Nằm uy nghi tại trung tâm Quận 5 (Belváros-Lipótváros) ở bờ đông sông Danube, nơi trục đại lộ đi bộ lát đá hoa cương Zrínyi utca mở thẳng từ bờ sông vào quảng trường rộng lớn, Vương cung thánh đường Thánh Stêphanô, Budapest (tiếng Hungary là Szent István-bazilika) là một trong hai điểm nhấn kiến trúc định hình đường chân trời của thủ đô Hungary. Bất kỳ ai đứng trên Đồi Lâu đài Buda hay Đồi Gellért nhìn xuống toàn cảnh lòng chảo thành phố đều nhận ra một sự cân xứng kỳ diệu: ở phía bắc bên bờ sông là mái vòm Tân Gothic của Tòa nhà Quốc hội Hungary cao đúng 96 mét, và ở phía nam cách đó hơn một cây số là mái vòm Tân Phục hưng của Vương cung thánh đường Thánh Stêphanô cũng vươn cao đúng 96 mét. Con số 96 ấy không phải là sự trùng hợp ngẫu nhiên mà là mật mã lịch sử thiêng liêng kỷ niệm năm 896 Công nguyên (năm bảy bộ lạc Magyar dưới quyền Thủ lĩnh Árpád vượt đèo Karpat tiến vào định cư tại lưu vực sông Danube), đồng thời biểu trưng cho sự bình đẳng và hài hòa giữa quyền lực thế tục của Quốc hội và đời sống tâm linh của Giáo hội.
Được xây dựng ròng rã suốt hơn nửa thế kỷ từ năm 1851 đến năm 1905 dưới bàn tay của ba bậc thầy kiến trúc lớn nhất Hungary thế kỷ 19 là József Hild, Miklós Ybl và József Kauser, ngôi thánh đường giữ phẩm trật là Tiểu Vương cung thánh đường Tòa Thánh (từ năm 1931) và là Nhà thờ đồng chính tòa của Tổng giáo phận Esztergom-Budapest cùng với Vương cung thánh đường chính tòa Esztergom. Đối với người dân Hungary và tín hữu Công giáo khắp Trung Âu, nơi đây còn là trái tim linh thiêng của hồn nước bởi trong Nhà nguyện phía sau cung thánh đang lưu giữ Thánh Thủ Hữu (Szent Jobb), tức bàn tay phải nguyên vẹn của vị vua lập quốc Thánh Stêphanô I.
IThánh Vương Stêphanô I Khai Quốc, Huyền Sử Thánh Thủ Hữu Szent Jobb Và Biểu Tượng Con Số 96
Ngôi đại thánh đường được cung hiến cho Quốc vương Thánh Stêphanô I của Hungary (Szent István király, sinh khoảng năm 975 tại Esztergom và băng hà ngày 15 tháng 8 năm 1038), người đã chuyển hóa liên minh các bộ lạc du mục Magyar thành một vương quốc Kitô giáo vững mạnh được công nhận khắp châu Âu. Sau khi nhận vương miện từ Đức Giáo hoàng Sylvestrô II và đăng cơ vào mùa Giáng sinh năm 1000, Vua Stêphanô I đã ban hành bộ luật thành văn đầu tiên, thiết lập mười giáo phận, truyền lệnh cứ mỗi mười ngôi làng phải cùng nhau xây dựng một nhà thờ đá và viết cuốn Huấn thị gửi Hoàng tử Imre (Intelmek) khuyên dạy người cai trị phải biết bao dung với người ngoại quốc và lấy đức khiêm nhường, lòng bác ái làm gốc của vương quyền.
Khi Vua Stêphanô I qua đời vào ngày lễ Đức Mẹ Lên Trời 15 tháng 8 năm 1038, thi hài của ngài được an táng trong một quan tài bằng đá cẩm thạch trắng tại Vương cung thánh đường Đức Mẹ ở cố đô Székesfehérvár. Năm 1083, dưới triều đại Quốc vương Thánh László I (Ladislao I) và với sự chuẩn thuận của Đức Giáo hoàng Grêgôriô VII, phần mộ của Vua Stêphanô I được mở ra vào ngày 20 tháng 8 năm 1083 để cử hành đại lễ tôn phong hiển thánh cho vị vua đầu tiên của Hungary.
Chính trong quá trình mở mộ tuyên thánh năm 1083 ấy đã xuất hiện bảo vật thiêng liêng nhất của Giáo hội và dân tộc Hungary: Thánh Thủ Hữu (Szent Jobb, nghĩa là Bàn Tay Phải Thánh Thiện). Theo các biên niên sử trung cổ Hungary (như bộ Biên niên sử Hartvik), trước đó vài chục năm khi đất nước rơi vào cảnh hỗn loạn tranh giành ngôi báu sau khi nhà vua băng hà, các giáo sĩ trông coi lăng mộ tại Székesfehérvár lo sợ thi hài nhà vua bị xúc phạm nên đã bí mật đưa di hài xuống hầm kín; khi ấy họ phát hiện bàn tay phải của Vua Stêphanô I (trên ngón tay vẫn đeo chiếc nhẫn ngọc của nhà vua) hoàn toàn không bị phân hủy mà giữ nguyên trạng thái khô tự nhiên một cách kỳ lạ.
Trong đức tin của người Hungary, việc bàn tay phải của vị vua lập quốc được gìn giữ nguyên vẹn suốt một thiên niên kỷ mang ý nghĩa biểu tượng vô cùng sâu sắc: đó chính là bàn tay từng nắm thanh kiếm bảo vệ giang sơn, bàn tay từng ký ban hành hiến pháp và lập các giáo phận, bàn tay từng nâng Vương miện Thánh dâng hiến đất nước cho Đức Trinh Nữ Maria, và trên hết là bàn tay nhân từ từng đích thân đi phát của bố thí cho người nghèo khổ, góa bụa. Ngay trên bức tranh khảm trên vòm cổng chính của Vương cung thánh đường Thánh Stêphanô tại Budapest và dưới chân bức tượng cẩm thạch trên bàn thờ chính, các nghệ sĩ đã khắc họa trọn vẹn thần học ấy.
Hành trình lưu lạc suốt chín trăm năm của Thánh Thủ Hữu (Szent Jobb) trước khi về ngự tại Vương cung thánh đường Thánh Stêphanô ở Budapest ly kỳ như chính lịch sử dân tộc Hungary. Vào năm 1083, vị giáo sĩ coi giữ bảo vật tên là Merkúr đã mang bàn tay thánh về trang viên của dòng tộc mình ở hạt Bihar; cảm phục lòng thành ấy, Vua Thánh László I đã cho lập Đan viện Szentjobb (nay thuộc thị trấn Sâniob, hạt Bihor của Romania) để tôn trí bảo vật suốt hơn bốn thế kỷ. Khi quân Ottoman xâm lược Hungary vào thế kỷ 16, Thánh Thủ Hữu được chuyển qua Székesfehérvár rồi rơi vào tay quân Ottoman trước khi được các thương gia Kitô giáo chuộc lại và đưa về lưu giữ tại Tu viện dòng Đa Minh ở Ragusa (nay là thành phố cảng Dubrovnik của Croatia) suốt gần hai trăm năm.
Mãi đến năm 1771, nhờ nỗ lực ngoại giao kiên trì của Nữ hoàng Maria Theresia (Hoàng hậu Áo kiêm Nữ vương Hungary), Cộng hòa Ragusa mới trao trả Thánh Thủ Hữu về lại thành Viên, rồi Nữ hoàng long trọng rước bảo vật về tôn trí tại Cung điện Hoàng gia Buda vào ngày 20 tháng 8 năm 1771. Cuối Thế chiến thứ hai (năm 1944), bảo vật bị đưa sang giấu trong một hang đá ở Mattsee gần Salzburg (Áo), được phái bộ quân đội Hoa Kỳ tìm thấy và trao trả cho Hungary đúng dịp lễ 20 tháng 8 năm 1945. Kể từ năm 1950 (và được xây dựng Nhà nguyện Thánh Thủ Hữu riêng biệt hoàn chỉnh vào năm 1987), bảo vật quốc gia này được tôn trí vĩnh viễn bên trong một khám thờ bằng vàng và pha lê phong cách Tân Gothic ngay tại Vương cung thánh đường Thánh Stêphanô, Budapest.
Một hiểu lầm thường gặp của du khách khi nghe tên Vương cung thánh đường Thánh Stêphanô (St. Stephen's Basilica) tại Budapest là nhầm vị thánh bổn mạng của nhà thờ này với Thánh Stêphanô Phó tế Tử đạo tiên khởi trong sách Công vụ Tông đồ của Tân Ước (người được cung hiến tại Nhà thờ chính tòa Stephansdom ở thủ đô Viên nước Áo, lễ kính vào ngày 26 tháng 12). Thực tế, Vương cung thánh đường tại Budapest được cung hiến cho Thánh Stêphanô I Quốc vương của Hungary (Szent István király, 975 tới 1038), vị vua sáng lập nhà nước Hungary được mừng kính vào ngày Quốc khánh 20 tháng 8 hằng năm.
IITừ Trận Đại Hồng Thủy Năm 1838, Vụ Sập Vòm Năm 1868 Tới 54 Năm Kiến Tạo Của Ba Đại Kiến Trúc Sư
Lịch sử khởi dựng Vương cung thánh đường Thánh Stêphanô bắt nguồn từ một phép lạ sinh tồn trong trận đại hồng thủy tàn khốc nhất lịch sử thành phố Pest vào mùa xuân năm 1838, và hành trình xây dựng kéo dài suốt 54 năm (1851 tới 1905) đã chứng kiến sự tiếp nối kỳ vĩ của ba thế hệ kiến trúc sư hàng đầu đất nước.
- Tháng 3 năm 1838Gò đất cứu sinh trong trận đại hồng thủy sông Danube và lời nguyện xây dựng nhà thờKhi băng tan làm sông Danube vỡ đê nhấn chìm toàn bộ thành phố Pest dưới làn nước lũ sâu hơn hai mét vào tháng 3 năm 1838, hàng trăm cư dân khu Lipótváros đã chạy lên gò đất cao tự nhiên tại vị trí quảng trường hiện nay và được cứu sống; họ đã quyên góp tiền để xây một nhà thờ lớn tạ ơn Thiên Chúa trên chính gò đất này.
- 1845 tới 1851Kiến trúc sư József Hild thiết kế đồ án Tân cổ điển và chính thức khởi công ngày 14 tháng 8 năm 1851Bậc thầy kiến trúc Tân cổ điển József Hild (người đang xây Vương cung thánh đường Esztergom) hoàn thành bản vẽ mặt bằng chữ thập Hy Lạp; sau khi gián đoạn bởi cuộc Cách mạng 1848 tới 1849, công trình khởi công ngày 14 tháng 8 năm 1851.
- 22 tháng 1 năm 1868Sự cố sập mái vòm nguyên thủy và Miklós Ybl tiếp quản chuyển sang phong cách Tân Phục hưngMột năm sau khi József Hild qua đời (tháng 3 năm 1867), do vật liệu đá kém chất lượng và bão lớn, mái vòm cao 40 mét đang xây đã đổ sập hoàn toàn vào ngày 22 tháng 1 năm 1868; đại kiến trúc sư Miklós Ybl tiếp nhận công trình, phá bỏ phần hư hại và thiết kế lại toàn bộ mái vòm cao 96 mét cùng mặt tiền theo phong cách Tân Phục hưng lộng lẫy.
- 1891 tới 1905József Kauser hoàn thiện trang trí nội thất, tranh khảm và điêu khắc đá cẩm thạchKhi Miklós Ybl qua đời tháng 1 năm 1891, phần vỏ kiến trúc đã cơ bản hoàn thành; kiến trúc sư József Kauser dành trọn 14 năm tiếp theo cùng các danh họa, nhà điêu khắc hàng đầu Hungary trang hoàng nội thất bằng hơn 50 loại đá cẩm thạch quý và tranh khảm vàng Venezia.
- 9 tháng 11 năm 1905 và 8 tháng 12 năm 1906Đại lễ thánh hiến và Hoàng đế kiêm Quốc vương Franz Joseph I đặt viên đá khóa vòmHồng y Giáo chủ Kolos Vaszary cử hành đại lễ thánh hiến ngày 9 tháng 11 năm 1905; ngày 8 tháng 12 năm 1906, Hoàng đế Franz Joseph I thân hành tới dự lễ đặt viên đá hoàn công cuối cùng dưới mái vòm.
- 1931 và 1938Đức Giáo hoàng Piô XI sắc phong Tiểu Vương cung thánh đường và Năm Thánh Stêphanô 1938Năm 1931, Giáo hoàng Piô XI ban tước hiệu Tiểu Vương cung thánh đường (Basilica Minor); tháng 5 năm 1938, nơi đây là tâm điểm của Đại hội Thánh Thể Quốc tế lần thứ 34 tại Budapest và kỷ niệm 900 năm ngày mất của Vua Thánh Stêphanô.
- 1983 tới 2003Đại trùng tu 20 năm sau thiệt hại Thế chiến II và bão lớn, đón Giáo hoàng Gioan Phaolô II năm 1991Cuộc đại trùng tu kéo dài hai thập niên phục hồi toàn bộ mái vòm, mặt tiền và nội thất; ngày 20 tháng 8 năm 1991, Giáo hoàng Gioan Phaolô II viếng thăm vương cung thánh đường, và ngày 31 tháng 5 năm 1993 nhà thờ được nâng lên bậc đồng chính tòa.
Sự thay đổi tên hiệu từ Thánh Leopold sang Thánh Vương Stêphanô năm 1897. Một chi tiết lịch sử thú vị ít người để ý là trong hơn bốn thập niên đầu xây dựng, ngôi thánh đường này vốn được dự định cung hiến cho Thánh Leopold (Szent Lipót, vị thánh bổn mạng của nước Áo và là tên đặt cho khu phố Lipótváros của Budapest để vinh danh Hoàng đế Leopold II). Tuy nhiên, vào cuối thế kỷ 19, khi Hungary chuẩn bị kỷ niệm một nghìn năm lập quốc (đại lễ Thiên niên kỷ Millennium năm 1896) và tinh thần tự hào dân tộc dâng cao khắp đất nước, người dân thủ đô nhận thấy thật vô lý khi ngôi đại thánh đường lớn nhất tại trung tâm Budapest lại chưa mang tên vị vua sáng lập quốc gia. Do đó, vào năm 1897, theo đề xuất của chính quyền thành phố và giáo hội, công trình đã chính thức được đổi tên cung hiến cho Thánh Vương Stêphanô I (Szent István), trong khi một bức phù điêu lớn khắc họa Thánh Leopold vẫn được giữ trang trọng trên trán tường phía bắc của nhà thờ để ghi nhớ lịch sử khu phố Lipótváros.
IIIMặt Bằng Chữ Thập Hy Lạp, Mái Vòm Cao 96 Mét Của Miklós Ybl Và Nhà Nguyện Thánh Thủ Hữu
Vương cung thánh đường Thánh Stêphanô được xây dựng trên một bình đồ chữ thập Hy Lạp (Greek cross) cân xứng với chiều dài tổng thể 87,4 mét, chiều rộng 55 mét, diện tích mặt sàn 4.147 mét vuông và sức chứa lên tới 8.500 tín hữu. Công trình là bản giao hưởng kiến trúc kết hợp sự chuẩn mực hình học Tân cổ điển của József Hild ở mặt bằng nền móng, vẻ uy nghi tráng lệ Tân Phục hưng (Neo-Renaissance) của Miklós Ybl ở mặt tiền cổng vòm cùng mái vòm hai lớp, và nghệ thuật trang trí Tân Baroque rực rỡ của József Kauser ở nội thất.
Mặt tiền chính phía tây hướng ra quảng trường Szent István tér được kiến trúc sư Miklós Ybl thiết kế như một Khải hoàn môn La Mã khổng lồ với vòm cổng sâu đỡ bởi các thức cột Corinthian ghép đôi. Trong hốc vòm phía trên cửa chính là bức tranh khảm nền vàng lộng lẫy do họa sĩ Károly Lotz thiết kế, còn trên trán tường tam giác là quần thể tượng các vị thánh Hungary của nhà điêu khắc Leó Fessler; bên dưới khắc dòng chữ Latinh của Chúa Giêsu: EGO SUM VIA, VERITAS ET VITA (Ta là Đường, là Sự Thật và là Sự Sống). Hai bên mặt tiền là hai ngọn tháp chuông cao 65 mét; tháp nam treo quả Đại hồng chung Thánh Stêphanô nặng 9.250 kg (quả chuông lớn nhất Hungary, đúc tại xưởng Perner ở Passau nước Đức năm 1990 thay cho quả chuông cũ bị quân Đức trưng dụng năm 1944).
Vươn lên tại giao điểm trung tâm của bốn cánh chữ thập là mái vòm đôi đồ sộ của Miklós Ybl cao đúng 96 mét, đường kính 22 mét, đặt trên một trống vòm tròn có hàng cột bao quanh. Bên trong lòng vòm, họa sĩ danh tiếng Károly Lotz đã thiết kế bức tranh khảm khổng lồ bằng thủy tinh mạ vàng chế tác tại xưởng Salviati (Venezia, Ý), khắc họa Thiên Chúa Cha ngự trên ngai giữa Chúa Kitô, các ngôn sứ và muôn vàn thiên thần. Du khách có thể đi thang máy hoặc leo 364 bậc thang lên Hành lang toàn cảnh ngoài trống vòm ( ở độ cao 65 mét) để chiêm ngưỡng toàn cảnh 360 độ thủ đô Budapest.
Dưới mái lọng đá cẩm thạch (Baldachin) do József Kauser thiết kế tại trung tâm cung thánh phía đông là pho tượng Quốc vương Thánh Stêphanô I cao 2,6 mét tạc bằng đá cẩm thạch trắng Carrara nguyên khối của đại danh sư điêu khắc Alajos Stróbl. Xung quanh hậu cung là năm bức phù điêu bằng đồng mạ vàng của nhà điêu khắc Ede Mayer khắc họa năm cảnh đời trọng đại của Vua Thánh Stêphanô, đặc biệt là cảnh nhà vua quỳ gối dâng Vương miện Thánh Hungary lên Đức Trinh Nữ Maria.
Nằm ở phía bắc của hậu cung là Nhà nguyện Thánh Thủ Hữu (Szent Jobb-kápolna), không gian linh thiêng nhất của nhà thờ. Tại đây, bàn tay phải nguyên vẹn một nghìn năm tuổi của Vua Thánh Stêphanô I được bảo quản trong một khám thờ tháp nhọn phong cách Tân Gothic bằng bạc mạ vàng nạm đá quý và pha lê (chế tác năm 1862 tại Viên theo thiết kế của Joseph Lippert). Trên tầng lầu là Kho báu Vương cung thánh đường, trưng bày bản sao chính xác của Vương miện Thánh Hungary, bộ lễ phục của Giáo hoàng Gioan Phaolô II và các bình thánh cổ.
Toàn bộ tường và cột trụ bên trong vương cung thánh đường được ốp bằng hơn 50 loại đá cẩm thạch tự nhiên quý hiếm khai thác từ khắp vùng lưu vực Karpat, nước Áo, nước Ý và nước Pháp (đá đỏ Süttő, đá trắng Carrara, đá xanh Alps, đá vàng Onyx). Tại bốn góc trụ đỡ mái vòm là bốn pho tượng đá cẩm thạch lớn của bốn vị thánh lớn: Thánh Adalbert, Thánh Gerardo (Gellért), Thánh nữ Elizabeth của Hungary và Thánh nữ Margit. Trên gác đàn là chiếc Đại phong cầm lịch sử do xưởng Rieger ở Jägerndorf chế tác năm 1905 với 4 bàn phím và 65 thanh âm (mở rộng lên 93 thanh âm năm 2003).
Bên dưới vương cung thánh đường là hệ thống Hầm mộ rộng lớn, nơi an táng các vị giám mục phụ tá, kinh sĩ và những nhân vật kiệt xuất của đất nước. Điểm dừng chân thu hút đông đảo người hâm mộ từ khắp thế giới tại cánh nam tầng trệt là ngôi mộ bằng đá hoa cương đen của Ferenc Puskás (1927 tới 2006), đội trưởng Đội tuyển Vàng (Aranycsapat) huyền thoại và là người con vĩ đại nhất của nền thể thao Hungary, được an táng trọng thể với nghi thức quốc tang tại vương cung thánh đường ngày 9 tháng 12 năm 2006.
| Hạng mục kiến trúc và Bảo vật | Niên đại và Tác giả thực hiện | Đặc điểm kỹ thuật và Ý nghĩa lịch sử |
|---|---|---|
| Bình đồ chữ thập Hy Lạp và Mặt tiền Tân Phục hưng | 1851 tới 1891 (József Hild và Miklós Ybl) | Dài 87,4 m, rộng 55 m, sức chứa 8.500 người; mặt tiền cổng vòm lớn với hai tháp chuông cao 65 m |
| Mái vòm trung tâm và Tranh khảm vàng Venezia | 1868 tới 1905 (Miklós Ybl, József Kauser và Károly Lotz) | Chiều cao đúng 96 m (đường kính 22 m), kỷ niệm năm lập quốc 896; vòm trong khảm kính vàng Salviati |
| Bàn thờ chính và Tượng Vua Thánh Stêphanô | Hoàn thành 1905 (József Kauser và nhà điêu khắc Alajos Stróbl) | Mái lọng đá cẩm thạch che pho tượng Thánh Vương Stêphanô bằng đá trắng Carrara cao 2,6 m và 5 phù điêu đồng |
| Nhà nguyện Thánh Thủ Hữu (Szent Jobb) | Thánh tích năm 1038; khám thờ năm 1862 (Joseph Lippert) | Tôn trí bàn tay phải nguyên vẹn của Vua Thánh Stêphanô I trong khám thờ Tân Gothic bằng bạc mạ vàng |
| Đại hồng chung Thánh Stêphanô và 5 chuông | 1990 tới 1993 (xưởng đúc chuông Perner tại Passau, Đức) | Quả chuông lớn ở tháp nam nặng 9.250 kg (đường kính 2,4 m), là quả chuông lớn nhất tại Hungary |
| Đại phong cầm phụng vụ và hòa nhạc | 1905 (xưởng Rieger); trùng tu và mở rộng năm 2003 (Pécsi Orgonaépítő) | Gồm 4 bàn phím và 93 thanh âm, phục vụ phụng vụ đồng chính tòa và các buổi hòa nhạc quốc tế hàng tuần |
IVThế Đất Và Hướng
Cần khẳng định rõ rằng Giáo hội Công giáo tại Hungary cùng các kiến trúc sư József Hild, Miklós Ybl và József Kauser không sử dụng thuật phong thủy phương Đông khi quy hoạch và xây dựng Vương cung thánh đường Thánh Stêphanô. Vị trí của công trình được chọn trên gò đất cao tự nhiên từng cứu sống cư dân khu Lipótváros trong trận lụt lịch sử năm 1838, còn trục hướng tuân theo quy hoạch đô thị cổ điển thế kỷ 19 và truyền thống định hướng phụng vụ Kitô giáo (cung thánh hướng về phía Đông và mặt tiền hướng về phía Tây nhìn ra sông Danube). Những phân tích dưới đây là góc nhìn đối chiếu theo phép xem hình thế sơn thủy cổ truyền của thư viện Vạn Đạo Đường.
Xét trên đại cuộc địa hình của thủ đô Budapest tại tọa độ 47,5008 độ vĩ bắc, 19,0540 độ kinh đông, Vương cung thánh đường Thánh Stêphanô tọa lạc trên vùng cao nguyên bồi tích khô ráo nhất của bờ đông sông Danube (khu vực Quận 5 Belváros-Lipótváros), cách bờ sông khoảng 650 mét và nằm cách đại lộ di sản thế giới Andrássy út chỉ hai trăm mét về phía bắc. Trong cơn đại hồng thủy tháng 3 năm 1838, khi toàn bộ vùng đất trũng xung quanh bị nước sông Danube nhấn chìm, riêng gò đất tự nhiên nơi đặt nền móng vương cung thánh đường ngày nay vẫn nổi cao trên mặt nước như một hòn đảo linh quy (rùa vàng nổi giữa dòng nước), chứng tỏ cốt địa chất nơi đây vô cùng kết tụ và vững chắc.
Về tọa hướng và trục cảnh quan, Vương cung thánh đường được định vị theo trục tọa Đông Đông Bắc hướng Tây Tây Nam: mặt tiền hai tháp chuông mở thẳng ra quảng trường lát đá hoa cương rộng lớn Szent István tér (đóng vai trò là nội minh đường tụ khí), rồi từ chính giữa cổng vòm kéo một đường thẳng tắp dọc theo phố đi bộ Zrínyi utca vươn thẳng tới bờ sông Danube (Duna) và nhìn sang Đồi Lâu đài Buda ở bờ tây (đóng vai trò là tiền án sơn và ngoại minh đường thủy tụ). Đặc biệt hơn cả, trong quy hoạch tổng thể của thủ đô Budapest thời kỳ Hoàng kim cuối thế kỷ 19, mái vòm cao 96 mét của Vương cung thánh đường Thánh Stêphanô và mái vòm cao 96 mét của Tòa nhà Quốc hội Hungary tạo thành thế song phong đối đãi (hai đỉnh tháp cân bằng âm dương giữa đạo và đời), giữ cho trường khí văn hóa và tâm linh của toàn bộ khu trung tâm thủ đô luôn ổn định, hài hòa.
VĐại Lễ Quốc Khánh Và Kiệu Thánh Thủ Hữu Ngày 20 Tháng 8, Hội Chợ Mùa Vọng Và Hòa Nhạc Đại Phong Cầm
Là nhà thờ đồng chính tòa nằm ngay trái tim thủ đô Budapest, Vương cung thánh đường Thánh Stêphanô là nơi cử hành những nghi lễ cấp quốc gia trọng đại nhất của Giáo hội Công giáo Hungary theo lịch phụng vụ Rôma (dương lịch), nổi bật nhất là đại lễ ngày 20 tháng 8 hằng năm.
| Thời điểm trong năm | Hệ lịch | Tên đại lễ phụng vụ và sự kiện | Nghi thức cử hành đặc trưng tại Vương cung thánh đường Thánh Stêphanô |
|---|---|---|---|
| Ngày 20 tháng 8 hằng năm | Dương lịch (Quốc khánh Hungary) | Đại lễ Thánh Vương Stêphanô I và Cuộc Rước Kiệu Thánh Thủ Hữu (Szent Jobb-körmenet) | Sự kiện tôn giáo và quốc gia lớn nhất tại Hungary: Đức Hồng y Giáo chủ cử hành thánh lễ đại trào ngoài trời trước tiền sảnh quảng trường Szent István tér trước sự tham dự của Tổng thống, Thủ tướng và hàng vạn người dân, sau đó rước kiệu Thánh Thủ Hữu (Szent Jobb) đi qua các đại lộ trung tâm. |
| Ngày 30 tháng 5 | Dương lịch | Lễ Tìm Thấy Thánh Thủ Hữu (A Szent Jobb megtalálásának ünnepe) | Thánh lễ tạ ơn đặc biệt kỷ niệm sự kiện phát hiện bàn tay phải không mục nát của Vua Thánh Stêphanô I tại Székesfehérvár và hành trình gìn giữ bảo vật qua các thế kỷ. |
| Ngày 9 tháng 11 | Dương lịch | Lễ Kỷ niệm Thánh hiến Vương cung thánh đường (1905) | Kỷ niệm ngày Hồng y Kolos Vaszary thánh hiến đại thánh đường năm 1905 với thánh lễ trọng thể và trình diễn các bản lễ nhạc cổ điển của Franz Liszt, Zoltán Kodály. |
| Từ cuối tháng 11 đến ngày 1 tháng 1 | Dương lịch | Lễ hội Mùa Vọng tại Vương cung thánh đường (Adventi Ünnep a Bazilikánál) | Quảng trường Szent István tér trước nhà thờ biến thành một trong những hội chợ Giáng sinh đẹp nhất châu Âu; mỗi buổi tối mặt tiền vương cung thánh đường được trình chiếu ánh sáng 3D nghệ thuật kể lại câu chuyện Giáng sinh và lịch sử Hungary. |
| Hằng tuần quanh năm (thứ Năm và Chủ nhật) | Dương lịch | Chuỗi Hòa nhạc Đại phong cầm và Hợp xướng Quốc tế | Nhờ độ vang âm học tuyệt hảo dưới mái vòm cao 96 mét và chiếc đại phong cầm 93 thanh âm, vương cung thánh đường là địa điểm biểu diễn nhạc thánh của Bach, Mozart, Handel, Verdi và Liszt suốt bốn mùa. |
Cuộc rước kiệu Thánh Thủ Hữu ngày 20 tháng 8 và sự gắn kết của người dân thủ đô. Vào chiều ngày 20 tháng 8 hằng năm (ngày kỷ niệm Vua Stêphanô I được tuyên thánh năm 1083 và cũng là ngày Quốc khánh chính thức của Cộng hòa Hungary), quảng trường Szent István tér và các con phố xung quanh vương cung thánh đường rợp bóng cờ ba màu đỏ, trắng, xanh lá cây cùng cờ vàng trắng của Tòa Thánh. Khám thờ bằng vàng chứa Thánh Thủ Hữu (Szent Jobb) được các đội cận vệ danh dự trong quân phục truyền thống cùng hàng trăm giám mục, linh mục, các dòng tu và hiệp sĩ rước đi trang nghiêm từ tiền sảnh vương cung thánh đường dọc theo phố Zrínyi utca hướng ra phía sông Danube trước khi quay trở lại cung thánh. Đối với cộng đồng người Việt Nam sinh sống lâu năm tại Budapest, quảng trường trước Vương cung thánh đường Thánh Stêphanô là điểm hẹn văn hóa quen thuộc mỗi dịp lễ Quốc khánh 20 tháng 8 và mùa Giáng sinh cuối năm.
VINơi Chốn Và Đường Tới
- Địa chỉ
- Quảng trường Szent István tér 1, Quận 5 (Belváros-Lipótváros), 1051 Budapest, Hungary
- Đường tới
- Vương cung thánh đường Thánh Stêphanô nằm tại Quảng trường Szent István tér 1, trung tâm Quận 5 của thủ đô Budapest, chỉ cách trạm trung chuyển tàu điện ngầm lớn nhất thành phố là Deák Ferenc tér khoảng 300 mét về phía bắc. Phương tiện thuận tiện nhất là đi Tàu điện ngầm tuyến Xanh (Metro M3) tới ngay ga Arany János utca hoặc đi cả ba tuyến Metro M1, M2, M3 tới ga Deák Ferenc tér (hoặc ga Bajcsy-Zsilinszky út trên tuyến M1) rồi đi bộ 2 đến 3 phút là tới thẳng quảng trường trước mặt tiền vương cung thánh đường. Ngoài ra, xe buýt số 9, 15, 105 và tàu điện bánh hơi (Trolleybus) số 72, 73 đều có trạm dừng ngay sát bên cạnh nhà thờ.
- Toạ độ
- 47.5008, 19.054
Vương cung thánh đường Thánh Stêphanô mở cửa đón khách tham quan hằng ngày (từ thứ Hai đến thứ Bảy mở cửa từ 9 giờ sáng đến 17 giờ 45 chiều, Chủ nhật mở cho khách tham quan từ 13 giờ chiều đến 17 giờ 45 sau các thánh lễ sáng), còn khu vực dành riêng cho tín hữu vào cầu nguyện thầm lặng và tham dự thánh lễ được bố trí lối đi riêng miễn phí. Du khách mua vé tham quan có thể chọn vé vào lòng nhà thờ hoặc vé trọn gói bao gồm Kho báu trên lầu và đi thang máy (kết hợp cầu thang bộ) lên Hành lang toàn cảnh trên đỉnh mái vòm cao 65 mét. Khi bước vào lòng thánh đường và Nhà nguyện Thánh Thủ Hữu ở phía sau bàn thờ chính, quý vị cần ăn mặc kín đáo (che vai và đầu gối), bỏ mũ nón và giữ yên lặng; tại Nhà nguyện Thánh Thủ Hữu có hệ thống đèn chiếu sáng tự động giúp quan sát rõ bảo vật bàn tay thánh trong khám pha lê.
Những nơi gần đây trong thư viện
VIIĐóng Góp Cho Trang Này
Góp ảnh, thông tin hoặc video cho Vương cung thánh đường Thánh Stêphanô, Budapest
Thầy Ưng Khiêm mời cộng đồng cùng làm giàu trang này. Ảnh chụp tận nơi, một chi tiết lịch sử chưa được nhắc, một đoạn video ngắn: mọi đóng góp đều được đọc và trả lời.
Chưa có đóng góp nào từ cộng đồng. Bạn có thể là người đầu tiên.
?Hỏi Đáp Nhanh
Vì sao mái vòm của Vương cung thánh đường Thánh Stêphanô lại có chiều cao đúng 96 mét bằng với Tòa nhà Quốc hội Hungary?
Chiều cao 96 mét của cả Vương cung thánh đường Thánh Stêphanô lẫn Tòa nhà Quốc hội Hungary được quy hoạch có chủ đích để kỷ niệm năm 896 Công nguyên, thời điểm các bộ lạc Magyar dưới quyền Thủ lĩnh Árpád đặt chân định cư tại vùng đồng bằng lưu vực sông Danube. Việc hai công trình cao ngang nhau tới từng mét còn biểu trưng cho sự cân bằng và tôn trọng lẫn nhau giữa quyền lực nhà nước thế tục và đời sống tôn giáo tâm linh tại Hungary.
Thánh Thủ Hữu (Szent Jobb) lưu giữ bên trong vương cung thánh đường là bảo vật gì?
Thánh Thủ Hữu (Szent Jobb) là bàn tay phải tự nhiên không bị phân hủy của Quốc vương Thánh Stêphanô I (975 tới 1038), vị vua Kitô giáo đầu tiên sáng lập Vương quốc Hungary. Được phát hiện khi mở mộ tuyên thánh năm 1083 và trải qua hành trình lưu lạc qua Romania, Bosnia, Dubrovnik (Croatia) và Viên (Áo) trước khi được Nữ hoàng Maria Theresia đưa về lại Hungary năm 1771, bảo vật hiện được tôn trí trong Nhà nguyện Thánh Thủ Hữu phía sau cung thánh.
Vì sao công trình phải mất tới 54 năm (1851 tới 1905) và trải qua ba đời kiến trúc sư mới hoàn thành?
Khởi công năm 1851 theo thiết kế Tân cổ điển của József Hild, công trình gặp biến cố lớn khi Hild qua đời năm 1867 và mái vòm đang xây bị sập hoàn toàn trong cơn bão ngày 22 tháng 1 năm 1868. Kiến trúc sư Miklós Ybl tiếp quản, phải tháo dỡ phần cũ và thiết kế lại móng cùng mái vòm mới theo phong cách Tân Phục hưng kiên cố hơn. Sau khi Ybl mất năm 1891, kiến trúc sư József Kauser dành thêm 14 năm hoàn thiện nội thất đá cẩm thạch và tranh khảm cho đến ngày thánh hiến 9 tháng 11 năm 1905.
Vị thánh bổn mạng của Vương cung thánh đường tại Budapest có phải là Thánh Stêphanô Tử đạo đầu tiên trong Kinh Thánh không?
Không phải. Nhà thờ chính tòa Stephansdom ở thủ đô Viên (Áo) mới cung hiến cho Thánh Stêphanô Phó tế Tử đạo tiên khởi trong Tân Ước. Còn Vương cung thánh đường tại Budapest được cung hiến cho Quốc vương Thánh Stêphanô I của Hungary (Szent István király, trị vì 1000 tới 1038), vị vua khai sinh nhà nước Hungary và có ngày lễ kính vào ngày Quốc khánh 20 tháng 8.
Bên trong vương cung thánh đường có những tác phẩm nghệ thuật và kỷ lục nào đáng chú ý?
Nội thất nhà thờ được ốp bằng hơn 50 loại đá cẩm thạch quý, nổi bật với pho tượng Vua Thánh Stêphanô bằng đá trắng Carrara của Alajos Stróbl trên bàn thờ chính, tranh khảm vàng Venezia trên vòm cao của Károly Lotz, quả chuông lớn nhất Hungary nặng hơn 9,2 tấn ở tháp nam, chiếc đại phong cầm Rieger năm 1905 và phần mộ của huyền thoại bóng đá thế giới Ferenc Puskás.
Du khách có thể lên đỉnh mái vòm của Vương cung thánh đường Thánh Stêphanô để ngắm cảnh thủ đô Budapest không?
Có. Vương cung thánh đường có mở cửa Hành lang quan sát toàn cảnh 360 độ bao quanh trống mái vòm ở độ cao 65 mét. Du khách có thể mua vé lên đỉnh vòm bằng hệ thống thang máy hiện đại (hoặc leo 364 bậc thang bộ) để ngắm nhìn toàn cảnh sông Danube, Đồi Lâu đài Buda và Tòa nhà Quốc hội.