Nằm ở trung tâm bờ biển lịch sử Dalmatia của Cộng hòa Croatia, nơi dòng sông Krka màu ngọc bích đổ vào vịnh biển kín gió nối thông ra biển Adriatic qua eo biển hẹp Thánh Antôn, thành phố cổ Šibenik tự hào là đô thị duy nhất bên bờ biển phía đông Adriatic được chính người Croatia khai sinh từ thời trung cổ (nhắc tới lần đầu trong sắc chỉ của Vua Petar Krešimir IV vào lễ Giáng Sinh năm 1066) chứ không phải bắt nguồn từ các thuộc địa Hy Lạp hay La Mã. Ngay tại quảng trường trung tâm lát đá cẩm thạch sáng bóng nhìn thẳng ra bờ vịnh, dưới chân pháo đài cổ Thánh Michael là một công trình kiến trúc tỏa sáng màu trắng ngà dưới nắng Địa Trung Hải: Nhà thờ chính tòa Thánh Giacôbê tại Šibenik (tiếng Croatia gọi là Katedrala svetog Jakova u Šibeniku).
Trong kho tàng kiến trúc Công giáo toàn cầu và danh mục Di sản Thế giới của UNESCO, nếu Vương cung thánh đường Euphrasius tại Poreč ở miền bắc đại diện cho nghệ thuật khảm vàng thế kỷ 6 và Đền thánh quốc gia Đức Mẹ Marija Bistrica đại diện cho truyền thống hành hương Thánh Mẫu vùng nội địa, thì Nhà thờ chính tòa Thánh Giacôbê tại Šibenik chính là đỉnh cao chói lọi nhất của nghệ thuật xây dựng và điêu khắc đá thời kỳ chuyển giao từ Hậu kỳ Gothic sang Phục Hưng vào thế kỷ 15 và đầu thế kỷ 16. Điều làm nên sự kinh ngạc của giới kiến trúc sư suốt năm thế kỷ qua là toàn bộ ngôi đại thánh đường dài 38 mét, cao 32 mét này (kể cả phần mái vòm bán trụ và tháp vòm bát giác trên cao) được lắp ghép hoàn toàn từ những phiến đá vôi nguyên khối khớp mộng vào nhau mà không hề sử dụng một viên gạch nung hay một thanh xà gỗ nào.
IThánh Tông Đồ Giacôbê Tiền, Giấc Mơ Lập Giáo Phận Năm 1298 Và Diềm Đá Bảy Mươi Mốt Khuôn Mặt Cư Dân Thế Kỷ 15
Ngôi nhà thờ chính tòa của thành phố Šibenik được cung hiến cho Thánh Tông đồ Giacôbê Tiền (tiếng Croatia là Sveti Jakov stariji, tiếng Anh là Saint James the Greater), con của ông Dêbêđê và là anh ruột của Thánh Gioan Tông đồ. Trong truyền thống Kitô giáo, Thánh Giacôbê Tiền là một trong ba môn đệ thân tín nhất được Chúa Giêsu cho chứng kiến cuộc Biến Hình trên núi Tabor và cơn hấp hối tại vườn Cây Dầu, đồng thời là vị tông đồ đầu tiên chịu phúc tử đạo tại Giêrusalem vào năm 44 Công nguyên và được tôn kính trên toàn châu Âu tại đại thánh địa Santiago de Compostela (Tây Ban Nha) như vị thánh bổn mạng của những người hành hương và người đi biển.
Tại Šibenik, lòng sùng kính Thánh Giacôbê gắn liền với cuộc đấu tranh bền bỉ suốt nhiều thế kỷ của cư dân địa phương để khẳng định quyền tự chủ tinh thần và đô thị. Ngay từ thế kỷ 12, tại chính quảng trường ven biển này đã có một ngôi nhà thờ giáo xứ nhỏ hơn mang tên Thánh Giacôbê. Đến ngày 1 tháng 5 năm 1298, Đức Giáo hoàng Bônifaciô VIII đã ban hành sắc chỉ Sacrosancta Romana Ecclesia chính thức thiết lập Giáo phận Šibenik (Šibenska biskupija) tách khỏi Giáo phận Trogir, đồng thời nâng thành phố Šibenik lên hàng đô thị tự trị (civitas) và nâng nhà thờ Thánh Giacôbê lên bậc Nhà thờ chính tòa.
Mặc dù Tổng lãnh thiên thần Michael (Sveti Mihovil) là vị thánh bảo trợ quân sự của toàn thành phố Šibenik từ thời các vị vua Croatia trung cổ, người dân và kinh sĩ đoàn Šibenik khi quyết định xây dựng ngôi đại thánh đường mới vào năm 1402 (và đặt đá móng ngày 9 tháng 4 năm 1431) vẫn kiên quyết giữ nguyên tước hiệu cung hiến cho Thánh Tông đồ Giacôbê. Hình tượng vị đại tông đồ tay cầm gậy hành hương và cuộn Kinh Thánh hiện diện ở những vị trí tôn quý nhất của nhà thờ: ngài đứng bên cạnh Chúa Kitô trên cổng chính phía tây, ngự trong bức phù điêu trên bàn thờ và đặc biệt là pho tượng đá Thánh Giacôbê kích thước lớn do đại kiến trúc sư Nikola Firentinac tạc đặt ngay trên đỉnh mái vòm phía đông bên cạnh tượng Tổng lãnh thiên thần Michael và Thánh sử Máccô, nhìn ra biển Adriatic để chúc lành cho những đoàn thuyền ra khơi.
Nếu các nhà thờ thời trung cổ châu Âu thường chỉ chạm khắc hình ảnh vua chúa, giám mục, các vị thánh hoặc các sinh vật thần thoại trên tường ngoài, thì tại Nhà thờ chính tòa Thánh Giacôbê ở Šibenik, đại danh sư Juraj Dalmatinac (người gốc Zadar, tên tiếng Ý là Giorgio da Sebenico hoặc Giorgio Orsini, khoảng 1410 tới 1473) đã thực hiện một cuộc cách mạng chủ nghĩa nhân văn (Humanism) vô tiền khoáng hậu vào năm 1441 tới 1443. Chạy dọc theo gờ tường bên ngoài của ba vòm hậu cung phía đông ở tầm mắt người đi bộ là một diềm đá chạm nổi gồm 71 bức tượng đầu người bằng đá vôi kích thước thật (cùng với 3 chiếc đầu sư tử).
Không có bất kỳ khuôn mặt nào trong số 71 bức chân dung ấy giống khuôn mặt nào: đó là những thủy thủ già râu tóc xồm xoàm dạn dày sương gió, những thương nhân đội mũ kiểu Venice, những người thợ đục đá, những phụ nữ trung lưu hiền hậu, những đứa trẻ mũm mĩm và cả những gương mặt đang cau mày, mỉm cười hay trầm tư. Tương truyền và theo phân tích lịch sử nghệ thuật, Juraj Dalmatinac đã tạc trực tiếp chân dung sống động của chính những người dân bình thường, các nhà hảo tâm và cả những người qua đường ở Šibenik vào giữa thế kỷ 15. Bằng cách đặt 71 gương mặt con người bằng xương bằng thịt ôm quanh bức tường ngoài của cung thánh, vị kiến trúc sư đã tuyên bố một chân lý sâu sắc của thời đại Phục Hưng: Giáo hội và Đền thờ Thiên Chúa được xây nên từ chính cộng đồng những con người sống động của thành phố này.
Một điều mà du khách khi ngắm nhìn mái vòm uốn cong tuyệt đẹp và mặt tiền hình cỏ ba lá (trolisno pročelje) của Nhà thờ chính tòa Šibenik thường không nhận ra nếu không được giải thích về mặt kỹ thuật kết cấu: ở hầu hết các nhà thờ châu Âu khác, bên trên vòm trần bằng đá hoặc gạch bên trong lòng nhà thờ luôn có một hệ vì kèo bằng gỗ lợp ngói che phủ ở bên ngoài để chống mưa nắng. Ngược lại, tại Nhà thờ chính tòa Thánh Giacôbê, hoàn toàn không có mái ngói hay khung vì kèo gỗ nào cả: mặt đá uốn cong mà quý vị nhìn thấy ở ngoài trời dưới ánh nắng mặt trời cũng chính là mặt lưng của những phiến đá vôi tạo thành trần vòm bên trong lòng nhà thờ! Nói cách khác, từ sàn đá đi lên tường, vòm cuốn ba gian cho tới đỉnh tháp vòm bát giác cao 32 mét đều là một kết cấu lắp ghép đá nguyên khối tự chịu lực 100%, nơi hình dáng bên ngoài phản ánh trung thực tuyệt đối không gian nội thất bên trong.
IIHơn Một Thế Kỷ Đẽo Đá Dựng Đền (1431 Tới 1536), Ba Giai Đoạn Kiến Trúc Và Cuộc Phục Chế Kỳ Diệu Sau Năm 1991
Công cuộc kiến tạo Nhà thờ chính tòa Thánh Giacôbê kéo dài suốt hơn một trăm năm (từ khi lập quỹ xây dựng năm 1402, khởi công năm 1431 cho tới khi lắp phiến đá cuối cùng năm 1536 và thánh hiến năm 1555), huy động nguồn lực tài chính của toàn thể cư dân thành phố Šibenik và tài năng của ba thế hệ kiến trúc sư hàng đầu vùng biển Adriatic và vùng Tuscany (Ý).
- 1 tháng 5 năm 1298 và năm 1402Thiết lập Giáo phận Šibenik và quyết định xây dựng đại thánh đường mớiGiáo hoàng Bônifaciô VIII ban sắc chỉ lập Giáo phận Šibenik ngày 1 tháng 5 năm 1298; đến năm 1402, Hội đồng Thành phố và Giám mục Bogdan Pulšić lập quỹ đặc biệt để xây dựng một nhà thờ chính tòa mới xứng tầm đô thị.
- 9 tháng 4 năm 1431 tới 1441Giai đoạn thứ nhất (Gothic Venice): Khởi công dưới sự chỉ đạo của các nghệ nhân Ý và địa phươngĐặt viên đá đầu tiên ngày 9 tháng 4 năm 1431; các bậc thầy Francesco di Giacomo, Lorenzo Pincino và Bonino da Milano xây dựng phần tường thấp phía bắc và phía nam, Cổng Chính phía tây và Cổng Sư Tử theo phong cách Gothic muộn.
- Tháng 8 năm 1441 tới 1473Giai đoạn thứ hai (Chuyển tiếp Gothic sang Phục Hưng): Thời đại của đại danh sư Juraj DalmatinacHội đồng thành phố mời kiến trúc sư và nhà điêu khắc kiệt xuất Juraj Dalmatinac (Giorgio da Sebenico) làm tổng công trình sư; ông mở rộng mặt bằng thêm cánh ngang và ba hậu cung, phát minh kỹ thuật lắp ghép phiến đá khớp mộng, tạc diềm 71 đầu người và xây dựng Nhà rửa tội tuyệt mỹ (1443 tới 1452).
- 1475 tới 1505Giai đoạn thứ ba (Phục Hưng Tuscany thuần khiết): Nikola Firentinac lợp mái vòm đá và dựng tháp bát giácSau khi Juraj Dalmatinac qua đời năm 1473, học trò của Donatello từ Florence là Nikola Firentinac (Niccolò di Giovanni Fiorentino) tiếp quản công trình năm 1475, hoàn thiện mái vòm đá bán trụ, mặt tiền hình cỏ ba lá và tháp vòm bát giác cao 32 mét.
- 1506 tới 1536 (và lễ thánh hiến năm 1555)Hoàn tất lắp ghép đá và Đại lễ Thánh hiến Nhà thờ chính tòaHai kiến trúc sư Bartolomeo và Giacomo da Mestre tiếp tục thi công theo đúng bản vẽ của Nikola Firentinac cho đến khi hoàn thành năm 1536; năm 1555, Giám mục Ivan Lucić Štafilić cử hành đại lễ thánh hiến trọng thể.
- Năm 1843 tới 1860 và năm 1895Đợt trùng tu kỹ thuật thế kỷ 19 và sắc phong Tiểu Vương cung thánh đườngTừ năm 1843 tới 1860, kỹ sư Paolo Bioni tiến hành tháo dỡ và lắp khớp lại từng phiến đá trên mái vòm để gia cố kết cấu; năm 1895, Đức Giáo hoàng Lêô XIII ban tặng tước hiệu Tiểu Vương cung thánh đường (Basilica Minor).
- 18 tháng 9 năm 1991 tới 1997Mái vòm bị pháo kích trong Chiến tranh Độc lập và cuộc phục chế nguyên bản bằng đá đảo BračTrong trận chiến bảo vệ Šibenik tháng 9 năm 1991, ba quả đạn pháo bắn xuyên thủng mái vòm đá bát giác; từ năm 1992 tới 1997, các chuyên gia bảo tồn Croatia đã khai thác đá từ đúng mỏ đá cổ thế kỷ 15 trên đảo Brač để thay thế các phiến đá vỡ bằng kỹ thuật khớp mộng cổ truyền.
- 2 tháng 12 năm 2000UNESCO chính thức ghi danh Nhà thờ chính tòa Thánh Giacôbê là Di sản Thế giớiTại kỳ họp ở Cairns (Úc), Ủy ban Di sản Thế giới UNESCO công nhận Nhà thờ chính tòa Thánh Giacôbê tại Šibenik là Di sản Thế giới (mã số 963) theo ba tiêu chí (i), (ii) và (iv).
Cuộc phục chế mái vòm đá năm 1992 tới 1997: Minh chứng cho kỹ thuật lắp ghép của thế kỷ 15. Vào ngày 18 tháng 9 năm 1991, trong cuộc tấn công pháo kích vào thành phố Šibenik, ba quả đạn pháo đã đánh trúng tháp vòm bát giác của Nhà thờ chính tòa Thánh Giacôbê, làm vỡ nát nhiều phiến đá uốn cong trên đỉnh vòm. Nếu là một công trình xây bằng gạch vữa thông thường, chấn động ấy có thể đã làm sập toàn bộ mái vòm xuống lòng nhà thờ; thế nhưng nhờ kết cấu khớp mộng rãnh âm dương (utor i pero) do Juraj Dalmatinac và Nikola Firentinac thiết kế từ năm trăm năm trước, các phiến đá xung quanh vẫn tự khóa chặt vào nhau giữ cho vòm tháp đứng vững.
Khi bắt tay vào phục chế từ năm 1992 tới 1997, các kiến trúc sư và nghệ nhân đá Croatia đã quyết định không dùng bê tông cốt thép hiện đại để vá lại, mà tìm về đúng mỏ đá cổ Veselje trên đảo Brač (nơi Juraj Dalmatinac từng ký hợp đồng khai thác đá năm 1441), cắt các khối đá vôi mới có kích thước chính xác tới từng milimét, tháo rời từng vòng đá trên đỉnh vòm rồi lắp trả lại theo đúng phương pháp của thế kỷ 15. Thành công xuất sắc của cuộc trùng tu này đã được hội đồng ICOMOS đánh giá cao tuyệt đối khi trao danh hiệu Di sản Thế giới UNESCO vào năm 2000.
IIIMặt Tiền Cỏ Ba Lá Đầu Tiên Ở Châu Âu, Kỹ Thuật Khớp Mộng Đá Đảo Brač, Cổng Sư Tử Và Nhà Rửa Tội Chạm Ren
Nhà thờ chính tòa Thánh Giacôbê có bình đồ hình chữ thập Latinh ba nhịp gian dài khoảng 38 mét, rộng 14 mét và cao 32 mét tại đỉnh tháp vòm bát giác. Công trình là nơi giao hội hoàn hảo giữa vẻ duyên dáng cầu kỳ của kiến trúc Gothic hoa mỹ vùng Venice - Dalmatia ở tầng dưới với tỷ lệ hình học chuẩn mực, thanh thoát của kiến trúc Phục Hưng vùng Tuscany ở tầng trên và mái vòm.
Bắt đầu từ phần tường hậu cung do Juraj Dalmatinac khởi xướng năm 1441 và hoàn thiện trên toàn bộ mái vòm bởi Nikola Firentinac sau năm 1475, nhà thờ được lắp ghép từ những phiến đá vôi lớn dày từ 7 đến 12 cm được đẽo gọt sẵn các gờ mộng và rãnh khớp (tongue-and-groove joints), cài chặt vào các sườn khung đá và khóa bằng chốt sắt bọc chì mà không cần dùng gạch hay gỗ. Ba mái vòm đá bán trụ chạy dọc gian giữa và hai gian bên lộ thiên trực tiếp ra ngoài trời.
Mặt tiền phía tây do Nikola Firentinac hoàn thiện vào cuối thế kỷ 15 là mặt tiền nhà thờ có đỉnh vòm uốn lượn hình cỏ ba lá (trefoil facade) sớm nhất trong lịch sử kiến trúc Phục Hưng châu Âu, do đường viền mặt tiền ôm sát theo đúng mặt cắt của mái vòm bán trụ gian giữa và hai mái vòm một phần tư đường tròn của hai gian bên. Ở tầng trên là cửa sổ hoa hồng đá chạm lộng 20 nan; ở tầng dưới là Cổng Chính Gothic tuyệt đẹp do Bonino da Milano khởi tạo và Juraj Dalmatinac hoàn thiện, khắc họa Chúa Kitô và Mười Hai Tông Đồ trong các tán đá chạm nổi.
Mở ra quảng trường chính ở mặt tường phía bắc là Cổng Sư Tử (Lavlja vrata) do nghệ nhân Bonino da Milano và các thợ đá Venice thực hiện. Hai bên lối vào là hai con sư tử đá oai vệ nằm phủ phục; từ lưng hai con sư tử mọc lên hai cây cột bát giác nâng đỡ hai pho tượng đá kích thước gần bằng người thật khắc họa nguyên tổ Ađam và Êva với biểu cảm hối lỗi đầy nhân bản dưới tán lá gothic.
Chạy dọc bên ngoài ba khối hậu cung đa giác ở phía đông là kiệt tác điêu khắc lừng danh nhất của Juraj Dalmatinac: một gờ diềm đá gồm 71 bức tượng đầu người (và 3 đầu sư tử) tạc nổi từ các khối đá vôi, khắc họa sống động chân dung và tâm lý của đủ mọi tầng lớp cư dân thành phố Šibenik vào thập niên 1440, từ thủy thủ, thương gia, học giả cho tới phụ nữ và trẻ thơ.
Nằm bên dưới hậu cung phía nam (có lối đi xuống từ bên trong lòng nhà thờ hoặc từ bờ dốc bên ngoài) là phòng Nhà Rửa Tội hình tròn nhỏ nhắn do chính tay Juraj Dalmatinac thiết kế và chạm khắc từ năm 1443 tới 1452. Toàn bộ vòm trần được ghép từ chín phiến đá vôi chạm trổ tinh xảo như những tấm vải ren vùng Dalmatia: ở chính giữa chỏm vòm là bức phù điêu Thiên Chúa Cha cùng Chim Bồ Câu Chúa Thánh Thần và các thiên thần; ở giữa phòng là bồn nước thánh bằng đá cẩm thạch đỏ được nâng đỡ bởi ba thiên thần nhỏ (putti) mang phong cách Phục Hưng sớm.
Tại giao điểm giữa lòng nhà thờ và cánh ngang vươn lên Tháp vòm bát giác cao 32 mét do Nikola Firentinac xây dựng bằng các tấm đá ghép cong, bên ngoài đặt các bức tượng đá của Thánh Michael, Thánh Giacôbê và Đức Mẹ Truyền Tin. Bên trong lòng nhà thờ được chia thành ba nhịp gian bởi hai hàng cột đá tròn có đầu cột chạm lá ô rô uy nghi; khu vực cung thánh được nâng cao trên các bậc đá, phía bên phải có Phòng Áo lễ (Sakristija) đặt trên hệ trụ đá vòm của Juraj Dalmatinac.
| Hạng mục kiến trúc và Điêu khắc | Niên đại và Bậc thầy thực hiện | Đặc điểm kỹ thuật và Giá trị nghệ thuật |
|---|---|---|
| Tường dọc tầng dưới, Cổng Tây và Cổng Sư Tử | 1431 tới 1441 (Bonino da Milano, Francesco di Giacomo, Pincino) | Phong cách Gothic hoa mỹ Venice với phù điêu Chúa Kitô cùng 12 Tông đồ ở Cổng Tây và tượng Ađam - Êva ở Cổng Bắc |
| Ba hậu cung đa giác và Diềm đá 71 khuôn mặt | 1441 tới 1443 (đại danh sư Juraj Dalmatinac) | Khởi đầu phương pháp lắp ghép tấm đá khớp mộng; chạm khắc 71 bức chân dung tả thực người dân thế kỷ 15 |
| Nhà Rửa Tội (Krstionica) và Phòng Áo Lễ | 1443 tới 1454 (Juraj Dalmatinac) | Phòng rửa tội ngầm dưới hậu cung nam với trần đá chạm lộng như ren, phù điêu Chúa Cha và bồn rửa tội ba thiên thần |
| Mái vòm đá bán trụ, Mặt tiền Cỏ ba lá và Vòm bát giác | 1475 tới 1505 (Nikola Firentinac, hoàn tất năm 1536) | Mái vòm 100% đá vôi lắp ghép không dùng gỗ, mặt tiền ba vòm cong đầu tiên ở châu Âu và tháp vòm bát giác cao 32 m |
| Trung tâm Bảo tồn Di sản Civitas Sacra | Thế kỷ 15 tới thế kỷ 21 (Palazzo Galbiani kế cận) | Trưng bày bản thảo gốc, thánh vật, tranh thánh và mô hình tương tác giải thích kỹ thuật khớp mộng đá của nhà thờ |
IVThế Đất Và Hướng
Cần nêu rõ rằng Giáo hội Công giáo tại Dalmatia cũng như các kiến trúc sư Juraj Dalmatinac và Nikola Firentinac không sử dụng thuật phong thủy phương Đông trong việc chọn đất và xây dựng Nhà thờ chính tòa Thánh Giacôbê tại Šibenik. Ngôi thánh đường được xây dựng ngay trên nền nhà thờ Thánh Giacôbê cũ bên cạnh Tòa Thị chính và Cung Giám mục, tuân theo quy tắc định hướng phụng vụ Kitô giáo cổ truyền (cổng chính mở về phía Tây nhìn ra biển, cung thánh hướng về phía Đông). Những nhận định dưới đây là góc nhìn đối chiếu theo phép xem hình thế sơn thủy cổ truyền của thư viện Vạn Đạo Đường.
Xét trên đại cuộc địa hình bờ biển Dalmatia tại tọa độ 43,7356 độ vĩ bắc, 15,8891 độ kinh đông, thành phố cổ Šibenik sở hữu một địa thế sơn hoàn thủy bao, tỏa hải môn (núi ôm nước bọc, khóa chặt cửa biển) thuộc hàng hiểm yếu và kỳ vĩ bậc nhất bờ đông biển Adriatic. Phía sau lưng thành phố ở hướng bắc và hướng đông là dãy đồi núi đá vôi vươn cao theo ba bậc với ba pháo đài cổ trấn giữ trên đỉnh: gần nhất ngay phía trên đầu nhà thờ là đồi và Pháo đài Thánh Michael (Tvrđava sv. Mihovila, cao 70 mét) đóng vai trò là chủ sơn hậu chẩm; cao hơn ở phía bắc là đồi Pháo đài Barone (80 mét) và cao nhất là đồi Pháo đài Thánh Gioan (Tvrđava sv. Ivana, 115 mét), tạo thành thế tam đài sơn vững chãi che chở toàn bộ phố cổ.
Về thủy pháp và tọa hướng, ngay trước mặt nhà thờ ở phía tây là vùng Vịnh Šibenik (Šibenski zaljev) rộng lớn và êm ả như một mặt gương hồ nước mặn kết hợp nước ngọt của dòng sông Krka từ thác Skradinski Buk đổ xuống. Đặc biệt, vùng vịnh này không mở toang ra biển khơi mà được che chắn ở phía tây bởi một dải bán đảo đá vôi dài, chỉ thông ra biển Adriatic qua một eo biển hẹp và quanh co mang tên Kênh Thánh Antôn (Kanal sv. Ante, rộng chỉ từ 140 đến 220 mét) có Pháo đài Thánh Nicholas trấn giữ ngay cửa biển, đúng với cách cục thủy khẩu quan tỏa (cửa nước khép kín giữ trọn tài khí) trong địa lý cổ truyền. Bản thân Nhà thờ chính tòa Thánh Giacôbê ngự trên thềm đá ven vịnh theo trục tọa Đông hướng Tây: mặt tiền Cỏ ba lá hướng thẳng ra mặt nước vịnh phía tây, còn mặt tường dài phía bắc cùng Cổng Sư Tử mở ra Quảng trường Cộng hòa Croatia (Trg Republike Hrvatske) đối diện với Tòa Thị chính Phục Hưng (Gradska vijećnica), tạo nên một minh đường bậc cấp kết nối hài hòa giữa đời sống tâm linh, quyền tự trị đô thị và biển cả.
VĐại Lễ Thánh Giacôbê 25 Tháng 7, Lễ Thánh Bổn Mạng Michael 29 Tháng 9 Và Truyền Thống Thánh Ca Phụng Vụ Dalmatia
Là nhà thờ mẹ của Giáo phận Šibenik suốt hơn bảy thế kỷ qua, Nhà thờ chính tòa Thánh Giacôbê cử hành đầy đủ các nghi lễ quanh năm theo lịch phụng vụ Công giáo Rôma (dương lịch), kết hợp sâu sắc với di sản thánh ca truyền thống vùng bờ biển Dalmatia.
| Thời điểm trong năm | Hệ lịch | Tên đại lễ phụng vụ và sự kiện truyền thống | Nghi thức cử hành đặc trưng tại Nhà thờ chính tòa Šibenik |
|---|---|---|---|
| Tuần Thánh và Thứ Sáu Tuần Thánh (tháng 3 hoặc tháng 4) | Dương lịch | Tam Nhật Vượt Qua và Nghi thức Hát Than Khóc Cổ truyền (Gospin plač) | Cử hành các nghi thức Tuần Thánh cổ xưa của vùng Dalmatia dưới mái vòm đá thế kỷ 15, với tiếng hát thánh ca phụng vụ đa thanh âm vang vọng trong không gian đá nguyên khối. |
| Ngày 25 tháng 7 | Dương lịch (Lễ Tước hiệu Chính tòa) | Đại lễ Thánh Tông đồ Giacôbê Tiền (Svetkovina svetog Jakova apostola) | Lễ tước hiệu chính thức của Nhà thờ chính tòa: Đức Giám mục Šibenik chủ sự thánh lễ đại trào cùng các linh mục và khách hành hương, tưởng nhớ truyền thống xây dựng thánh đường từ năm 1431. |
| Ngày 15 tháng 8 và ngày 8 tháng 9 | Dương lịch | Đại lễ Đức Mẹ Lên Trời (Velika Gospa) và Sinh Nhật Đức Mẹ (Mala Gospa) | Các thánh lễ trọng kính Đức Trinh Nữ Maria tại nhà thờ chính tòa kết nối với các đền thánh Đức Mẹ lịch sử trong Giáo phận Šibenik (như Đền thánh Vrpolje). |
| Ngày 29 tháng 9 | Dương lịch (Ngày Thành phố Šibenik) | Đại lễ Tổng lãnh thiên thần Michael, Bổn mạng Thành phố và Giáo phận Šibenik (Sveti Mihovil) | Ngày hội lớn nhất trong năm của toàn thành phố Šibenik: hàng vạn tín hữu, các hội đoàn trong trang phục truyền thống vùng Dalmatia và các Giám mục tham gia cuộc rước kiệu lớn từ Nhà thờ chính tòa đi dọc bờ vịnh. |
| Ngày 14 tháng 11 | Dương lịch | Lễ Thánh Tử đạo Nikola Tavelić (Vị thánh tuyên hiển đầu tiên của dân tộc Croatia) | Kỷ niệm Thánh Nikola Tavelić (khoảng 1340 tới 1391), tu sĩ dòng Phanxicô sinh trưởng ngay tại thành phố Šibenik và chịu tử đạo tại Giêrusalem, được Giáo hoàng Phaolô VI phong thánh năm 1970. |
Cuộc rước kiệu Lễ Thánh Michael ngày 29 tháng 9 và quê hương của Thánh Nikola Tavelić. Trong đời sống tinh thần của người dân Šibenik, hai ngày lễ ngày 25 tháng 7 (Lễ Thánh Giacôbê, tước hiệu nhà thờ chính tòa) và ngày 29 tháng 9 (Lễ Tổng lãnh thiên thần Michael, bổn mạng thành phố và giáo phận) tạo thành hai đỉnh cao lễ hội mùa hè và mùa thu. Vào ngày 29 tháng 9, từ quảng trường đá phía trước Cổng Sư Tử của Nhà thờ chính tòa Thánh Giacôbê, một đoàn rước khổng lồ gồm các Giám mục, linh mục, các ca đoàn hát klapa truyền thống, đội cận vệ lịch sử Šibenik và hàng nghìn người dân mặc trang phục thêu cổ truyền đi dọc theo bến cảng bờ vịnh. Thành phố Šibenik cũng tự hào là nơi sinh của Thánh Nikola Tavelić (1340 tới 1391), vị thánh tử đạo đầu tiên của người Croatia được Tòa Thánh tuyên phong hiển thánh, người từng cầu nguyện tại ngôi nhà thờ Thánh Giacôbê tiền nhiệm trước khi lên đường truyền giáo tại Đất Thánh.
VINơi Chốn Và Đường Tới
- Địa chỉ
- Quảng trường Cộng hòa Croatia (Trg Republike Hrvatske) số 1, Phố cổ Sibenik, 22000 Sibenik, hạt Sibenik-Knin, Cộng hòa Croatia
- Đường tới
- Nhà thờ chính tòa Thánh Giacôbê tọa lạc tại số 1 Quảng trường Cộng hòa Croatia (Trg Republike Hrvatske) ngay sát bờ vịnh thuộc khu phố cổ đi bộ của thành phố Šibenik, vùng Dalmatia (nằm giữa hai thành phố Zadar và Split, cách cả Zadar lẫn Split khoảng 85 km). Từ Bến xe buýt trung tâm Šibenik (Autobusni kolodvor Šibenik) và Bến cảng tàu thủy hoặc Nhà ga đường sắt Šibenik, quý vị chỉ cần đi bộ dọc theo đại lộ ven biển (Obala dr. Franje Tuđmana) khoảng 8 đến 10 phút (600 mét) về phía tây bắc là tới ngay chân bậc thềm dẫn lên quảng trường Nhà thờ chính tòa. Nếu đi bằng ô tô theo đường cao tốc A1 (Zagreb đi Split), quý vị rẽ ra tại nút giao Šibenik rồi đi theo đường D33 khoảng 10 km vào trung tâm thành phố và gửi xe tại bãi đỗ xe Poljana hoặc bãi đỗ xe ven cảng trước khi đi bộ vào phố cổ.
- Toạ độ
- 43.7356, 15.8891
Nhà thờ chính tòa Thánh Giacôbê mở cửa hằng ngày cho các tín hữu tham dự thánh lễ sáng và chiều miễn phí; đối với khách du lịch tham quan kiến trúc ngoài giờ lễ, Giáo phận Šibenik tổ chức bán vé bảo tồn kết hợp tham quan cả lòng Nhà thờ chính tòa, phòng Nhà rửa tội chạm đá của Juraj Dalmatinac và Trung tâm Di sản Tương tác Civitas Sacra (nằm tại Cung điện Galbiani ngay gần nhà thờ). Khi vào bên trong nhà thờ và Nhà rửa tội, quý vị bắt buộc phải mặc trang phục lịch sự che kín vai và đầu gối, giữ trật tự và không sờ tay lên các chi tiết đá chạm lộng mảnh mai trong Nhà rửa tội cũng như 71 bức tượng đầu người ở tường ngoài hậu cung. Các bậc đá cổ trên quảng trường và lối dốc bên hông nhà thờ được mài nhẵn qua nhiều thế kỷ nên có thể hơi trơn khi trời mưa, quý vị nên đi giày có đế bám tốt.
Những nơi gần đây trong thư viện
VIIĐóng Góp Cho Trang Này
Góp ảnh, thông tin hoặc video cho Nhà thờ chính tòa Thánh Giacôbê tại Šibenik
Thầy Ưng Khiêm mời cộng đồng cùng làm giàu trang này. Ảnh chụp tận nơi, một chi tiết lịch sử chưa được nhắc, một đoạn video ngắn: mọi đóng góp đều được đọc và trả lời.
Chưa có đóng góp nào từ cộng đồng. Bạn có thể là người đầu tiên.
?Hỏi Đáp Nhanh
Vì sao Nhà thờ chính tòa Thánh Giacôbê tại Šibenik được coi là độc nhất vô nhị trong lịch sử xây dựng thế giới?
Đây là ngôi nhà thờ lớn nhất trên thế giới được xây dựng hoàn toàn bằng đá vôi (khai thác từ các đảo Brač, Korčula, Rab và Krk) mà không sử dụng một viên gạch nung hay một thanh dầm gỗ nào. Toàn bộ các bức tường, ba mái vòm bán trụ và tháp vòm bát giác cao 32 mét đều được lắp ghép từ các phiến đá nguyên khối đẽo mộng khớp khít vào nhau (utor i pero), khiến mặt ngoài của mái vòm cũng chính là mặt trên của trần đá bên trong.
Hai đại kiến trúc sư nào đã đóng vai trò quyết định trong hơn một thế kỷ xây dựng nhà thờ (1431 tới 1536)?
Sau giai đoạn khởi đầu theo lối Gothic Venice (1431 tới 1441), công trình được định hình bởi hai thiên tài: thứ nhất là Juraj Dalmatinac (Giorgio da Sebenico, chủ trì từ 1441 tới 1473), người mở rộng phần hậu cung, phát minh kỹ thuật ghép phiến đá khớp mộng, tạc 71 bức tượng đầu người và xây Nhà rửa tội; thứ hai là Nikola Firentinac (Niccolò di Giovanni Fiorentino, chủ trì từ 1475 tới 1505), người hoàn thiện mái vòm đá, mặt tiền hình cỏ ba lá và tháp vòm bát giác theo phong cách Phục Hưng Tuscany thuần khiết.
Bảy mươi mốt bức tượng đầu người chạm trên tường ngoài hậu cung của nhà thờ là chân dung của những ai?
Chạy dọc gờ tường ngoài của ba hậu cung phía đông là 71 bức tượng đầu người bằng đá kích thước thật do Juraj Dalmatinac chạm khắc vào đầu thập niên 1440. Thay vì tạc tượng vua chúa hay các vị thánh, ông đã khắc họa chân dung sống động với đầy đủ biểu cảm tâm lý của chính những người dân bình thường sống tại Šibenik vào thế kỷ 15 như thủy thủ, thương nhân, thợ đá, phụ nữ và trẻ em.
Phòng Nhà rửa tội (Krstionica) bên dưới hậu cung phía nam có điểm gì đặc biệt về điêu khắc?
Được Juraj Dalmatinac tạo tác từ năm 1443 tới 1452 ngay bên dưới hậu cung phía nam, phòng Nhà rửa tội nhỏ nhắn là nơi giao thoa kỳ diệu giữa Gothic hoa mỹ và Phục Hưng sớm: trần vòm được ghép từ 9 phiến đá chạm trổ mềm mại như vải ren với hình ảnh Thiên Chúa Cha và Chúa Thánh Thần, còn ở giữa phòng là bồn nước thánh được nâng đỡ bởi ba thiên thần nhỏ (putti).
Mái vòm đá của Nhà thờ chính tòa đã được phục chế như thế nào sau khi bị trúng đạn pháo năm 1991?
Ngày 18 tháng 9 năm 1991, trong Chiến tranh giành độc lập của Croatia, ba quả đạn pháo đã bắn xuyên thủng tháp vòm bát giác nhưng kết cấu khớp mộng thế kỷ 15 đã giữ cho vòm không bị sập. Từ năm 1992 tới 1997, các chuyên gia bảo tồn Croatia đã lấy đá vôi từ đúng mỏ đá cổ Veselje trên đảo Brač và lắp ghép lại các phiến đá mới bằng chính kỹ thuật khớp mộng không dùng xi măng của Juraj Dalmatinac và Nikola Firentinac.
Khi nào Nhà thờ chính tòa Thánh Giacôbê được UNESCO công nhận là Di sản Thế giới và ngày lễ lớn nhất tại đây là ngày nào?
Nhà thờ được UNESCO chính thức ghi danh vào Danh sách Di sản Thế giới ngày 2 tháng 12 năm 2000 (mã số 963). Hai ngày đại lễ phụng vụ lớn nhất hằng năm tại nhà thờ là ngày 25 tháng 7 (Đại lễ Thánh Tông đồ Giacôbê Tiền, lễ tước hiệu nhà thờ chính tòa) và ngày 29 tháng 9 (Đại lễ Tổng lãnh thiên thần Michael, thánh bổn mạng của thành phố và Giáo phận Šibenik).