Quảng trường Place d'Armes nằm giữa phố cổ Cap-Haïtien, những dãy nhà hai tầng có ban công sắt và mái hiên sơn màu chạy quanh bốn phía. Ở một đầu quảng trường, một mặt tiền trắng có hàng cột và trán tường tam giác nhìn thẳng ra khoảng trống, phía sau nhô lên một mái vòm lớn. Buổi sáng, tiếng chuông vang ra tới các phố chung quanh, người đi lễ băng qua quảng trường, trẻ con chạy dưới bóng cây. Cảnh bình thường đến mức khó đoán ngôi nhà thờ này đã từng sập gần hết và phải chờ một thế kỷ mới đứng lại.
Đây là Nhà thờ chính tòa Đức Mẹ Lên Trời (Cathédrale Notre-Dame-de-l'Assomption du Cap-Haïtien), nhà thờ mẹ của Tổng giáo phận Cap-Haïtien, thuộc Công Giáo Rôma. Thư viện chọn nơi này làm đại diện duy nhất cho Haiti vì trên cùng một mảnh đất, giáo xứ đã có nhà thờ từ cuối thế kỷ 17, và câu chuyện ba thế kỷ cháy, sập rồi dựng lại của nó cho thấy rõ nhất sự bền bỉ của đời sống Công Giáo ở đất nước này. Người Haiti có đền thánh quốc gia riêng kính Đức Mẹ Hằng Cứu Giúp, bổn mạng cả nước, còn ở Cap-Haïtien, tước hiệu Đức Mẹ Lên Trời đã gắn với nhà thờ này liền ba thế kỷ.
IĐức Mẹ Lên Trời Và Ngai Tòa Miền Bắc
Nhà thờ thuộc Công Giáo Rôma, là tòa của vị tổng giám mục coi sóc Tổng giáo phận Cap-Haïtien ở miền bắc Haiti, theo gcatholic. Theo bài khảo cứu của Jean-Claude Bastien, tước hiệu Đức Mẹ Lên Trời (Notre-Dame de l'Assomption) có từ lễ làm phép ngôi nhà thờ xây đầu tiên, ngày 22 tháng 12 năm 1718. Suốt ba thế kỷ, dù nhà thờ bao lần đổi dáng, tước hiệu ấy chưa từng đổi.
Cap-Haïtien là thành phố lớn của miền bắc Haiti, thời Pháp mang tên Cap-Français. Theo danh sách lễ bổn mạng của các giáo xứ Haiti trên Potomitan, lễ Đức Mẹ Lên Trời ngày 15 tháng 8 là lễ bổn mạng của Cap-Haïtien.
Tín điều Đức Mẹ Lên Trời dạy rằng khi hoàn tất cuộc đời trần thế, Đức Maria được đưa về trời cả hồn lẫn xác. Tín điều được Giáo hội định năm 1950, nhưng lễ mừng Đức Mẹ Lên Trời đã có từ thời Giáo hội sơ khai, và ở những nơi chịu ảnh hưởng Công Giáo Pháp, tước hiệu này rất phổ biến. Ở nhà thờ, tượng và tranh Đức Mẹ là hình ảnh giúp người tín hữu hướng lòng về Người, không phải vật được thờ.
Nhiều người tưởng ngôi nhà thờ quý vị thấy hôm nay là công trình thời thuộc địa còn nguyên. Không phải. Theo Bastien, cơn động đất năm 1842 chỉ để lại vài bức tường ngoài gần phòng thánh. Phần lớn những gì đang đứng là công trình làm lại từ năm 1856, lòng nhà thờ làm phép năm 1878, mặt tiền với hàng cột và trán tường thì mới từ năm 1929. Đây là một ngôi nhà thờ có tuổi ba thế kỷ trên mảnh đất, nhưng thân hình của nó chủ yếu là của thế kỷ 19 và 20.
IIBa Thế Kỷ Cháy, Sập Và Dựng Lại
Lịch sử của nhà thờ là một chuỗi dài dựng rồi mất rồi dựng. Theo Bastien, trước năm 1710 đã có bốn đời nhà thờ gỗ nối nhau trên chỗ này. Rồi tới nhà thờ xây bằng đá, được làm lại nhiều lần vì sập, vì sét, vì bị thiêu rụi vào cuối thế kỷ 18 và đầu thế kỷ 19. Nặng nhất là cơn động đất năm 1842. Từ đó, công cuộc dựng lại kéo dài đúng một thế kỷ, qua tay nhiều linh mục và kiến trúc sư.
- Khoảng 1680Nhà thờ gỗ đầu tiênBastien ghi giáo xứ có nhà thờ gỗ đầu tiên khoảng năm 1680, gcatholic ghi năm 1670. Trước năm 1710 có bốn đời nhà thờ gỗ nối nhau.
- 1715 tới 1718Nhà thờ đá đầu tiênNgày 28 tháng 3 năm 1715 đặt đá móng, ngày 22 tháng 12 năm 1718 làm phép dưới tước hiệu Đức Mẹ Lên Trời, theo đồ án của cha Boutin.
- 1771 tới 1774Sập và dựng lạiCông trình xây lại khởi từ năm 1748 sập ngày 5 tháng 10 năm 1771 sau 23 năm làm. Năm 1774 dựng lại theo đồ án của kỹ sư Rabier, thánh lễ đầu tiên ngày 26 tháng 7 năm 1774.
- 1790Sét đánh cháy máiMái nhà thờ cháy vì sét, chỉ còn phần cung thánh. Cuối thế kỷ 18 và đầu thế kỷ 19 nhà thờ còn nhiều lần bị thiêu rụi.
- 1842Động đấtNgày 4 tháng 8 năm 1840 nhà thờ vừa được làm phép sau khi dựng lại. Chưa đầy hai năm sau, ngày 7 tháng 5 năm 1842, động đất phá sập gần hết. Từ 1844 tới 1878, nhà nguyện Thánh Giuse làm nhà thờ giáo xứ tạm.
- 1856 tới 1878Dựng lại gian giữaNăm 1856 bắt đầu dựng lại tường và cột gian giữa, năm 1863 có đồ án vòm của Elie Pradères. Ngày 14 tháng 4 năm 1878 làm phép phần đầu, gồm ba gian tới gian ngang.
- 1929Mặt tiền mớiCha Ferté cho sửa mặt tiền với trán tường và hàng cột mới, dáng mặt tiền quý vị thấy ngày nay.
- 1942Làm phép trọn vẹnNgày 7 tháng 5 năm 1942, đúng một trăm năm sau động đất, nhà thờ đã phục hồi trọn vẹn được làm phép.
Các mốc trên theo bài khảo cứu của Jean-Claude Bastien đăng trên villeducaphaitien.com, nguồn chi tiết nhất thư viện đã mở. Chỗ vênh nhau là năm có nhà thờ gỗ đầu tiên: gcatholic ghi năm dựng là 1670, Bastien ghi khoảng 1680. Hai con số cách nhau một thập niên và đều là mốc ước lượng cho một công trình gỗ không còn dấu vết, nên thư viện ghi cả hai.
Về danh hiệu di sản, thư viện chưa tìm được nguồn đã mở xác nhận nhà thờ được xếp hạng di sản quốc gia Haiti, nên không ghi danh hiệu nào. Bài cũng không kể các biến cố sau năm 1942, vì phạm vi của thư viện là lịch sử xây dựng và đời sống tôn giáo.
IIIVòm Lớn, Ba Gian Và Mặt Tiền Hàng Cột
Ngôi nhà thờ hôm nay là kết quả của nhiều lớp đồ án chồng lên nhau. Thân nhà thờ có ba gian chạy dọc tới gian ngang, dựng lại từ năm 1856 trên phần móng và tường cũ còn sót. Trên chỗ giao nhau là mái vòm lớn theo đồ án năm 1863 của Elie Pradères, hình khối nhìn thấy từ xa trên mái phố cổ. Mặt tiền trắng với hàng cột và trán tường tam giác theo lối tân cổ điển là phần mới nhất, sửa năm 1929 dưới thời cha Ferté, theo Bastien.
Vì dựng qua nhiều thời, nhà thờ không mang một lối kiến trúc thuần nhất. Nhìn kỹ, quý vị sẽ thấy mặt tiền cổ điển nghiêm, vòm tròn nặng, còn lòng nhà thờ thoáng rộng theo nhu cầu của một giáo xứ đông người. Cùng đảo Hispaniola, ngôi nhà thờ chính tòa cổ nhất châu Mỹ nằm ở phía đông đảo, bài Nhà thờ chính tòa Santa María la Menor, Santo Domingo.
Đồ án vòm năm 1863 của Elie Pradères (Bastien), trên chỗ giao nhau của gian giữa và gian ngang, là khối cao nhất của nhà thờ.
Trán tường tam giác và hàng cột mới do cha Ferté cho sửa, mở thẳng ra quảng trường Place d'Armes.
Ba gian tới gian ngang được làm phép ngày 14 tháng 4 năm 1878, là phần đầu tiên dùng lại được sau động đất.
Theo Bastien, sau động đất năm 1842 chỉ còn đứng mấy bức tường ngoài ở phía gần phòng thánh, dấu tích cổ nhất của nhà thờ.
| Đời nhà thờ | Người đồ án hoặc chủ trì | Mốc |
|---|---|---|
| Nhà thờ đá đầu tiên | Cha Boutin | Làm phép 22 tháng 12 năm 1718 |
| Nhà thờ dựng lại | Kỹ sư Rabier | Thánh lễ đầu tiên 26 tháng 7 năm 1774 |
| Nhà thờ trước động đất | Kiến trúc sư Besse | Làm phép 4 tháng 8 năm 1840 |
| Vòm lớn | Elie Pradères | Đồ án năm 1863 |
| Mặt tiền | Cha Ferté | Sửa năm 1929 |
IVThế Đất Và Hướng
Người Công Giáo Haiti không chọn đất dựng nhà thờ theo phong thủy, vì Công Giáo không có môn ấy. Theo lệ phụng vụ lâu đời, nhà thờ ưa quay cung thánh về phía đông, nhưng ở các thành phố thời thuộc địa Pháp và Tây Ban Nha ở vùng Caribe, nhà thờ lớn thường đặt ở một cạnh của quảng trường chính, mặt tiền mở ra quảng trường, và chính quảng trường quyết định hướng công trình. Nhà thờ Cap-Haïtien đứng đúng như vậy bên Place d'Armes. Phần đọc dưới đây là của thư viện, theo lối phong thủy cổ truyền người Việt, chỉ làm chỗ đối chiếu cho bạn đọc, không có trong tư liệu của Tổng giáo phận.
Đọc trước hết là núi và biển. Cap-Haïtien nằm trên bờ biển phía bắc Haiti, phố cổ trải trên dải đất bằng hẹp giữa sườn núi xanh phía sau và mặt vịnh phía trước. Đây là bố cục người Việt quen gọi là tựa sơn hướng thủy: lưng có núi làm chỗ dựa, mặt có nước làm minh đường. Nhà thờ nằm giữa dải đất ấy, không sát núi mà cũng không sát nước.
Thứ hai là minh đường gần. Quảng trường Place d'Armes trước mặt tiền là khoảng sân vuông, bằng, có cây xanh, bốn phía nhà cửa bao quanh. Theo lối cổ truyền, một khoảng trống phẳng được vây kín trước cửa là minh đường giữ khí, và đây là minh đường gần, còn vịnh biển xa hơn là minh đường ngoài. Sự trùng khớp ấy đến từ lối quy hoạch quảng trường của thành phố thời thuộc địa, không phải từ tính toán phong thủy.
Thứ ba là địa khí động. Vùng đất này nằm gần những đứt gãy của vỏ trái đất, và cơn động đất năm 1842 là dấu rõ nhất. Người xưa xem đất cho rằng đất hay rung chuyển là đất khí chưa yên, công trình dựng ở đó cần nền vững, tường dày, và cần được dựng lại mỗi khi hư. Nhìn theo cách ấy, một trăm năm kiên nhẫn dựng lại nhà thờ là câu trả lời của con người trước thế đất. Thư viện ghi các nhận xét này để quý vị đối chiếu, không phải để gán cho người dựng.
VLễ Đức Mẹ Lên Trời Ngày Mười Lăm Tháng Tám
Nhà thờ theo lịch phụng vụ Công Giáo, tính theo dương lịch. Lễ lớn nhất ở đây là lễ Đức Mẹ Lên Trời ngày 15 tháng 8, lễ bổn mạng của nhà thờ và của thành phố Cap-Haïtien theo danh sách lễ bổn mạng trên Potomitan. Bảng chỉ ghi ngày, không ghi giờ.
| Ngày | Theo lịch nào | Lễ | Nội dung |
|---|---|---|---|
| 15 tháng 8 | Lịch phụng vụ Công Giáo, dương lịch | Lễ Đức Mẹ Lên Trời | Lễ bổn mạng của nhà thờ chính tòa và của Cap-Haïtien (Potomitan), ngày lớn nhất trong năm của nhà thờ. |
| 27 tháng 6 | Lịch phụng vụ Công Giáo tại Haiti, dương lịch | Lễ Đức Mẹ Hằng Cứu Giúp | Lễ của Đức Mẹ bổn mạng Haiti. Theo Haiti-Référence, Haiti được dâng cho Đức Mẹ Hằng Cứu Giúp ngày 8 tháng 12 năm 1942. Các giáo xứ khắp nước cùng mừng. |
| 7 tháng 5 | Dương lịch, ngày riêng của nhà thờ | Ngày nhớ động đất và ngày làm phép | Ngày động đất năm 1842 và cũng là ngày làm phép nhà thờ trọn vẹn năm 1942 (Bastien). Nguồn đã mở không ghi đây là lễ cố định hằng năm. |
| Tuần Thánh và Phục Sinh | Lịch phụng vụ Công Giáo, ngày đổi theo năm | Đỉnh cao năm phụng vụ | Các nghi lễ Tuần Thánh của Tổng giáo phận, ngày tính theo lễ Phục Sinh từng năm. |
| 25 tháng 12 | Lịch phụng vụ Công Giáo, dương lịch | Lễ Giáng Sinh | Lễ trọng của năm phụng vụ, đi trước là bốn tuần Mùa Vọng. |
Cùng tước hiệu Đức Mẹ Lên Trời, quý vị có thể đọc bài Nhà thờ chính tòa Zagreb ở châu Âu và Nhà thờ chính tòa León, Nicaragua ở Trung Mỹ. Thư viện chưa tìm được nguồn về sinh hoạt riêng của người Việt tại nhà thờ này, nên không ghi.
VINơi Chốn Và Đường Tới
- Địa chỉ
- Place d'Armes, Cap-Haïtien, Nord
- Đường tới
- Nhà thờ đứng bên quảng trường Place d'Armes, giữa phố cổ Cap-Haïtien, tỉnh Nord, miền bắc Haiti, đi bộ được từ các phố ven biển của thành phố.
- Toạ độ
- 19.7611, -72.2008
Đây là nhà thờ chính tòa đang có phụng vụ, là nơi người Công Giáo Cap-Haïtien đi lễ hằng ngày. Lệ thường được nhắc: ăn mặc kín đáo, bỏ mũ, giữ im lặng trong lòng nhà thờ, không đi vào cung thánh. Khi đang có thánh lễ, khách chỉ xem kiến trúc xin đứng ở cuối nhà thờ. Muốn chụp mặt tiền và vòm lớn, quý vị đứng từ phía bên kia quảng trường Place d'Armes.
Những nơi gần đây trong thư viện
VIIĐóng Góp Cho Trang Này
Góp ảnh, thông tin hoặc video cho Nhà thờ chính tòa Đức Mẹ Lên Trời, Cap-Haïtien
Contribute photos, information or video for Our Lady of the Assumption Cathedral, Cap-HaïtienThầy Ưng Khiêm mời cộng đồng cùng làm giàu trang này. Ảnh chụp tận nơi, một chi tiết lịch sử chưa được nhắc, một đoạn video ngắn: mọi đóng góp đều được đọc và trả lời.
Everyone is welcome to enrich this page: a photo you took, a detail the page misses, a short video. Every contribution is read and answered.
Chưa có đóng góp nào từ cộng đồng. Bạn có thể là người đầu tiên. No community contribution yet. You could be the first.
?Hỏi Đáp Nhanh
Nhà thờ chính tòa Cap-Haïtien thờ ai
Nhà thờ thuộc Công Giáo Rôma, là nhà thờ chính tòa Tổng giáo phận Cap-Haïtien, dâng kính Đức Mẹ Lên Trời từ lễ làm phép ngày 22 tháng 12 năm 1718. Lễ bổn mạng là ngày 15 tháng 8, cũng là lễ bổn mạng của thành phố Cap-Haïtien.
Nhà thờ Cap-Haïtien xây năm nào
Trên chỗ này đã có nhà thờ gỗ từ cuối thế kỷ 17, gcatholic ghi năm 1670, Bastien ghi khoảng 1680. Nhà thờ đá đầu tiên đặt móng năm 1715, làm phép năm 1718. Ngôi nhà thờ hiện nay được dựng lại từ năm 1856 sau động đất, làm phép phần đầu năm 1878 và làm phép trọn vẹn năm 1942.
Động đất năm 1842 ở Cap-Haïtien làm hư nhà thờ ra sao
Theo Jean-Claude Bastien, cơn động đất ngày 7 tháng 5 năm 1842 phá sập gần hết nhà thờ vừa làm phép năm 1840, chỉ còn vài bức tường ngoài gần phòng thánh. Từ 1844 tới 1878, nhà nguyện Thánh Giuse phải làm nhà thờ giáo xứ tạm trong lúc dựng lại.
Vì sao nhà thờ Cap-Haïtien mất một trăm năm mới dựng lại
Việc dựng lại đi từng phần: tường và cột gian giữa từ năm 1856, đồ án vòm năm 1863, ba gian được làm phép năm 1878, mặt tiền mới năm 1929. Tới ngày 7 tháng 5 năm 1942, đúng một trăm năm sau động đất, nhà thờ trọn vẹn mới được làm phép.
Bổn mạng của Haiti là ai
Theo Haiti-Référence, Haiti được dâng cho Đức Mẹ Hằng Cứu Giúp ngày 8 tháng 12 năm 1942, lễ kính ngày 27 tháng 6. Riêng nhà thờ chính tòa Cap-Haïtien mang tước hiệu Đức Mẹ Lên Trời, lễ ngày 15 tháng 8, và cả hai lễ đều được mừng ở đây.