Từ quảng trường trung tâm Zagreb đi bộ vài phút lên phía bắc, con dốc thoải đưa quý vị lên đồi Kaptol. Tới khoảng sân rộng ở đỉnh đồi, một mặt tiền đá sáng màu hiện ra, cửa chính vòm nhọn chồng nhiều lớp, hai ngọn tháp nhọn mảnh khảnh vươn lên phía trên với những ô cửa hẹp và chóp đá chạm lỗ. Trước mặt tiền là cột đá cao đỡ tượng Đức Mẹ mạ vàng, bốn góc có bốn thiên thần. Người dân Zagreb gọi gọn nơi này là Katedrala, nhà thờ chính tòa, như thể thành phố chỉ có một.
Tên đầy đủ là Nhà thờ chính tòa Đức Mẹ Lên Trời và hai thánh Stêphanô, Ladislaô (Katedrala Uznesenja Blažene Djevice Marije i svetih Stjepana i Ladislava). Thư viện chọn nơi này làm đại diện duy nhất cho Croatia vì đời sống đạo của phần đông người Croatia là Công Giáo, và nơi đây là nhà thờ mẹ của giáo phận ở chính thủ đô, có lịch sử nối liền từ năm 1094. Hơn chín thế kỷ, các lễ lớn của Tổng giáo phận đều quy về ngôi nhà thờ trên đồi này.
INhà Thờ Mẹ, Tước Hiệu Và Ba Vị Bổn Mạng
Nhà thờ thuộc Công Giáo Rôma, là nhà thờ chính tòa của Tổng giáo phận Zagreb, tức nơi đặt ngai tòa (cathedra) của vị tổng giám mục. Theo Visit Zagreb, nhà thờ dâng kính Đức Mẹ Lên Trời cùng hai thánh vương Stêphanô (Stjepan, István) và Ladislaô (Ladislav, László), trước kia từng được gọi là Nhà thờ Thánh Stêphanô. Infozagreb ghi rõ hơn thứ bậc: Đức Mẹ Lên Trời là tước hiệu chính, Thánh Stêphanô vua Hungary là tước hiệu phụ.
Ba vị bổn mạng ấy cho thấy lớp lịch sử của nhà thờ. Đức Mẹ Lên Trời là tước hiệu phổ biến bậc nhất của các nhà thờ chính tòa Công Giáo. Thánh Stêphanô là vị vua đầu tiên theo đạo Kitô của Hungary. Thánh Ladislaô, người mà Tổng giáo phận tôn là vị sáng lập, sống khoảng năm 1040 tới 1095 theo Infozagreb, và giáo phận Zagreb được lập năm 1094 dưới thời ông. Quý vị muốn đọc về dòng Biển Đức nghìn năm gắn với Thánh Stêphanô có thể xem bài Đại tu viện Pannonhalma.
Đức Mẹ Lên Trời là tín điều Công Giáo dạy rằng khi kết thúc cuộc đời trần thế, Đức Maria được đưa về trời cả hồn lẫn xác. Lễ kính mừng rơi vào ngày 15 tháng 8, cũng là lễ bổn mạng của nhà thờ này. Người Croatia gọi ngày ấy là Velika Gospa, Lễ Đức Bà Cả. Việc tôn kính các thánh, kể cả các thánh vương, trong Công Giáo không phải là thờ người, mà là kính nhớ những đời sống được coi là mẫu mực đức tin và xin các ngài chuyển cầu.
Nhiều người thấy đôi tháp nhọn và lối vòm Gothic thì tưởng đây là nguyên dáng nhà thờ thời trung đại. Thật ra hai ngọn tháp và phần lớn những gì quý vị nhìn thấy ở mặt ngoài là công trình trùng tu Tân Gothic từ sau năm 1880 tới 1902. Cái cũ nghìn năm của nơi này nằm ở giáo phận, ở vị trí trên đồi Kaptol, ở kho đồ thánh, hơn là ở hai ngọn tháp.
IITừ Giáo Phận Năm 1094 Tới Công Trình Tân Gothic
Lịch sử của nhà thờ là lịch sử của ba lần dựng. Ngôi đầu tiên ra đời sau khi giáo phận được lập, ngôi thứ hai là nhà thờ Gothic dựng lại từ cuối thế kỷ 13, ngôi thứ ba là dáng Tân Gothic mà thành phố thấy từ đầu thế kỷ 20. Mỗi lần dựng lại đều đến sau một lần hư hại lớn. Những mốc dưới đây theo Infozagreb, Visit Zagreb và Croatia Week.
- 1094Lập giáo phận ZagrebGiáo phận được lập dưới thời Thánh Ladislaô. Năm 1994 Tổng giáo phận mừng 900 năm thành lập.
- 1217Thánh hiến nhà thờ đầu tiênNgôi nhà thờ khởi dựng sau thời Thánh Ladislaô được thánh hiến năm 1217, theo Infozagreb.
- Từ 1263Dựng lại theo lối GothicSau khi nhà thờ bị hư hại nặng giữa thế kỷ 13, giám mục Timotej cho dựng lại. Phần cung thánh Gothic hôm nay có gốc từ công cuộc này.
- 1855Lắp đàn ống WalckerHãng Walcker lắp cây đàn ống lớn, nay là tài sản văn hóa được Bộ Văn hóa Croatia bảo vệ theo Visit Zagreb.
- 1880Động đấtĐộng đất làm nhà thờ hư hại nặng. Visit Zagreb ghi chiếc đồng hồ trong nhà thờ còn dừng ở 7 giờ 03, lúc động đất xảy ra.
- 1880 tới 1902Trùng tu Tân GothicKiến trúc sư Hermann Bollé, học trò của Friedrich Schmidt, chủ trì trùng tu toàn bộ theo lối Tân Gothic, dựng đôi tháp nhọn, xong năm 1902.
- 2020Động đất và trùng tu mớiĐộng đất tháng 3 năm 2020 làm hư hại tháp. Theo Croatia Week, khoảng 4.000 khối đá tháp được tháo xuống, quét hình và đánh số để dựng lại.
Về người thầy của Bollé: Friedrich Schmidt là kiến trúc sư từng làm việc lâu năm tại Nhà thờ chính tòa Thánh Stêphanô ở Viên, nên nhà thờ Zagreb mang dấu của trường phái Gothic Trung Âu ấy. Quý vị có thể đọc bài Nhà thờ chính tòa Thánh Stêphanô, Viên. Cùng thời ấy, cả châu Âu đang sống trong làn sóng hoàn tất và phục dựng nhà thờ Gothic, mà điển hình là Nhà thờ chính tòa Cologne xong năm 1880, đúng năm Zagreb gặp động đất.
Có một chỗ nguồn vênh về chiều cao đôi tháp. Infozagreb ghi khoảng 105 mét, Visit Zagreb và Croatia Week ghi 108 mét. Croatia Week còn ghi sau lần hư hại năm 2020, phần tháp được hạ xuống còn 73,6 mét trong lúc chờ dựng lại. Thư viện dùng cách nói khoảng 105 tới 108 mét cho chiều cao trước năm 2020, và theo các nguồn trên, đây từng là công trình cao nhất Croatia.
IIITân Gothic Phía Đông Nam Dãy Alps
Infozagreb gọi nhà thờ là công trình Tân Gothic tiêu biểu nhất ở vùng phía đông nam dãy Alps. Bollé giữ lại cung thánh Gothic cũ và phục dựng phần còn lại theo lối Gothic đã được hệ thống hóa ở thế kỷ 19: mặt tiền phía tây có cửa vòm nhọn nhiều lớp, đôi tháp nhọn hai bên, thân nhà thờ ba gian với vòm đá gân chéo. Nhìn từ xa, hai ngọn tháp là dấu nhận của cả thành phố, đứng trên đồi Kaptol và thấy được từ nhiều khu phố.
Bên trong, điều đáng dừng lại không nằm ở chiều cao mà ở các lớp hiện vật. Theo Infozagreb, nhà thờ giữ những ô kính màu cổ nhất Croatia, bàn thờ chính Tân Gothic, các bàn thờ đá cẩm thạch Baroque, và một kho đồ thánh gồm những món từ thế kỷ 11 tới thế kỷ 19.
Dựng trong đợt trùng tu 1880 tới 1902, cao khoảng 105 tới 108 mét tùy nguồn. Hư hại trong động đất năm 2020 và đang được dựng lại từng khối đá.
Lắp năm 1855. Infozagreb ghi ba bàn phím tay và 53 âm sắc, Visit Zagreb ghi hơn 6.000 ống và 78 âm sắc. Chỗ vênh có thể do hai nguồn ghi ở hai thời điểm đàn đã được mở rộng, nhưng các nguồn không nói rõ.
Infozagreb ghi đây là những ô kính màu cổ nhất Croatia, do tổng giám mục Haulik đặt làm cho cung thánh ở thế kỷ 19.
Theo HKM, có một bàn thờ Tân Gothic tạc tượng các thánh Stêphanô, Ladislaô và Êmericô (Emerik), các tấm tranh kể đời Thánh Ladislaô và việc lập giáo phận.
Trong phòng thánh có một bức tranh ba tấm được gán cho Albrecht Dürer, theo Infozagreb. Chữ gán cho cho thấy tác giả chưa được xác định chắc chắn.
Giữ đồ thánh từ thế kỷ 11 tới 19. HKM ghi trong kho có một áo choàng được coi là của vua Ladislaô, về sau sửa thành áo lễ.
Chiếc đồng hồ dừng ở 7 giờ 03 thường được kể như một chuyện lạ. Theo Visit Zagreb, đó đơn giản là chiếc đồng hồ đã ngừng chạy đúng lúc động đất năm 1880 và được giữ nguyên như một chứng tích. Nó không mang ý nghĩa phụng vụ nào, chỉ là một cách nhà thờ nhớ lại ngày đã buộc nó phải dựng lại mình.
| Hạng mục | Số liệu | Nguồn |
|---|---|---|
| Chiều cao tháp trước 2020 | Khoảng 105 m hoặc 108 m | Infozagreb ghi khoảng 105 m, Visit Zagreb và Croatia Week ghi 108 m |
| Chiều cao tháp sau khi hạ | 73,6 m | Croatia Week |
| Khối đá tháp được tháo | Khoảng 4.000 khối | Croatia Week |
| Đàn ống | 53 hoặc 78 âm sắc | Infozagreb ghi 53, Visit Zagreb ghi 78 và hơn 6.000 ống |
| Hoàn tất trùng tu Tân Gothic | 1902 | Infozagreb |
IVThế Đất Và Hướng
Xin nói trước cho rõ: Công Giáo không có giáo lý phong thủy, và khi các giám mục Zagreb dựng nhà thờ trên đồi Kaptol, họ theo luật riêng của phụng vụ Kitô Giáo: cung thánh và bàn thờ chính đặt ở phía đông, hướng mặt trời mọc, để nhắc tới Chúa Phục Sinh, còn cửa chính và đôi tháp mở về phía tây. Mặt tiền nhà thờ Zagreb nhìn ra khoảng sân Kaptol phía tây đúng theo lệ ấy. Phần viết tiếp theo là lối đọc riêng của thư viện, theo con mắt phong thủy cổ truyền của người Việt, đặt ra để bạn đọc có chỗ so sánh. Không có tư liệu nào của nhà thờ nói tới những điều này.
Nhìn bằng lối Việt, cái đầu tiên là thế tựa lưng. Zagreb nằm dưới chân núi Medvednica ở phía bắc, còn sông Sava chảy ngang qua phía nam thành phố. Núi cao ở sau lưng, sông lớn chảy ngang ở trước mặt, đó là dáng mà sách xưa gọi là bối sơn diện thủy, dáng đất quen thuộc của nhiều kinh thành phương Đông. Đồi Kaptol là một nhánh đất thấp đổ xuống từ chân núi ấy.
Thứ hai là đôi đồi. Thành phố cổ gồm hai đồi đứng cạnh nhau: Kaptol, nơi của giáo phận, và Gradec, nơi của phố thị. Theo lối cổ truyền, hai gò đất kề nhau có thể đọc như thế tả hữu bao lấy khoảng trũng ở giữa, nơi khí tụ lại. Ở đây khoảng trũng ấy thành chợ và quảng trường, trung tâm sinh hoạt của thành phố từ lâu đời.
Thứ ba là hướng. Vì luật phụng vụ, lưng cung thánh quay về đông, mặt tiền nhìn về tây. Theo lối Việt vốn chuộng cửa chính mở về phía nam hay phía có nước, hướng ấy không phải hướng được chọn. Hai hệ quy ước này sinh ra từ những lý do khác nhau, thư viện ghi lại chỗ khác biệt để quý vị thấy, không để so hơn kém.
Cuối cùng là song phong. Đôi tháp nhọn cao vượt mái nhà quanh đồi, làm thành dáng hai đỉnh kèm giữ mà sách phong thủy quý. Đó là quy ước của mặt tiền nhà thờ Gothic châu Âu, sự trùng hình với một khái niệm Á Đông chỉ là trùng hình.
VLễ Đức Mẹ Lên Trời Và Ngày Kính Vị Sáng Lập
Nhà thờ theo lịch phụng vụ chung của Giáo hội Công Giáo Rôma, tính theo dương lịch, cùng những ngày riêng của Tổng giáo phận Zagreb. Lễ lớn nhất của riêng nơi này là lễ bổn mạng Đức Mẹ Lên Trời ngày 15 tháng 8. Ngày riêng đáng chú ý thứ hai là lễ Thánh Ladislaô ngày 27 tháng 6, được HKM ghi là ngày Tổng giáo phận mừng vị sáng lập và bổn mạng của mình. Bảng chỉ ghi ngày, không ghi giờ.
| Ngày | Theo lịch nào | Lễ | Nội dung |
|---|---|---|---|
| 15 tháng 8 | Lịch phụng vụ Công Giáo, dương lịch | Lễ Đức Mẹ Lên Trời (Velika Gospa) | Lễ bổn mạng của nhà thờ chính tòa theo tước hiệu chính. Là ngày lễ trọng của Công Giáo toàn cầu. |
| 27 tháng 6 | Lịch riêng Tổng giáo phận Zagreb | Lễ Thánh Ladislaô | Tổng giáo phận mừng vị sáng lập giáo phận năm 1094 và bổn mạng của mình, theo HKM. |
| 16 tháng 8 | Lịch chung Rôma | Lễ Thánh Stêphanô vua Hungary | Kính vị thánh là tước hiệu phụ của nhà thờ. Tại Hungary lễ này mừng vào ngày 20 tháng 8. |
| Mùa Vọng và Giáng Sinh | Lịch phụng vụ Công Giáo | Chuẩn bị và mừng Chúa giáng sinh | Các thánh lễ lớn do tổng giám mục chủ sự trong đêm Giáng Sinh. |
| Tuần Thánh và Phục Sinh | Lịch phụng vụ Công Giáo, ngày thay đổi theo năm | Đỉnh cao của năm phụng vụ | Có thánh lễ Dầu cho cả Tổng giáo phận và các nghi lễ Tam Nhật Vượt Qua. |
Về người Việt tại Zagreb: thư viện chưa tìm được nguồn đã mở về sinh hoạt hay thánh lễ tiếng Việt tại nhà thờ này, nên không ghi thêm.
VINơi Chốn Và Đường Tới
- Địa chỉ
- Kaptol 31, 10000 Zagreb
- Đường tới
- Nhà thờ ở số 31 phố Kaptol, trên đồi Kaptol, cách quảng trường trung tâm Zagreb vài phút đi bộ lên phía bắc, ngay trên khu chợ Dolac.
- Toạ độ
- 45.8144, 15.9797
Đây là nhà thờ chính tòa đang cử hành phụng vụ, lệ của nơi thờ tự là lệ phải theo. Ăn mặc kín vai và gối, nam giới bỏ mũ, giữ im lặng trong lòng nhà thờ. Khi đang có thánh lễ, khách chỉ đến xem kiến trúc xin đứng phía sau, không đi lên gần bàn thờ. Trong thời gian trùng tu sau động đất, một số phần của nhà thờ có thể được rào lại, quý vị theo chỉ dẫn tại chỗ.
Những nơi gần đây trong thư viện
VIIĐóng Góp Cho Trang Này
Góp ảnh, thông tin hoặc video cho Nhà thờ chính tòa Đức Mẹ Lên Trời, Zagreb
Contribute photos, information or video for Zagreb CathedralThầy Ưng Khiêm mời cộng đồng cùng làm giàu trang này. Ảnh chụp tận nơi, một chi tiết lịch sử chưa được nhắc, một đoạn video ngắn: mọi đóng góp đều được đọc và trả lời.
Everyone is welcome to enrich this page: a photo you took, a detail the page misses, a short video. Every contribution is read and answered.
Chưa có đóng góp nào từ cộng đồng. Bạn có thể là người đầu tiên. No community contribution yet. You could be the first.
?Hỏi Đáp Nhanh
Nhà thờ chính tòa Zagreb tên đầy đủ là gì
Là Nhà thờ chính tòa Đức Mẹ Lên Trời và hai thánh Stêphanô, Ladislaô. Theo Infozagreb, Đức Mẹ Lên Trời là tước hiệu chính, Thánh Stêphanô vua Hungary là tước hiệu phụ. Trước kia người ta gọi đây là Nhà thờ Thánh Stêphanô. Người dân Zagreb gọi gọn là Katedrala.
Nhà thờ chính tòa Zagreb cao bao nhiêu mét
Trước năm 2020, đôi tháp cao khoảng 105 tới 108 mét tùy nguồn: Infozagreb ghi khoảng 105 mét, Visit Zagreb và Croatia Week ghi 108 mét, và đây từng là công trình cao nhất Croatia. Sau động đất năm 2020 phần tháp được hạ xuống còn 73,6 mét theo Croatia Week để dựng lại.
Nhà thờ Zagreb xây năm nào
Giáo phận Zagreb lập năm 1094, nhà thờ đầu tiên được thánh hiến năm 1217. Nhà thờ Gothic được khởi dựng lại dưới thời giám mục Timotej (1263 tới 1287) và còn xây tiếp nhiều thế kỷ. Dáng hiện nay là kết quả trùng tu Tân Gothic sau động đất năm 1880 do Hermann Bollé chủ trì, xong năm 1902.
Vì sao đồng hồ trong nhà thờ Zagreb dừng ở 7 giờ 03
Theo Visit Zagreb, chiếc đồng hồ ngừng chạy đúng lúc động đất năm 1880 và được giữ nguyên như một chứng tích. Chính lần động đất ấy dẫn tới cuộc trùng tu Tân Gothic kéo dài tới năm 1902, cho nhà thờ dáng đôi tháp nhọn mà người ta thấy ngày nay.
Lễ lớn nhất ở nhà thờ chính tòa Zagreb là lễ gì
Là lễ Đức Mẹ Lên Trời ngày 15 tháng 8, lễ bổn mạng theo tước hiệu chính của nhà thờ, tính theo lịch phụng vụ Công Giáo. Ngoài ra ngày 27 tháng 6 Tổng giáo phận mừng Thánh Ladislaô, người được tôn là vị sáng lập giáo phận năm 1094.