Đi dọc phố Henck Arronstraat giữa khu phố cổ Paramaribo, hai bên là những ngôi nhà gỗ sơn trắng mái dốc, quý vị sẽ gặp một khối nhà lớn hơn hẳn: mặt tiền sơn vàng nhạt viền xám xanh, hai ngọn tháp nhọn vươn lên trên hàng cây. Nhìn từ xa tưởng là tường vữa, lại gần mới thấy từng tấm ván ghép chồng lên nhau. Bước qua cửa, không khí đổi hẳn: cả lòng nhà thờ, từ cột, vòm tới trần, là một màu gỗ đỏ nâu ấm, thơm mùi nhựa gỗ, ánh sáng lọc qua kính màu rơi xuống sàn thành từng mảng.
Đây là Nhà thờ chính tòa Thánh Phêrô và Phaolô (Kathedrale Basiliek van Sint Petrus en Paulus), nhà thờ mẹ của Giáo phận Paramaribo, giáo phận Công Giáo duy nhất của Suriname. Suriname là đất nhiều đạo cùng sống, nơi nhà thờ, đền Hindu, thánh đường Hồi Giáo và hội đường Do Thái đứng không xa nhau. Thư viện chọn ngôi nhà thờ này làm nơi đại diện duy nhất cho Suriname vì hai lẽ: nó là công trình tôn giáo tiêu biểu nhất của khu phố cổ được UNESCO ghi danh, và nó giữ mộ Chân phước Peerke Donders, người mà Công Giáo Suriname coi là vị chứng nhân đức tin gần gũi nhất của mình.
IHai Thánh Tông Đồ Và Mộ Chân Phước Donders
Nhà thờ thuộc Công Giáo Rôma, được dâng kính hai thánh tông đồ Phêrô (Petrus) và Phaolô (Paulus). Chữ chính tòa chỉ nơi đặt cathedra, ngai tòa của vị giám mục coi sóc giáo phận. Theo suriname.nu, ngôi nhà thờ vốn là nhà thờ giáo xứ lớn của Paramaribo và chỉ thành nhà thờ chính tòa khi hạt đại diện tông tòa Suriname được nâng làm giáo phận. Năm 2014, Tòa Thánh ban cho nhà thờ tước hiệu vương cung thánh đường (basilica minor), theo KLM và gcatholic.
Tước hiệu hai thánh Phêrô và Phaolô là tước hiệu của nhiều nhà thờ lớn trong Giáo hội, đứng đầu là Vương cung thánh đường Thánh Phêrô ở Rôma. Hai vị được kính chung trong một lễ, ngày 29 tháng 6, vì truyền thống Giáo hội coi các ngài là hai cột trụ của Giáo hội sơ khai.
Chân phước là bậc Giáo hội Công Giáo công nhận một người đã sống đời thánh thiện và được phép tôn kính trong một phạm vi, thường là giáo phận hay hội dòng gắn với người ấy. Đây là bậc đứng trước bậc hiển thánh. Việc tôn kính mộ một chân phước không phải là thờ hài cốt, mà là cầu nguyện ở nơi nhắc người tín hữu nhớ tới một đời người đã sống trọn lời Phúc Âm, và xin người ấy cầu bầu.
Petrus Donders, người Hà Lan gọi thân mật là Peerke, sinh ngày 27 tháng 10 năm 1809 ở Tilburg, mất ngày 14 tháng 1 năm 1887, theo tư liệu Geheugen van Tilburg. Theo marypages, ngài tới Suriname năm 1842, sống ở đây 45 năm, trong đó khoảng 27 năm ở Batavia, một trại người bệnh phong bên sông Coppename phía tây Paramaribo (không phải Batavia ở Java). Năm 1866 ngài vào Dòng Chúa Cứu Thế và khấn dòng năm 1867. Ngài mất ngay tại Batavia.
Cũng theo marypages, năm 1900 hài cốt được đưa từ nghĩa trang Batavia về nhà thờ chính tòa, năm 1921 được đặt ở một chỗ trang trọng bên cung thánh. Ngài được phong chân phước năm 1982. Ngày 13 tháng 11 năm 2010, ngay trước lễ tái thánh hiến nhà thờ tối 14 tháng 11 năm 2010 sau đợt trùng tu, hài cốt được chuyển vào một nhà nguyện mộ mới có bàn thờ riêng với quan tài bằng cẩm thạch do kiến trúc sư Peter Heuvelmans thiết kế, bên hông có sáu tấm chạm gỗ kể các chặng đời ngài do cư dân viện điều dưỡng người bệnh phong Esther chạm, kinh phí do quỹ Stichting Jacques de Leeuw ở Tilburg tài trợ, theo Geheugen van Tilburg.
Nhiều người đọc chữ Batavia trong tiểu sử Chân phước Donders rồi tưởng ngài làm việc ở Batavia bên Java, tức Jakarta ngày nay. Không phải. Batavia ở đây là một điểm dân cư ở Suriname, phía tây Paramaribo, nơi người bệnh phong thời ấy được đưa tới sống cách biệt. Chỗ nhầm thứ hai là nghĩ ngôi mộ luôn ở vị trí hiện nay: hài cốt đã qua ba lần dời, năm 1900, năm 1921 và năm 2010.
IITừ Nhà Thờ Giáo Xứ Tới Vương Cung Thánh Đường
Lịch sử ngôi nhà thờ gắn với một đặc điểm của Paramaribo: gần như mọi công trình lớn đều bằng gỗ, vì gỗ nhiệt đới có sẵn và bền. Theo suriname.nu, nhà thờ mới được dựng bao quanh và trùm lên một nhà thờ cũ (vốn được cải tạo từ một nhà hát gỗ cũ năm 1826), việc thờ phượng vẫn diễn ra bên trong trong lúc thợ làm khung ngoài, rồi nhà thờ cũ mới được tháo đi. Người thiết kế và chỉ huy công trình là thầy dòng Chúa Cứu Thế Frans Harmes. Cái giá của vật liệu gỗ là mối mọt và mục, và một thế kỷ sau, nhà thờ phải đóng cửa rất lâu để cứu lấy khung gỗ.
- 1883Đặt viên đá đầu tiênTháng 1 năm 1883 (ngày 1 tháng 1 theo suriname.nu, ngày 30 tháng 1 theo sử liệu Hà Lan), viên đá đầu tiên được đặt, thầy dòng Frans Harmes đứng xây.
- 1885 hoặc 1887Thánh hiếnUNESCO ghi nhà thờ dựng năm 1885, suriname.nu và gcatholic ghi thánh hiến năm 1887. Hai tháp nhọn hoàn tất năm 1901. Xem hộp sử liệu dưới.
- 1900Đón hài cốt Peerke DondersHài cốt vị linh mục của người bệnh phong được đưa từ Batavia về nhà thờ (marypages).
- Từ năm 1989 (khoảng 20 năm)Đóng cửa vì mối mọtTheo KLM và tư liệu trùng tu, từ năm 1989 khung gỗ bị mối và mục nặng tới mức nhà thờ phải đóng cửa khoảng hai mươi năm.
- 2002Di sản Thế giới UNESCOKhu nội thành lịch sử Paramaribo được ghi danh theo tiêu chí ii và iv, UNESCO nêu tên nhà thờ chính tòa bằng gỗ trong hồ sơ.
- 2010Trùng tu xong và tái thánh hiếnĐợt trùng tu lớn hoàn tất. Ngày 13 tháng 11 năm 2010 hài cốt Chân phước Donders được rước vào mộ mới, tối 14 tháng 11 năm 2010 nhà thờ được tái thánh hiến (Geheugen van Tilburg, KLM).
- 2014Vương cung thánh đườngNhà thờ được nâng làm vương cung thánh đường (basilica minor), theo KLM và gcatholic.
Các nguồn vênh nhau ở hai chỗ. Thứ nhất là ngày đặt đá và năm thánh hiến. Về ngày khởi công tháng 1 năm 1883, suriname.nu ghi ngày 1 tháng 1, còn nhiều sử liệu kiến trúc Hà Lan ghi ngày 30 tháng 1. Về năm hoàn thành, hồ sơ UNESCO ghi nhà thờ chính tòa bằng gỗ dựng năm 1885, còn suriname.nu và gcatholic ghi thánh hiến năm 1887 (hai ngọn tháp nhọn mặt tiền hoàn tất năm 1901). Cách hiểu hợp lý là thân nhà thờ đã làm lễ từ năm 1885 và hoàn thiện tới năm 1887, thư viện ghi đầy đủ các mốc này.
Thứ hai là lối kiến trúc. UNESCO gọi đây là nhà thờ Gothic phục hưng. KLM và suriname.nu thì tả thân nhà thờ theo lối tân Roman với vòm tròn, còn hai tháp nhọn theo lối tân Gothic được thêm về sau. Nhìn tận mắt, quý vị sẽ thấy cả hai: vòm cửa và vòm trong lòng nhà thờ tròn, còn tháp thì nhọn. Ngoài ra, marypages ghi ngày an táng Donders là 15 tháng 1 năm 1886, trước cả ngày mất năm 1887 mà chính trang ấy ghi, nên thư viện không dùng mốc này.
IIIGỗ Greenheart, Gỗ Tuyết Tùng Và Hai Ngọn Tháp
Theo KLM, nhà thờ hoàn toàn bằng gỗ. Mặt tiền và các cột chịu lực làm bằng greenheart, một loại gỗ rất nặng và cứng của rừng Suriname. Cột được bọc gỗ tuyết tùng, và toàn bộ nội thất ốp gỗ tuyết tùng màu đỏ nâu, để trần không sơn. Thân nhà thờ dài khoảng 49 tới 59 m tùy tính phần lòng hay phủ bì, rộng khoảng 16,5 m, hai ngọn tháp nhọn ở mặt tiền cao khoảng 44 m. KLM và suriname.nu cùng xếp đây vào hàng những nhà thờ gỗ lớn nhất Nam Mỹ và Tây bán cầu. Các chạm khắc gỗ bên trong, theo KLM, do thợ người Creole Suriname làm.
Hồ sơ UNESCO về khu phố cổ nói tới sự hòa trộn giữa kỹ thuật xây dựng châu Âu với vật liệu bản địa Nam Mỹ, và nhà thờ chính tòa là ví dụ lớn nhất của điều ấy: dáng nhà thờ châu Âu, thịt gỗ của rừng nhiệt đới. Cùng dòng nhà thờ gỗ ở châu Mỹ, quý vị có thể đọc bài Nhà thờ Thánh Phanxicô, Castro trên đảo Chiloé, còn về truyền thống Công Giáo Hà Lan mà các nhà truyền giáo mang sang, có bài Nhà thờ chính tòa Thánh Gioan, 's-Hertogenbosch.
Ván gỗ ghép chồng sơn vàng nhạt, viền và chi tiết sơn xám xanh, cửa vòm tròn. Là hình ảnh nhận ra ngay của phố Henck Arronstraat.
Hai tháp theo lối tân Gothic cao khoảng 44 m, suriname.nu ghi được thêm sau thân nhà thờ và hoàn tất năm 1901, vượt lên trên các mái nhà gỗ chung quanh.
Cột, vòm, trần và vách ốp gỗ tuyết tùng đỏ nâu để mộc, theo KLM. Đây là phần người tới lần đầu thường nhớ nhất.
Gỗ greenheart Suriname làm mặt tiền và cột chịu lực (KLM). Chính khung này bị mối mọt và mục, dẫn tới đợt đóng cửa dài từ năm 1989.
Nhà nguyện mộ có bàn thờ riêng và quan tài cẩm thạch do kiến trúc sư Peter Heuvelmans thiết kế, đặt ngày 13 tháng 11 năm 2010, bên hông có sáu tấm chạm gỗ kể đời ngài do cư dân viện điều dưỡng Esther chạm (Geheugen van Tilburg).
Đứng ngoài phố, nhiều người tưởng mặt tiền là tường gạch trát vữa sơn màu, vì dáng nhà thờ giống những nhà thờ đá ở châu Âu. Thật ra từ mặt tiền, tháp tới lòng nhà thờ đều là gỗ. Chính vì vậy việc giữ gìn ở đây khác hẳn một nhà thờ đá: kẻ thù chính không phải thời gian mà là mối, nấm mục và khí hậu nóng ẩm quanh năm.
IVThế Đất Và Hướng
Nhà thờ này được đặt theo nhu cầu của một giáo xứ trong lòng phố, không theo bất cứ phép xem đất nào, và Công Giáo không dạy phong thủy. Lệ phụng vụ lâu đời của Giáo hội ưa quay cung thánh về phía đông, nhưng ở một thành phố quy hoạch theo ô bàn cờ như Paramaribo, hướng nhà thờ trước hết phải theo hướng dãy phố, và thư viện chưa có nguồn ghi chính xác hướng cung thánh ở đây. Những dòng sau là cách thư viện đọc nơi này theo phong thủy cổ truyền của người Việt, để bạn đọc có chỗ đặt cạnh mà so, không lấy từ tư liệu nào của giáo phận.
Điểm đầu tiên là dòng sông. Theo UNESCO, phố cổ Paramaribo nằm trên bờ trái sông Suriname, gần cửa sông, và được vạch ô bàn cờ từ năm 1683 theo một trục chạy về phía tây bắc. Sông lớn, nước chậm, chảy qua trước mặt thành phố rồi ra biển. Theo lối đọc cổ truyền, đất dựa bên một dòng sông lớn mà nước đi thong thả là đất có thủy tụ, dù ở đây gần cửa biển, nước còn chịu thủy triều lên xuống.
Điểm thứ hai là mạch đất. UNESCO ghi các phố chính của khu cổ chạy theo những gờ đất vỏ sò thoát nước tự nhiên. Trên một vùng đồng bằng ven biển thấp và ẩm, những gờ cao hơn ấy là chỗ khô ráo nhất. Người xem đất ở đồng bằng Việt Nam quen gọi những dải đất hơi gồ lên giữa vùng trũng là mạch, là chỗ đặt nhà đặt đình, và cách người xưa ở Paramaribo bám theo gờ vỏ sò để lập phố là một sự trùng hợp dễ thấy với lối nghĩ ấy.
Điểm thứ ba là chất liệu. Cả nhà thờ là gỗ, đứng giữa khí hậu nóng ẩm gần sông. Đọc theo ngũ hành, gỗ là Mộc, gặp Thủy thì được nuôi, nhưng Thủy quá thịnh thì Mộc mục. Chuyện nhà thờ phải đóng cửa gần hai mươi năm vì mục và mối, nhìn theo con mắt ấy, là chỗ cân bằng giữa Mộc và Thủy bị lệch, và công cuộc trùng tu là việc lấy lại thế cân bằng. Thư viện ghi các điểm trùng hình này để quý vị đối chiếu, không phải để nói người dựng nhà thờ đã tính tới.
VLễ Hai Thánh Tông Đồ Và Ngày Kính Chân Phước Donders
Là nhà thờ chính tòa, nơi này theo lịch phụng vụ Công Giáo, tính theo dương lịch. Lễ bổn mạng là lễ Thánh Phêrô và Thánh Phaolô ngày 29 tháng 6. Ngày riêng gắn chặt nhất với nhà thờ là ngày 14 tháng 1, ngày mất và cũng là ngày kính nhớ Chân phước Peerke Donders theo marypages. Bảng chỉ ghi ngày, không ghi giờ.
| Ngày | Theo lịch nào | Lễ | Nội dung |
|---|---|---|---|
| 29 tháng 6 | Lịch phụng vụ Công Giáo, dương lịch | Lễ Thánh Phêrô và Thánh Phaolô | Lễ bổn mạng của nhà thờ chính tòa và của giáo phận quây quần quanh ngai tòa giám mục. |
| 14 tháng 1 | Lịch phụng vụ Công Giáo, dương lịch | Ngày kính Chân phước Peerke Donders | Ngày ngài mất năm 1887 tại Batavia, cũng là ngày Giáo hội kính nhớ ngài (marypages). Mộ ngài nằm trong nhà thờ này. |
| Tuần Thánh và Phục Sinh | Lịch phụng vụ Công Giáo, ngày đổi theo năm | Đỉnh cao năm phụng vụ | Các nghi lễ Tuần Thánh của giáo phận, ngày tính theo lễ Phục Sinh từng năm. |
| Thứ Năm Tuần Thánh | Lịch phụng vụ Công Giáo, ngày đổi theo năm | Thánh lễ Dầu | Như ở mọi nhà thờ chính tòa, giám mục giáo phận chủ sự cùng linh mục đoàn, làm phép dầu dùng trong các bí tích cả năm. |
| 25 tháng 12 | Lịch phụng vụ Công Giáo, dương lịch | Lễ Giáng Sinh | Lễ trọng của năm phụng vụ, đi trước là bốn tuần Mùa Vọng. |
Thư viện chưa tìm được nguồn về sinh hoạt riêng của người Việt tại nhà thờ này, nên không ghi.
VINơi Chốn Và Đường Tới
- Địa chỉ
- Henck Arronstraat (tên cũ Gravenstraat), Paramaribo
- Đường tới
- Nhà thờ ở phố Henck Arronstraat (tên cũ Gravenstraat), giữa khu nội thành lịch sử Paramaribo, đi bộ được từ bờ sông Suriname và các phố cổ chung quanh.
- Toạ độ
- 5.8287, -55.1541
Đây là nhà thờ chính tòa đang cử hành phụng vụ, đồng thời là một công trình gỗ quý vừa được cứu khỏi mối mọt. Lệ thường được nhắc: ăn mặc kín đáo, giữ im lặng trong lòng nhà thờ, không đi vào cung thánh, khi đang có thánh lễ thì khách chỉ xem kiến trúc xin đứng ở phía sau. Tới viếng mộ Chân phước Donders, người ta dừng ngắn, cầu nguyện lặng lẽ rồi nhường chỗ. Xin đừng tựa, cạy hay khắc lên vách và cột gỗ.
Những nơi gần đây trong thư viện
VIIĐóng Góp Cho Trang Này
Góp ảnh, thông tin hoặc video cho Nhà thờ chính tòa Thánh Phêrô và Phaolô, Paramaribo
Thầy Ưng Khiêm mời cộng đồng cùng làm giàu trang này. Ảnh chụp tận nơi, một chi tiết lịch sử chưa được nhắc, một đoạn video ngắn: mọi đóng góp đều được đọc và trả lời.
Chưa có đóng góp nào từ cộng đồng. Bạn có thể là người đầu tiên.
?Hỏi Đáp Nhanh
Nhà thờ chính tòa Paramaribo làm bằng gỗ gì
Theo KLM, nhà thờ hoàn toàn bằng gỗ: mặt tiền và cột chịu lực bằng gỗ greenheart của rừng Suriname, cột bọc gỗ tuyết tùng, nội thất ốp gỗ tuyết tùng đỏ nâu để mộc. Đây là một trong những nhà thờ gỗ lớn nhất Nam Mỹ, nằm trong khu nội thành lịch sử được UNESCO ghi danh năm 2002.
Nhà thờ gỗ Paramaribo xây năm nào
Viên đá đầu tiên được đặt tháng 1 năm 1883 (ngày 1 tháng 1 theo suriname.nu, ngày 30 tháng 1 theo sử liệu Hà Lan), thầy dòng Frans Harmes đứng xây. Năm hoàn thành các nguồn ghi khác nhau: UNESCO ghi 1885, suriname.nu và gcatholic ghi thánh hiến năm 1887, hai tháp nhọn hoàn tất năm 1901. Sau khoảng hai mươi năm đóng cửa từ năm 1989 vì mối mọt, nhà thờ trùng tu xong và tái thánh hiến ngày 14 tháng 11 năm 2010.
Peerke Donders là ai
Là linh mục người Hà Lan, sinh năm 1809 ở Tilburg, sống 45 năm ở Suriname, phần lớn thời gian chăm sóc người bệnh phong ở Batavia, phía tây Paramaribo. Ngài mất ngày 14 tháng 1 năm 1887, được phong chân phước năm 1982. Mộ ngài nằm trong nhà thờ chính tòa Paramaribo, ngôi mộ cẩm thạch mới đặt ngày 13 tháng 11 năm 2010.
Nhà thờ chính tòa Paramaribo thuộc đạo nào
Thuộc Công Giáo Rôma, là nhà thờ chính tòa của Giáo phận Paramaribo, giáo phận Công Giáo của Suriname, dâng kính hai thánh Phêrô và Phaolô với lễ bổn mạng ngày 29 tháng 6. Năm 2014 nhà thờ được nâng làm vương cung thánh đường theo KLM và gcatholic.
Vì sao nhà thờ gỗ Paramaribo từng đóng cửa
Theo KLM và tư liệu trùng tu, từ năm 1989 khung gỗ bị mối và mục nặng tới mức nhà thờ phải đóng cửa khoảng hai mươi năm. Một đợt trùng tu lớn kéo dài năm năm đã thay và gia cố phần gỗ hư, hoàn tất và tái thánh hiến ngày 14 tháng 11 năm 2010, mở lại cho phụng vụ và cho khách tới xem.