Từ trung tâm thủ đô Phnom Penh ngược theo Quốc lộ 5 về hướng bắc chừng mười tám kilômét, qua khỏi vùng Russey Keo và Cây Số Chín tới địa phận quận Prek Pnov nơi dòng sông Tonle Sap mở rộng mặt nước lộng gió, du khách bắt gặp một cổng tam quan nhỏ nhắn mang biển hiệu chữ Quốc ngữ quen thuộc giữa dãy nhà sàn và bến ghe chài. Bước qua khoảng sân gạch mát bóng cây bồ đề và đài tượng Quan Thế Âm lộ thiên trắng muốt, tiếng chuông gia trì trầm bổng ngân lên hòa cùng giọng tụng kinh tiếng Việt âm hưởng miền Tây Nam Bộ.
Đó là Chùa Phước Long (Phước Long Tự), ngôi chùa gắn bó mật thiết với cộng đồng cư dân gốc Việt vùng Xóm Mới sinh sống bằng nghề đánh bắt cá, buôn bán nhỏ và làm nghề thủ công dọc hành lang ven sông phía bắc Nam Vang. Giữa một đất nước có hơn chín mươi phần trăm dân số theo Phật giáo Nam tông Khmer như tại Chùa Bạc Hoàng cung, mái chùa Bắc tông mộc mạc nơi cửa ngõ Prek Pnov lặng lẽ gìn giữ nếp thờ Phật, hiếu đạo tổ tiên và tiếng nói cội nguồn cho nhiều thế hệ gia đình xa quê.
ITam Bảo Bắc Truyền Và Tín Ngưỡng Quan Âm Của Xóm Chài Sông Nước
Khác với các ngôi chùa Khmer bản địa vốn chỉ tôn trí duy nhất hình tượng Đức Phật Thích Ca Mâu Ni theo truyền thống Thượng tọa bộ, Chùa Phước Long bài trí điện thờ theo quy thức Phật giáo Bắc tông của đồng bằng sông Cửu Long. Trên ngôi Tam Bảo chính giữa là tôn tượng Đức Phật Thích Ca Mâu Ni tọa thiền trên tòa sen và bộ tượng Tây Phương Tam Thánh gồm Đức Phật A Di Đà cùng hai vị Bồ tát Quan Thế Âm và Đại Thế Chí tiếp dẫn chúng sinh.
Ngoài sân trước chánh điện, vị trí trang trọng nhất nhìn ra hướng mặt nước sông Tonle Sap dành cho đài thờ Bồ tát Quan Thế Âm Nam Hải tay cầm bình cam lộ. Với những gia đình quanh năm lênh đênh theo con nước lên xuống từ Biển Hồ đổ về ngã tư sông Nam Vang, hình ảnh Mẹ Hiền Quan Âm lắng nghe tiếng khổ nạn giữa sóng gió là chỗ dựa tinh thần gần gũi nhất trước mỗi chuyến ghe ra sông.
Sự hiện diện của ngôi chùa Việt trên đất Campuchia thể hiện tinh thần tùy duyên hòa hợp giữa hai dòng truyền thừa Nam tông và Bắc tông. Trong những ngày đại lễ của vương quốc hay các buổi trai tăng từ thiện, chư tăng Bắc tông người Việt và chư tăng Nam tông Khmer vẫn thường quang lâm chứng minh chung một đạo tràng, tụng thời kinh cầu an bằng cả tiếng Việt lẫn tiếng Pali để kết nối tình thân giữa cư dân gốc Việt với xóm giềng người Khmer sở tại.
Phía sau chánh điện là khu nhà Tổ và linh đường ký linh, nơi đặt di ảnh và bài vị của những người con xa xứ đã nằm lại bên dòng Tonle Sap. Đối với các hộ nghèo sống trên ghe thuyền chật hẹp không đủ chỗ lập bàn thờ gia tiên lớn, ngôi chùa chính là từ đường chung lưu giữ gia phả và hương khói cho ông bà cha mẹ mỗi kỳ giỗ chạp.
Trong mạng lưới các tự viện gốc Việt tại thủ đô Phnom Penh từ cuối thế kỷ 20 tới nay, Chùa Phước Long ở ngoại vi phía bắc Prek Pnov giữ mối liên kết pháp lữ gắn bó với các ngôi chùa Việt nội đô, tiêu biểu là Chùa Thiền Phước tại quận Tuol Kouk (do Hòa thượng Thích Thiện Tùng khai sơn năm 1983 và Hòa thượng Thích Thiện Hòa kế đăng trụ trì, nổi tiếng với kiến trúc giao thoa mái rồng Việt và chim thần Garuda Khmer). Nếu Chùa Thiền Phước đóng vai trò điểm hội tụ văn hóa lớn giữa lòng nội thành, thì Chùa Phước Long lại trực tiếp gánh vác đời sống tâm linh và an sinh cho dải xóm chài lao động nghèo vùng ven sông phía bắc.
Người chưa quen địa bàn Campuchia cần lưu ý tránh hai nhầm lẫn dễ gặp. Thứ nhất là không nhầm Chùa Phước Long tại Xóm Mới (quận Prek Pnov, bắc Phnom Penh, dựng năm 2000) với ngôi chùa trùng tên là Phước Long Tự cổ tại thành phố Battambang ở tây bắc Campuchia (vốn hình thành từ đầu thế kỷ 20 và được bà con gốc Việt chuộc lại trùng tu từ năm 2004). Thứ hai là phân biệt dải chùa Việt ở phía bắc sông Tonle Sap thuộc trục Quốc lộ 5 (từ Russey Keo, Svay Pak lên tới Prek Pnov) với cụm chùa ven sông Bassac ở phía nam thủ đô như vùng Chbar Ampov.
IIHành Lang Sông Nước Phía Bắc Nam Vang Và Hành Trình Tái Thiết Mái Chùa
Lịch sử hình thành các xóm cư dân gốc Việt dọc bờ tây sông Tonle Sap phía bắc Phnom Penh bắt nguồn từ luồng giao thương thủy đạo tự nhiên nối liền châu thổ Cửu Long qua sông Tiền, sông Hậu ngược lên ngã tư Chaktomuk và Biển Hồ từ cuối thế kỷ 19 sang nửa đầu thế kỷ 20. Những người thợ mộc, thợ lưới và thương hồ Nam Bộ đi tới đâu đều lập am miếu nhỏ thờ Phật, thờ Quan Âm để nương tựa nơi đất khách.
- Đầu tới giữa thế kỷ 20Hình thành dải xóm Việt ven bờ tây sông Tonle SapCư dân gốc Việt từ các tỉnh miền Tây Nam Bộ định cư lập nghiệp dọc Quốc lộ 5 phía bắc Nam Vang (từ Russey Keo, Cây Số Chín tới vùng Prek Pnov), dựng các niệm Phật đường tre gỗ ban đầu cho xóm chài.
- Cuối thập niên 1970Gián đoạn sinh hoạt tôn giáo trong biến động lịch sửTrong giai đoạn biến động khắc nghiệt tại Campuchia nửa sau thập niên 1970, các cơ sở thờ tự của mọi tôn giáo trên toàn quốc đều bị đình trệ hoặc hư hại nặng nề.
- Năm 2000 và thập niên 2010Dựng Chùa Phước Long tại Xóm Mới và trùng tu dưới thời Sư cô Thích Nữ Diệu HòaTheo phóng sự điền dã của Thông tấn xã Việt Nam, ngôi Chùa Phước Long tại Xóm Mới (cách trung tâm Phnom Penh khoảng 18 kilômét bên sông Tonle Sap) được dựng năm 2000 hoàn toàn từ sự chung tay đóng góp của các hộ ngư dân gốc Việt quanh vùng, sau đó được Sư cô trụ trì Thích Nữ Diệu Hòa cùng Phật tử từng bước tu bổ khang trang trong thập niên 2010.
- 2014 tới nayĐô thị hóa quận mới Prek Pnov và mở rộng hoạt động từ thiệnSau khi quận Prek Pnov được thành lập tách ra làm cửa ngõ bắc Phnom Penh và cầu Prek Pnov bắc qua sông Tonle Sap đi vào hoạt động, chùa trở thành điểm tựa cứu trợ gạo thuốc và dạy chữ cho các hộ dân di dời từ mặt nước lên bờ.
Trải qua những năm tháng thăng trầm của lịch sử vùng sông nước và các đợt quy hoạch di dời nhà nổi trên sông Tonle Sap để bảo vệ môi trường đô thị, Chùa Phước Long vẫn đứng vững trên nền đất cao ven Quốc lộ 5, mở rộng cổng đón cả những gia đình đã lên bờ lẫn những hộ dân còn mưu sinh theo nghề sông nước.
IIINếp Chùa Nam Bộ Giản Dị Giữa Đất Chùa Tháp
Không mang quy mô bề thế của những danh lam cổ tự hoàng gia, kiến trúc Chùa Phước Long mang đậm dáng dấp gần gũi của một ngôi chùa làng Nam Bộ đặt giữa khung cảnh nhiệt đới Campuchia. Công trình được xây dựng bằng tường gạch tô vữa sáng màu, mái lợp ngói đỏ uốn đầu đao lưỡng long chầu Pháp luân và nâng cao cốt nền để thích ứng với mùa nước lũ dâng cao hàng năm từ sông Tonle Sap.
Cổng chùa hướng ra trục giao thông Quốc lộ 5 có biển tên chữ Việt và chữ Khmer, bước vào khoảng sân thoáng là tôn tượng Bồ tát Quan Thế Âm đứng trên đài sen trắng để bà con ghé lễ nhanh mỗi sáng đi chợ hoặc xuống bến.
Không gian nội điện trang nghiêm với án thờ Phật Thích Ca, Phật A Di Đà, Bồ tát Địa Tạng, chuông trống Bát Nhã, mõ gỗ mít và các bức hoành phi câu đối chữ Quốc ngữ lẫn chữ Hán.
Khu vực phía sau chánh điện dành riêng để tôn trí ảnh thờ Tổ sư Đạt Ma, chư vị tiền bối hữu công và hàng trăm hũ cốt, di ảnh của đồng bào gốc Việt qua đời tại địa phương.
Dãy nhà phụ bên hông vừa là bếp nấu cơm chay đãi Phật tử những ngày rằm lớn, vừa kê bàn ghế làm lớp học tiếng Việt và tiếng Khmer miễn phí cho con em lao động nghèo.
| Thành phần không gian | Đặc điểm nhận diện | Vai trò đối với cộng đồng |
|---|---|---|
| Vị trí địa lý | Ấp Po Mongkol, phường Prek Pnov, quận Prek Pnov | Nằm sát trục Quốc lộ 5 và bờ tây sông Tonle Sap phía bắc thủ đô |
| Hệ phái và nghi lễ | Phật giáo Bắc tông Việt Nam | Tụng kinh Nhật tụng, Phổ Môn, Di Đà và Vu Lan bằng tiếng Việt |
| Đài Quan Âm sân trước | Tượng trắng lộ thiên hướng ra phía bến sông | Nơi ngư dân và tiểu thương cầu bình an sóng nước hàng ngày |
| Khu ký linh hậu tổ | Lưu giữ bài vị và tro cốt cư dân xa xứ | Thay thế từ đường gia tộc cho các hộ gia đình sống trên ghe thuyền |
| Không gian thiện nguyện | Trai đường kết hợp lớp học thiếu nhi | Phát quà cứu trợ mùa lũ và duy trì chữ Quốc ngữ cho thế hệ trẻ |
Vào những buổi trưa nắng gắt của mùa khô Nam Vang, hàng hiên rộng lát gạch bông mát rượi của Chùa Phước Long luôn có vài cụ già ngồi lần chuỗi niệm Phật và đám trẻ nhỏ xóm Mới đánh vần từng nét chữ tiếng Việt trên bảng đen. Vẻ bình dị ấy làm nên sức sống bền bỉ của ngôi chùa cộng đồng không cần đến vàng son lộng lẫy.
IVNương Dải Đất Cao Bên Dòng Sông Đổi Dòng Hai Mùa
Người dân gốc Việt khi dựng Chùa Phước Long đã chọn mảnh đất theo kinh nghiệm cư trú vùng sông nước Cửu Long: tìm gò đất ven lộ cao ráo không ngập lụt và quay mặt đón luồng sinh khí từ bến sông cùng con đường thiên lý. Phần phân tích dưới đây đặt vị thế ấy trong lăng kính phong thủy truyền thống để thấy sự gắn kết giữa ngôi chùa và dòng chảy Tonle Sap.
Điểm kỳ thú nhất của địa cuộc Prek Pnov nằm ở chính dòng sông Tonle Sap chảy ngay phía đông khu vực chùa. Đây là dòng sông hiếm hoi trên thế giới đổi chiều chảy hai lần mỗi năm: mùa mưa từ tháng Sáu tới tháng Mười, nước sông Mê Kông dâng mạnh đẩy ngược dòng Tonle Sap chảy về phía bắc đổ đầy Biển Hồ, rồi tới mùa khô từ tháng Mười Một, nước từ Biển Hồ lại xuôi dòng chảy về phía nam qua mặt Prek Pnov xuống ngã tư Nam Vang. Trong phép xem thủy pháp cổ truyền, dòng nước uốn lượn khoan thai vừa biết thâu vào vừa biết nhả ra theo tiết khí tạo nên nguồn thủy khí luân lưu không bao giờ tù đọng.
Chùa tựa vào dải đất liền phía tây Quốc lộ 5 làm thế hậu thực vững chãi, mặt hướng về phía hành lang giao thương và dải sông rộng phía đông làm minh đường thoáng đãng. Thế đất vừa đủ gần bến nước để thuyền ghe bà con tiện ghé lễ Phật, vừa đủ cao ráo để làm chốn nương náu an toàn mỗi mùa con nước lớn tràn bờ.
VHương Tết Quê Nhà, Mùa Vu Lan Cài Hoa Hồng Và Gạo Nghĩa Tình
Nếu các ngôi chùa Khmer chung quanh đón năm mới vào tháng Tư dương lịch, thì Chùa Phước Long rộn ràng nhất theo âm lịch Việt Nam. Mỗi kỳ rằm lớn là một dịp cộng đồng gốc Việt khắp vùng Prek Pnov và Russey Keo sum họp như ngày hội làng nơi quê cũ. Bảng dưới đây ghi lại các kỳ lễ chính trong năm theo tháng và ngày âm lịch, không ghi giờ cụ thể.
| Thời điểm âm lịch | Tên kỳ lễ | Nghi thức và hoạt động cộng đồng |
|---|---|---|
| Đêm Giao thừa tới rằm tháng Giêng | Tết Nguyên Đán và Thượng Nguyên cầu an | Phật tử quây quần gói bánh tét tại sân chùa, hái lộc đầu xuân, tụng kinh Dược Sư cầu bình an sông nước suốt tháng Giêng. |
| Ngày 19 tháng Hai, 19 tháng Sáu và 19 tháng Chín | Ba kỳ vía Bồ tát Quan Thế Âm | Lễ lạy Ngũ Bách Danh trang nghiêm trước đài Quan Âm lộ thiên, cầu nguyện cho các gia đình ngư dân đi ghe đánh cá thuận buồm xuôi gió. |
| Rằm tháng Tư âm lịch | Đại lễ Phật Đản | Lễ tắm Phật truyền thống, treo cờ Phật giáo ngũ sắc và thả hoa đăng cầu quốc thái dân an. |
| Rằm tháng Bảy âm lịch | Đại lễ Vu Lan Báo Hiếu và Xá tội vong nhân | Nghi thức bông hồng cài áo xúc động cho con cháu xa quê, lễ cầu siêu chư hương linh ký cốt và đợt phát hàng trăm phần gạo, mì, nước tương cho hộ nghèo gốc Việt lẫn hộ nghèo Khmer lân cận. |
| Rằm tháng Mười âm lịch | Lễ Hạ Nguyên | Tạ ơn trời Phật sau mùa nước nổi rút êm và chuẩn bị tổng kết lớp học chữ Việt cuối năm cho thiếu nhi. |
Hình ảnh đẹp nhất mỗi mùa Vu Lan tháng Bảy ở Chùa Phước Long là những bao gạo trắng xếp ngay ngắn dưới mái hiên để trao tận tay cả bà con gốc Việt lẫn những gia đình người Khmer nghèo sống chung xóm Mới. Chính tấm lòng từ bi không phân biệt sắc tộc ấy đã giúp ngôi chùa nhỏ bên Quốc lộ 5 được chính quyền và người dân địa phương trân trọng suốt nhiều thập niên.
VINơi Chốn Và Đường Tới
- Địa chỉ
- National Road 5, Phum Po Mongkol, Sangkat Prek Pnov, Khan Prek Pnov, Phnom Penh, Cambodia
- Đường tới
- Chùa Phước Long tọa lạc sát trục Quốc lộ 5 tại ấp Po Mongkol, phường Prek Pnov, quận Prek Pnov, cách khu vực Chùa Bà Penh (Wat Phnom) ở trung tâm Phnom Penh khoảng 17 tới 18 kilômét về phía bắc (đi quá khu vực đầu cầu Prek Pnov bắc qua sông Tonle Sap khoảng 4 kilômét về hướng tây bắc theo Quốc lộ 5). Từ trung tâm thủ đô đi taxi hoặc xe tuk-tuk dọc Quốc lộ 5 qua quận Russey Keo mất khoảng 35 tới 45 phút.
- Toạ độ
- 11.68995, 104.84538
Chùa Phước Long là cơ sở sinh hoạt tín ngưỡng cộng đồng bình dị và hiếu khách. Khi ghé viếng chùa, quý vị mặc trang phục kín đáo lịch sự, tháo giày dép trước khi bước vào chánh điện và khu nhà Tổ ký linh, nói khẽ nếu đang trong giờ chư tăng tụng kinh hoặc giờ các em nhỏ học chữ. Nếu có tâm nguyện gửi tặng sách vở tiếng Việt hoặc nhu yếu phẩm hỗ trợ bà con nghèo vùng sông nước Prek Pnov, quý vị nên liên hệ trực tiếp với ban hộ tự nhà chùa để việc san sẻ diễn ra trật tự và ấm áp.
Những nơi gần đây trong thư viện
VIIĐóng Góp Cho Trang Này
Góp ảnh, thông tin hoặc video cho Chùa Phước Long (Chùa Việt Xóm Mới), Phnom Penh
Thầy Ưng Khiêm mời cộng đồng cùng làm giàu trang này. Ảnh chụp tận nơi, một chi tiết lịch sử chưa được nhắc, một đoạn video ngắn: mọi đóng góp đều được đọc và trả lời.
Chưa có đóng góp nào từ cộng đồng. Bạn có thể là người đầu tiên.
?Hỏi Đáp Nhanh
Chùa Phước Long ở Phnom Penh thuộc hệ phái Phật giáo nào
Chùa Phước Long (Phước Long Tự) là ngôi chùa Phật giáo Bắc tông truyền thống của cộng đồng người gốc Việt vùng Xóm Mới, quận Prek Pnov, phía bắc Phnom Penh. Chùa tụng kinh tiếng Việt theo nghi lễ Nam Bộ và thờ Phật Thích Ca, Phật A Di Đà cùng Bồ tát Quan Thế Âm.
Chùa Phước Long nằm ở đâu tại thủ đô Phnom Penh
Chùa nằm ven trục Quốc lộ 5 thuộc phường Prek Pnov, quận Prek Pnov, gần bờ tây sông Tonle Sap ở cửa ngõ phía bắc Phnom Penh, cách trung tâm thành phố khoảng 18 kilômét.
Vì sao bà con vùng Prek Pnov đặc biệt sùng kính đài Quan Thế Âm của chùa
Phần đông cư dân gốc Việt vùng Xóm Mới và dọc hành lang phía bắc Phnom Penh vốn gắn bó lâu đời với nghề đánh bắt cá và mưu sinh trên mặt nước sông Tonle Sap, nên bà con luôn thành tâm cầu nguyện Bồ tát Quan Thế Âm Nam Hải che chở bình an trước những mùa giông gió và nước lũ.
Chùa Phước Long có mối liên hệ thế nào với các chùa Việt khác ở Phnom Penh
Chùa giữ mối giao hảo pháp lữ gắn bó với mạng lưới chùa Việt nội thành Phnom Penh như Chùa Thiền Phước ở quận Tuol Kouk (thành lập năm 1983), cùng phối hợp tổ chức các đại lễ Phật Đản, Vu Lan Báo Hiếu, khóa lễ cầu an và các đợt cứu trợ từ thiện cho bà con khó khăn.
Ngoài việc lễ Phật, Chùa Phước Long còn có hoạt động cộng đồng nào nổi bật
Bên cạnh các khóa lễ truyền thống dịp Tết Nguyên Đán, rằm tháng Giêng và lễ Vu Lan, nhà chùa còn là nơi lưu giữ tro cốt, bài vị tổ tiên cho các hộ nghèo sống trên thuyền và duy trì hoạt động phát gạo từ thiện, dạy chữ tiếng Việt miễn phí cho trẻ em gốc Việt vùng ven sông.