Đi lên từ ga tàu điện ngầm Stephansplatz, quý vị bước ra một quảng trường lát đá rộng mà mắt không kịp nhìn xuống đất. Ngay trước mặt là một khối đá xám đen trổ đầy hoa lá Gothic, và ở góc nam của nó một ngọn tháp nhọn vươn thẳng lên, mảnh dần từng tầng như một mũi kim. Trên thân nhà thờ là mái ngói dốc đứng lợp thành hình quả trám vàng, xanh, trắng, nâu, nhìn kỹ thấy cả huy hiệu. Người Viên (Wien) gọi thân mật ngọn tháp ấy là Steffl, và dùng nó làm mốc hẹn nhau giữa phố cổ.
Tên đầy đủ của nơi này là Nhà thờ chính tòa Thánh Stêphanô (Domkirche St. Stephan), nhà thờ mẹ của Tổng giáo phận Viên, dâng kính vị tử đạo đầu tiên của Kitô giáo. Nước Áo có nhiều đan viện và đền hành hương lâu đời, nhưng khi cần một nơi duy nhất nói được đời sống Công Giáo của đất này qua tám thế kỷ, thư viện chọn Stephansdom: nó đứng đúng tâm phố cổ của thủ đô, mang ngai tòa của vị tổng giám mục, và chứa từng lớp kiến trúc Rôma, Gothic, Baroque chồng lên nhau trên cùng một nền đất.
IVị Tử Đạo Tiên Khởi Và Ngai Tòa Viên
Thánh Stêphanô (Stephanus, tiếng Đức là Stephan) là một trong bảy vị phó tế đầu tiên được các tông đồ đặt tay, theo sách Công vụ Tông đồ. Ngài được Giáo hội kính là vị tử đạo tiên khởi, người đầu tiên đổ máu vì làm chứng cho Chúa Kitô. Một nhà thờ dâng kính ngài vì thế mang ý nghĩa của sự làm chứng và của chức phó tế, tức việc phục vụ người nghèo trong cộng đoàn.
Chữ chính tòa trong tên gọi chỉ việc nơi đây đặt cathedra, ngai tòa của vị giám mục coi sóc giáo phận. Ở Viên, ngai tòa ấy thuộc về một vị tổng giám mục, vì từ năm 1722 giáo phận Viên đã được nâng lên hàng tổng giáo phận.
Lịch phụng vụ Công Giáo đặt lễ Thánh Stêphanô vào ngày 26 tháng 12, ngay sau lễ Giáng Sinh. Cách xếp ấy có chủ ý: hôm trước mừng Con Thiên Chúa sinh ra giữa loài người, hôm sau kính người đầu tiên chết vì làm chứng cho Ngài. Trong nếp Công Giáo, vị thánh bổn mạng không phải vị thần giữ đền, mà là người được cộng đoàn noi gương và xin cầu thay. Trang chính thức của nhà thờ ghi ngày 26 tháng 12 là lễ bổn mạng.
Theo trang sử của nhà thờ, năm 1365 công tước Rudolf IV lập Tu hội Các Thánh, một tập thể giáo sĩ chuyên lo kinh nguyện và phụng vụ tại đây, nay là Tu hội chính tòa. Năm 1469 Hoàng đế Friedrich III được Tòa Thánh chấp thuận lập giáo phận Viên, và Stephansdom thành nhà thờ chính tòa. Ngày 1 tháng 6 năm 1722 Đức Giáo hoàng Innocentê XIII (Innocentius XIII) ra sắc chỉ nâng Viên thành tổng giáo phận. Friedrich III cũng được an táng trong nhà thờ, dưới một ngôi mộ đá đỏ tạc công phu.
Nhiều người tưởng Stephansdom là nhà thờ chính tòa ngay từ lúc dựng. Không phải. Ngôi nhà thờ Rôma thánh hiến năm 1147 và cả ca đường Gothic năm 1340 đều ra đời khi Viên chưa có giáo phận riêng. Phải tới năm 1469, hơn ba thế kỷ sau lần thánh hiến đầu, nơi này mới mang ngai tòa giám mục. Tháp Nam cao nhất châu Âu vì thế được dựng cho một nhà thờ lớn của thành phố, chưa phải cho một nhà thờ chính tòa.
IITám Thế Kỷ Trên Một Nền Đất
Lịch sử của Stephansdom là chuyện dựng lại nhiều lần mà không bỏ hẳn lớp cũ. Nhà thờ Rôma đầu tiên, rồi nhà thờ Rôma thứ hai, rồi ca đường Gothic và tháp Nam, rồi phần thân Gothic nối vào. Mặt tiền phía tây với cổng lớn và hai tháp nhỏ vẫn còn lại từ thời Rôma, nên ai đứng ở quảng trường nhìn vào là thấy cùng lúc hai thời đại kiến trúc.
- 1137 tới 1147Nhà thờ Rôma đầu tiênTrang sử của nhà thờ ghi năm 1137 bắt đầu dựng nhà thờ Rôma đầu tiên, năm 1147 thánh hiến. Vì công trình khi ấy đã rất lớn, trang chính thức cho rằng có lẽ chỉ thánh hiến được một phần.
- 1304Khởi công ca đường GothicSau lần dựng lại nhà thờ Rôma thứ hai đầu thế kỷ 13, phía đông bắt đầu một ca đường Gothic mới, rộng và cao hơn hẳn phần cũ.
- 1340Thánh hiến ca đườngNgày 23 tháng 4 năm 1340, Chúa nhật đầu tiên sau lễ Phục Sinh, ca đường Gothic được thánh hiến.
- 1365Lập Tu hội Các ThánhCông tước Rudolf IV lập tu hội giáo sĩ lo kinh nguyện tại nhà thờ, nay là Tu hội chính tòa.
- 1433Xong tháp NamThợ cả Hans Prachatitz hoàn thành tháp Nam (Stephansturm), cao 136,4 mét kể cả phần đỉnh, cao nhất châu Âu lúc ấy.
- 1469Thành nhà thờ chính tòaTòa Thánh chấp thuận lập giáo phận Viên. Năm 1722 giáo phận được nâng thành tổng giáo phận.
- 1945 tới 1952Cháy lớn và dựng lạiNăm 1945 nhà thờ cháy lớn, mái gỗ Gothic bị thiêu, một phần vòm ca đường sập. Sau bảy năm dựng lại, nhà thờ mở cửa lại trọng thể ngày 26 tháng 4 năm 1952.
- 2001Di sản Thế giới UNESCOTrung tâm lịch sử Viên được ghi danh, UNESCO nêu nhà thờ thế kỷ 14 và 15 là một trong những công trình trung đại tiêu biểu của khu di sản.
Nhà thờ có hai tháp lớn nhưng chỉ một tháp xong. Trang sử của nhà thờ ghi tháp Bắc đặt móng năm 1450, đặt viên đá đầu tiên năm 1467, rồi ngưng xây năm 1511, con số 1511 còn khắc trên thân tháp. Năm 1578 người ta đội lên phần tháp dở một mái vòm kiểu Phục Hưng, và tháp giữ dáng ấy tới nay. Trang du lịch The Geographical Cure ghi tháp Bắc cao khoảng 225 bộ Anh, chừng 68 mét, tức chỉ bằng một nửa tháp Nam.
Tháp Bắc cũng là chỗ treo chuông Pummerin, quả chuông lớn nhất của nhà thờ. Trang chính thức ghi bản đầu của chuông do Johann Achammer đúc năm 1711, bị hư trong vụ cháy năm 1945, đúc lại năm 1951 ở Sankt Florian và treo lên tháp Bắc năm 1957. Thư viện không ghi trọng lượng chuông, vì con số trên trang chính thức là của chuông đúc năm 1711, không phải chuông đang treo.
IIICổng Rôma, Tháp Gothic Và Mái Ngói Hoa Văn
Phía tây là phần cổ nhất còn đứng: khối mặt tiền Rôma với Cổng Khổng Lồ (Riesentor), trang The Geographical Cure ghi dựng đầu thế kỷ 13, hai bên là hai tháp nhỏ gọi là Heidentürme. Đi qua cổng ấy là lòng nhà thờ Gothic dài, các cột bó sát nhau đỡ vòm cao, dẫn thẳng về ca đường Gothic thánh hiến năm 1340 ở đầu phía đông.
Dáng riêng của Stephansdom nằm ở hai chỗ. Thứ nhất là một tháp Nam duy nhất vút lên ở hông nhà thờ chứ không phải ở mặt tiền, khác với lối hai tháp cân xứng ở mặt tây mà Nhà thờ chính tòa Cologne theo. Thứ hai là mái ngói: theo The Geographical Cure, khoảng 230.000 viên ngói tráng men bốn màu trắng, vàng, xanh, nâu xếp thành hình quả trám, trên mái có ghép huy hiệu của thành Viên và của nước Áo. Mái ngói ấy đã thành dấu nhận của cả phố cổ.
Xong năm 1433 dưới tay thợ cả Hans Prachatitz, cao 136,4 mét. Theo The Geographical Cure, lối lên phòng canh trên tháp là cầu thang xoắn 343 bậc.
Phần mặt tiền Rôma phía tây, còn lại từ nhà thờ Rôma thứ hai đầu thế kỷ 13, là lớp kiến trúc cổ nhất vẫn nhìn thấy được.
Tòa giảng Gothic thế kỷ 15 chạm đá rất tinh. Dưới bậc lên có hình một người thò đầu qua khung cửa sổ, người Viên gọi là Fenstergucker, được coi là chân dung tự tạc của người thợ đá.
Bàn thờ cánh gập vẽ và thếp vàng, niên đại 1447 theo The Geographical Cure, một trong những đồ thờ Gothic lớn còn giữ trong nhà thờ.
Trang sử của nhà thờ ghi hầm dưới lòng nhà thờ dùng làm nơi an táng từ năm 1732, tới năm 1783 thì thôi không chôn cất ở đó nữa.
| Hạng mục | Số liệu | Nguồn |
|---|---|---|
| Chiều cao tháp Nam | 136,4 m | stephanskirche.at |
| Chiều cao tháp Bắc | Khoảng 68 m | The Geographical Cure ghi khoảng 225 bộ Anh |
| Ngói lợp mái | Khoảng 230.000 viên | The Geographical Cure |
| Bậc lên tháp Nam | 343 bậc | The Geographical Cure |
| Thánh hiến ca đường Gothic | 23 tháng 4 năm 1340 | stephanskirche.at |
Nhìn từ quảng trường, nhiều người tưởng tháp Bắc thấp hơn vì bị đổ hay bị cắt ngọn. Tư liệu của nhà thờ cho thấy không phải vậy: tháp Bắc chưa bao giờ được xây tới đỉnh. Việc xây ngưng năm 1511, và mái vòm năm 1578 chỉ là phần che đầu cho một ngọn tháp dở dang. Cái dáng một tháp cao một tháp thấp là dáng của một công trình bỏ ngỏ, không phải của một lần hư hại.
IVThế Đất Và Hướng
Trước khi đọc thế đất, xin nói rõ một điều: đạo Công Giáo không có môn phong thủy. Người dựng nhà thờ thời trung đại đặt công trình theo hướng phụng vụ, bàn thờ và ca đường về phía đông để chờ ánh sáng của Chúa Phục Sinh, cửa chính ở phía tây. Stephansdom theo đúng lệ ấy. Những dòng dưới đây là cách thư viện đọc thế đất theo con mắt phong thủy cổ truyền của người Việt, đặt ra để bạn đọc quen lối ấy có chỗ so sánh, không phải điều được chép trong tư liệu của nhà thờ, và không phải điều mà người dựng tính tới.
Điều đáng chú ý nhất là trục nhà thờ và ngày bổn mạng. Bài của đài ORF viết rằng trong năm chỉ có một ngày ánh mặt trời mọc rọi dọc suốt chiều dài Stephansdom, đó là ngày lễ Thánh Stêphanô. Cuối tháng 12 mặt trời mọc lệch hẳn về phía đông nam, nên có thể hiểu trục nhà thờ không nhắm đúng chính đông mà nghiêng theo điểm mặt trời mọc hôm lễ bổn mạng. Người Việt đặt hướng đình chùa theo la bàn và theo thế núi sông, người dựng nhà thờ này, nếu cách hiểu ấy đúng, đặt hướng theo một ngày lễ. Đó là hai lối tìm hướng khác nhau, cùng coi hướng là điều hệ trọng.
Thứ hai là chỗ đứng giữa lòng thành. Nhà thờ nằm ngay tâm phố cổ, các phố tỏa ra bốn phía quanh quảng trường. Lối xem đất cổ truyền gọi chỗ các đường cùng quy về là huyệt trung tâm, nơi khí của cả khu tụ lại. Theo lối ấy, một công trình đứng ở tâm thì hợp với vai trò nhà thờ mẹ của cả một tổng giáo phận.
Thứ ba là núi và sông. Viên nằm giữa rừng đồi Wienerwald ở phía tây và dòng Danube (Donau) ở phía đông. Nhà thờ quay cửa về tây, tức mặt hướng về dải đồi xa, lưng hướng về phía sông. Theo lối Việt, đó là thế tọa đông hướng tây, có núi làm án ở phía trước, ngược với lối nhà thờ bên sông Rhine lấy sông làm chỗ dựa. Thư viện ghi lại để quý vị so sánh, không để nói bên nào hơn.
Cuối cùng là ngọn tháp đơn. Một tháp cao vượt hẳn mọi thứ chung quanh, lối xem đất gọi là thế độc phong, một ngọn nổi làm mốc cho cả vùng. Ở đây sự trùng khớp ấy là trùng khớp của hình thể, còn lý do người xưa dựng tháp là để treo chuông và để tỏ lòng tôn kính.
VLễ Theo Lịch Phụng Vụ Và Ngày Bổn Mạng
Stephansdom theo lịch phụng vụ chung của Giáo hội Công Giáo Rôma, tính theo dương lịch. Lễ lớn nhất của riêng nơi này là lễ bổn mạng Thánh Stêphanô, rơi đúng ngày thứ hai của mùa Giáng Sinh. Bảng dưới chỉ ghi ngày, không ghi giờ, vì giờ giấc thay đổi theo từng năm.
| Ngày | Theo lịch nào | Lễ | Nội dung |
|---|---|---|---|
| 26 tháng 12 | Lịch phụng vụ Công Giáo, dương lịch | Lễ Thánh Stêphanô, lễ bổn mạng | Ngày lễ riêng lớn nhất của nhà thờ, trang chính thức ghi đây là lễ bổn mạng. Theo ORF, đây cũng là ngày mặt trời mọc rọi dọc trục nhà thờ. |
| 25 tháng 12 | Lịch phụng vụ Công Giáo | Lễ Giáng Sinh | Lễ trọng mở đầu mùa Giáng Sinh, liền trước ngày bổn mạng, là dịp nhà thờ đông người nhất trong năm. |
| Tuần Thánh và Phục Sinh, ngày thay đổi mỗi năm | Lịch phụng vụ Công Giáo, tính theo tuần trăng mùa xuân | Đỉnh cao của năm phụng vụ | Các nghi lễ trọng của cả tổng giáo phận do vị tổng giám mục chủ sự tại nhà thờ chính tòa. |
| Chúa nhật đầu sau Phục Sinh | Lịch phụng vụ Công Giáo | Kỷ niệm thánh hiến ca đường | Ca đường Gothic được thánh hiến đúng Chúa nhật này năm 1340, ngày 23 tháng 4. Đây là mốc lịch sử, thư viện không có nguồn về một lễ riêng được giữ hằng năm. |
Về cộng đồng người Việt: thư viện chưa tìm được nguồn đã mở về thánh lễ tiếng Việt tại Stephansdom, nên không ghi thêm ở đây.
VINơi Chốn Và Đường Tới
- Địa chỉ
- Stephansplatz 3, 1010 Wien (quận 1, Innere Stadt)
- Đường tới
- Nhà thờ ở Stephansplatz 3, quận 1 (Innere Stadt) của Viên, ngay trên ga tàu điện ngầm Stephansplatz. Từ đó đi bộ vài phút là tới các phố cổ chung quanh.
- Toạ độ
- 48.2084, 16.3735
Stephansdom là nhà thờ chính tòa đang cử hành phụng vụ hằng ngày, khách du lịch và người đi lễ dùng chung một lòng nhà thờ. Lệ của nơi này là ăn mặc kín đáo, bỏ mũ, nói khẽ, không đi lại ở khu gần bàn thờ khi đang có thánh lễ, và không dùng đèn chớp khi chụp ảnh. Lối lên tháp Nam là cầu thang xoắn hẹp, quý vị cần lượng sức mình trước khi leo.
Những nơi gần đây trong thư viện
VIIĐóng Góp Cho Trang Này
Góp ảnh, thông tin hoặc video cho Nhà thờ chính tòa Thánh Stêphanô, Viên (Stephansdom)
Contribute photos, information or video for St. Stephen's Cathedral, ViennaThầy Ưng Khiêm mời cộng đồng cùng làm giàu trang này. Ảnh chụp tận nơi, một chi tiết lịch sử chưa được nhắc, một đoạn video ngắn: mọi đóng góp đều được đọc và trả lời.
Everyone is welcome to enrich this page: a photo you took, a detail the page misses, a short video. Every contribution is read and answered.
Chưa có đóng góp nào từ cộng đồng. Bạn có thể là người đầu tiên. No community contribution yet. You could be the first.
?Hỏi Đáp Nhanh
Stephansdom thờ ai
Nhà thờ dâng kính Thánh Stêphanô, một trong bảy phó tế đầu tiên và là vị tử đạo tiên khởi của Kitô giáo theo sách Công vụ Tông đồ. Đây là nhà thờ chính tòa Công Giáo của Tổng giáo phận Viên, lễ bổn mạng rơi vào ngày 26 tháng 12, ngay sau lễ Giáng Sinh.
Tháp nhà thờ Thánh Stephan ở Viên cao bao nhiêu
Tháp Nam cao 136,4 mét kể cả phần đỉnh, theo trang chính thức của nhà thờ. Tháp do thợ cả Hans Prachatitz hoàn thành năm 1433 và là tháp cao nhất châu Âu lúc ấy. Tháp Bắc xây dở từ năm 1511, một trang du lịch ghi cao khoảng 68 mét.
Stephansdom xây năm nào
Nhà thờ Rôma đầu tiên bắt đầu dựng năm 1137 và thánh hiến năm 1147, có lẽ chỉ một phần. Ca đường Gothic khởi công năm 1304, thánh hiến ngày 23 tháng 4 năm 1340, tháp Nam xong năm 1433. Năm 1945 nhà thờ cháy lớn và được mở cửa lại ngày 26 tháng 4 năm 1952.
Vì sao mái nhà thờ Stephansdom có hoa văn
Mái lợp ngói tráng men nhiều màu, theo một trang hướng dẫn du lịch là khoảng 230.000 viên trắng, vàng, xanh, nâu xếp thành hình quả trám, có ghép huy hiệu thành Viên và nước Áo. Mái ngói dốc ấy đã thành dấu nhận quen thuộc của phố cổ Viên.
Stephansdom có phải Di sản Thế giới không
Có, nhưng không được ghi danh riêng. Nhà thờ nằm trong khu Trung tâm lịch sử Viên, được UNESCO ghi danh năm 2001. Hồ sơ UNESCO nêu nhà thờ thế kỷ 14 và 15 là một trong những công trình trung đại tiêu biểu của khu di sản này.