Khởi hành từ cổng Chính Dương uy nghi của tòa thành cổ Đền Đại ngay giữa lòng thành phố Thái An, người hành hương đi xuyên qua những rặng bách hai nghìn năm tuổi từ thời Hán Vũ Đế để bước vào trục đường đá thẳng tắp ngước lên ngọn núi sừng sững chắn ngang bầu trời phía bắc. Hơn sáu nghìn sáu trăm bậc đá hoa cương nối tiếp nhau vượt qua suối khe, rừng thông, những vách đá khắc chữ to bằng cả gian nhà, rồi dốc dựng đứng ở mười tám khúc quanh Thập Bát Bàn như chiếc thang bắc thẳng vào cổng mây Nam Thiên Môn ở độ cao gần một nghìn năm trăm mét.
Đó là Núi Thái Sơn và Đền Đại (chữ Hán: 泰山岱廟, Pinyin: Taishan Daimiao) thuộc tỉnh Sơn Đông, ngọn Đông Nhạc được tôn vinh là Ngũ Nhạc Độc Tôn của nền văn minh Đông Á. Vươn lên trên nền tầng đá cổ hai tỷ rưỡi năm tuổi, Thái Sơn là trung tâm hội tụ giữa thần điện Đạo giáo thờ Đông Nhạc Đại Đế, tín ngưỡng mẫu thần Bích Hà Nguyên Quân và đại lễ quốc gia Phong Thiền của các vương triều từ Tần, Hán, Đường, Tống tới Thanh, được UNESCO ghi danh là Di sản Thế giới Hỗn hợp Văn hóa và Thiên nhiên đầu tiên tại Trung Quốc vào năm 1987.
IĐông Nhạc Đại Đế, Bích Hà Nguyên Quân Và Đại Lễ Phong Thiền Báo Công Cùng Trời Đất
Không gian tâm linh của Núi Thái Sơn và Đền Đại đặt nền tảng trực tiếp trên hệ thống thần điện Đạo giáo kết hợp chặt chẽ với vũ trụ quan Kinh Dịch và lễ chế hoàng gia Nho giáo. Trong hệ thống Ngũ Nhạc (năm ngọn núi trấn giữ năm phương của Trung Hoa), Thái Sơn là Đông Nhạc (ngọn núi phương Đông, cổ danh là Đại Sơn hay Đại Tông). Theo Thuyết Quái Truyện của Kinh Dịch, phương Đông ứng với quẻ Chấn (Đế xuất hồ Chấn), thuộc hành Mộc, mùa Xuân và nơi mặt trời mọc mỗi sớm mai, tức là cội nguồn phát sinh sự sống của muôn vật. Bởi phương Đông nắm giữ cơ vận sinh thành, ngọn núi trấn phương Đông tự nhiên trở thành trưởng lão của muôn núi và là cầu nối thiêng liêng nhất giữa Trời, Đất và Con người.
Vị chủ thần tối cao ngự tại chính điện Đền Đại dưới chân núi là Đông Nhạc Thái Sơn Thiên Tề Nhân Thánh Đại Đế (gọi tắt là Đông Nhạc Đại Đế hay Thái Sơn Thần). Theo kinh điển Đạo giáo và tín ngưỡng cổ truyền từ thời Hán (Thái Sơn trị quỷ), nếu phương Đông là cửa sinh thì chân núi Thái Sơn cũng là nơi quy tụ linh hồn con người sau khi rời cõi thế. Đông Nhạc Đại Đế giữ quyền thống lĩnh bảy mươi sáu ty thuộc âm dương, khảo xét thiện ác, nắm sổ sinh tử quý tiện và thọ yểu của toàn thể nhân gian. Hình tượng ngài trong Thiên Huống Điện uy nghiêm trong mũ bình thiên mười hai tua ngọc và áo cổn bào đế vương màu vàng.
Khi bước lên tới đỉnh núi trong mây mù, tâm điểm thờ phụng chuyển sang hai cung điện thượng giới. Tại Bích Hà Từ ở sườn nam đỉnh núi là nơi cung phụng Thiên Tiên Ngọc Nữ Bích Hà Nguyên Quân (dân gian tôn gọi là Thái Sơn Nương Nương hay Thái Sơn Lão Mẫu), vị nữ thần Đạo giáo từ bi chuyên cứu khổ ban phúc, che chở người đi đường và ban con nối dõi, thu hút hàng triệu tín hữu miền Bắc Trung Hoa hành hương mỗi năm. Còn trên chóp mỏm đá cao nhất của toàn dãy núi là Ngọc Hoàng Đỉnh (Ngọc Hoàng Miếu), nơi tôn thờ Ngọc Hoàng Thượng Đế, vị chúa tể cai quản chư thiên tam giới.
Theo thiên Phong Thiền Thư trong bộ Sử Ký của Tư Mã Thiên và hồ sơ Di sản Thế giới số 437 của UNESCO, Thái Sơn là ngọn núi duy nhất được chọn làm đàn tế tối cao của lễ Phong Thiền: chữ Phong nghĩa là đắp đàn đất trên đỉnh núi cao nhất để tế Trời báo công thiên hạ thái bình, còn chữ Thiền nghĩa là san đất sạch trên gò núi thấp dưới chân Thái Sơn (như đồi Lương Phụ hay Xã Thủ) để tế Đất tạ ơn chở che. Trong chính sử thành văn, năm 219 TCN, ba năm sau khi thống nhất sáu nước, Tần Thủy Hoàng dẫn bá quan lên đỉnh Thái Sơn cử hành đại lễ Phong Thiền đầu tiên của bậc Hoàng đế và sai thừa tướng Lý Tư khắc bia đá ghi công. Tiếp nối truyền thống ấy, Hán Vũ Đế tới hành lễ tới tám lần từ năm 110 TCN, Hán Quang Vũ Đế làm lễ năm 56 SCN, Đường Cao Tông cùng Võ Tắc Thiên tế lễ năm 666, Đường Huyền Tông làm lễ năm 725 và Tống Chân Tông cử hành đại lễ năm 1008 rồi năm sau xây dựng Thiên Huống Điện nguy nga tại Đền Đại. Sang thời Thanh, hoàng đế Khang Hy và Càn Long chuyển sang nghi thức tế lễ trọng thể tại Đền Đại và mười một lần vua Càn Long đích thân đăng sơn đề thơ. Cách chân núi chỉ khoảng 70 cây số về phía nam là Khổng Miếu Khúc Phụ, nơi Đức Khổng Tử từng lên đỉnh Thái Sơn trông ra bốn phương mà cảm khái câu nói bất hủ trong sách Mạnh Tử: Đăng Thái Sơn nhi tiểu thiên hạ (Bước lên núi Thái Sơn mới thấy thiên hạ nhỏ lại).
Có hai ngộ nhận rất phổ biến về Thái Sơn. Thứ nhất, nhiều người tưởng danh hiệu Ngũ Nhạc Độc Tôn nghĩa là Thái Sơn có độ cao tự nhiên lớn nhất trong năm ngọn núi thiêng. Thực tế, đỉnh Ngọc Hoàng Đỉnh cao 1.545 mét, thấp hơn Tây Nhạc Hoa Sơn (2.154,9 mét), Bắc Nhạc Hằng Sơn (2.016,1 mét) và gần tương đương Trung Nhạc Tung Sơn (1.491,7 mét). Thái Sơn đứng đầu Ngũ Nhạc là nhờ vị thế văn hóa phương Đông khởi sinh vạn vật và nhờ độ chênh cao đột ngột hơn 1.350 mét vươn thẳng từ đồng bằng ven biển thấp phẳng chỉ khoảng 150 mét của tỉnh Sơn Đông. Thứ hai, nhiều du khách chỉ đi xe và cáp treo thẳng lên đỉnh núi mà bỏ qua Đền Đại (Đại Miếu) ở dưới phố Thái An, trong khi theo cổ lễ, chưa vào bái yết Đông Nhạc Đại Đế tại Đền Đại thì cuộc hành hương Thái Sơn mới chỉ đi được một nửa.
IIHơn Hai Nghìn Hai Trăm Năm Từ Bia Đá Tần Thủy Hoàng Tới Thiên Huống Điện Nhà Tống
Lịch sử của Núi Thái Sơn và Đền Đại là cuốn biên niên sử bằng đá sống động nhất của các triều đại Trung Hoa, nơi mỗi thời kỳ từ Tiên Tần, Tần, Hán, Bắc Tề, Đường, Tống, Minh, Thanh đều để lại cung điện, cổ thụ và hơn hai nghìn bức bia ma nhai khắc trực tiếp vào vách núi.
- 219 TCNTần Thủy Hoàng cử hành đại lễ Phong Thiền và dựng bia Lý TưBa năm sau khi thống nhất thiên hạ, Tần Thủy Hoàng dẫn đoàn xa giá lên đỉnh Thái Sơn làm lễ Phong và xuống Lương Phụ làm lễ Thiền, sai thừa tướng Lý Tư viết bài văn bia bằng chữ tiểu triện chuẩn mực (nay mảnh gốc Tần Thái Sơn Khắc Thạch được bảo lưu tại Đền Đại).
- 110 TCN và 56 SCNHán Vũ Đế tám lần đăng sơn và dựng cụm Hán Bách tại Đền ĐạiNăm Nguyên Phong nguyên niên (110 TCN), Hán Vũ Đế cử hành lễ Phong Thiền trọng thể, mở rộng miếu thờ Thái Sơn dưới chân núi và tương truyền tự tay trồng những gốc bách cổ tại Hán Bách Viện. Năm 56 SCN, Hán Quang Vũ Đế tiếp tục lên núi lập đàn báo công.
- 351 và thế kỷ 6Dung nạp Phật giáo với Lãng Công Tự và Kinh Kim Cương khắc đáNăm 351 thời Đông Tấn, cao tăng Trúc Tăng Lãng lập chùa trên núi. Tới thời Bắc Tề (khoảng 550 tới 577), mặt đá suối Thạch Kinh Dục rộng hơn 2.000 mét vuông được khắc trọn vẹn bộ Kinh Kim Cương với hơn một nghìn chữ lệ thư lớn đường kính gần nửa mét.
- 666 và 725Đại lễ Phong Thiền thời Đường Cao Tông, Võ Tắc Thiên và Đường Huyền TôngSau lễ Phong Thiền năm 666 của Đường Cao Tông và Võ Tắc Thiên, năm Khai Nguyên thứ 13 (725), Đường Huyền Tông đích thân lên Thái Sơn tế Trời và tự tay viết khắc bức ma nhai Kỷ Thái Sơn Minh cao 13,3 mét, rộng 5,3 mét gồm một nghìn chữ lệ thư thiếp vàng trên vách Đại Quan Phong.
- 1008 tới 1009Tống Chân Tông xây dựng Thiên Huống Điện tại Đền Đại và Bích Hà TừSau đại lễ Phong Thiền năm 1008, năm Đại Trung Tường Phù thứ 2 (1009), vua Tống Chân Tông sắc phong Đông Nhạc Thiên Tề Nhân Thánh Đế, huy động thợ cả triều đình dựng tòa Thiên Huống Điện nguy nga tại Đền Đại và lập Chiêu Chân Từ (tiền thân Bích Hà Từ) trên đỉnh núi.
- Thế kỷ 15 tới 18Hoàn thiện tuyến bậc đá Thập Bát Bàn thời Minh và mười một lần Càn Long viếng thămCác vua nhà Minh cho lát hoàn chỉnh tuyến bậc đá hoa cương lên Nam Thiên Môn, đúc mái ngói đồng và sắt chống bão cho Bích Hà Từ. Tới thời Thanh, vua Khang Hy và đặc biệt là vua Càn Long (tới Thái Sơn 11 lần từ 1748 tới 1790) dâng tặng ba bảo vật trấn điện và cho khắc hàng trăm bài thơ trên núi.
- 1987Di sản Thế giới Hỗn hợp đầu tiên được UNESCO công nhậnTháng 12 năm 1987, UNESCO ghi danh Núi Thái Sơn (bao gồm trọn vẹn Đền Đại, trục thần đạo và các cụm kiến trúc trên núi) là Di sản Thế giới Hỗn hợp đạt tới bảy tiêu chí (sáu tiêu chí văn hóa và một tiêu chí thiên nhiên).
Đối chiếu số liệu đo đạc địa lý hiện đại và hồ sơ di sản văn hóa truyền thống về chiều cao đỉnh Ngọc Hoàng Đỉnh của núi Thái Sơn, thư viện ghi nhận rõ hai con số cùng lưu hành. Hầu hết các văn bia, sách lịch sử, Britannica và hồ sơ UNESCO năm 1987 ghi cao độ truyền thống là 1.545 mét (tính đến cốt nền kiến trúc đỉnh miếu theo hệ cao độ cũ). Trong khi đó, đợt khảo sát trắc địa quốc gia bằng vệ tinh năm 2007 do Cục Đo đạc và Bản đồ Quốc gia Trung Quốc công bố xác định cao độ mặt đá tự nhiên Cực Đỉnh Thạch là 1.532,7 mét trên mực nước biển Hoàng Hải (và chiều cao tính tới nóc lầu Ngọc Hoàng Đỉnh là 1.536 mét). Cả hai số đo 1.545 mét và 1.532,7 mét đều được chú thích rõ để độc giả tiện tra cứu.
IIITrục Vũ Trụ Mười Cây Số Từ Cung Thành Đền Đại Lên Cổng Trời Nam Thiên Môn
Giá trị kiến trúc phi thường nhất của Thái Sơn nằm ở trục không gian nghi lễ dài gần 10 cây số kéo thẳng từ phương Nam lên phương Bắc, biến cả một thành phố và một dãy núi hùng vĩ thành một công trình kiến trúc duy nhất phân làm ba tầng tam giới: dưới đồng bằng là Đền Đại mang quy chế hoàng cung đại diện cho Nhân giới (và cõi u minh dưới chân núi), lưng chừng sườn núi từ Đài Tông Phường, Hồng Môn tới Trung Thiên Môn và Thập Bát Bàn với hơn 6.600 bậc đá vượt suối băng ngàn đại diện cho hành trình tu luyện thăng hoa, và trên đỉnh mây từ Nam Thiên Môn qua Thiên Nhai, Bích Hà Từ tới Ngọc Hoàng Đỉnh đại diện cho Thiên giới bồng lai.
Tọa lạc dưới chân nam Thái Sơn, Đền Đại được bao bọc bởi vòng tường thành gạch đá chu vi khoảng 1.500 mét, cao 10 mét có hào nước, bốn cổng thành uy nghi (nổi bật là Chính Dương Môn ở phía nam) và bốn lầu góc giác lâu xây đúng quy chế kinh thành đế vương, bên trong quy tụ hơn 150 gian điện các và rừng bia đá cổ.
Ngôi chính điện của Đền Đại dựng từ năm 1009 thời Bắc Tống, đứng cùng Thái Hòa Điện (Tử Cấm Thành Bắc Kinh) và Đại Thành Điện (Khổng Miếu Khúc Phụ) trong bộ ba đại điện cung đình cổ lớn nhất Trung Hoa. Điện rộng 9 gian (48,7 mét), sâu 4 gian (19,8 mét), cao 22,3 mét với mái trùng diêm vũ điện lợp ngói lưu ly vàng trên nền đá trắng chạm rồng. Ba mặt tường đông, bắc và tây bên trong điện lưu giữ bức bích họa khổng lồ đời Tống mang tên Thái Sơn Thần Khải Tất Hồi Loan Đồ cao 3,3 mét, dài 62 mét khắc họa 657 nhân vật trong đoàn nghi trượng tuần du và trở về của Đông Nhạc Đại Đế.
Khu sân trước Thiên Huống Điện là một bảo tàng thư pháp đá ngoài trời với hơn 180 tấm bia lịch đại từ thời Tần, Hán tới Minh, Thanh, quý giá bậc nhất là mảnh bia đá Tần Thái Sơn Khắc Thạch khắc chữ tiểu triện của Lý Tư năm 219 và 209 TCN. Phía đông điện là Hán Bách Viện rợp bóng năm cây bách hơn hai nghìn năm tuổi gân guốc như rồng cuộn tương truyền từ thời Hán Vũ Đế, đối diện bên tây là Đường Hòe Viện.
Từ chân núi lên đỉnh núi có tổng cộng hơn 6.600 bậc đá hoa cương. Đoạn ngoạn mục và thử thách nhất là Thập Bát Bàn (Mười tám khúc quanh): một khe núi hẹp kẹp giữa hai vách đá dựng đứng dài chưa đầy 1 cây số nhưng chênh cao tới hơn 400 mét với khoảng 1.630 bậc đá dốc tới 70 độ như chiếc thang dựng thẳng lên cổng vòm đỏ Nam Thiên Môn (dựng từ năm 1264 thời Nguyên) lơ lửng giữa biển mây.
Bước qua Nam Thiên Môn là dải phố cổ Thiên Nhai bằng phẳng trên mây dẫn tới quần thể Bích Hà Từ (dựng năm 1009 thời Tống, mở rộng thời Minh và Thanh), nơi chính điện được lợp bằng ngói đồng đúc và ngói sắt nặng để chống chọi gió bão cao sơn. Cạnh đó là vách đá Đại Quan Phong dày đặc các bức khắc đá của các đời vua, nổi bật nhất là bài Kỷ Thái Sơn Minh cao 13,3 mét khắc năm 725 của Đường Huyền Tông và dòng chữ Ngũ Nhạc Độc Tôn khắc năm 1907 trên vách đá phía đông.
Đỉnh cao nhất của toàn dãy Thái Sơn là Ngọc Hoàng Đỉnh thờ Ngọc Hoàng Đại Đế bằng đồng đúc thời Minh, giữa sân có phiến đá tự nhiên Cực Đỉnh Thạch khắc con số 1.545 mét. Ngay trước cổng Ngọc Hoàng Miếu đứng sừng sững tấm Vô Tự Bi (Bia Không Chữ) cao 6 mét làm bằng đá xanh nguyên khối không khắc một chữ nào, thường được gắn với Tần Thủy Hoàng hoặc Hán Vũ Đế. Ở mỏm phía đông là Nhật Quan Phong và khối đá Củng Bắc Thạch vươn ra đón mặt trời mọc từ biển mây.
| Hạng mục | Thông số và niên đại | Nguồn đối chiếu |
|---|---|---|
| Đỉnh cao nhất (Ngọc Hoàng Đỉnh) | 1.545 m theo mốc truyền thống (1.532,7 m cốt đá tự nhiên chuẩn đo năm 2007) | UNESCO (hồ sơ 437), Cục Đo đạc Bản đồ Trung Quốc |
| Quần thể Đền Đại (Dai Miao) | Diện tích 96.000 m², tường thành chu vi 1.500 m với 4 cổng và 4 giác lâu | China.org.cn, Travel China Guide |
| Thiên Huống Điện và bích họa Tống | Dựng năm 1009, rộng 48,7 m, sâu 19,8 m, cao 22,3 m, bích họa dài 62 m cao 3,3 m | UNESCO, Ban Quản lý Bảo tàng Đền Đại |
| Tuyến bậc đá thần đạo đăng sơn | Dài khoảng 9 tới 10 km từ Đền Đại, hơn 6.600 bậc đá (riêng Thập Bát Bàn khoảng 1.630 bậc) | Encyclopaedia Britannica, Travel China Guide |
| Di sản bia đá và khắc vách núi | Hơn 2.200 bia đá và ma nhai khắc thạch từ thời Tần (219 TCN) tới thời Thanh | Hồ sơ UNESCO số 437 |
| Tọa độ thực địa (Đền Đại và trục núi) | 36,1950 độ vĩ Bắc, 117,1250 độ kinh Đông (tâm Đền Đại hướng thẳng Bắc lên đỉnh núi) | Wikidata (Q569025, Q216059), dữ liệu vệ tinh Thái An |
IVThế Đất Và Hướng
Núi Thái Sơn và Đền Đại vốn là một trong những hình mẫu nguyên thủy bậc nhất của quy hoạch cảnh quan phong thủy hoàng gia và Đạo giáo Á Đông, nơi cả một đô thị cổ (thành Thái An) được thiết kế xoay quanh trục đối xứng nối liền đất bằng với đỉnh núi thiêng. Phần dưới đây phân tích địa thế thực địa của quần thể theo phép hình thế cổ truyền của thư viện.
Xét trên đại cuộc sơn hà miền Đông Trung Hoa tại tọa độ 36,1950 độ vĩ Bắc, 117,1250 độ kinh Đông, khối núi biến chất và đá hoa cương Thái Sơn trồi lên sừng sững giữa vùng đồng bằng châu thổ rộng lớn của tỉnh Sơn Đông: phía tây bắc có dòng Hoàng Hà cuộn chảy ra biển Bột Hải như dải đai lớn che chở cánh hữu, phía nam có dòng Đại Vấn Hà (Vấn Thủy, cổ thư ghi Hoàng Hà nhiễu kỳ bắc, Vấn Thủy hoàn kỳ nam) chảy từ đông sang tây thu gom muôn suối nguồn sườn nam núi Thái Sơn làm đại minh đường thủy. Trong phép tầm long cổ truyền, giữa một vùng đồng bằng thấp phẳng kéo dài tới bờ biển phía đông, việc khối núi Thái Sơn vươn vọt lên hơn một nghìn ba trăm mét tạo thành thế Bình Nguyên Độc Tôn Chấn Nhạc: ngọn núi giữ đúng ngôi vị quẻ Chấn phương Đông (chủ về trưởng nam, sấm xuân và sinh khí khởi phát), đứng sừng sững như bức bình phong khổng lồ giữ ấm nguyên khí cho cả bình nguyên Lỗ quốc (bao gồm cả quê hương Khổng Tử ở Khúc Phụ phía nam).
Xét về trục hướng của Đền Đại và thành phố Thái An, toàn bộ quần thể Đền Đại được đặt theo thế chuẩn mực đế vương tọa Bắc hướng Nam (lưng tựa thẳng vào sườn nam vĩ đại của đỉnh Ngọc Hoàng Đỉnh làm Thái Tổ sơn và Huyền Vũ hậu chẩm vững như bàn thạch, mặt tiền Chính Dương Môn mở thẳng về phương Nam đón nắng dương khí, nhìn ra sông Vấn Thủy và lấy dãy Tồ Lai Sơn ở phía đông nam làm triều sơn đối diện). Kỳ diệu ở chỗ, nếu kéo một đường thẳng từ cửa Thông Thiên Phường qua tâm Thiên Huống Điện của Đền Đại ngược lên phía bắc, đường trục ấy xuyên thẳng qua Đài Tông Phường, Nhất Thiên Môn, Trung Thiên Môn, khe Thập Bát Bàn và đâm trúng cổng Nam Thiên Môn trên đỉnh mây. Việc đặt cung thành thờ Đông Nhạc Đại Đế ở chân núi nối thẳng trục kinh tuyến với Ngọc Hoàng Đỉnh trên đỉnh núi tạo ra thế Thiên Nhân Nhất Mạch (mạch khí từ đỉnh trời thông suốt xuống nhân gian), gửi gắm trực tiếp ước vọng ngàn đời Thái Sơn an tắc tứ hải giai an (Núi Thái Sơn vững yên thì bốn bể đều thái bình, chính là nguồn gốc tên gọi thành phố Thái An).
VĐại Lễ Thánh Đản Đông Nhạc Đại Đế, Hội Vía Bích Hà Nguyên Quân Và Dấu Ấn Trong Tâm Thức Việt
Đời sống nghi lễ tại Đền Đại và các cung quán trên đỉnh Thái Sơn vận hành chủ yếu theo âm lịch cổ truyền (Đạo lịch), kết hợp với lễ hội leo núi quốc tế tổ chức vào tiết thu mát mẻ theo dương lịch. Vào mùa xuân tháng Ba và tháng Tư âm lịch hàng năm, dòng người dâng hương chảy kín từ sân Thiên Huống Điện lên tận Bích Hà Từ trên đỉnh núi.
| Thời điểm | Theo lịch nào | Tên đại lễ | Nghi thức cử hành tại Đền Đại và đỉnh Thái Sơn |
|---|---|---|---|
| Ngày 28 tháng Ba (hội miếu kéo dài quanh tuần lễ) | Âm lịch (Đạo lịch) | Đại lễ Thánh Đản Đông Nhạc Thái Sơn Đại Đế và Hội miếu Đông Nhạc | Ngày lễ trọng thể nhất tại Đền Đại kỷ niệm ngày đản sinh của Đông Nhạc Đại Đế (đã được ghi danh Di sản Văn hóa Phi vật thể cấp Quốc gia). Các đạo sĩ cử hành đại đàn khoa nghi chúc thọ trước Thiên Huống Điện kèm phiên hội miếu dân gian truyền thống quy mô lớn. |
| Ngày 18 tháng Tư (và ngày 15 tháng Ba theo tục cổ) | Âm lịch | Đại lễ vía Thiên Tiên Ngọc Nữ Bích Hà Nguyên Quân | Hàng chục vạn tín hữu khắp Sơn Đông, Hà Bắc, Hà Nam leo bộ suốt đêm qua Thập Bát Bàn lên Bích Hà Từ trên đỉnh núi để dâng hương đầu giờ Tý cầu bình an cho gia đạo, cầu con và tạ lễ với Thái Sơn Nương Nương. |
| Mùng 1 tới rằm tháng Giêng | Âm lịch | Lễ Đăng Cao Kỳ Phúc đầu xuân và đón bình minh Nhật Quan Phong | Tục trèo núi đầu năm mới xin chữ Phúc, buộc dải lụa đỏ cầu may trên cành thông cổ và chờ đón tia nắng mặt trời đầu tiên của năm mới nhô lên từ biển mây phương Đông trên mỏm Nhật Quan Phong. |
| Đầu tháng Chín hàng năm | Dương lịch | Lễ hội Leo núi Quốc tế Thái Sơn mùa thu | Khởi xướng từ năm 1987 nhân năm ghi danh UNESCO, kết hợp giải leo bậc đá truyền thống từ chân núi lên Nam Thiên Môn với hoạt động tái hiện nghi trượng cổ trang lễ tế Phong Thiền tại Đền Đại. |
Dấu ấn sâu đậm trong văn hóa Việt Nam và hành trình đi sứ thuở trước. Trong hết thảy các danh sơn bên ngoài biên cõi, hiếm có ngọn núi nào đi vào lời ru và ca dao Việt Nam thân thuộc như Thái Sơn qua câu lục bát nằm lòng của mọi thế hệ: Công cha như núi Thái Sơn, Nghĩa mẹ như nước trong nguồn chảy ra. Trong khoa nghi Đạo giáo và các đàn lễ giải oan bạt độ, trai đàn chẩn tế cổ truyền của người Việt, danh hiệu Đông Nhạc Thái Sơn Thiên Tề Nhân Thánh Đại Đế luôn được cung thỉnh ở ngôi chủ quản sinh tử âm dương, còn những tấm bia đá nhỏ khắc năm chữ Thái Sơn Thạch Cảm Đương vẫn hiện diện tại nhiều ngã ba đường ở phố cổ Hội An, Huế và Hà Nội để trấn sát giữ lành. Trong lịch sử bang giao thời Lê trung hưng và thời Nguyễn, các đoàn sứ bộ Đại Việt trên đường bộ đi Yên Kinh khi qua địa phận Sơn Đông (gần trạm dịch Thái An và Khổng Miếu Khúc Phụ) như Nguyễn Du, Phan Huy Ích, Lý Văn Phức đều từng dừng ngựa ngước trông sườn mây Đông Nhạc và để lại nhiều bài thơ chữ Hán trác tuyệt trong tập Bắc Hành Tạp Lục suy ngẫm về lẽ hưng phế của các bậc đế vương từng lên đây làm lễ Phong Thiền.
VINơi Chốn Và Đường Tới
- Địa chỉ
- Số 191 đường Shengping, quận Taishan (Thái Sơn), thành phố Tai'an (Thái An), tỉnh Sơn Đông (山东省泰安市泰山区升平街191号岱庙及泰山风景名胜区)
- Đường tới
- Đền Đại và chân núi Thái Sơn nằm ngay trong nội ô thành phố Thái An (Tai'an), tỉnh Sơn Đông. Từ Bắc Kinh hoặc Thượng Hải, quý vị đi tàu cao tốc tuyến Bắc Kinh đi Thượng Hải dừng ngay tại ga Taian (Thái An, mất khoảng 2 giờ từ Bắc Kinh), hoặc đi tàu thường tới ga Taishan ngay trung tâm phố. Từ ga tàu, các tuyến xe buýt nội đô số 3, 4 và 37 kết nối thẳng tới Đền Đại, cổng Hồng Môn (lối leo bộ cổ truyền) và cổng Thiên Ngoại Thôn (lối đi xe trung chuyển lên Trung Thiên Môn để nối cáp treo lên Nam Thiên Môn).
- Toạ độ
- 36.195, 117.125
Nếu leo bộ theo tuyến truyền thống từ Hồng Môn qua Trung Thiên Môn lên Nam Thiên Môn, quý vị sẽ vượt hơn 6.000 bậc đá mất khoảng bốn tới sáu giờ đồng hồ, đặc biệt đoạn Thập Bát Bàn rất dốc và hẹp nên cần đi giày thể thao bám chắc, bám tay vịn sắt bên vách và tuyệt đối không dừng lại đột ngột chụp ảnh quay lưng ra phía bậc sâu. Nhiệt độ trên đỉnh Ngọc Hoàng Đỉnh và Nhật Quan Phong luôn thấp hơn dưới chân núi Thái An khoảng 8 tới 10 độ C kèm gió lộng mạnh lúc rạng đông, quý vị nên mang sẵn áo ấm chống gió. Khi vào Thiên Huống Điện ở Đền Đại và Bích Hà Từ trên đỉnh núi, xin giữ yên lặng, không chạm tay hay chiếu đèn nháy vào bức bích họa đời Tống dài 62 mét và chỉ thắp hương đúng số nén quy định tại lư hương ngoài sân.
Những nơi gần đây trong thư viện
VIIĐóng Góp Cho Trang Này
Góp ảnh, thông tin hoặc video cho Núi Thái Sơn và Đền Đại (Dai Miao), Sơn Đông
Contribute photos, information or video for Mount Tai and Dai Temple, ShandongThầy Ưng Khiêm mời cộng đồng cùng làm giàu trang này. Ảnh chụp tận nơi, một chi tiết lịch sử chưa được nhắc, một đoạn video ngắn: mọi đóng góp đều được đọc và trả lời.
Everyone is welcome to enrich this page: a photo you took, a detail the page misses, a short video. Every contribution is read and answered.
Chưa có đóng góp nào từ cộng đồng. Bạn có thể là người đầu tiên. No community contribution yet. You could be the first.
?Hỏi Đáp Nhanh
Vì sao núi Thái Sơn chỉ cao 1.545 mét nhưng lại được tôn làm Ngũ Nhạc Độc Tôn đứng đầu năm núi thiêng
Thái Sơn đứng đầu Ngũ Nhạc không phải vì cao nhất về số đo tuyệt đối, mà vì nằm ở chính phương Đông (Đông Nhạc), phương mặt trời mọc và mùa xuân khởi phát vạn vật theo vũ trụ quan Kinh Dịch. Đồng thời, ngọn núi vươn thẳng đột ngột hơn 1.350 mét ngay từ vùng đồng bằng Sơn Đông thấp phẳng tạo nên dáng núi hùng vĩ chọc trời, trở thành nơi duy nhất các hoàng đế chọn làm đàn tế Phong Thiền báo công cùng Trời Đất.
Đại lễ Phong Thiền của các hoàng đế Trung Hoa trên núi Thái Sơn có ý nghĩa gì
Phong Thiền là đại lễ quốc gia tối thượng trong cổ sử Trung Hoa: chữ Phong chỉ việc đắp đàn đất trên đỉnh Thái Sơn để tế Trời báo công thiên hạ thái bình, chữ Thiền chỉ việc san nền đất sạch trên gò núi thấp dưới chân Thái Sơn để tế Đất tạ ơn chở che. Chỉ những vị hoàng đế thống nhất sơn hà hoặc mở ra thời kỳ thịnh trị lớn như Tần Thủy Hoàng, Hán Vũ Đế, Đường Cao Tông cùng Võ Tắc Thiên, Đường Huyền Tông và Tống Chân Tông mới dám cử hành đại lễ này.
Đền Đại (Đại Miếu) dưới chân núi thờ vị thần nào và có báu vật gì nổi bật
Đền Đại rộng 96.000 mét vuông ở chân nam Thái Sơn là cung miếu hoàng gia thờ Đông Nhạc Thái Sơn Đại Đế, vị thần Đạo giáo cai quản sinh tử phúc họa nhân gian. Trong đền có tòa Thiên Huống Điện dựng năm 1009 thời Bắc Tống (một trong ba đại điện cung đình cổ lớn nhất Trung Hoa), bức bích họa đời Tống dài 62 mét vẽ 657 nhân vật, mảnh gốc bia đá chữ tiểu triện của Lý Tư đời Tần (219 TCN) và những cây bách cổ hơn hai nghìn năm tuổi từ thời Hán Vũ Đế.
Tấm bia Vô Tự Bi trước Ngọc Hoàng Đỉnh trên đỉnh Thái Sơn có gì đặc biệt
Đứng ngay trước cổng Ngọc Hoàng Miếu trên đỉnh núi là khối bia đá xanh nguyên khối cao khoảng 6 mét hoàn toàn trơn nhẵn không khắc một chữ nào, gọi là Vô Tự Bi. Sử cũ lâu đời thường gắn tấm bia với Tần Thủy Hoàng (năm 219 TCN), nhưng nhiều khảo cứu khảo cổ hiện đại dựa trên kiểu dáng bệ và mũ bia cho rằng bia do Hán Vũ Đế dựng vào năm 110 TCN với ngụ ý công đức của Trời Đất lớn lao không lời văn nào tả xiết.
Vì sao trong văn hóa Việt Nam lại có câu Công cha như núi Thái Sơn và đá Thái Sơn Thạch Cảm Đương
Hình tượng núi Thái Sơn truyền vào văn hóa Việt Nam từ rất sớm như biểu tượng chuẩn mực của sự vững chãi, che chở lớn lao không gì lay chuyển được, nên ca dao mượn ngọn Đông Nhạc để ví với công ơn sinh thành trụ cột của người cha. Đồng thời trong phong thủy dân gian và Đạo giáo, đá núi Thái Sơn mang dương khí phương Đông trấn tà rất mạnh, sinh ra tục dựng bia đá khắc chữ Thái Sơn Thạch Cảm Đương ở đầu ngõ hoặc ngã ba đường có đường đâm thẳng để hóa giải sát khí.