Từ bến tàu Basseterre đi ngược phố Church Street lên phía núi. Hết phố, quý vị đứng trước một hàng rào, sau hàng rào là một khoảnh vườn có bia mộ cũ, và giữa vườn là một ngôi nhà thờ đá màu xám sẫm, mái đỏ, với một ngọn tháp vuông cao hơn mọi mái nhà chung quanh. Người ở đây vẫn nhìn ngọn tháp ấy để định hướng.
Đây là Nhà thờ Anh giáo Thánh George (St. George's Anglican Church). Saint Kitts và Nevis là nước nhỏ nhất châu Mỹ, hai hòn đảo núi lửa mà phần lớn dân theo các giáo hội Kitô giáo. Thư viện chọn nơi này làm nơi duy nhất của nước ấy vì trên cùng một nền đất, quý vị đọc được hai lớp đạo của hòn đảo: lớp Công Giáo Pháp thế kỷ 17 với cái tên Notre Dame, và lớp Anh giáo từ thế kỷ 18 với cái tên Thánh George. Ngôi nhà thờ cũng kể rõ một nếp của vùng Caribe: cháy, động đất, bão, rồi dựng lại.
ITừ Notre Dame Tới Thánh George, Một Nền Đất Hai Tên Gọi
Nhà thờ mang tên Thánh George (Georgius, người Công Giáo Việt quen gọi là Thánh Giorgiô), một vị tử đạo của Hội thánh thời đầu, được nước Anh nhận làm thánh bổn mạng. Tên ấy cũng là tên của giáo khu: phần đất quanh thủ đô gọi là Saint George Basseterre. Theo trang di sản historicstkitts.kn, St George trở thành một giáo xứ từ năm 1723.
Trước đó, nền đất này mang một tên khác. Các tu sĩ Dòng Tên người Pháp đã dựng ở đây một nhà thờ kính Đức Bà, gọi là Notre Dame. Khi nhà thờ được dựng lại đầu thế kỷ 18 và về tay Anh giáo, nó đổi tên thành St George, theo structurae.net. Chữ Basseterre của thành phố vẫn là chữ Pháp, nghĩa là miền đất thấp.
Về Thánh George, điều Hội thánh giữ chắc chỉ là ngài chịu tử đạo vào khoảng đầu thế kỷ 4. Chuyện vị kỵ sĩ đâm con rồng là truyền thuyết thời trung đại, được đọc như hình ảnh của đức tin thắng sự dữ. Lịch Anh giáo kính ngài ngày 23 tháng 4. Anh giáo nhớ các thánh như những người đi trước trong đức tin, và ngày lễ của một vị thánh là dịp tạ ơn Thiên Chúa, không phải dịp xin vị ấy ban ơn.
Theo historicstkitts.kn, nơi thờ phượng đầu tiên ở Basseterre là một nhà thờ gỗ trên móng đá do các tu sĩ Capuchin dựng năm 1635, mái lợp đá phiến đỏ. Về sau Dòng Tên thay các tu sĩ ấy và dựng nhà thờ Notre Dame. Năm dựng thì nguồn vênh: historicstkitts.kn ghi 1672, structurae.net và Lonely Planet ghi 1670. Bảng dữ kiện của thư viện vì thế ghi khoảng 1670 tới 1672.
Một du khách viết trên blog cannundrum năm 2017 kể rằng trong nhà thờ có tượng chịu nạn trên bàn thờ chính, hình Thánh George và các chặng Đàng Thánh Giá. Đó là những nét cho thấy cộng đoàn này thuộc dòng Anh giáo giữ nhiều nếp cũ của Hội thánh phương tây.
Vì là nhà thờ lớn nhất thủ đô, nơi này hay bị gọi nhầm là nhà thờ chính tòa. Không đúng. Đây là nhà thờ giáo xứ, không có ghế giám mục. Năm 1858, người thánh hiến nó là Giám mục Antigua, vị có tòa ở hòn đảo láng giềng. Một chỗ lẫn khác: Basseterre còn có một nhà thờ Công Giáo lớn ở quảng trường gần bến tàu, và vì nền của St George từng là nhà thờ Công Giáo Notre Dame, hai nơi dễ bị kể lộn sang nhau. St George là nhà thờ Anh giáo trên phố Cayon.
Tòa của vị giám mục đã thánh hiến nhà thờ này đặt tại Nhà thờ chính tòa Thánh Gioan, St. John's (Antigua), nơi thư viện đã kể chuyện Anh giáo ở quần đảo Leeward. Cũng thuộc Anh giáo vùng Caribe là Nhà thờ chính tòa Christ Church, Nassau. Gốc chung của cả ba là Nhà thờ chính tòa Canterbury. Tên giáo phận mà St George thuộc về hiện nay thì thư viện chưa mở được nguồn nào xác nhận, nên bài không ghi.
IICháy, Động Đất, Bão Và Bốn Lần Dựng Lại
Lịch sử của St George là một chuỗi đổ rồi dựng. Saint Kitts là đảo núi lửa nằm trên đường đi của bão Đại Tây Dương, đất hay rung, và Basseterre xưa là một thành phố nhà gỗ rất dễ bén lửa. Lonely Planet tính gọn rằng nhà thờ đã được dựng lại ba lần, lần cuối năm 1869. Đếm theo historicstkitts.kn thì số lần hư hại nặng còn nhiều hơn. Các mốc dưới đây ghi kèm nguồn ở những chỗ hai bên ghi khác nhau.
- 1635Nhà thờ gỗ đầu tiênCác tu sĩ Capuchin dựng một nơi thờ phượng bằng gỗ trên móng đá, theo historicstkitts.kn.
- 1670 hoặc 1672Nhà thờ Notre DameDòng Tên người Pháp dựng nhà thờ kính Đức Bà. Năm 1670 theo structurae.net, 1672 theo historicstkitts.kn.
- 1706Bị thiêu rụiNhà thờ cháy. Structurae.net ghi nó được dựng lại năm 1710 và đổi tên St George.
- 1723Thành giáo xứSt George trở thành một giáo xứ Anh giáo. Vị quản nhiệm đầu tiên được ghi tên là John Beronville. John Beronville nhận nhiệm sở năm 1733 và coi giáo xứ tới năm 1765.
- 1842 tới 1843Đổ nátĐộng đất rồi bão làm nhà thờ thành phế tích. Đá góc cho một công trình mới được đặt ngày 22 tháng 10 năm 1844.
- 1856Khởi công nhà thờ đáBắt đầu xây công trình mà dáng vẻ còn tới nay. Thánh hiến ngày 25 tháng 3, năm 1858 hoặc 1859 tùy nguồn.
- 1867Đại hỏa hoạnNgày 2 tháng 7, vụ cháy lớn của thành phố thiêu rụi nhà thờ. Trang gpsmycity.com ghi năm 1866.
- 1869Lợp lại mái, hoàn tấtNhà thờ được dựng lại trong lớp tường đá cũ, chi phí ước 6.000 bảng. Ba năm sau, đàn ống được lắp.
Thư viện ghi rõ bốn chỗ các nguồn không khớp, để quý vị khỏi ngạc nhiên khi gặp một con số khác ở nơi khác.
Năm thánh hiến. Trang historicstkitts.kn và blog cannundrum ghi ngày 25 tháng 3 năm 1858. Structurae.net và gpsmycity.com ghi ngày 25 tháng 3 năm 1859. Cả hai bên cùng ghi một ngày, chỉ lệch năm. Ngày 25 tháng 3 là lễ Truyền Tin.
Năm đại hỏa hoạn. Hai nguồn ghi 1867, trong đó historicstkitts.kn ghi tới ngày là 2 tháng 7. Riêng gpsmycity.com ghi 1866.
Lần cháy thế kỷ 18. Structurae.net và gpsmycity.com ghi 1763. Trang historicstkitts.kn ghi bão làm hư mái năm 1772 và cháy năm 1776. Có thể là hai vụ khác nhau, cũng có thể một bên chép sai, thư viện không phân định được.
Về sau. Năm 1956 nhà thờ thêm một nhà nguyện Đức Bà ở phía bắc cung thánh và một phòng thánh. Động đất năm 1974 gây hư hại, việc sửa xong thì nhà thờ được cung hiến lại ngày 10 tháng 11 năm 1986. Bão năm 1989 làm hỏng đồng hồ và cầu thang tháp.
IIITường Đá Núi Lửa, Tháp Vuông, Kính Màu Và Đàn Ống
Trang di sản của Saint Kitts tả St George là một khối đá đồ sộ mang dáng một nhà thờ giáo xứ nước Anh: thân dài, mái dốc, một ngọn tháp vuông ở đầu. Tường ngoài xây bằng đá andesit nặng, mái lợp đá phiến. Blog cannundrum lại gọi thứ đá ấy là bazan. Cả hai đều là đá núi lửa màu sẫm, có sẵn trên một hòn đảo vốn là núi lửa, và người không chuyên khó phân biệt bằng mắt. Thư viện theo trang di sản, ghi andesit. Lonely Planet tả mái màu đỏ, nên lớp lợp hiện nay có thể không còn là đá phiến như lúc đầu.
Nhà thờ được thiết kế cho ít nhất một nghìn người dự lễ, một con số lớn so với dân số Basseterre giữa thế kỷ 19. Đồ gỗ bên trong, theo historicstkitts.kn, cũng do chính kiến trúc sư vẽ.
Tên kiến trúc sư là một chỗ cần cẩn thận. Kiến trúc sư là William Slater (trang historicstkitts.kn có chỗ gõ nhầm thành Salter), một kiến trúc sư người Anh thế kỷ 19 chuyên vẽ nhà thờ. Bài ghi theo cách viết Slater.
Ngọn tháp nổi trên nền trời Basseterre, theo gpsmycity.com vừa là mốc nhìn vừa giúp người dân định hướng. Du khách kể lên được đỉnh bằng những chiếc thang rất dốc, từ đó thấy đảo Nevis.
Kính của một xưởng nổi tiếng ở London. Ô cửa phía đông bắc, lắp năm 1861, tưởng nhớ Daniel Gateward Davis, giám mục Antigua đầu tiên và từng là quản nhiệm nhà thờ này.
Đặt làm tại xưởng Booth ở Wakefield, nước Anh, do Henry Booth thiết kế. Buổi đàn đầu tiên trước công chúng là ngày 16 tháng 5 năm 1872.
Thêm vào phía bắc cung thánh năm 1956. Tên nhà nguyện vô tình nhắc lại tên Notre Dame của nền cũ.
Nhà thờ nằm trong một khoảnh vườn có hàng rào, theo Lonely Planet có những bia mộ chạm khắc cầu kỳ.
| Hạng mục | Số liệu | Nguồn |
|---|---|---|
| Vật liệu tường | Đá andesit | historicstkitts.kn, blog cannundrum ghi bazan |
| Sức chứa thiết kế | Ít nhất 1.000 người | historicstkitts.kn |
| Kiến trúc sư | William Slater (trang historicstkitts.kn có chỗ gõ nhầm thành Salter) | historicstkitts.kn, xem hộp sử liệu |
| Thánh hiến | 25 tháng 3 năm 1858 | historicstkitts.kn, structurae.net ghi 1859 |
| Chi phí dựng lại sau hỏa hoạn | Ước 6.000 bảng | historicstkitts.kn |
| Đàn ống | Lắp năm 1872 | historicstkitts.kn |
IVThế Đất Và Hướng
Trước khi đọc thế đất của một nhà thờ Anh giáo trên một hòn đảo Caribe, thư viện xin rào trước ba điều. Một, Anh giáo không dạy phong thủy, và các tu sĩ Pháp chọn nền này từ thế kỷ 17 cũng không theo phép ấy. Hai, lệ về hướng mà nhà thờ phương tây thừa hưởng là hướng phụng vụ, đầu có bàn thờ quay về phía đông. Trang di sản có nhắc cung thánh và một ô cửa đông bắc, nhưng không nguồn nào thư viện đã mở ghi trục nhà thờ lệch bao nhiêu so với hướng đông thật, nên thư viện không đoán. Ba, phần dưới đây là con mắt phong thủy cổ truyền của người Việt đặt lên một nơi rất xa, để bạn đọc quen lối ấy có chỗ so sánh, và không có trong tư liệu nào của giáo xứ.
Lưng núi, mặt vịnh. Basseterre nằm ở bờ tây nam đảo Saint Kitts, quanh một vịnh mở về phía biển Caribe. Sau lưng thành phố, đất dâng dần lên dãy núi lửa chạy dọc sống đảo. Phố Church Street đi thẳng từ mép nước lên, và nhà thờ đứng ở đầu trên của phố, tức ở chỗ cao hơn bến tàu. Lưng tựa núi, mặt nhìn xuống nước là thế tựa sơn hướng thủy mà đình chùa Việt chuộng. Ở đây nó đến từ lẽ thường của người dựng phố cảng: việc buôn bán ở dưới bến, việc thờ phượng ở chỗ cao và yên hơn.
Bờ khuất gió. Saint Kitts nằm trong đới gió mậu dịch thổi từ phía đông bắc. Thành phố ở bờ bên kia của núi so với hướng gió, nên biển trước mặt lặng hơn bờ Đại Tây Dương. Chữ phong thủy vốn là gió và nước. Tìm chỗ núi che gió, nước lặng trước mặt là điều người đi biển và người xem đất cùng làm, mỗi bên gọi bằng một tên.
Án ở xa. Từ đỉnh tháp, du khách kể nhìn thấy đảo Nevis, một ngọn núi hình nón nổi trên biển về phía đông nam. Lối cổ truyền gọi ngọn núi đứng xa trước mặt là án hay triều sơn. Nevis không nằm đúng trước cửa nhà thờ, thư viện chỉ ghi rằng cảnh nhìn từ tháp có một ngọn núi như thế.
Đá sẫm và lửa. Tường nhà thờ làm bằng đá của chính núi lửa trên đảo. Theo ngũ hành, đá thuộc Thổ, mà Thổ sinh từ Hỏa. Một ngôi nhà thờ nhiều lần bị lửa thiêu, rồi được dựng lại bằng thứ đá do lửa sinh ra, là một hình ảnh mà người quen ngũ hành sẽ thấy đáng ngẫm. Còn lý do thật thì giản dị: sau mỗi lần cháy, người ta xây dày hơn và bớt gỗ đi.
Vĩ độ. Basseterre ở khoảng 17 độ Bắc, gần ngang với miền Trung Việt Nam. Nắng và bão ở đây vì thế không lạ với người Việt: mùa bão cũng rơi vào nửa sau của năm, và một ngôi nhà tường dày, lưng quay về núi, là cách đối phó mà hai xứ đều biết.
VLễ Thánh George, Năm Phụng Vụ Và Đêm Nhạc Giáng Sinh
Nhà thờ theo lịch Anh giáo. Lễ cố định tính theo dương lịch, các lễ quanh Phục Sinh đổi ngày mỗi năm. Ngày kính vị bổn mạng là 23 tháng 4, lễ Thánh George. Trong các nguồn thư viện đã mở, sinh hoạt riêng duy nhất được ghi rõ là một buổi hòa nhạc các bài ca Giáng Sinh hằng năm, có nhiều giáo hội trên đảo cùng tham gia, theo historicstkitts.kn. Những dòng khác trong bảng là các lễ của lịch chung mà một giáo xứ Anh giáo đều giữ.
| Ngày | Theo lịch nào | Lễ | Nội dung |
|---|---|---|---|
| 23 tháng 4 | Lịch Anh giáo, dương lịch | Lễ Thánh George | Ngày kính vị bổn mạng của nhà thờ và của giáo khu. Nguồn đã mở không ghi giáo xứ mừng riêng thế nào. |
| Mỗi Chủ nhật | Lịch Anh giáo, theo tuần | Thánh lễ Chủ nhật | Buổi lễ chính của giáo xứ, có đàn ống. |
| 25 tháng 3 | Lịch Anh giáo, dương lịch | Lễ Truyền Tin | Cũng là ngày nhà thờ được thánh hiến, năm 1858 hoặc 1859 tùy nguồn. |
| Thay đổi theo năm | Lịch Anh giáo, tính theo Phục Sinh | Tuần Thánh và Phục Sinh | Lễ lớn nhất của năm phụng vụ. Các chặng Đàng Thánh Giá trong nhà thờ được dùng trong mùa này. |
| Tháng 12 | Lịch Anh giáo, mùa Vọng và Giáng Sinh | Hòa nhạc Giáng Sinh liên giáo phái | Buổi hát các bài ca Giáng Sinh hằng năm, nhiều giáo hội cùng dự. Nguồn không ghi ngày cố định. |
| 25 tháng 12 | Lịch Anh giáo, dương lịch | Giáng Sinh | Lễ mừng Chúa giáng sinh. |
Cây đàn ống năm 1872 vẫn là một phần của đời sống phụng vụ ở đây. Trang di sản còn chép được tên nhiều đời người giữ đàn, từ Joseph Grimes ở thế kỷ 19 tới những người của thế kỷ 20, một chi tiết cho thấy giáo xứ quý cây đàn tới mức nào.
Thư viện không tìm được nguồn nào về sinh hoạt của người Việt tại nhà thờ này.
VINơi Chốn Và Đường Tới
- Địa chỉ
- Cayon Street, đầu phố Church Street, Basseterre, giáo khu Saint George Basseterre, đảo Saint Kitts
- Đường tới
- Nhà thờ ở phố Cayon Street, ngay đầu trên của phố Church Street, trung tâm Basseterre. Từ bến tàu và quảng trường The Circus đi bộ ngược lên phía núi vài phút là tới.
- Toạ độ
- 17.2975, -62.7246
Đây là nhà thờ giáo xứ đang có cộng đoàn sinh hoạt. Xin bỏ mũ, ăn mặc kín đáo dù trời nóng, nói khẽ và không bước lên cung thánh. Vườn quanh nhà thờ là nghĩa trang cũ, xin đi theo lối, đừng giẫm hay ngồi lên bia mộ. Lối lên tháp, theo lời du khách, là những chiếc thang rất dốc và có khi không mở, người lớn tuổi và trẻ nhỏ nên cân nhắc. Nếu gặp buổi lễ, xin ngồi cùng cộng đoàn tới hết, không đi lại chụp ảnh.
Những nơi gần đây trong thư viện
VIIĐóng Góp Cho Trang Này
Góp ảnh, thông tin hoặc video cho Nhà thờ Anh giáo Thánh George, Basseterre
Contribute photos, information or video for St. George's Anglican Church (Basseterre)Thầy Ưng Khiêm mời cộng đồng cùng làm giàu trang này. Ảnh chụp tận nơi, một chi tiết lịch sử chưa được nhắc, một đoạn video ngắn: mọi đóng góp đều được đọc và trả lời.
Everyone is welcome to enrich this page: a photo you took, a detail the page misses, a short video. Every contribution is read and answered.
Chưa có đóng góp nào từ cộng đồng. Bạn có thể là người đầu tiên. No community contribution yet. You could be the first.
?Hỏi Đáp Nhanh
Nhà thờ Thánh George Basseterre thuộc đạo nào
Đây là nhà thờ Anh giáo, thuộc Giáo hội Anh giáo vùng Tây Ấn, thư viện xếp vào nhánh Tin Lành theo lệ chung. Nền của nó từng là nhà thờ Công Giáo Notre Dame do Dòng Tên người Pháp dựng thế kỷ 17, tới đầu thế kỷ 18 mới thành nhà thờ Anh giáo mang tên Thánh George.
St George's Anglican Church Basseterre xây năm nào
Nhà thờ đầu tiên trên nền này dựng khoảng năm 1670 tới 1672. Công trình hiện nay khởi công năm 1856, thánh hiến ngày 25 tháng 3 năm 1858 hoặc 1859 tùy nguồn, bị thiêu rụi trong vụ cháy lớn năm 1867 và được dựng lại, hoàn tất năm 1869.
Nhà thờ Thánh George Basseterre có phải nhà thờ chính tòa không
Không. Đây là nhà thờ giáo xứ, lớn nhất trong các nhà thờ Anh giáo ở Basseterre nhưng không có ghế giám mục. Vị giám mục thánh hiến nó giữa thế kỷ 19 là Giám mục Antigua, có tòa đặt tại nhà thờ chính tòa Thánh Gioan ở St. John's trên đảo Antigua.
Có lên được tháp nhà thờ Thánh George ở Basseterre không
Theo Lonely Planet và lời du khách, có thể leo lên tháp bằng những chiếc thang rất dốc. Từ đỉnh tháp nhìn thấy mái nhà Basseterre, dãy núi của Saint Kitts và đảo Nevis ngoài biển. Việc tháp có mở hay không tùy giáo xứ từng lúc, nên hỏi tại chỗ.
Trong nhà thờ Thánh George Basseterre có gì đáng xem
Tường đá núi lửa dày màu sẫm, kính màu của xưởng Clayton and Bell ở London với ô cửa đông bắc năm 1861, cây đàn ống của xưởng Booth lắp năm 1872, nhà nguyện Đức Bà thêm năm 1956, các chặng Đàng Thánh Giá và vườn mộ cũ có bia chạm khắc quanh nhà thờ.