Từ bến tàu Roseau, quý vị đi ngược vào phố, rồi rẽ lên một con dốc ngắn tên là Virgin Lane. Đầu dốc là một khối nhà thờ màu xám sẫm, thứ xám của đá núi lửa chưa tô trát, cửa vòm nhọn, một tháp giữa mang đồng hồ và trên cùng là một chóp nhọn còn mới. Sau lưng nhà thờ, núi xanh dựng lên rất gần, mây thường phủ nửa trên.
Đây là Nhà thờ chính tòa Đức Mẹ Fair Haven (Cathedral of Our Lady of Fair Haven), nhà thờ mẹ của Giáo phận Roseau, thuộc Công Giáo Rôma. Dominica là hòn đảo núi lửa nhỏ mà phần đông dân theo Công Giáo, và cả đảo chỉ có một giáo phận. Thư viện chọn nơi này làm đại diện duy nhất cho Dominica vì nó là nhà thờ mẹ của giáo phận ấy, và vì nó được dựng bằng chính vật liệu của đảo, đá từ núi lửa và gỗ từ rừng, qua tay nhiều thế hệ giáo dân.
IĐức Mẹ Bến Lành Và Thị Trấn Của Lau Sậy
Tước hiệu Our Lady of Fair Haven nghe lạ với người Việt, và phải lần về tiếng Pháp mới rõ. Trang của giáo xứ nhà thờ chính tòa ghi nhà thờ Công Giáo đầu tiên ở Roseau do cha Guillaume Martel, tu sĩ Dòng Đa Minh, dựng năm 1730, và được đặt tên là Notre Dame du Bon Port vào đêm vọng Giáng Sinh năm ấy. Bon port là bến tốt, bến bình an. Chuyển sang tiếng Anh thành Fair Haven, và nếu chuyển sang tiếng Việt thì gần nhất là Đức Mẹ Bến Lành. Đó là tước hiệu của dân đi biển: xin Đức Mẹ đưa thuyền về tới bến.
Tên thị trấn cũng từ tiếng Pháp. Roseau nghĩa là cây sậy. Cũng trang ấy chép rằng cha Martel dựng nhà thờ để thay cho một nhà nguyện đơn sơ kết bằng sậy mà ngài thấy khi tới nơi. Nhà nguyện sậy, thị trấn sậy, rồi mới tới nhà thờ đá.
Trong đạo Công Giáo, Đức Maria được kính dưới rất nhiều tước hiệu, và các tước hiệu gắn với biển là một dòng riêng: Sao Biển, Đức Bà Hải Hành, Đức Bà Bến Lành. Chúng không chỉ những Đức Mẹ khác nhau. Chỉ có một Đức Maria, và mỗi cộng đồng gọi bà theo nỗi lo gần nhất của mình. Người Công Giáo không thờ Đức Mẹ như một vị thần biển, họ xin bà cầu thay trước Thiên Chúa cho người đang ở ngoài khơi.
Về thứ bậc, đây là nhà thờ chính tòa, nơi đặt ngai tòa của giám mục Roseau. Giáo phận Roseau được lập ngày 30 tháng 4 năm 1850, và vị giám mục đầu tiên là Michael Monaghan. Trước năm ấy, công trình là nhà thờ giáo xứ. Niên giám gcatholic.org còn ghi đây là một nhà thờ được chỉ định cho Năm Thánh 2025. Dưới cung thánh có hầm mộ các giám mục, nên đây cũng là nơi giáo phận giữ ký ức của mình.
Có hai chỗ dễ lẫn. Một là tên nước: Dominica là một đảo quốc nhỏ nói tiếng Anh ở vùng Tiểu Antilles, khác với Cộng hòa Dominicana nói tiếng Tây Ban Nha nằm trên đảo Hispaniola. Hai là niên đại: thấy ghi 1800 tới 1916 thì dễ tưởng công trường kéo dài liên tục. Thật ra nhà thờ được dựng từng phần, thân giữa trước, gian bên sau, rồi lần lượt ba tháp, mỗi phần gắn với một đời cha xứ hay giám mục.
IIHơn Một Thế Kỷ Dựng Từng Phần
Nguồn kỹ nhất về nhà thờ là loạt bài của văn phòng xây dựng thuộc chính giáo phận, viết trong lúc trùng tu, nên các mốc có ngày tháng khá rõ. Thư viện theo loạt bài ấy và đối chiếu với trang giáo xứ. Cơn bão năm 1979 được ghi như một biến cố của thiên nhiên.
- 1730Nhà thờ đầu tiênCha Guillaume Martel dựng nhà thờ thay cho nhà nguyện bằng sậy, đặt tên Notre Dame du Bon Port vào đêm vọng Giáng Sinh, theo trang giáo xứ.
- Khoảng 1800 tới 1839Thân giữa nhà thờ đáNhà thờ giáo xứ xong năm 1839 sau 40 năm xây thời cha Mignon. Trang giáo xứ ghi cụ thể 1799 tới 1839.
- Từ 1845Hai gian bên và cột gỗ thiết mộcCha Capoulade mở rộng với hai gian bên bằng đá, khởi sự từ tháng 12 năm 1845 theo loạt bài của giáo phận, còn trang giáo xứ ghi giai đoạn 1833 tới 1849. Mái tựa trên những cột gỗ thiết mộc bản địa (iron-wood) lớn chở từ Colihaut, một làng ven biển phía bắc Roseau.
- 1854 tới 1855Tháp giữa và thánh giáTháp đá giữa dựng năm 1854, trên đá còn khắc A.D. 1854. Ngày 1 tháng 3 năm 1855 giám mục Michael Monaghan đặt thánh giá lên chóp.
- 1879Tháp phía đôngCha August Fort dựng tháp phía đông. Bốn năm sau, tháng 1 năm 1883, nhà thờ đặt đàn ống.
- 1916Tháp phía tâyĐặt đá ngày 27 tháng 2, xong tháng 6 năm 1916. Đây là mốc cuối trong dãy niên đại xây dựng.
- 1979Bão DavidNgày 29 tháng 8 năm 1979 bão David làm đổ chóp tháp đông, chóp tây sau đó được dỡ xuống.
- 2012 tới 2024Trùng tu lớnTrùng tu từ năm 2012, chóp gỗ cũ dỡ năm 2017, chóp mới xong ngày 31 tháng 3 năm 2024. Ngày 25 tháng 7 năm 2024 nhà thờ dùng lại cho lễ tấn phong Giám mục Kendrick John Forbes.
Nguồn vênh ở bốn chỗ. Thứ nhất, năm 1916. Loạt bài của giáo phận coi đó là năm xong tháp tây. Gpsmycity.com lại ghi nhà thờ được thánh hiến năm 1916. Có thể cả hai cùng đúng nếu lễ thánh hiến đi liền với việc xong tháp, nhưng không nguồn nào nói rõ.
Thứ hai, thánh giá trên chóp. Loạt bài của giáo phận ghi thánh giá trang trí có từ năm 1855 cao 6 foot, được đưa sang Anh làm sạch rồi lắp lại tháng 3 năm 2024. Trang giáo xứ ghi tháp chính cao 80 foot và thánh giá 18 foot. Hai con số có thể đo hai thứ, riêng thánh giá và cả phần chóp, thư viện ghi lại cả hai.
Thứ ba, năm bắt đầu: 1799 theo trang giáo xứ, khoảng 1800 theo avirtualdominica.com và gcatholic.org. Chênh một năm, bài dùng chữ khoảng. Thứ tư, hai gian bên: loạt bài của giáo phận ghi việc mở rộng khởi sự từ tháng 12 năm 1845, trang giáo xứ ghi giai đoạn 1833 tới 1849. Cũng xin lưu ý: tới tháng 9 năm 2025 nhà thờ vẫn còn lắp lại kính màu, trần gỗ và lát sàn, nên chữ dùng lại không có nghĩa là mọi thứ đã xong.
IIIĐá Núi Lửa, Cột Gỗ Thiết Mộc Và Ba Ngọn Tháp
Loạt bài của giáo phận gọi lối của nhà thờ là tân Gothic, với các vòm nhọn. Gpsmycity.com gọi là Gothic Romanesque Revival, tức pha thêm nét Romanesque vòm tròn, tường dày. Hai tên không hẳn chống nhau: một công trình dựng dần trong hơn trăm năm bởi nhiều người thì khó thuần một lối. Điều cả hai nguồn cùng nói là vật liệu: đá núi lửa, cả trong lẫn ngoài, lấy từ chính hòn đảo, do thợ đá địa phương dựng. Loạt bài của giáo phận nêu tên một người, Thomassin Aubrey, thợ đá người Roseau.
Bên trong, hai dãy gian bên tựa trên những cột gỗ thiết mộc lớn. Gpsmycity.com tả thêm một chi tiết rất nhiệt đới: phần dưới các cửa sổ là cửa chớp gỗ để gió lùa qua, phần trên mới là kính màu. Ghế ngồi theo kiểu thời Victoria, tháp chuông có đồng hồ.
Tháp đá mang dòng khắc A.D. 1854, chóp mới hoàn thành tháng 3 năm 2024, trên cùng là thánh giá có từ năm 1855.
Những thân gỗ thiết mộc lớn chở từ Colihaut về, đỡ mái hai gian bên, phần mở rộng khởi sự từ tháng 12 năm 1845. Gỗ rừng của đảo đứng cạnh đá núi của đảo.
Ildephonse Lepas, tu sĩ Dòng Chúa Cứu Thế, mất năm 1910, vẽ cảnh Chúa vào thành Giêrusalem, Trốn sang Ai Cập và Thánh Tâm.
Bàn thờ bằng đá hoa với các tượng đồng nhỏ, trang giáo xứ ghi là quà của giám mục Monaghan.
Đặt tháng 1 năm 1883. Trang giáo xứ ghi đàn do hãng Louis Debierre ở Nantes, Pháp, chế tạo.
Nơi an nghỉ của các giám mục Roseau, nằm trong lòng nhà thờ.
| Phần công trình | Năm | Người gắn với việc dựng |
|---|---|---|
| Thân giữa | Xong năm 1839 | Cha Mignon |
| Hai gian bên | Khởi sự tháng 12 năm 1845, trang giáo xứ ghi 1833 tới 1849 | Cha Capoulade |
| Tháp giữa | 1854, thánh giá năm 1855 | Giám mục Michael Monaghan |
| Tháp đông | 1879 | Cha August Fort |
| Tháp tây | 1916 | Nguồn đã mở không ghi tên |
| Chóp mới | 2024 | Văn phòng xây dựng của giáo phận |
IVThế Đất Và Hướng
Đọc một ngôi nhà thờ Caribe bằng phong thủy là việc của người đọc Việt, không phải việc của người dựng nó. Công Giáo không dạy phong thủy và các cha xứ ở Roseau không chọn đất theo long mạch. Phép tắc về hướng của nhà thờ là hướng phụng vụ, lệ cổ đặt cung thánh về phía đông. Ở đây loạt bài của giáo phận gọi hai tháp bên là tháp đông và tháp tây, nghĩa là mặt tiền trải theo chiều đông tây, nhưng không nguồn nào đã mở ghi cung thánh quay về phương nào, và thư viện không suy thêm từ đó. Mấy đoạn sau là cách thư viện đọc ngọn đồi này theo phong thủy cổ truyền Việt Nam, đưa ra để đối chiếu, không lấy từ tư liệu của giáo phận.
Dễ thấy nhất là lưng núi, mặt biển. Roseau nằm ở bờ tây của đảo, phía khuất gió, trên một dải đất bằng hẹp do sông bồi. Sau lưng thành phố là núi dựng đứng, trước mặt là biển Caribe lặng hơn nhiều so với bờ đông. Nhà thờ đứng trên một ngọn đồi thấp giữa hai thứ ấy, nhìn xuống phố và nước. Lối Việt gọi tên thế này bằng bốn chữ quen: tọa sơn vọng thủy, ngồi tựa núi, trông ra nước. Nơi thờ đặt trên gò cao hơn khu dân cư cũng là điều phép cũ ưa, vì chỗ thiêng tách khỏi chỗ chợ búa.
Thứ hai là sông bên cạnh. Sông Roseau từ núi chảy ra biển, qua mé bắc khu phố cổ. Phép cũ coi sông đi ngang bên nơi thờ rồi đổ ra chỗ nước lớn là nước có đường đi, không tù. Với dân Roseau, con sông là nguồn nước ngọt và là lý do thị trấn mọc ở đây.
Thứ ba là chất đất. Dominica là đảo núi lửa, suối nóng và hồ sôi vẫn còn. Đá xây nhà thờ là đá núi lửa. Theo ngũ hành, núi lửa là Hỏa, đá nguội thành Thổ, Hỏa sinh Thổ. Người quen lối Việt sẽ nói ngôi nhà thờ được dựng bằng chính khí của đảo, và cột gỗ thiết mộc trong lòng nó là Mộc mọc trên Thổ ấy. Thật ra người ta dùng đá núi lửa và gỗ rừng vì đó là thứ sẵn có và bền. Phép cũ và sự tiện lợi cùng chỉ về một hướng.
Thứ tư là gió. Đồi cao thì thoáng nhưng lộ. Cơn bão năm 1979 quật đúng vào phần cao và mảnh nhất là các chóp tháp, còn thân đá thì đứng. Phép cũ nói chỗ cao hứng gió thì phần ngọn khó giữ. Thư viện chép lại sự trùng hợp ấy như một quan sát, không coi là lời giải thích.
VNăm Phụng Vụ Ở Nhà Thờ Mẹ Của Dominica
Nhà thờ theo lịch phụng vụ Công Giáo, tính theo dương lịch. Có một điều phải nói thẳng: các nguồn đã mở, kể cả trang của giáo xứ, không ghi ngày lễ bổn mạng của tước hiệu Đức Mẹ Bến Lành tại Roseau. Điều nguồn có ghi là nhà thờ đầu tiên được đặt tên vào đêm vọng Giáng Sinh năm 1730. Bảng dưới vì vậy không đặt ra một ngày bổn mạng, chỉ ghi các lễ chung và các dịp mà nhà thờ chính tòa giữ vai riêng.
| Ngày | Theo lịch nào | Lễ | Nội dung |
|---|---|---|---|
| 24 và 25 tháng 12 | Lịch phụng vụ Công Giáo, dương lịch | Vọng Giáng Sinh và Giáng Sinh | Đêm vọng Giáng Sinh năm 1730 là lúc nhà thờ đầu tiên được đặt tên Notre Dame du Bon Port, theo trang giáo xứ. |
| 15 tháng 8 | Lịch phụng vụ Công Giáo | Lễ Đức Mẹ Lên Trời | Lễ trọng kính Đức Mẹ trong lịch chung. Nguồn đã mở không ghi nghi thức riêng tại đây. |
| Ngày thay đổi mỗi năm | Lịch phụng vụ Công Giáo, tính theo tuần trăng | Tuần Thánh và Phục Sinh | Đỉnh cao của năm phụng vụ. Thánh lễ Dầu do giám mục chủ sự cho cả giáo phận cử hành tại nhà thờ chính tòa. |
| Khi giáo phận có việc lớn | Không theo ngày cố định | Tấn phong, truyền chức | Nhà thờ chính tòa là nơi cử hành, như lễ tấn phong giám mục ngày 25 tháng 7 năm 2024. |
| Lễ bổn mạng | Nguồn đã mở không ghi | Đức Mẹ Fair Haven | Thư viện chưa tìm được nguồn ghi ngày, nên để trống thay vì đoán. |
Cùng hàng nhà thờ chính tòa Công Giáo vùng Caribe, quý vị có thể đọc bài Nhà thờ chính tòa Đức Mẹ Lên Trời, Cap-Haïtien. Muốn thấy một lựa chọn vật liệu ngược hẳn, xem Nhà thờ chính tòa Thánh Phêrô và Phaolô, Paramaribo, dựng hoàn toàn bằng gỗ, trong khi Roseau dựng vỏ bằng đá núi lửa và chỉ dùng gỗ cho cột và trần. Thư viện chưa tìm được nguồn đã mở nào về sinh hoạt của người Việt tại Dominica, nên không viết phần kiều bào.
VINơi Chốn Và Đường Tới
- Địa chỉ
- 20 Virgin Lane, Roseau, giáo xứ Saint George
- Đường tới
- Nhà thờ ở số 20 Virgin Lane, Roseau, giáo xứ Saint George, trên ngọn đồi thấp phía sau khu phố cổ. Từ bến tàu ven biển đi bộ ngược vào phố rồi lên dốc là tới, tháp giữa có đồng hồ nhìn thấy được từ nhiều góc phố.
- Toạ độ
- 15.2976, -61.3857
Nhà thờ vừa dùng lại sau đợt trùng tu dài, và một số phần bên trong như kính màu, trần gỗ, sàn vẫn còn hoàn thiện, nên quý vị theo đúng các lối đã mở và chỉ dẫn của người coi nhà thờ. Lệ nơi thờ như thường: ăn mặc kín đáo, bỏ mũ, nói khẽ, không vào cung thánh và không xuống hầm mộ giám mục khi chưa được phép. Khi đang có thánh lễ, khách xem kiến trúc xin đứng ở cuối. Đừng tựa hay khắc lên các cột gỗ.
Những nơi gần đây trong thư viện
VIIĐóng Góp Cho Trang Này
Góp ảnh, thông tin hoặc video cho Nhà thờ chính tòa Đức Mẹ Fair Haven, Roseau
Contribute photos, information or video for Roseau CathedralThầy Ưng Khiêm mời cộng đồng cùng làm giàu trang này. Ảnh chụp tận nơi, một chi tiết lịch sử chưa được nhắc, một đoạn video ngắn: mọi đóng góp đều được đọc và trả lời.
Everyone is welcome to enrich this page: a photo you took, a detail the page misses, a short video. Every contribution is read and answered.
Chưa có đóng góp nào từ cộng đồng. Bạn có thể là người đầu tiên. No community contribution yet. You could be the first.
?Hỏi Đáp Nhanh
Nhà thờ chính tòa Roseau xây năm nào
Không có một năm duy nhất. Nhà thờ đầu tiên dựng năm 1730. Nhà thờ đá hiện nay dựng dần từ khoảng năm 1800: thân giữa xong năm 1839, hai gian bên khởi sự mở rộng từ tháng 12 năm 1845 theo loạt bài của giáo phận (trang giáo xứ ghi giai đoạn 1833 tới 1849), tháp giữa năm 1854, tháp đông năm 1879 và tháp tây năm 1916. Vì vậy các nguồn ghi niên đại là khoảng 1800 tới 1916.
Our Lady of Fair Haven nghĩa là gì
Là bản tiếng Anh của tên Pháp Notre Dame du Bon Port, tên mà nhà thờ đầu tiên ở Roseau được đặt vào đêm vọng Giáng Sinh năm 1730 theo trang giáo xứ. Bon port là bến tốt, bến bình an, nên có thể hiểu là Đức Mẹ Bến Lành, tước hiệu của những cộng đồng sống nhờ biển.
Nhà thờ chính tòa Roseau thuộc đạo nào
Đây là nhà thờ chính tòa Công Giáo Rôma của Giáo phận Roseau, giáo phận lập ngày 30 tháng 4 năm 1850 và là giáo phận duy nhất của Dominica. Nhà thờ dâng kính Đức Mẹ Maria với tước hiệu Fair Haven. Trong lòng nhà thờ có hầm mộ các giám mục.
Nhà thờ Roseau xây bằng vật liệu gì
Bằng đá núi lửa của chính đảo Dominica, cả mặt trong lẫn mặt ngoài, theo lối tân Gothic với vòm nhọn. Hai gian bên tựa trên những cột gỗ thiết mộc lớn chở từ làng Colihaut. Phần dưới các cửa sổ là cửa chớp gỗ để thông gió.
Nhà thờ chính tòa Roseau đã mở cửa lại chưa
Đã dùng lại từ ngày 25 tháng 7 năm 2024, nhân lễ tấn phong Giám mục Kendrick John Forbes, sau đợt trùng tu bắt đầu năm 2012. Chóp tháp mới xong ngày 31 tháng 3 năm 2024. Tới tháng 9 năm 2025 bên trong vẫn còn lắp lại kính màu, trần gỗ và lát sàn.