Qua cổng Nam của thành cổ Khúc Phụ (Qufu), quý vị bước vào một con đường lát đá thẳng tắp chạy về phía bắc, hai bên là hàng bách cổ thụ thân xoắn. Cổng này nối cổng kia. Giữa các sân là những đình bia mái vàng, trong đình là những tấm bia lớn đặt trên lưng rùa đá. Càng đi vào, cây càng già, sân càng hẹp lại, cho tới khi trước mặt hiện ra một tòa gác hai tầng, rồi một khoảng sân lát đá, rồi một tòa điện mái kép lợp ngói vàng, hàng cột trước chạm những con rồng đá cuộn quanh thân.
Đó là Khổng Miếu Khúc Phụ, ở thành phố Tế Ninh (Jining), tỉnh Sơn Đông (Shandong), Trung Hoa. Đây không phải một Văn miếu như bao Văn miếu khác. Đây là miếu dựng trên chính nền nhà của đức Khổng Tử, ở chính thị trấn nơi ngài sinh ra, dạy học và được an táng. Tên Hán ghi ở đầu trang là tên chính thức của miếu.
IThờ Khổng Tử Nơi Ngài Sinh Ra Và Dạy Học
Trung Hoa là đất của nhiều đạo: Phật Giáo, Đạo Giáo, tín ngưỡng dân gian, và cả những đạo từ phương Tây tới. Thư viện chọn Khổng Miếu Khúc Phụ làm nơi đại diện duy nhất của Trung Hoa vì một lẽ: trong các truyền thống ấy, Nho giáo là truyền thống đã định hình cách cả vùng văn hóa Hán, trong đó có Việt Nam, nghĩ về gia đình, học hành, lễ nghĩa và việc thờ cúng tổ tiên. Mà mọi miếu thờ Khổng Tử trong vùng ấy, từ Bắc Kinh tới Seoul, từ Huế tới Hà Nội, đều nhìn về một gốc là miếu ở Khúc Phụ.
Miếu thờ Khổng Tử (551 tới 479 TCN theo thuyết thông dụng), người nước Lỗ thời Xuân Thu, được đời sau tôn là bậc thầy của muôn đời. Khúc Phụ là kinh đô nước Lỗ. Ngay cạnh miếu là Khổng Phủ, phủ đệ của dòng họ Khổng qua nhiều đời, và phía bắc thành là Khổng Lâm, nghĩa trang dòng họ, nơi có mộ ngài. Ba nơi ấy người ta gọi chung là Tam Khổng, và UNESCO ghi danh chung năm 1994.
Nho giáo không có thần linh ban phúc theo nghĩa của một tôn giáo cứu độ. Tế Khổng Tử là tỏ lòng biết ơn người đã truyền lại đạo học, và lễ tế tự nó là một phần của cái đạo ấy, vì Khổng Tử đặt lễ ngang với nhân. Về nghĩa của việc thờ Tiên Thánh Tiên Sư, các vị phối hưởng và nếp học đi đôi với thờ, quý vị có thể đọc bài Văn Miếu Quốc Tử Giám, nơi thư viện đã viết kỹ phần này cho Văn miếu của nước Việt. Bài này chỉ nói điều riêng của Khúc Phụ: ở đây, miếu vốn là nhà của chính người được thờ.
Theo Travel China Guide, miếu khởi từ ba gian nhà cũ của Khổng Tử, được lập thành nơi thờ năm 478 TCN, tức năm thứ hai sau khi ngài mất. Từ một ngôi nhà gia đình giữ đồ dùng của người thầy, miếu được các triều đại nối nhau mở rộng. UNESCO ghi quần thể nay có 104 công trình niên đại từ đời Kim tới đời Thanh, miếu từng nhiều lần bị hủy rồi được dựng lại. Chinese History Digest ghi miếu đã qua 15 lần tu sửa lớn.
Nhiều người tưởng Khổng Tử được an táng trong Khổng Miếu. Không phải. Mộ ngài ở Khổng Lâm, khu rừng nghĩa trang dòng họ Khổng phía bắc thành Khúc Phụ, cách miếu một quãng. Miếu là nơi thờ, phủ là nơi ở của con cháu, lâm là nơi yên nghỉ. Ba chức năng ấy tách thành ba nơi, và muốn hiểu trọn Khổng Tử ở Khúc Phụ thì phải đi cả ba.
IITừ Ba Gian Nhà Tới Hơn Một Trăm Công Trình
Không có một năm dựng miếu theo nghĩa thông thường. Miếu lớn lên như một cây cổ thụ, mỗi triều đại thêm một vòng. Các mốc dưới đây là những mốc có nguồn, còn phần lớn công trình mà quý vị thấy hôm nay thuộc các đời Minh và Thanh.
- 478 TCNNhà cũ thành nơi thờNăm thứ hai sau khi Khổng Tử mất, ba gian nhà cũ của ngài được giữ làm nơi thờ, theo Travel China Guide.
- Thời HánDấu tích sớm nhất còn lạiUNESCO ghi miếu còn giữ phù điêu đá thời Hán, một trong những lớp hiện vật cổ nhất của quần thể.
- 1018Gác Khuê VănChina Travel ghi gác Khuê Văn, kho sách hai tầng của miếu, dựng năm 1018 đời Tống.
- Đời KimCông trình cổ nhất còn đứngUNESCO ghi 104 công trình hiện có trải từ đời Kim tới đời Thanh, tức lớp công trình còn đứng sớm nhất có từ thế kỷ 12 tới đầu thế kỷ 13.
- 1500Dựng lại điện Đại ThànhChina Travel ghi điện Đại Thành dựng lại năm 1500 đời Minh. Travel China Guide chỉ ghi điện được dựng lại và tu sửa qua đời Minh và Thanh. Xem hộp sử liệu.
- 1994Di sản Thế giới UNESCOKhổng Miếu, Khổng Lâm và Khổng Phủ được ghi danh chung theo tiêu chí i, iv và vi.
- 2006Lễ tế thành di sản phi vật thểLễ tế Khổng Tử ở Khúc Phụ được ghi vào danh mục di sản văn hóa phi vật thể cấp quốc gia, theo chinawondersguide.
Ba chỗ nguồn ghi khác nhau, thư viện nêu cả hai phía. Về diện tích, UNESCO ghi quần thể miếu rộng 14 héc ta, Travel China Guide ghi 218.000 mét vuông, tức khoảng 21,8 héc ta. Về số bia, UNESCO ghi hơn 1.000 tấm, Travel China Guide ghi còn 2.100 tấm. Chênh lệch có thể do cách tính ranh giới và cách đếm bia vỡ, bia khắc hai mặt, nhưng nguồn không giải thích nên thư viện không chọn.
Về năm dựng điện Đại Thành hiện nay, China Travel ghi năm 1500 đời Minh, còn Travel China Guide chỉ ghi điện được dựng lại và tu sửa qua hai đời Minh và Thanh. Thư viện chưa chốt năm và ghi cả hai cách nói.
IIIChín Lớp Sân, Điện Đại Thành Và Rừng Bia
Travel China Guide mô tả miếu có chín lớp sân nối nhau trên một trục, với 466 gian nhà và 54 cổng. Cả quần thể dựng theo lối cung điện, tường đỏ, ngói vàng, và UNESCO xếp đây vào hàng những quần thể kiến trúc cổ lớn của Trung Hoa. Phần trước là những lớp sân rộng trồng bách, dành cho việc đi vào và dọn lòng. Phần giữa là gác Khuê Văn và các đình bia. Phần trong cùng là đàn Hạnh và điện Đại Thành, trái tim của miếu.
Nơi dâng lễ tế Khổng Tử. Travel China Guide ghi cao 24,8 mét trên nền 21 mét, China Travel ghi rộng 45,78 mét, sâu 24,89 mét. Được coi là một trong ba điện cổ lớn nhất Trung Hoa. Hàng cột đá phía trước chạm rồng cuộn.
Gác hai tầng giữ sách của miếu, China Travel ghi dựng năm 1018 đời Tống. Tên Khuê Văn lấy từ sao Khuê, ngôi sao chủ văn chương. Văn miếu nhiều nước, trong đó có Hà Nội, cũng dùng tên này cho một công trình của mình.
Một đình nhỏ trước điện Đại Thành, đánh dấu nơi tương truyền Khổng Tử ngồi dạy học trò dưới gốc cây mơ. Trong đình có bia chữ vua Càn Long. Đây là chỗ mà truyền thống, chứ không phải sử liệu, gắn với việc dạy học của ngài.
Bia các thời dựng dày trong sân và trong các đình bia, UNESCO ghi hơn 1.000 tấm, Travel China Guide ghi 2.100 tấm. Chinese History Digest ghi tấm bia lớn nhất nặng tới 65 tấn.
UNESCO ghi hơn 1.250 cây cổ thụ trong quần thể, phần lớn là bách. Cây già là một phần của miếu như tường và mái, vì Nho gia coi tuổi của cây là dấu của sự nối truyền.
| Hạng mục | Số liệu | Nguồn |
|---|---|---|
| Diện tích quần thể miếu | 14 ha | UNESCO, Travel China Guide ghi 218.000 m2 |
| Số công trình | 104 | UNESCO, từ đời Kim tới đời Thanh |
| Số gian và cổng | 466 gian, 54 cổng, 9 lớp sân | Travel China Guide |
| Chiều cao điện Đại Thành | 24,8 m | Travel China Guide |
| Mặt bằng điện Đại Thành | 45,78 m x 24,89 m | China Travel |
| Số bia | hơn 1.000 | UNESCO, Travel China Guide ghi 2.100 |
IVThế Đất Và Hướng
Nho giáo không có giáo lý về phong thủy. Bố cục của một miếu Khổng theo lễ chế, tức quy chế lễ nghi của triều đình: miếu quay mặt về nam như cung điện, các công trình xếp trên một trục giữa theo thứ bậc, cổng và sân nhiều hay ít tùy tước hiệu mà triều đại ban cho người được thờ. Riêng ở Khúc Phụ, chỗ đặt miếu không do ai xem đất mà chọn, vì miếu mọc lên từ chính ngôi nhà của Khổng Tử. Đất được chọn bởi ký ức, không bởi long mạch. Những dòng dưới đây là lối đọc của thư viện theo phong thủy cổ truyền người Việt, để quý vị quen lối ấy có chỗ so sánh, không phải điều được chép trong văn bia hay hồ sơ của miếu.
Điều nổi bật đầu tiên là trục. Miếu tọa bắc hướng nam, các cổng, sân, gác, điện xếp nối nhau trên một đường thẳng. Người Việt quen hướng này ở Văn Miếu Hà Nội và ở đình chùa Bắc Bộ: lưng tránh gió bấc mùa đông, mặt đón nắng và gió nồm. Ở Khúc Phụ, hướng ấy còn có nghĩa lễ: bậc tôn quý ngồi quay mặt về nam, người tới lễ đi từ nam lên, tức là đi về phía người thầy.
Thứ hai là chín lớp sân. Theo lối xem đất, khí đi vào một công trình nên đi chậm, qua nhiều lớp, không xộc thẳng. Ở đây, mỗi lớp sân là một chặng dừng, và hàng bách cổ thụ hai bên giữ cho khí không tản ra hai phía. Số chín cũng là số dương lớn nhất trong lối nghĩ cổ Trung Hoa, số của bậc tôn quý. Đọc theo lối cũ thì một miếu chín lớp sân là miếu đã được nâng lên hàng cao nhất.
Thứ ba là ngũ hành của sắc màu. Tường đỏ thuộc Hỏa, ngói vàng thuộc Thổ. Hỏa sinh Thổ, là thế tương sinh. Mà Thổ ở giữa ngũ hành, ứng với trung ương và với sự ổn định, hợp với một đạo lấy trung dung làm gốc. Gác Khuê Văn đứng ở khoảng giữa trục, mang tên một ngôi sao chủ văn chương, được đọc như ngọn đèn của cả khu.
Cuối cùng là thế thành. Miếu nằm ngay trong thành cổ, sát cổng Nam, phủ của dòng họ ở sát bên, nghĩa trang ở phía bắc ngoài thành. Nhìn cả ba, nơi ở của người sống, nơi thờ và nơi yên nghỉ xếp từ trong ra ngoài, từ nam lên bắc. Người Việt sẽ thấy dáng dấp quen thuộc của một làng có nhà thờ họ ở giữa và nghĩa địa ở sau lưng làng, chỉ khác về tầm vóc.
VLễ Tế Khổng Tử Và Ngày Sinh Của Ngài
Lễ lớn nhất ở Khổng Miếu Khúc Phụ là lễ tế Khổng Tử vào dịp ngày sinh của ngài. Theo chinawondersguide, lễ cử hành hằng năm vào ngày 28 tháng 9 dương lịch tại điện Đại Thành, với nghi thức tế, nhạc lễ bằng chuông khánh và đàn cầm, và điệu múa lễ do người múa cầm lông vũ. China Travel ghi thềm điện Đại Thành là nơi múa lễ bát dật, tám hàng tám người, lối múa mà xưa chỉ bậc tôn quý nhất mới được dùng. Người chủ tế làm lễ ba quỳ chín lạy.
| Ngày | Theo lịch nào | Lễ | Nội dung |
|---|---|---|---|
| 28 tháng 9 | Dương lịch, quy từ ngày sinh truyền thống 27 tháng 8 âm lịch | Lễ tế Khổng Tử | Lễ lớn nhất trong năm tại điện Đại Thành, có nhạc lễ và múa bát dật trên thềm điện. Được ghi vào danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia năm 2006. |
| Cuối tháng 9 tới đầu tháng 10 | Dương lịch | Hội văn hóa Khổng Tử quốc tế Khúc Phụ | Chuỗi sinh hoạt văn hóa quanh ngày tế, trong đó lễ tế Khổng Tử là phần chính, theo tin năm 2018 của PR Newswire. |
| Ngày Đinh đầu tháng Hai | Âm lịch, cổ lệ Nho gia | Tế Xuân Đinh | Theo cổ lệ, Văn miếu các nơi tế Khổng Tử vào ngày Đinh đầu tháng giữa mùa xuân. Nguồn thư viện đã mở không ghi Khúc Phụ nay còn giữ lệ này hay không. |
| Ngày Đinh đầu tháng Tám | Âm lịch, cổ lệ Nho gia | Tế Thu Đinh | Kỳ tế mùa thu theo cổ lệ, cùng lời rào như kỳ mùa xuân. |
Về ngày sinh của Khổng Tử: truyền thống ghi ngài sinh ngày 27 tháng 8 âm lịch, nhưng RE:ONLINE lưu ý các nhà sử học đã đặt câu hỏi về ngày ấy. Ngày 28 tháng 9 dương lịch là ngày quy đổi được dùng rộng rãi ở Đông Á ngày nay. Hai cách ghi không mâu thuẫn, một bên là ngày theo truyền thống âm lịch, một bên là ngày cố định theo dương lịch để tổ chức hằng năm.
VINơi Chốn Và Đường Tới
- Địa chỉ
- Kong Miao, phía trong cổng Nam thành cổ Qufu (Khúc Phụ), thành phố Jining (Tế Ninh), Shandong
- Đường tới
- Miếu nằm phía trong cổng Nam thành cổ Khúc Phụ, thành phố Tế Ninh, tỉnh Sơn Đông. Khổng Phủ ở sát bên, Khổng Lâm ở phía bắc thành cổ, có thể đi bộ hoặc đi xe từ miếu.
- Toạ độ
- 35.5897, 116.9895
Khổng Miếu là nơi thờ tự, không phải công viên. Lệ của miếu: không trèo lên rùa đá và bia, không sờ vào hàng cột chạm rồng của điện Đại Thành, không bước qua ngưỡng cửa bằng cách giẫm lên ngưỡng. Hương chỉ thắp ở nơi miếu đặt lư hương, không cắm tùy ý dưới gốc cây cổ thụ. Người Hoa có lệ cúi chào trước điện Đại Thành, quý vị làm theo nếp vái của người Việt cũng hợp lễ.
Những nơi gần đây trong thư viện
VIIĐóng Góp Cho Trang Này
Góp ảnh, thông tin hoặc video cho Khổng Miếu Khúc Phụ (Qufu)
Contribute photos, information or video for Temple of Confucius, QufuThầy Ưng Khiêm mời cộng đồng cùng làm giàu trang này. Ảnh chụp tận nơi, một chi tiết lịch sử chưa được nhắc, một đoạn video ngắn: mọi đóng góp đều được đọc và trả lời.
Everyone is welcome to enrich this page: a photo you took, a detail the page misses, a short video. Every contribution is read and answered.
Chưa có đóng góp nào từ cộng đồng. Bạn có thể là người đầu tiên. No community contribution yet. You could be the first.
?Hỏi Đáp Nhanh
Khổng Miếu Khúc Phụ thờ ai và ở đâu
Miếu thờ Khổng Tử, người sáng lập Nho giáo, ở thị trấn Khúc Phụ (Qufu) thuộc thành phố Tế Ninh, tỉnh Sơn Đông, Trung Hoa, quê hương của ngài. Miếu khởi từ ba gian nhà cũ của Khổng Tử năm 478 TCN và là gốc của mọi Văn miếu trong vùng văn hóa Hán, trong đó có Văn Miếu Hà Nội.
Tam Khổng ở Khúc Phụ là gì
Tam Khổng là ba nơi gắn với Khổng Tử ở Khúc Phụ: Khổng Miếu là nơi thờ, Khổng Phủ là phủ đệ của dòng họ Khổng, Khổng Lâm là nghĩa trang dòng họ, nơi có mộ ngài. UNESCO ghi danh cả ba là Di sản Thế giới năm 1994 theo tiêu chí i, iv và vi.
Khổng Miếu Khúc Phụ rộng bao nhiêu
Nguồn ghi khác nhau. UNESCO ghi 14 héc ta với 104 công trình từ đời Kim tới đời Thanh, hơn 1.000 tấm bia và hơn 1.250 cây cổ thụ. Travel China Guide ghi 218.000 mét vuông, 466 gian, 54 cổng trên chín lớp sân và 2.100 tấm bia. Thư viện ghi cả hai, không chọn một số.
Lễ tế Khổng Tử ở Khúc Phụ diễn ra ngày nào
Lễ tế cử hành hằng năm ngày 28 tháng 9 dương lịch tại điện Đại Thành, ngày quy đổi từ ngày sinh truyền thống 27 tháng 8 âm lịch. Lễ có nhạc chuông khánh, múa bát dật trên thềm điện và nghi thức ba quỳ chín lạy, được ghi vào danh mục di sản phi vật thể quốc gia năm 2006.
Khổng Miếu Khúc Phụ khác Văn Miếu Hà Nội thế nào
Khổng Miếu Khúc Phụ là miếu dựng trên nền nhà của chính Khổng Tử, thuần là nơi thờ, cạnh đó là phủ và nghĩa trang dòng họ ngài. Văn Miếu Hà Nội là miếu thờ Khổng Tử của nước Việt, dựng năm 1070, đi liền với trường Quốc Tử Giám và bia tiến sĩ, tức vừa thờ vừa học.