa đầy một năm sau ngày định tín. Nguồn không nói nghi thức ấy diễn ra ở đâu, và không nói tước hiệu của nhà thờ được chọn vào lúc nào. Thư viện ghi sự trùng ngày ấy như một dữ kiện, không suy thêm.
Cũng nên phân biệt: bổn mạng của nhà thờ chính tòa là Đức Mẹ Lên Trời, còn bổn mạng của giáo phận Manzini, theo trang giáo phận và niên giám, là Thánh Giuse (Ioseph).
Mốc 1929 hay bị hiểu là năm xây ngôi nhà thờ hôm nay. Trang gcatholic.org chỉ ghi một chữ lập năm 1929 bên cạnh tên nhà thờ, không nói rõ đó là năm lập giáo xứ hay năm dựng một ngôi nhà thờ đầu tiên. Trong khi ấy, bách khoa Công Giáo trên encyclopedia.com ghi nhà thờ chính tòa được xây dưới thời giám mục Barneschi, tức trong khoảng 1939 tới 1965. Cách hiểu thận trọng là giáo xứ có từ năm 1929, còn ngôi nhà thờ chính tòa là công trình về sau.
IIMột Trăm Năm Của Một Giáo Phận Duy Nhất
Vì không có nguồn kể riêng chuyện ngôi nhà thờ, lịch sử của nó phải đọc qua lịch sử của giáo phận. Các niên đại dưới đây lấy theo gcatholic.org, trang giới thiệu của giáo phận Manzini và mục về Giáo hội Công Giáo tại Swaziland trên encyclopedia.com, vốn rút từ bộ New Catholic Encyclopedia. Ba nguồn khớp nhau về các mốc hành chính.
- Giữa thế kỷ 19Những thừa sai đầu tiênTheo encyclopedia.com, các thừa sai Hiến Sĩ Đức Mẹ Vô Nhiễm được gửi tới từ hạt Đại diện Tông tòa Natal, là những người Công Giáo đầu tiên truyền giáo ở miền này.
- 1913Trao cho dòng Tôi Tớ Đức MẹNgày 4 tháng 4 năm 1913 Bộ Truyền giáo trao miền truyền giáo Swaziland cho dòng Tôi Tớ Đức Mẹ, theo trang giáo phận.
- 1923Lập hạt Phủ doãn Tông tòaNgày 19 tháng 4 năm 1923 miền này tách khỏi hạt Natal, thành hạt Phủ doãn Tông tòa Swaziland.
- 1929Mốc lập ghi cho nhà thờTrang gcatholic.org ghi nhà thờ lập năm 1929, không rõ là năm lập giáo xứ hay năm dựng ngôi nhà thờ đầu.
- 1939Nâng thành hạt Đại diện Tông tòaNgày 15 tháng 3 năm 1939 miền này được nâng lên một nấc, cha Attilio Barneschi dòng Tôi Tớ Đức Mẹ được đặt làm giám mục cùng ngày.
- 1951Thành giáo phận BremersdorpNgày 11 tháng 1 năm 1951 giáo phận được lập, mang tên Bremersdorp là tên cũ của thành phố Manzini. Giám mục Barneschi nhậm tòa ngày 15 tháng 8 cùng năm.
- 1961Đổi tên thành giáo phận ManziniNgày 7 tháng 11 năm 1961 giáo phận đổi tên theo tên mới của thành phố.
- 1988Giáo hoàng Gioan Phaolô II tớiNgày 16 tháng 9 năm 1988 Giáo hoàng tới nhà thờ chính tòa, theo gcatholic.org, một ngày sau khi rời Maseru.
Câu duy nhất trong các nguồn đã mở nói thẳng về việc xây nhà thờ là của encyclopedia.com: dưới thời giám mục Attilius Barneschi, coi sóc từ 1939 tới 1965, một nhà thờ chính tòa được xây ở Manzini, cùng một chủng viện và một tập viện cho nữ tu người Phi. Nguồn không ghi năm khởi công, năm cung hiến, tên kiến trúc sư hay thợ cả.
Có một suy luận nghe hợp lý: giáo phận mang tên Bremersdorp từ năm 1951, mà giáo phận thì lấy tên theo nơi đặt nhà thờ chính tòa, vậy hẳn nhà thờ chính tòa đã ở thành phố này từ năm 1951. Thư viện ghi rõ đây là suy luận, chưa có nguồn nào xác nhận.
Một trang tổng hợp tên catholicshare.com viết rằng nhà thờ xây năm 1929, có dáng khiêm tốn của nhà thờ truyền giáo đầu thế kỷ 20, có kính màu và dùng vật liệu tại chỗ. Trang ấy không dẫn nguồn cho các chi tiết này, và mốc 1929 của nó nhiều khả năng chép lại chữ lập của gcatholic.org. Thư viện ghi lại để quý vị biết có lời tả ấy, nhưng không dùng làm căn cứ.
Chỗ vênh nhỏ còn lại là số tín hữu: trang giáo phận ghi khoảng 55.000 người Công Giáo, niên giám catholicdirectory.org.za ghi khoảng 60.000. Giáo phận rộng 17.364 km vuông, đúng bằng diện tích cả nước, và từ ngày 5 tháng 6 năm 2007 thuộc giáo tỉnh Johannesburg.
IIINhững Gì Nguồn Ghi Và Những Gì Nguồn Chưa Ghi
Đây là mục ngắn nhất của bài, và ngắn vì một lẽ thẳng thắn: không nguồn đã mở nào tả kiến trúc của nhà thờ này. Trang riêng của giáo phận về nhà thờ chính tòa có tồn tại nhưng thư viện thử nhiều lần vẫn không mở được. Trang gcatholic.org chỉ cho địa chỉ và vai trò. Bách khoa Công Giáo chỉ cho một câu về người dựng. Thư viện không tả mặt tiền, tháp chuông, cung thánh hay kính màu khi chưa có căn cứ, và mong quý vị nào đã tới nơi góp cho một lời tả.
Điều có thể nói là bối cảnh. Nhà thờ thuộc lớp nhà thờ đô thị dựng giữa thế kỷ 20 ở miền nam châu Phi, cùng thời với Nhà thờ chính tòa Đức Bà Chiến Thắng, Maseru, nơi nguồn ghi rõ hơn về đá sa thạch và bê tông đúc sẵn. Cùng lớp ấy bên Anh giáo có Nhà thờ chính tòa Thánh George, Cape Town. Còn Công Giáo miền đông nam châu Phi ở thời xa hơn hẳn thì có Nhà nguyện Đức Mẹ Baluarte, đảo Mozambique.
Vừa giữ ngai tòa giám mục, vừa là nhà thờ của giáo xứ sở tại, theo gcatholic.org.
Giám mục Attilio Barneschi dòng Tôi Tớ Đức Mẹ, coi sóc từ 1939 tới 1965, theo encyclopedia.com.
Cùng vị giám mục ấy còn lập một chủng viện và một tập viện cho nữ tu người Phi.
Năm xây, kiến trúc sư, lối kiến trúc, kích thước, sức chứa, đề tài kính màu và tượng thờ.
| Hạng mục | Thông tin | Nguồn |
|---|---|---|
| Địa chỉ | Sandlane Street, Manzini | gcatholic.org |
| Mốc lập | Năm 1929, không rõ là giáo xứ hay nhà thờ đầu | gcatholic.org |
| Thời dựng nhà thờ chính tòa | Trong khoảng 1939 tới 1965 | encyclopedia.com |
| Năm xây, kiến trúc sư, kích thước | Chưa có nguồn | không nguồn đã mở nào ghi |
| Tọa độ | 26 độ 30 phút 2 giây Nam, 31 độ 22 phút 39 giây Đông | trek.zone, khớp mã Plus Code của gcatholic.org |
IVThế Đất Và Hướng
Mục này có ở mọi bài của thư viện, kể cả bài về nhà thờ, nên cần nói cho rõ nó là gì. Công Giáo không dạy phong thủy, và các tu sĩ dòng Tôi Tớ Đức Mẹ không chọn đất theo phép ấy. Thứ mà truyền thống nhà thờ quan tâm là hướng phụng vụ: lệ cổ chuộng để cộng đoàn cùng quay về phía đông khi cầu nguyện, vì mặt trời mọc là hình ảnh Chúa Phục Sinh. Nhà thờ Manzini quay hướng nào thì không nguồn đã mở nào ghi, thư viện không đoán. Vài nhận xét sau đây là thư viện đem lối xem đất cổ truyền của người Việt ra đặt cạnh, cho bạn đọc quen lối ấy dễ hình dung, hoàn toàn không phải điều chép trong tư liệu của giáo phận.
Vì chưa có lời tả khu đất nhà thờ, phần này chỉ đọc được ở tầm rộng, tầm cả nước và cả thành phố. Eswatini là một nước nhỏ có địa hình xếp thành bốn bậc từ tây sang đông: vùng núi cao phía tây, vùng đất bậc giữa, vùng đất thấp, rồi một dải núi thấp chắn ở biên phía đông. Manzini nằm ở bậc giữa, gần tâm của cả nước.
Người xem đất quen lối Việt sẽ thấy hình ấy dễ gọi tên. Núi cao phía tây là chỗ khí phát ra, các sông từ đó chảy về đông. Dải núi ở cuối là lớp chắn giữ khí lại trước khi sông thoát ra đồng bằng ven biển của nước láng giềng. Vùng bậc giữa, không cao quá mà cũng không thấp quá, là nơi sách cũ gọi là đất bình, khí đã dịu, hợp cho người ở và họp chợ. Manzini thành nơi buôn bán đông nhất nước cũng ở đúng bậc ấy.
Việc nhà thờ chính tòa đặt ở Manzini chứ không ở thủ đô Mbabane trên vùng núi, nếu đọc theo lối cũ, là chọn chỗ giữa thay vì chỗ cao. Nhưng lý do thật thì nằm trong lịch sử truyền giáo và hành chính mà nguồn chỉ ghi niên đại, không ghi lời giải thích. Thư viện nêu cách đọc ấy như một phép so sánh, không cho rằng các nhà truyền giáo đã nghĩ như vậy.
Còn những điều người xem đất thường hỏi tiếp, như trước mặt nhà thờ có khoảng trống không, hai bên có gì kèm, cửa mở về hướng nào, thì thư viện chưa có tư liệu để trả lời.
VLễ Đức Mẹ Lên Trời Và Năm Phụng Vụ
Nhà thờ theo lịch phụng vụ chung của Giáo hội Công Giáo, tính theo dương lịch, với các lễ quanh Phục Sinh là lễ di động theo tuần trăng. Ngày riêng lớn nhất là 15 tháng 8, lễ Đức Mẹ Lên Trời, lễ kính tước hiệu của nhà thờ. Bảng dưới chỉ ghi ngày. Nguồn đã mở không tả nghi thức riêng tại Manzini, nên phần nội dung ghi theo lệ chung của mọi giáo phận.
| Ngày | Theo lịch nào | Lễ | Nội dung |
|---|---|---|---|
| 15 tháng 8 | Lịch phụng vụ Công Giáo, dương lịch | Lễ Đức Mẹ Lên Trời | Lễ bổn mạng của nhà thờ chính tòa, lễ trọng. Cũng là ngày giám mục Barneschi nhậm tòa năm 1951. |
| 19 tháng 3 | Lịch phụng vụ Công Giáo, dương lịch | Lễ Thánh Giuse | Thánh Giuse là bổn mạng của giáo phận Manzini theo trang giáo phận. |
| 15 tháng 9 | Lịch phụng vụ Công Giáo, dương lịch | Lễ Đức Mẹ Sầu Bi | Lễ riêng rất trọng của dòng Tôi Tớ Đức Mẹ, hội dòng đã gây dựng giáo phận. |
| Thứ Năm Tuần Thánh | Lịch phụng vụ Công Giáo, theo tuần trăng | Thánh lễ Dầu | Theo lệ chung, giám mục cùng các linh mục làm phép dầu thánh tại nhà thờ chính tòa. |
| Chúa nhật Phục Sinh và 25 tháng 12 | Lịch phụng vụ Công Giáo | Phục Sinh và Giáng Sinh | Hai lễ lớn nhất của năm phụng vụ. Ở nam bán cầu, Giáng Sinh rơi vào mùa hè. |
Thư viện chưa tìm được nguồn đã mở nào về sinh hoạt của người Việt tại Manzini, nên không ghi phần kiều bào cho nơi này.
VINơi Chốn Và Đường Tới
- Địa chỉ
- Sandlane Street, trung tâm thành phố Manzini (mã Plus Code 5G5HF9XH+Q2)
- Đường tới
- Nhà thờ nằm trên phố Sandlane, giữa trung tâm thành phố Manzini, mã Plus Code 5G5HF9XH+Q2. Manzini cách thủ đô Mbabane một quãng xe về phía đông nam theo trục đường chính của Eswatini.
- Toạ độ
- -26.5006, 31.3776
Đây vừa là nhà thờ chính tòa vừa là nhà thờ của một giáo xứ đang sinh hoạt hằng ngày, nên người tới đây phần lớn là giáo dân đi lễ chứ không phải khách tham quan. Quý vị ăn mặc kín đáo, bỏ mũ, giữ yên lặng khi vào trong. Lúc đang có thánh lễ, khách chỉ xem xin đứng phía cuối nhà thờ, không đi lại và không lên cung thánh. Muốn chụp ảnh bên trong nên hỏi người coi nhà thờ trước.
Những nơi gần đây trong thư viện
VIIĐóng Góp Cho Trang Này
Góp ảnh, thông tin hoặc video cho Nhà thờ chính tòa Đức Mẹ Lên Trời, Manzini
Contribute photos, information or video for Our Lady of Assumption Cathedral, ManziniThầy Ưng Khiêm mời cộng đồng cùng làm giàu trang này. Ảnh chụp tận nơi, một chi tiết lịch sử chưa được nhắc, một đoạn video ngắn: mọi đóng góp đều được đọc và trả lời.
Everyone is welcome to enrich this page: a photo you took, a detail the page misses, a short video. Every contribution is read and answered.
Chưa có đóng góp nào từ cộng đồng. Bạn có thể là người đầu tiên. No community contribution yet. You could be the first.
?Hỏi Đáp Nhanh
Nhà thờ chính tòa Manzini xây năm nào
Chưa có nguồn đã mở nào ghi năm xây. Trang gcatholic.org ghi mốc lập năm 1929, không rõ là giáo xứ hay ngôi nhà thờ đầu. Bách khoa Công Giáo trên encyclopedia.com ghi nhà thờ chính tòa được xây dưới thời giám mục Attilio Barneschi, tức trong khoảng 1939 tới 1965. Thư viện ghi cả hai và không chọn một năm cụ thể.
Nhà thờ chính tòa Manzini thuộc đạo nào và kính ai
Đây là nhà thờ Công Giáo Rôma, nghi lễ Latinh, nhà thờ chính tòa kiêm giáo xứ của giáo phận Manzini. Nhà thờ dâng kính Đức Maria dưới tước hiệu Đức Mẹ Lên Trời, lễ bổn mạng ngày 15 tháng 8. Bổn mạng của cả giáo phận thì là Thánh Giuse.
Eswatini có bao nhiêu giáo phận Công Giáo
Chỉ có một, là giáo phận Manzini, phủ trọn cả nước với diện tích 17.364 km vuông. Giáo phận được lập ngày 11 tháng 1 năm 1951 với tên Bremersdorp, đổi tên thành Manzini ngày 7 tháng 11 năm 1961. Số tín hữu được ghi khoảng 55.000 tới 60.000 người tùy nguồn.
Dòng tu nào truyền giáo ở Eswatini
Các thừa sai Hiến Sĩ Đức Mẹ Vô Nhiễm tới trước từ hạt Natal vào giữa thế kỷ 19. Ngày 4 tháng 4 năm 1913 Tòa Thánh trao miền này cho dòng Tôi Tớ Đức Mẹ, một dòng tu gốc Ý lập từ thế kỷ 13. Phần lớn các giám mục của Manzini về sau thuộc dòng này.
Giáo hoàng có từng tới nhà thờ chính tòa Manzini không
Có. Theo gcatholic.org, Giáo hoàng Gioan Phaolô II tới nhà thờ ngày 16 tháng 9 năm 1988, trong chuyến đi qua nhiều nước miền nam châu Phi. Ngày hôm trước ngài ở Maseru, thủ đô Lesotho. Đó là lần duy nhất một vị giáo hoàng tới đây mà các nguồn đã mở ghi nhận.