Từ những đền tháp sa thạch cổ kính phía bắc Siem Reap xuôi về hướng nam chừng mười lăm kilômét qua chân đồi Phnom Krom, đất liền bỗng lùi lại nhường chỗ cho mặt nước mênh mang không thấy bờ bên kia của Biển Hồ Tonle Sap, hồ nước ngọt lớn nhất Đông Nam Á. Giữa những dãy nhà bè lợp tôn, xuồng gỗ chèo tay và lồng nuôi cá tra dập dềnh theo sóng, một ngôi nhà gỗ sơn xanh da trời tươi sáng nổi bật với mái tôn đỏ thẫm, cây thánh giá vàng vươn trên đầu hồi và tấm biển song ngữ chữ trắng CATHOLIC CHURCH CHONG KHNIES.
Đó là Nhà thờ nổi Chơng Kneas (thuộc họ đạo Thánh Phaolô vùng Biển Hồ dưới sự coi sóc của Đạo Công giáo tại Hạt Phủ doãn Tông tòa Battambang), một trong những không gian phụng vụ độc đáo bậc nhất lưu vực sông Mê Kông. Thay vì đóng móng sâu vào lòng đất đá như Đền Angkor Wat cách đó chưa đầy hai mươi cây số, ngôi thánh đường này buộc dây neo trên mặt nước, cùng cả xóm chài gốc Việt và người Khmer nhích bến theo từng con nước lớn nước ròng suốt bốn mùa.
IThánh Phaolô Lữ Hành Và Đức Mẹ Biển Hồ Giữa Sóng Nước
Họ đạo vùng nước nổi Chơng Kneas đặt dưới sự bảo trợ của Thánh Tông đồ Phaolô (vị tông đồ từng ba lần đắm tàu trên biển Địa Trung Hải trong hành trình truyền giáo) kết hợp lòng sùng kính sâu đậm đối với Đức Mẹ Maria, Đấng được bà con ngư dân trìu mến gọi là Đức Mẹ Biển Hồ hay Đức Mẹ Mỉm Cười. Trên trán tường gỗ phía trước nhà nguyện, dưới chân cây thánh giá vàng là huy hiệu mặt trời mang ba chữ cái IHS (viết tắt danh thánh Chúa Giêsu trong tiếng Hy Lạp), dấu ấn truyền thống của các tu sĩ Dòng Tên (Societas Jesu) phục vụ tại vùng Tây Bắc Campuchia.
Cộng đoàn tín hữu quy tụ quanh ngôi nhà thờ nổi chủ yếu là những gia đình ngư dân gốc Việt sinh sống nhiều đời trên mặt nước Biển Hồ cùng một số gia đình người Khmer kết hôn và chung sống hài hòa trong cùng vạn chài. Trước buổi chài lưới ban đêm hay khi dông lốc mùa mưa nổi lên bất chợt trên mặt hồ rộng hàng vạn cây số vuông, ngọn thánh giá trên nóc bè gỗ là điểm định hướng bình an cho cả vùng nước.
Trong Tin Mừng Kitô giáo, những môn đệ đầu tiên Chúa Giêsu gọi bên bờ hồ Galilê đều là những người đánh cá chất phác, và chính chiếc thuyền của Phêrô từng được Người mượn làm bục giảng lời hằng sống cho đám đông trên mặt nước. Tại Chơng Kneas, hình ảnh Tin Mừng ấy không phải là ẩn dụ xa xôi trong sách vở mà diễn ra theo nghĩa đen từng Chúa nhật: linh mục mặc áo lễ đi vỏ lãi cập thẳng vào hiên nhà thờ bè, còn giáo dân chèo xuồng nhỏ buộc dây quanh lan can gỗ để hiệp dâng Thánh lễ.
Không gian nhà thờ nổi cũng thực thi trọn vẹn sứ mạng bác ái không biên giới tôn giáo của Hạt Phủ doãn Tông tòa Battambang do Đức ông Enrique Figaredo Alvargonzalez (thường gọi thân mật là Đức cha Kike, người gắn bó với người khuyết tật và người nghèo Campuchia từ thập niên 1980) dẫn dắt: ban ngày là lớp học xóa mù chữ và điểm khám sức khỏe lưu động cho mọi trẻ em nghèo trên hồ bất kể lương hay giáo.
Khi tìm hiểu hiện trạng của Nhà thờ nổi Chơng Kneas hôm nay, cần ghi nhận trung thực cột mốc chuyển tiếp vào tháng 12 năm 2018 theo hồ sơ chính thức của Giáo xứ Công giáo Siem Reap. Khi phần lớn các hộ dân nhà nổi phân tán và di dời lên đất liền theo chủ trương quy hoạch mặt nước, các sinh hoạt tôn giáo và xã hội ngay trên vùng nước Chơng Kneas đã chính thức khép lại với sự chấp thuận của Bộ Lễ nghi Tôn giáo Campuchia và Đức Phủ doãn Tông tòa. Phần khung nhà gỗ sơn xanh của nhà thờ nổi được tàu kéo vượt mặt hồ sang giáo xứ làng nổi Prek Toal (Thánh Giuse, ở rìa tây bắc Biển Hồ thuộc tỉnh Battambang) để tiếp tục phục vụ như trung tâm học tập nổi cho trẻ em nghèo, còn các gia đình giáo dân chuyển lên đất liền vùng Siem Reap quy tụ sinh hoạt mục vụ tại Nhà thờ Thánh Gioan Tông đồ ở trung tâm thành phố Siem Reap.
Có hai sự nhầm lẫn thường gặp cần phân biệt rõ. Thứ nhất, nhiều du khách xem ảnh trên mạng từng nhầm một ngôi nhà bè sơn trắng mang chữ Hàn Quốc ở Chơng Kneas (nhà nguyện Tin Lành của mục sư Hàn Quốc) với ngôi Nhà thờ Công giáo Chơng Kneas sơn màu xanh da trời có biển hiệu Catholic Church Chong Khnies và huy hiệu IHS. Thứ hai, không nên nhầm danh xưng Đức Mẹ Biển Hồ tại Siem Reap với pho tượng Đức Mẹ Mê Kông bằng đá cẩm thạch nổi tiếng được ngư dân vớt lên từ lòng sông Mê Kông năm 2008 và tôn trí tại giáo xứ Arey Khsath đối diện thủ đô Phnom Penh.
IIHành Trình Mục Vụ Trên Sóng Nước Từ Năm 2002 Tới Prek Toal
Từ đầu thế kỷ 20, trên Biển Hồ Tonle Sap đã có những họ đạo ngư dân gốc Việt lớn sinh sống tập trung ở các làng nổi như Chơng Kneas (Siem Reap), Kampong Luong và Chhnok Tru (Kampong Chhnang) hay Prek Toal (Battambang). Sau giai đoạn gián đoạn cuối thập niên 1970, khi Giáo xứ Siem Reap được tái lập cuối thập niên 1990, các linh mục Dòng Tên bắt đầu đi xuồng máy ra thăm từng cụm bè cá tại Chơng Kneas và chung tay cùng bà con dựng nên ngôi thánh đường nổi.
- Trước năm 1970Hình thành các họ đạo ngư dân gốc Việt quanh Biển HồCác cộng đoàn Công giáo ngư dân gốc Việt sinh sống trên thuyền và nhà bè quanh lòng hồ Tonle Sap dưới sự mục vụ của Hạt Đại diện Phnom Penh và sau năm 1968 là Hạt Phủ doãn Tông tòa Battambang.
- Cuối thập niên 1990Tái thiết mục vụ Công giáo vùng Siem Reap và cửa hồCác tu sĩ Dòng Tên thuộc Hạt Phủ doãn Battambang khôi phục các buổi dâng lễ tại gia trên nhà bè cho bà con ngư dân vùng Chơng Kneas dưới chân đồi Phnom Krom.
- 2002Khánh thành Nhà thờ gỗ nổi Chơng KneasLinh mục Dòng Tên người Indonesia Heri Bratasudarma (SJ) cùng cộng đoàn ngư dân đóng hoàn chỉnh ngôi nhà thờ gỗ sơn xanh trên hệ bè nổi có tấm pin mặt trời trên mái, chính thức mang tên Nhà thờ Công giáo Chơng Kneas.
- 2002 tới 2018Mười sáu năm dời bến theo chu kỳ lũ Biển HồMỗi năm hai bận theo mực nước dâng hạ của Tonle Sap, toàn bộ nhà thờ được ca nô lai dắt di chuyển khoảng cách vài kilômét giữa cửa rạch mùa khô và bìa rừng ngập nước mùa mưa.
- Tháng 12 năm 2018Chuyển đổi sứ mạng sang trung tâm thiếu nhi nổi tại Prek ToalKhi nhiều hộ dân Chơng Kneas chuyển lên khu tái định cư trên bờ, ngôi nhà gỗ nổi được kéo sang họ đạo làng nổi Prek Toal bên kia Biển Hồ để làm không gian giáo dục thiếu nhi, giữ vẹn tinh thần phục vụ người nghèo vùng nước.
Dù con thuyền gỗ màu xanh nay đã neo sang bến mới ở Prek Toal và các gia đình giáo dân lên bờ quy tụ về Nhà thờ Thánh Gioan Tông đồ của Giáo xứ Siem Reap, hình ảnh ngôi nhà thờ nổi Chơng Kneas trên mặt nước đỏ nặng phù sa vẫn là biểu tượng lịch sử không phai mờ của mục vụ vùng Biển Hồ.
IIIKỹ Thuật Đóng Bè Tre Thùng Phao Và Hiên Đậu Xuồng Bốn Phía
Kiến trúc Nhà thờ nổi Chơng Kneas là lời giải thông minh của nghề mộc đóng thuyền dân gian vùng Mê Kông kết hợp mỹ thuật nhà nguyện truyền thống: toàn bộ vật liệu phần thân trên phải thật nhẹ, chịu ẩm tốt và cân bằng trọng tâm để không chao lắc khi có sóng ca nô chạy ngang.
Thay cho móng gạch đá, sàn nhà thờ đặt trên khung dầm gỗ cứng buộc chặt vào hàng chục bó tre già ngâm nước và các dãy thùng phuy sắt, thùng nhựa kín khí giúp cả tòa nhà nổi cao khỏi mặt nước.
Vách nhà ghép bằng ván gỗ nhẹ sơn màu xanh thiên thanh dịu mắt, hai đường diềm đầu hồi chạm hoa văn răng cưa trắng tinh tế nâng cây thánh giá vàng và huy hiệu mặt trời IHS.
Bốn mặt nhà thờ có hành lang ván gỗ chạy vòng quanh kèm lan can thấp gắn lốp cao su giảm chấn để ghe xuồng giáo dân áp mạn bước thẳng vào gian lễ rợp gió hồ.
Nối liền phía sau gian nguyện là khối nhà sinh hoạt mái đỏ lắp tấm pin năng lượng mặt trời trên nóc, cung cấp ánh sáng cho các lớp học buổi tối giữa vùng hồ không có lưới điện cố định.
| Bộ phận cấu trúc | Giải pháp kỹ thuật bản địa | Thích ứng với thủy văn Biển Hồ |
|---|---|---|
| Hệ phao đỡ đáy | Bè bó tre kết hợp hàng thùng phao kim loại và nhựa | Tự nâng hạ êm ái theo biên độ nước chênh lệch tới 8 m giữa hai mùa |
| Khung và vách bao che | Gỗ ván nhẹ sơn dầu chống thấm màu xanh da trời | Giảm tải trọng cho bè và chống mục nát trong độ ẩm cao quanh năm |
| Mái dốc hai tầng nối tiếp | Tôn nhẹ sơn đỏ có khe thoát nhiệt trên đỉnh | Thoát nước mưa dông nhanh và gắn hệ pin mặt trời tự chủ điện năng |
| Phương thức định vị | Dây cáp neo vào cọc gỗ lớn hoặc gốc cây rừng ngập lũ | Cho phép tháo neo kéo cả ngôi nhà thờ dời bến theo xóm chài mỗi mùa |
Bước chân trần lên mặt sàn ván gỗ bóng nước của nhà thờ nổi, người dự lễ cảm nhận rõ nhịp sóng vỗ nhè nhẹ dưới gầm bè. Bên trong gian nguyện giản dị không có ghế băng nặng nề mà trải chiếu cói sạch sẽ để bà con ngồi xếp bằng quây quần quanh bàn thờ gỗ thấp theo đúng tập quán sinh hoạt nhà bè.
IVThánh Đường Không Cố Định Tọa Độ Giữa Nhịp Thở Của Hồ Lớn
Ngôi nhà thờ nổi không dựng theo phép phong thủy đất liền mà vận hành thuận theo quy luật thủy văn độc nhất vô nhị của Biển Hồ Tonle Sap. Phần đối chiếu dưới đây giúp độc giả hình dung môi trường sinh thái và vị thế sơn thủy vùng cửa ngõ phía nam Siem Reap.
Biển Hồ Tonle Sap được mệnh danh là trái tim điều tiết lũ tự nhiên của toàn bộ hạ lưu sông Mê Kông. Vào mùa khô từ tháng Mười Hai tới tháng Năm, mặt hồ thu hẹp còn khoảng 2.500 tới 2.700 kilômét vuông với độ sâu chỉ hơn một mét, nhưng khi lũ Mê Kông đổ ngược vào từ tháng Sáu tới tháng Mười Một, diện tích mặt hồ nở rộng gấp năm lần lên tới hơn 12.000 thậm chí 16.000 kilômét vuông và sâu từ 8 tới 10 mét. Trên một mặt phẳng biến đổi dữ dội như vậy, mọi công trình cố định dưới thấp đều chìm ngập, chỉ có kiến trúc thuận thủy tùy thời nổi trên mặt nước mới giữ được sự sống an toàn.
Tại cửa rạch Chơng Kneas, phía bắc có ngọn đồi đá sa thạch Phnom Krom cao khoảng 140 mét đứng làm mốc định vị vững chãi trên bờ (nơi ngự ngôi đền cổ cuối thế kỷ 9), đồng thời các vạt rừng cây ngập mặn nước ngọt (flooded forest) dọc rìa kênh đóng vai trò bức bình phong tự nhiên cản bớt sóng lớn từ giữa lòng hồ thổi vào bến neo nhà thờ.
VĐoàn Xuồng Rước Kiệu Trên Mặt Hồ Và Mùa Giáng Sinh Nước Nổi
Nhịp sống đạo của cộng đoàn Công giáo vùng Biển Hồ hòa quyện giữa lịch Phụng vụ Công giáo và lịch mùa vụ đánh bắt cá trên hồ Tonle Sap (mùa đóng đáy bắt cá mở đầu khi nước rút từ tháng Mười Một tới tháng Ba). Bảng dưới đây ghi nhận các dịp lễ tiêu biểu theo tháng trong năm, không ghi giờ cụ thể.
| Thời điểm trong năm | Mùa phụng vụ và mùa nước | Lễ tiết chính | Nét sinh hoạt đặc trưng vùng Biển Hồ |
|---|---|---|---|
| Tháng 5 và tháng 10 dương lịch | Tháng Hoa và Tháng Mân Côi (đầu và cuối mùa nước lên) | Rước kiệu và đọc kinh kính Đức Mẹ Biển Hồ | Các gia đình chèo xuồng kết hoa tươi đọc kinh Mân Côi tiếng Việt và tiếng Khmer cầu xin bình an qua mùa mưa bão trên hồ. |
| Ngày 29 tháng 6 dương lịch | Dương lịch (mùa nước bắt đầu dâng) | Lễ trọng kính hai Thánh Phêrô và Phaolô Tông đồ | Mừng bổn mạng các ngư dân và họ đạo Thánh Phaolô với Thánh lễ tạ ơn do các linh mục từ Siem Reap và Battambang về dâng. |
| Tháng 12 dương lịch | Mùa Vọng và Lễ Chúa Giáng Sinh (mùa nước đầy bắt đầu rút) | Đêm Giáng Sinh trên sóng nước | Ánh đèn ngôi sao từ pin mặt trời soi bóng xuống mặt hồ phẳng lặng, các em nhỏ làng chài hát thánh ca và nhận quà Giáng Sinh trên xuồng. |
| Tháng Giêng âm lịch và giữa tháng 4 dương lịch | Tết Nguyên Đán và Tết Khmer Chol Chnam Thmey | Thánh lễ tân niên cầu bình an cho mùa đánh bắt mới | Cộng đoàn gốc Việt và Khmer sum họp chúc tuổi ông bà, cầu cho mùa cá thuận lợi và con cái được đến trường. |
Một nét truyền thống đáng quý của Hạt Phủ doãn Battambang tại vùng hồ Siem Reap là sự hiện diện của các tình nguyện viên giáo dục và chiếc xe lăn ba bánh Mekong dành tặng người khuyết tật nghèo. Tôn giáo ở đây không đứng tách rời trên bệ cao mà lội bùn, chèo xuồng chia sẻ trực tiếp từng nỗi nhọc nhằn sinh kế của cư dân Biển Hồ.
VINơi Chốn Và Đường Tới
- Địa chỉ
- Chong Kneas Floating Village, Sangkat Chong Khnies, Krong Siem Reap, Siem Reap Province, Cambodia
- Đường tới
- Khu vực làng nổi và bến thuyền Chơng Kneas nằm ở cuối đường Phnom Krom thuộc phường Chong Khnies, cách trung tâm Khu Phố Cổ (Old Market) thành phố Siem Reap khoảng 15 kilômét về phía nam. Từ trung tâm Siem Reap đi xe tuk-tuk hoặc ô tô chừng 25 tới 30 phút qua ngọn đồi Phnom Krom là tới bến thuyền cửa ngõ Biển Hồ Tonle Sap.
- Toạ độ
- 13.23641, 103.82813
Khi tham quan làng nổi vùng Biển Hồ ở phía nam Siem Reap, quý vị chỉ nên đi thuyền đăng ký hợp pháp tại bến tàu quản lý chính thức dưới chân đồi Phnom Krom, mặc áo phao đầy đủ suốt hành trình trên mặt nước và tôn trọng đời sống riêng tư của các gia đình sống trên nhà bè (không tự ý chĩa ống kính chụp cận mặt trẻ em hoặc bên trong nơi ở khi chưa xin phép). Nếu muốn tham dự Thánh lễ Chúa nhật hoặc tìm hiểu hoạt động bác ái giáo dục cho trẻ em Biển Hồ, quý vị có thể liên hệ trước với Nhà thờ Công giáo Thánh Gioan Tông đồ ở trung tâm thành phố Siem Reap.
Những nơi gần đây trong thư viện
VIIĐóng Góp Cho Trang Này
Góp ảnh, thông tin hoặc video cho Nhà thờ nổi Chơng Kneas trên Biển Hồ Tonle Sap, Siem Reap
Thầy Ưng Khiêm mời cộng đồng cùng làm giàu trang này. Ảnh chụp tận nơi, một chi tiết lịch sử chưa được nhắc, một đoạn video ngắn: mọi đóng góp đều được đọc và trả lời.
Chưa có đóng góp nào từ cộng đồng. Bạn có thể là người đầu tiên.
?Hỏi Đáp Nhanh
Nhà thờ nổi Chơng Kneas được thành lập vào năm nào và thuộc giáo phận nào
Nhà thờ gỗ nổi Chơng Kneas được linh mục Dòng Tên Heri Bratasudarma cùng cộng đoàn ngư dân thiết lập chính thức năm 2002, trực thuộc Hạt Phủ doãn Tông tòa Battambang và do Giáo xứ Thánh Gioan Tông đồ tại Siem Reap trực tiếp chăm sóc mục vụ.
Vì sao nhà thờ phải đóng trên bè nổi thay vì xây cố định
Vì mực nước Biển Hồ Tonle Sap biến đổi cực lớn theo hai mùa: mùa khô hồ chỉ sâu khoảng 1,5 mét nhưng mùa lũ nước sông Mê Kông đổ ngược vào làm hồ dâng cao từ 8 tới 10 mét và mở rộng diện tích gấp năm lần, buộc cả xóm chài lẫn nhà thờ phải nổi trên mặt nước và dời bến neo theo mùa.
Nhà thờ gỗ màu xanh ở Chơng Kneas hiện nay còn neo tại bến cũ không
Vào tháng 12 năm 2018, khi các hộ dân nhà nổi phân tán và di dời lên đất liền, điểm sinh hoạt trên mặt nước Chơng Kneas đã khép lại và phần khung nhà gỗ nổi màu xanh được kéo sang giáo xứ làng nổi Prek Toal ở phía tây bắc Biển Hồ để làm trung tâm học tập cho trẻ em nghèo, còn các gia đình giáo dân vùng Siem Reap quy tụ sinh hoạt tại Nhà thờ Thánh Gioan Tông đồ trong thành phố.
Cộng đoàn giáo dân gắn bó với Nhà thờ nổi Chơng Kneas gồm những ai
Đa số giáo dân của họ đạo vùng nước nổi là các gia đình ngư dân gốc Việt sinh sống nhiều thế hệ bằng nghề đánh bắt và nuôi cá trên Biển Hồ, cùng sống chan hòa và kết thông gia với bà con người Khmer sở tại.
Làm thế nào để phân biệt Nhà thờ Công giáo nổi Chơng Kneas trong các bức ảnh tư liệu
Nhà thờ Công giáo nổi Chơng Kneas có vách gỗ sơn màu xanh da trời tươi sáng, mái đỏ gắn thánh giá vàng, đầu hồi mang huy hiệu mặt trời IHS của Dòng Tên và bảng tên rõ ràng bằng tiếng Khmer cùng dòng chữ tiếng Anh CATHOLIC CHURCH CHONG KHNIES, khác với một nhà bè sơn trắng có chữ Hàn Quốc của phái Tin Lành.