Đi trên đường từ Győr về phía nam, qua những cánh đồng phẳng của miền tây Hungary, quý vị sẽ thấy một ngọn đồi đơn độc nổi lên, và trên đỉnh là một dải nhà dài màu vàng nhạt với ngọn tháp trắng vươn lên ở giữa. Leo con dốc lên tới nơi, gió thổi lồng lộng, nhìn xuống chỉ thấy đồng ruộng, vườn nho và những làng nhỏ trải ra bốn phía. Trên đồi, tiếng chuông gọi các đan sĩ vào kinh vẫn vang theo giờ như đã vang từ nghìn năm trước.
Đây là Đại tu viện Pannonhalma (Pannonhalmi Főapátság), tu viện Biển Đức đầu tiên của Hungary. Thư viện chọn nơi này làm đại diện cho đời sống tâm linh của đất Hungary vì UNESCO ghi các đan sĩ ở đây đã truyền đạo cho người Hungary, lập ngôi trường đầu tiên của nước này và giữ văn bản đầu tiên có chữ Hungary. Đời sống đan tu ở đây không đứt suốt một nghìn năm, và tu viện vẫn là nơi đứng đầu các nhà dòng Biển Đức trong nước.
INúi Thánh Của Pannonia Và Thánh Martinô
Tu viện được dâng kính Thánh Martinô (Martin, tiếng Hungary là Márton), vị giám mục thành Tours thế kỷ 4, một trong những vị thánh được kính nhiều nhất ở châu Âu. Vì thế ngọn đồi xưa được gọi là Mártonhegy, đồi Thánh Martinô, hay theo tiếng Latinh là Mons Sacer Pannoniae, núi thánh của xứ Pannonia, theo New Catholic Encyclopedia trên Encyclopedia.com. Tên Pannonhalma ngày nay cũng mang nghĩa ngọn đồi của Pannonia.
Chữ đại tu viện (archabbey) chỉ một tu viện đứng đầu cả một hội dòng. Theo Encyclopedia.com, Hội dòng Biển Đức Hungary được tổ chức năm 1512, và Pannonhalma được nâng lên hàng đại tu viện năm 1514.
Dòng Biển Đức sống theo Luật Thánh Biển Đức, đặt ngày sống của đan sĩ trên nhịp cầu nguyện chung và lao động, trong một cộng đoàn cố định suốt đời. Hungarian Conservative ghi cộng đoàn Pannonhalma hiện có khoảng 50 đan sĩ, và tu viện tự làm trà thảo mộc, sách, xà phòng, rượu vang và bia. Với nếp Biển Đức, những việc ấy không tách rời đời cầu nguyện, mà là phần lao động mà luật dòng đòi hỏi mỗi đan sĩ.
Trang Con đường của các Hoàng đế và Vua chúa (Straße der Kaiser und Könige) ghi một truyền thống cho rằng Thánh Martinô sinh ra tại đây vào đầu thế kỷ 4, và đó là lý do tu viện dâng kính ngài. Phần lớn các tiểu sử khác đặt nơi sinh của ngài ở Savaria, cũng thuộc xứ Pannonia xưa, nay là thành Szombathely. Thư viện ghi đây là truyền thống, không phải sử liệu đã xác định.
Theo Encyclopedia.com, những đan sĩ đầu tiên tới Pannonhalma từ tu viện Břevnov ở xứ Bohemia, nên mạch đạo ở đây nối với Praha, nơi có Nhà thờ chính tòa Thánh Vitus.
Người ta hay nói Pannonhalma giữ văn bản đầu tiên bằng tiếng Hungary, và dễ hiểu lầm rằng đó là văn kiện lập chính tu viện này. Không phải. Theo Hungarian Conservative, đó là văn kiện lập tu viện Tihany năm 1055, một tu viện khác bên hồ Balaton, được giữ trong văn khố Pannonhalma. Văn kiện viết bằng tiếng Latinh nhưng có xen những chữ Hungary, và đó là những chữ Hungary cổ nhất còn được viết lại.
IIMột Nghìn Năm Không Đứt
Điều UNESCO nhấn mạnh nhất ở Pannonhalma không phải một công trình, mà là sự liền mạch: một cộng đoàn đan tu sống trên cùng ngọn đồi suốt một nghìn năm. Kiến trúc chồng lớp qua các thời, từ Gothic sớm, Gothic muộn, Baroque tới Tân cổ điển, nhưng người sống trong đó vẫn giữ một luật dòng.
- 996Các đan sĩ tới đồi Thánh MartinôUNESCO ghi tu viện lập năm 996. Hungarian Conservative ghi năm ấy các đan sĩ Biển Đức tới đây dưới thời đại công Géza.
- 1002Lập tu viện chính thứcTheo Hungarian Conservative, vua Thánh Stêphanô I (István) chính thức lập tu viện năm 1002. Xem hộp sử liệu dưới về chỗ vênh.
- 1055Văn kiện TihanyVăn kiện lập tu viện Tihany, giữ trong văn khố Pannonhalma, chứa những chữ Hungary cổ nhất còn viết lại.
- 1224Khởi dựng vương cung thánh đườngUNESCO ghi nhà thờ hiện nay khởi dựng năm 1224, là nhà thờ thứ ba trên nền này.
- 1486Xong hành lang tu việnHành lang vuông bao sân trong (cloister) theo lối Gothic muộn hoàn thành.
- 1514Nâng lên đại tu việnSau khi Hội dòng Biển Đức Hungary được tổ chức năm 1512, Pannonhalma thành đại tu viện đứng đầu hội dòng, theo Encyclopedia.com.
- 1714 và 1824 tới 1835Nhà nguyện Đức Mẹ và nhà sáchNhà nguyện Đức Mẹ khởi dựng năm 1714. Nhà sách bốn tầng dựng hai đợt từ 1824 tới 1835, theo UNESCO.
- 1996Di sản Thế giới UNESCOGhi danh với tên Đại tu viện Biển Đức nghìn năm Pannonhalma và cảnh quan tự nhiên, đúng năm tròn nghìn tuổi tính từ 996.
Có hai chỗ nguồn vênh nhau. Thứ nhất là năm lập. UNESCO ghi gọn tu viện lập năm 996. Hungarian Conservative tách ra hai mốc: năm 996 các đan sĩ Biển Đức tới Pannonhalma dưới thời đại công Géza, năm 1002 vua Thánh Stêphanô I chính thức lập tu viện. Hai cách ghi không chọi nhau, chỉ khác ở chỗ lấy ngày các đan sĩ tới hay ngày có văn bản lập làm mốc. Việc UNESCO ghi danh đúng năm 1996 cho thấy mốc 996 là mốc mà tu viện dùng.
Thứ hai là số sách. Hungarian Conservative ghi nhà sách giữ hơn 300.000 cuốn và gọi đây là bộ sưu tập Biển Đức lớn nhất thế giới. Trang Con đường của các Hoàng đế và Vua chúa ghi hơn 400.000 cuốn sách và bản chép tay. Thư viện chọn cách ghi hơn 300.000 cuốn theo nguồn thứ nhất, và nêu con số thứ hai để quý vị đối chiếu.
IIIVương Cung Thánh Đường, Hành Lang Gothic Và Nhà Sách
Khu tu viện trải dài trên đỉnh đồi, gồm nhiều lớp dựng qua tám thế kỷ. Lõi là vương cung thánh đường khởi dựng năm 1224, UNESCO ghi là nhà thờ thứ ba trên nền này. Bên cạnh là hành lang tu viện hình vuông bao quanh một sân trong, theo lối Gothic muộn, hoàn thành năm 1486. Các thời sau thêm nhà nguyện Đức Mẹ khởi dựng năm 1714 và nhà sách Tân cổ điển bốn tầng dựng từ 1824 tới 1835.
Hungarian Conservative ghi đây là khu tu viện lớn thứ hai thế giới sau Montecassino, tu viện mẹ của dòng Biển Đức ở Ý. Encyclopedia.com cũng ghi Pannonhalma từng được hưởng những đặc quyền như Montecassino.
Khởi dựng năm 1224, nhà thờ thứ ba trên nền cũ. Năm 2024 tu viện mừng 800 năm vương cung thánh đường, năm kỷ niệm khép lại vào lễ Thánh Martinô.
Hình vuông, lối Gothic muộn, hoàn thành năm 1486, bao quanh sân trong, là lối đi của đan sĩ giữa nhà thờ và các phòng sinh hoạt.
Khởi dựng năm 1714, lớp Baroque của khu tu viện.
Bốn tầng, dựng hai đợt 1824 tới 1835, sảnh Tân cổ điển. Hơn 300.000 cuốn theo Hungarian Conservative, hơn 400.000 cuốn sách và bản chép tay theo một nguồn khác.
UNESCO ghi các đan sĩ ở đây lập ngôi trường đầu tiên của Hungary. Nếp dạy học gắn với tu viện suốt nhiều thế kỷ.
| Công trình | Niên đại | Nguồn |
|---|---|---|
| Lập tu viện | 996, hay 1002 lập chính thức | UNESCO ghi 996, Hungarian Conservative tách hai mốc |
| Vương cung thánh đường | Khởi dựng 1224 | UNESCO |
| Hành lang tu viện Gothic muộn | Xong 1486 | UNESCO |
| Nhà nguyện Đức Mẹ | Khởi dựng 1714 | UNESCO |
| Nhà sách | 1824 tới 1835 | UNESCO |
| Số sách | Hơn 300.000 hay hơn 400.000 | Hungarian Conservative, Straße der Kaiser und Könige |
IVThế Đất Và Hướng
Đọc phần này, xin quý vị nhớ rằng dòng Biển Đức và đạo Công Giáo không có môn phong thủy. Người Công Giáo đặt nhà thờ theo quy tắc phụng vụ, theo lệ chung của nhà thờ Tây Âu thời trung đại là bàn thờ về phía đông, và các đan sĩ chọn đất dựng tu viện vì cần chỗ yên cho đời cầu nguyện. Thư viện không có số đo hướng riêng cho vương cung thánh đường ở đây. Những dòng dưới đây là thư viện đọc thế đất theo phong thủy cổ truyền của người Việt, chỉ để đối chiếu, không phải điều tư liệu của tu viện ghi.
Điều rõ nhất là ngọn đồi đơn độc. Pannonhalma là một ngọn đồi nổi lên giữa đồng bằng miền tây Hungary, cách Győr chừng 20 km về phía nam, theo trang Straße der Kaiser und Könige. Không có dãy núi nào kéo tới làm long mạch. Một số sách phong thủy cổ gọi thế ấy là độc sơn, và cho rằng đất độc sơn không hợp cho người đông đúc ở hay cho việc mồ mả. Nhưng cũng lối nhìn ấy coi một đỉnh cao tách biệt, lộng gió, xa chợ búa là chỗ hợp cho người tu hành thanh tịnh. Ở Việt Nam, nhiều chùa trên núi đơn lẻ giữa đồng bằng cũng được chọn theo lý ấy.
Thứ hai là tầm nhìn bốn phía. Đứng trên đồi nhìn được xa ra mọi hướng, đồng bằng trải phẳng như một minh đường lớn không bờ. Lối Việt gọi khoảng đất rộng trước mặt công trình là minh đường, càng rộng càng thoáng. Ở đây minh đường không chỉ ở trước mặt mà bao quanh cả ngọn đồi.
Thứ ba là vườn nho và ruộng dưới chân. Sườn đồi và vùng chung quanh là vườn nho và ruộng. Lối Việt coi đất mà cây trái tốt tươi là đất có sinh khí. Đó chỉ là cách người Việt quen nhìn một vùng đất, và thư viện ghi lại như một chỗ đối chiếu, vì các đan sĩ trồng nho trước hết là để làm rượu lễ và để lao động theo luật dòng.
VLễ Thánh Martinô Và Lịch Của Nhà Dòng
Tu viện theo lịch phụng vụ chung của Giáo hội Công Giáo Rôma, tính theo dương lịch, cùng những ngày riêng của dòng Biển Đức. Lễ lớn nhất của riêng nơi này là lễ Thánh Martinô, bổn mạng của tu viện, ngày 11 tháng 11. Bảng dưới chỉ ghi ngày, không ghi giờ.
| Ngày | Theo lịch nào | Lễ | Nội dung |
|---|---|---|---|
| 11 tháng 11 | Lịch phụng vụ Công Giáo, dương lịch | Lễ Thánh Martinô, lễ bổn mạng | Theo Magyar Kurír, tu viện mừng vị bổn mạng bằng thánh lễ trong vương cung thánh đường, có năm cử hành bằng ba thứ tiếng Hungary, Latinh và Đức. Bài ấy cũng nhắc lệ trẻ em rước đèn trong ngày lễ Thánh Martinô. |
| 11 tháng 7 | Lịch phụng vụ Công Giáo | Lễ Thánh Biển Đức | Ngày kính vị lập luật dòng mà các đan sĩ Pannonhalma sống theo, lễ chung của các nhà dòng Biển Đức. |
| 25 tháng 12 | Lịch phụng vụ Công Giáo | Lễ Giáng Sinh | Lễ trọng của mùa Giáng Sinh, cộng đoàn đan sĩ cử hành trong vương cung thánh đường. |
| Tuần Thánh và Phục Sinh, ngày thay đổi mỗi năm | Lịch phụng vụ Công Giáo, tính theo tuần trăng mùa xuân | Đỉnh cao của năm phụng vụ | Các nghi lễ trọng của năm do cộng đoàn đan sĩ cử hành. |
Về cộng đồng người Việt, thư viện chưa tìm được nguồn đã mở về sinh hoạt hay thánh lễ tiếng Việt tại Pannonhalma, nên không ghi thêm.
Quý vị muốn đọc thêm về thời Kitô hóa Trung Âu quanh năm 1000 có thể xem bài Nhà thờ chính tòa Gniezno. Cùng truyền thống Biển Đức nghìn năm có bài Mont-Saint-Michel.
VINơi Chốn Và Đường Tới
- Địa chỉ
- Vár 1, 9090 Pannonhalma
- Đường tới
- Tu viện ở Vár 1, thị trấn Pannonhalma, tỉnh Győr-Moson-Sopron, chừng 20 km về phía nam thành Győr. Từ Győr có đường bộ và tàu tới thị trấn, rồi đi bộ lên dốc tới đỉnh đồi.
- Toạ độ
- 47.5529, 17.7604
Pannonhalma là tu viện có cộng đoàn đan sĩ đang sống, nên phần lớn khu nhà là nơi ở và cầu nguyện của họ, khách chỉ vào những khu được mở. Lệ ở đây là ăn mặc kín đáo, nói khẽ trong vương cung thánh đường và hành lang tu viện, không vào khu dành cho đan sĩ, và giữ im lặng khi cộng đoàn đang đọc kinh chung.
Những nơi gần đây trong thư viện
VIIĐóng Góp Cho Trang Này
Góp ảnh, thông tin hoặc video cho Đại tu viện Pannonhalma
Contribute photos, information or video for Pannonhalma ArchabbeyThầy Ưng Khiêm mời cộng đồng cùng làm giàu trang này. Ảnh chụp tận nơi, một chi tiết lịch sử chưa được nhắc, một đoạn video ngắn: mọi đóng góp đều được đọc và trả lời.
Everyone is welcome to enrich this page: a photo you took, a detail the page misses, a short video. Every contribution is read and answered.
Chưa có đóng góp nào từ cộng đồng. Bạn có thể là người đầu tiên. No community contribution yet. You could be the first.
?Hỏi Đáp Nhanh
Tu viện Pannonhalma có từ năm nào
UNESCO ghi tu viện lập năm 996. Hungarian Conservative tách hai mốc: năm 996 các đan sĩ Biển Đức tới đây dưới thời đại công Géza, năm 1002 vua Thánh Stêphanô I chính thức lập tu viện. UNESCO ghi danh tu viện năm 1996, đúng năm tròn nghìn tuổi.
Tu viện Pannonhalma thuộc dòng nào
Thuộc dòng Biển Đức của Giáo hội Công Giáo. Đây là đại tu viện đứng đầu Hội dòng Biển Đức Hungary, được nâng lên hàng đại tu viện năm 1514. Cộng đoàn hiện có khoảng 50 đan sĩ, theo Hungarian Conservative.
Thư viện Pannonhalma có bao nhiêu sách
Các nguồn ghi khác nhau: Hungarian Conservative ghi hơn 300.000 cuốn và gọi đây là bộ sưu tập Biển Đức lớn nhất thế giới, một trang du lịch văn hóa ghi hơn 400.000 cuốn sách và bản chép tay. Nhà sách bốn tầng dựng từ 1824 tới 1835.
Văn bản tiếng Hungary đầu tiên ở Pannonhalma là gì
Là văn kiện lập tu viện Tihany năm 1055, giữ trong văn khố Pannonhalma. Văn kiện viết bằng tiếng Latinh nhưng xen những chữ Hungary, và đó là những chữ Hungary cổ nhất còn được viết lại. Văn kiện này không phải văn bản lập chính tu viện Pannonhalma.
Vì sao tu viện Pannonhalma dâng kính Thánh Martinô
Có một truyền thống cho rằng Thánh Martinô, giám mục thành Tours thế kỷ 4, sinh ra tại đây, nên ngọn đồi được gọi là đồi Thánh Martinô. Phần lớn các tiểu sử khác đặt nơi sinh của ngài ở Savaria, nay là Szombathely, cũng thuộc xứ Pannonia xưa. Lễ bổn mạng là ngày 11 tháng 11.