Rẽ từ đại lộ Samsen rợp bóng cây cổ thụ của quận Dusit vào con ngõ nhỏ mang cái tên đầy thiện cảm Soi Mitrakham (Ngõ Bằng Hữu, tức ngõ Samsen 11) dẫn xuống bờ đông dòng sông Chao Phraya, khách bộ hành bước vào một không gian làng xóm bình yên thơm mùi bánh xèo, nem nướng Việt Nam truyền đời từ thế kỷ 19. Ở chính giữa khu xóm đạo cổ kính ấy vươn lên tòa thánh đường sơn hai sắc kem ngà và hồng phấn dịu dàng: tiền sảnh một tầng cao mở ba vòm cuốn tròn trên hệ thức cột đôi kiểu Tân Phục hưng nâng đỡ dải lan can con tiện và tháp khám nhọn kiểu Tân Gothic đặt tượng Thánh Phanxicô Xaviê đứng dưới chân Thánh Giá, phía trên sống mái vươn lên gác chuông nhỏ thanh mảnh cùng ngọn tháp chuông bát giác cao vút phía sau hậu cung.
Đó là Nhà thờ Thánh Phanxicô Xaviê Samsen (tiếng Thái là Wat Nak Bun Frangsit Sewia Samsen, วัดนักบุญฟรังซิสเซเวียร์ สามเสน), trung tâm đức tin suốt gần hai trăm năm của cộng đồng Công giáo gốc Việt tại khu Ban Yuan Samsen thuộc Tổng Giáo phận Bangkok. Từ tấm lòng bao dung ban đất an cư của đức vua Rama III năm 1834, tình bạn tri giao học thuật giữa Giám mục Jean-Baptiste Pallegoix với đức vua Rama IV cho tới pho tượng đồng nghệ thuật Ý gắn liền với đức vua Rama V và những bài kinh tiếng Việt cổ vẫn ngân vang mỗi chiều lễ, ngôi thánh đường này là viên ngọc di sản sống động bậc nhất về lịch sử hội nhập Công giáo Việt Nam nơi đất Thái.
IBổn Mạng Thánh Phanxicô Xaviê, Tượng Đồng Chúa Giêsu Chữa Người Mù Và Điệu Kinh Tiếng Việt Cổ
Ngay từ khi dựng ngôi nhà nguyện tre lá đầu tiên bên bờ rạch Samsen vào năm 1834, các thừa sai Hội Thừa sai Paris (MEP) và cộng đồng giáo dân người Việt đã đồng lòng chọn Thánh Phanxicô Xaviê (Saint Francis Xavier, 1506 tới 1552) làm quan thầy bổn mạng của giáo xứ. Trong lịch sử Giáo hội Công giáo hoàn vũ, vị linh mục Dòng Tên người xứ Navarra ấy được tôn vinh là Vị Tông đồ của Phương Đông, bậc tiên phong vượt đại dương đem Tin Mừng tới Ấn Độ, bán đảo Mã Lai, quần đảo Đông Ấn, Nhật Bản và hướng trọn ước nguyện cuối đời về bờ biển Á Đông. Đối với những gia đình giáo dân Việt Nam vượt sóng gió biển khơi sang nương náu bên dòng sông Chao Phraya hồi thập niên 1830, hình ảnh Thánh Phanxicô Xaviê tay nâng cao cây Thánh Giá giữa muôn trùng hải trình chính là điểm tựa đức tin gần gũi và mạnh mẽ nhất.
Bước qua ba cửa vòm tiền sảnh tiến vào lòng thánh đường, bầu không khí cầu nguyện trang nghiêm mở ra dưới mái vòm cao kiểu Tân Gothic sơn màu xanh da trời điểm những ngôi sao vàng lấp lánh, dẫn thẳng ánh nhìn về cung thánh cẩm thạch trắng rực sáng. Trên gian cung thánh tôn trí tượng Chúa Giêsu chịu nạn trên Thánh Giá ở vị trí trung tâm tối cao, bên cạnh là tôn tượng Thánh quan thầy Phanxicô Xaviê (trong đó giáo xứ vẫn trân trọng lưu giữ thánh tích xương thánh của ngài cùng những pho tượng gỗ cổ đưa sang từ Manila thế kỷ 19), tòa Đức Mẹ Vô Nhiễm Nguyên Tội và tượng Thánh Giuse.
Ngay ngoài khoảng sân rộng thoáng phía trước mặt tiền nhà thờ, khách hành hương bắt gặp một kiệt tác điêu khắc bằng đồng xanh đen rất hiếm có tại Đông Nam Á đặt lộ thiên trên bệ đá hoa cương giật cấp có bức tường bia đá đen khắc lịch sử phía sau: cụm tượng Chúa Giêsu Chữa Người Mù Bartimaeus Thành Giêrikhô (minh họa phép lạ trong Tin Mừng theo Thánh Máccô chương 10 từ câu 46 tới câu 52, được bà con địa phương kính mến gọi là Phra To). Tác phẩm tạc hình Chúa Giêsu đứng hiền từ đặt nhẹ ngón tay lên mí mắt người hành khất mù đang quỳ gối ngước mặt đầy tín thác, dưới chân bệ đồng khắc nổi dòng chữ Latinh Fides Tua Te Salvum Fecit (Đức tin của con đã cứu chữa con). Theo bia ký lưu tại nhà thờ, pho tượng này được đức vua Rama V (Chulalongkorn) mua tại thành phố Florence nước Ý trong chuyến công du châu Âu đầu tiên năm 1897 (Phật lịch 2440), ban đầu đặt tại Điện Chakri Maha Prasat rồi dựng đình riêng gọi là Ho Phra Yesu trong khuôn viên Biệt điện Ambara thuộc Hoàng cung Dusit, sau năm 1932 dời ra bãi cỏ Suan Amphon và đến ngày 21 tháng 6 năm 1949 (Phật lịch 2492) được Đô thành Bangkok trân trọng trao về an vị vĩnh viễn tại Nhà thờ Thánh Phanxicô Xaviê Samsen.
Trong thần học Kitô giáo, phép lạ Chúa Giêsu mở mắt cho người mù mang ý nghĩa kép vừa chữa lành tật nguyền thể xác, vừa khai mở con mắt tâm linh để con người nhận ra ánh sáng sự thật và tình thương Thiên Chúa vượt lên trên mọi rào cản định kiến. Đặt pho tượng đồng mang dòng chữ Đức tin của con đã cứu con ngay trước cửa thánh đường của một cộng đồng từng chịu nhiều gian truân di cư thế kỷ 19 đã trở thành thông điệp ủi an sâu sắc qua bao thế hệ giáo dân Ban Yuan Samsen.
Di sản phi vật thể quý báu nhất vẫn đang đập nhịp sống hàng tuần bên trong thánh đường này chính là truyền thống đọc kinh ngắm và kinh cầu bằng tiếng Việt cổ (người Thái gọi là Suat Phasa Yuan). Dù con cháu giáo dân sinh ra tại Samsen ngày nay thuộc thế hệ thứ năm, thứ sáu và giao tiếp hàng ngày hoàn toàn bằng tiếng Thái, các vị trùm họ và ca đoàn giáo xứ vẫn kỳ công ghi âm và phiên âm từng chữ kinh tiếng Việt thế kỷ 19 (như Kinh Lạy Cha, Kinh Kính Mừng, Kinh Sáng Danh và các bài Ngắm Mười Lăm Sự Thương Khó Đức Chúa Giêsu mùa Chay) sang bộ chữ Thái để cả cộng đoàn cùng cất cao giọng ngân nga trầm bổng đặc trưng của xóm đạo Nam Bộ và miền Trung Việt Nam xưa.
Người đặt nền móng tinh thần và kiến trúc vĩnh cửu cho Nhà thờ Thánh Phanxicô Xaviê Samsen là Đức Giám mục Jean-Baptiste Pallegoix (1805 tới 1862), Đại diện Tông tòa Đông Xiêm, một trong những học giả phương Tây uyên bác và được kính trọng nhất lịch sử Thái Lan thế kỷ 19. Đặt chân tới Bangkok từ năm 1830, Giám mục Pallegoix thông thạo tiếng Thái, tiếng Pali, tiếng Latinh, tiếng Pháp và cả tiếng Việt lẫn tiếng Hoa, tác giả bộ đại từ điển bốn thứ tiếng Dictionarium Linguae Thai nổi tiếng xuất bản tại Paris năm 1854.
Điều làm nên trang sử đối thoại liên tôn tuyệt đẹp tại Samsen là mối giao tình tri kỷ suốt ba mươi năm giữa Giám mục Pallegoix và Hoàng tử Mongkut (sau là đức vua Rama IV): thời Hoàng tử Mongkut còn tu hành làm trụ trì chùa Wat Bowonniwet cách khu Samsen chỉ khoảng hai cây số, vị hoàng tử Phật giáo dạy tiếng Pali và tiếng Thái cổ cho vị giám mục Pháp, còn Giám mục Pallegoix dạy tiếng Latinh, vật lý, thiên văn học và địa lý phương Tây cho Hoàng tử Mongkut. Chính nhờ mối thâm giao cởi mở ấy mà khi lên ngôi vua, Rama IV ban sắc lệnh tự do truyền đạo rộng rãi khắp vương quốc, hỗ trợ xây dựng thánh đường Samsen từ năm 1857 và khi Giám mục Pallegoix qua đời ngày 18 tháng 6 năm 1862 ngay giữa lúc nhà thờ đang xây dở, nhà vua đã ban kiệu tang lễ hoàng gia và cử đại diện triều đình tới tiễn đưa người bạn cố tri trọng thể.
Khi đi vào khu Samsen từ đường Samsen hoặc bến thuyền sông Chao Phraya, nhiều du khách thường nhầm lẫn giữa hai ngôi nhà thờ Công giáo cổ nằm rất gần nhau trong cùng một cụm dân cư lịch sử: Nhà thờ Đức Mẹ Vô Nhiễm Nguyên Tội (Immaculate Conception Church, lập từ năm 1674 thời Ayutthaya bởi người Bồ Đào Nha và sau đó là giáo dân gốc Campuchia) nằm sát phía nam ngõ Samsen 13, và Nhà thờ Thánh Phanxicô Xaviê (lập năm 1834 bởi cộng đồng giáo dân người Việt tại ngõ Samsen 11 tức Soi Mitrakham). Dù hai giáo xứ láng giềng sống hòa thuận bên nhau suốt gần hai thế kỷ, Nhà thờ Thánh Phanxicô Xaviê là trung tâm riêng biệt của làng người Việt Ban Yuan với kiến trúc mặt tiền ba vòm Tân Phục hưng và truyền thống kinh lễ tiếng Việt đặc thù.
IIBa Đời Thánh Đường Từ Nhà Nguyện Tre Nứa Năm 1834 Tới Tòa Đá Gạch Mười Năm Xây Dựng
Lịch sử giáo xứ Samsen mở đầu vào tháng 5 năm 1834 dưới triều vua Rama III (Phra Nangklao), khi khoảng một nghìn năm trăm tín hữu Công giáo người Việt rời quê hương miền Nam Việt Nam sang định cư tại kinh đô Bangkok. Thấu hiểu hoàn cảnh những gia đình di dân hiền lành chăm chỉ nghề chài lưới, trồng rau và dệt chiếu, vua Rama III đã rộng lòng cấp một dải đất vườn cây ăn trái màu mỡ nằm bên bờ đông sông Chao Phraya và rạch Samsen (ngay cạnh xứ đạo cổ của người Bồ Đào Nha và người Khmer để tiện bề sinh hoạt tôn giáo), xuất kho cấp tiền gạo ban đầu và đặt tên cho làng mới là Ban Mitrakham (บ้านมิตตคาม, nghĩa là Làng Bằng Hữu, dân gian quen gọi là Ban Yuan Samsen tức Làng Việt Samsen).
Suốt hơn ba thập niên đầu tiên lập nghiệp trên vùng đất trũng ven sông, các thế hệ giáo dân người Việt đã bền bỉ dựng đi dựng lại tới ba ngôi nhà thờ nối tiếp nhau trên cùng mảnh đất ân tình ấy: từ mái nhà nguyện tre lá đơn sơ bị giông lốc quật đổ năm 1837, qua ngôi nhà thờ gỗ tếch ấm cúng suốt hai mươi năm, cho tới đại công trường xây gạch vữa kéo dài trọn một thập kỷ (1857 tới 1867) để làm nên tòa thánh đường nguy nga trường tồn tới hôm nay.
- 1834Vua Rama III ban đất lập làng Mitrakham và dựng nhà nguyện tre đầu tiênKhoảng 1.500 giáo dân người Việt được vua Rama III an trí bên rạch Samsen. Dưới sự mục vụ của Giám mục Jean-Paul Courvezy và cha Jean-Baptiste Pallegoix, bà con chung tay dựng ngôi nhà thờ bằng tre lợp lá dừa nước dâng kính Thánh Phanxicô Xaviê.
- 1837Bão lớn làm sập nhà nguyện tre và kiến thiết nhà thờ gỗ thứ haiSau một trận cuồng phong mùa mưa đánh sập nhà nguyện đầu tiên, giáo dân Việt Nam quyên góp gỗ tốt dựng ngôi nhà thờ thứ hai rộng rãi hơn, đón nhận hai pho tượng gỗ Đức Mẹ và Thánh Phanxicô Xaviê quý giá rước từ Manila (Philippines) sang tôn trí.
- 1857Giám mục Jean-Baptiste Pallegoix đặt viên đá đầu tiên xây nhà thờ gạchKhi cộng đoàn giáo dân ngày càng đông đúc và được sự ủng hộ tinh thần của vua Rama IV, Giám mục Pallegoix trực tiếp phác thảo đồ án theo phong cách kiến trúc Pháp Ý và khởi công xây dựng ngôi thánh đường kiên cố thứ ba bằng gạch vữa.
- 1862 và 1867Giám mục Pallegoix qua đời và lễ cung hiến trọng thể năm 1867Giám mục Pallegoix tạ thế tại Bangkok năm 1862 khi công trình đang hoàn thiện phần thân. Đức Giám mục kế nhiệm Ferdinand Dupond cùng các linh mục thừa sai và giáo dân tiếp tục thi công suốt năm năm nữa để cử hành đại lễ thánh hiến vào dịp lễ Đức Mẹ Hồn Xác Lên Trời năm 1867.
- 1897 và 21 tháng 6 năm 1949Hành trình pho tượng đồng Florence của vua Rama V từ Hoàng cung Dusit về SamsenĐức vua Chulalongkorn (Rama V) mua tượng đồng Chúa Giêsu chữa người mù tại Florence năm 1897 về đặt tại Điện Chakri rồi đình Ho Phra Yesu trong cung Dusit, tới ngày 21 tháng 6 năm 1949 Đô thành Bangkok trao pho tượng quý về tôn trí trước Nhà thờ Samsen.
- Cuối thế kỷ 20 tới thế kỷ 21Trùng tu bảo tồn di sản và mở rộng hệ thống giáo dục Saint Francis XavierNgôi thánh đường năm 1867 được đại trùng tu giữ nguyên vẹn mặt tiền Tân Phục hưng và vòm sao Tân Gothic, gắn liền với Trường Nữ sinh Saint Francis Xavier Convent danh tiếng do Dòng Thánh Phaolô Thành Chartres điều hành ngay cạnh nhà thờ.
Hành trình hơn nửa thế kỷ của pho tượng đồng Florence từ Hoàng cung Dusit về xóm đạo Samsen. Văn bia đá hoa cương đen khắc chữ Thái sau lưng bệ tượng tại sân nhà thờ ghi lại trọn vẹn lai lịch xác thực của bảo vật này: trong chuyến hải trình thăm châu Âu năm 1897 (Phật lịch 2440), đức vua Rama V dừng chân tại thành phố Florence nước Ý và mua cụm tượng đồng khắc họa phép lạ Chúa Giêsu mở mắt cho người hành khất mù Bartimaeus thành Giêrikhô. Đưa về Bangkok, nhà vua đặt tượng trước Điện Chakri Maha Prasat trong Đại Hoàng Cung, sau đó cho dựng riêng một ngôi đình gọi là Ho Phra Yesu (Đình Đức Giêsu) ngay tại vườn Biệt điện Ambara thuộc khu Hoàng cung Dusit sát cạnh Samsen (cùng quận Dusit nơi nhà vua sắc phong tên gọi cho Chùa Cảnh Phước năm 1906). Sau biến chuyển thể chế năm 1932, pho tượng được dời ra khuôn viên Suan Amphon, rồi đến ngày 21 tháng 6 năm 1949 (Phật lịch 2492), chính quyền Đô thành Bangkok chính thức chuyển giao pho tượng lịch sử ấy về an vị trang trọng trên đài đá trước tiền sảnh Nhà thờ Thánh Phanxicô Xaviê Samsen, nơi cộng đoàn giáo dân gốc Việt kính mến gọi là Phra To.
IIITiền Sảnh Ba Vòm Thức Cột Đôi, Vòm Sao Tân Gothic Và Tháp Chuông Bát Giác Hậu Cung
Nhìn từ khoảng sân lát gạch rộng mở của ngõ Mitrakham, Nhà thờ Thánh Phanxicô Xaviê Samsen mang vẻ đẹp thanh lịch, cân đối của kiến trúc tôn giáo châu Âu giữa thế kỷ 19 thích ứng khéo léo với khí hậu nhiệt đới gió mùa Đông Nam Á. Thay vì dựng hai ngọn tháp khổng lồ áp ngay hai bên cửa tiền sảnh như lối nhà thờ Gothic Pháp thường gặp, đồ án của Giám mục Pallegoix lại thiết kế mặt tiền theo phong cách Tân Phục hưng (Neo-Renaissance) dàn trải một tầng cao uy nghiêm với các cặp cột tròn nâng ba nhịp vòm cuốn bán nguyệt lớn dẫn vào hiên tiền đường mát rượi, điểm xuyết một gác chuông nhỏ dạng chóp nhọn trên sống mái gian chính và đặt ngọn tháp chuông bát giác vươn cao ở phía sau hậu cung.
Sự chuyển tiếp không gian từ ngoài vào trong đem lại cảm xúc thẩm mỹ rất tinh tế: nếu mặt đứng bên ngoài phủ gam màu kem ấm viền chỉ hồng phấn nhẹ nhàng cùng dãy cửa sổ vòm tròn đi kèm ô kính tròn oculus chạy dọc tường bên gợi nhớ những thánh đường miền Nam nước Pháp và nước Ý, thì vừa bước qua cửa gỗ lớn vào bên trong, khách hành hương lại ngước nhìn lên hệ trần vòm múi khế kiểu Tân Gothic (Neo-Gothic) vươn cao trên hai hàng cột trụ trắng chia lòng nhà thờ thành ba gian dọc thoáng đãng, có hành lang lầu ca đoàn chạy phía trên cửa chính và những ô kính màu lọc ánh nắng nhiệt đới thành muôn tia ngũ sắc.
Mặt đứng phía tây nam vươn cao thanh thoát trên một tầng thức cột đôi thân tròn đỡ ba vòm cuốn bán nguyệt mở rộng đón gió sông. Phía trên diềm mái ngang là dải lan can con tiện cổ điển và chính giữa vươn lên tháp khám nhọn lộ thiên kiểu Tân Gothic tôn trí pho tượng trắng Thánh Phanxicô Xaviê dưới chân Thánh Giá đỉnh nóc.
Nội thất thánh đường chia làm gian chính rộng ở giữa và hai gian phụ hai bên ngăn cách bởi hàng cột vòm nhọn thanh thoát. Toàn bộ vòm trần cao được sơn màu xanh thiên thanh điểm hàng nghìn ngôi sao vàng năm cánh tượng trưng cho bầu trời cứu độ, kết hợp dãy cửa sổ vòm bán nguyệt phía dưới và các ô cửa kính màu tròn oculus phía trên khắc họa Các Thánh Tông Đồ cùng cuộc đời Thánh Phanxicô Xaviê.
Gian cung thánh bán nguyệt phía đông bắc ốp đá cẩm thạch sáng màu, đặt bàn thờ chính và nhà tạm chạm trổ tinh vi. Dọc hai bức tường bên treo mười bốn chặng Đàng Thánh Giá đắp nổi sống động, đồng thời giáo xứ vẫn bảo tồn cẩn mật các pho tượng gỗ cổ thế kỷ 19 mang từ Manila cùng hòm thánh tích xương Thánh Phanxicô Xaviê để rước kiệu vào ngày lễ bổn mạng.
Trên sống mái ngói gian chính nhô lên một gác chuông nhỏ kiểu Tân Gothic bốn cột chóp nhọn thanh mảnh, trong khi phía sau lưng gian cung thánh bán nguyệt vươn cao ngọn tháp chuông hình bát giác mở cửa lá sách bốn bề, treo chuông đồng đúc từ Pháp ngân tiếng Kinh Truyền Tin trầm ấm vang xa khắp khúc sông Chao Phraya sáng chiều.
Ngoài khuôn viên sân trước và hông nhà thờ là cụm cảnh quan thiêng liêng gắn bó với đời sống cầu nguyện hàng ngày của bà con Ban Yuan: đài bệ đá hoa cương giật cấp ngoài trời có tường bia đá đen khắc chữ Thái tôn trí pho tượng đồng Chúa Giêsu chữa người mù của vua Rama V (chuyển về năm 1949), hang đá Đức Mẹ Lộ Đức rợp bóng cây xanh và Trường Nữ sinh Saint Francis Xavier Convent liền kề.
| Hạng mục | Thông số và dữ kiện lịch sử | Nguồn kiểm chứng |
|---|---|---|
| Năm thành lập giáo xứ | Tháng 5 năm 1834 (triều vua Rama III), an trí khoảng 1.500 giáo dân người Việt tại làng Mitrakham | Biên niên sử Tổng Giáo phận Bangkok, Hội Thừa sai Paris (MEP) |
| Niên đại xây nhà thờ hiện hữu | Khởi công năm 1857 (do Giám mục Jean-Baptiste Pallegoix chủ sự), hoàn thành và cung hiến năm 1867 | Tư liệu lịch sử Giáo xứ Saint Francis Xavier Samsen |
| Phong cách kiến trúc | Tiền sảnh ba vòm thức cột đôi Tân Phục hưng, lòng vòm sao Tân Gothic, gác chuông sống mái và tháp chuông bát giác hậu cung | Khảo sát kiến trúc di sản quận Dusit, Bangkok |
| Tác phẩm điêu khắc hoàng gia | Tượng đồng Chúa Giêsu chữa người mù (Fides Tua Te Salvum Fecit), vua Rama V mua tại Florence năm 1897, chuyển về nhà thờ ngày 21 tháng 6 năm 1949 | Bia ký tại sân nhà thờ, Tổng Giáo phận Bangkok, Wikidata Q138359352 |
| Địa chỉ hành chính | Số 94 ngõ Soi Mitrakham (Soi Samsen 11), đường Samsen, phường Wachiraphayaban, quận Dusit, Bangkok 10300 | Cơ quan hành chính đô thị Bangkok (BMA) |
IVThế Đất Và Hướng
Mảnh đất làng Bằng Hữu Mitrakham mà vua Rama III ban cấp cho cộng đồng giáo dân người Việt năm 1834 nằm tại một trong những giao điểm sông rạch hiền hòa và trù phú bậc nhất phía bắc thành cổ Bangkok. Dù kiến trúc nhà thờ Công giáo định vị theo truyền thống phụng vụ phương Tây hướng về cung thánh, khi đối chiếu thực địa qua phép xem hình thế sơn thủy cổ truyền của thư viện, khu đất này vẫn bộc lộ những nét tụ thủy an cư vô cùng đắc địa.
Xét về thủy cục giang khê giao hội tại tọa độ 13,77786 độ vĩ bắc, 100,50517 độ kinh đông, Nhà thờ Thánh Phanxicô Xaviê Samsen tọa lạc trên dải đất bồi cao ráo bên bờ đông sông Chao Phraya (chỉ cách mép nước sông lớn khoảng hai trăm năm mươi mét về phía tây bắc) và nằm ngay phía bắc cửa rạch cổ Khlong Samsen nơi con rạch này đổ nước ra sông Chao Phraya. Trong phép xem thủy cổ truyền, khu đất có dòng sông cái rộng lớn chảy êm đềm phía trước mặt làm đại minh đường thủy, đồng thời có nhánh rạch hiền hòa uốn lượn bao bọc bên hông trái như cánh tay Thanh Long dẫn thủy gọi là thế đất thủy khẩu an cư, vừa thuận lợi neo đậu thuyền bè đánh cá giao thương, vừa đón trọn gió mát sông nước thổi vào xua tan khí nóng quanh năm.
Xét về tọa hướng trục thánh đường, toàn bộ tòa nhà thờ năm 1867 được đặt theo trục tọa Đông Bắc hướng Tây Nam: mặt tiền ba vòm cuốn Tân Phục hưng mở thẳng về hướng Tây Nam nhìn ra phía dòng sông Chao Phraya và cửa rạch Samsen, trong khi gian cung thánh bán nguyệt và ngọn tháp chuông bát giác ở phía sau hướng thẳng về phương Đông Bắc đón ánh bình minh chiếu qua các ô kính màu đầu ngày đúng theo truyền thống Ad Orientem (hướng về phương Đông nơi Mặt Trời Công Chính mọc lên) của kiến trúc thánh đường cổ điển.
Cùng với đó, khu xóm đạo Ban Yuan nằm lùi yên ả bên trong ngõ sâu Soi Mitrakham tách biệt hẳn khỏi luồng xe cộ ồn ào ngoài đường lớn Samsen, phía đông nam liền kề khu Hoàng cung Dusit và Thư viện Quốc gia Thái Lan thanh lịch, phía nam sát vách xứ đạo cổ Bồ Đào Nha Khmer năm 1674, tạo thành một quần cư liên kết vững chãi giúp cộng đồng giáo dân gốc Việt bảo toàn nếp sống đạo đức và văn hóa ẩm thực quê hương suốt gần hai trăm năm.
VĐại Lễ Quan Thầy Mùng Ba Tháng Mười Hai, Ngắm Mùa Chay Tiếng Việt Và Hương Vị Quê Nhà Ban Yuan
Là một giáo xứ đông đảo và giàu sức sống bậc nhất của Tổng Giáo phận Bangkok với nhiều ơn gọi linh mục, tu sĩ xuất thân từ các gia đình gốc Việt, Nhà thờ Thánh Phanxicô Xaviê Samsen cử hành trọn vẹn niên lịch phụng vụ Công giáo bằng tiếng Thái kết hợp gìn giữ trân trọng kho tàng kinh nguyện tiếng Việt cổ truyền. Bảng dưới đây ghi nhận các ngày đại lễ và sinh hoạt truyền thống tiêu biểu nhất trong năm tại giáo xứ.
| Thời gian | Niên lịch phụng vụ | Tên đại lễ | Nghi thức và sinh hoạt tại Nhà thờ Thánh Phanxicô Xaviê Samsen |
|---|---|---|---|
| Ngày 3 tháng 12 hằng năm (hoặc Chúa nhật gần nhất) | Lịch phụng vụ Công giáo hoàn vũ | Đại lễ Kính Thánh Quan Thầy Phanxicô Xaviê (Feast of Saint Francis Xavier) | Ngày hội lớn nhất trong năm của toàn xóm đạo Ban Yuan Samsen: Đức Tổng Giám mục Bangkok hoặc Giám mục chủ sự Thánh lễ đồng tế trọng thể, tiếp theo là cuộc rước kiệu tôn tượng và thánh tích xương Thánh Phanxicô Xaviê cùng kiệu Đức Mẹ vòng quanh các ngõ xóm rực rỡ hoa đăng, cờ hoa và hội chợ ẩm thực Việt Thái. |
| Mùa Chay và Tuần Thánh (tháng 3 hoặc tháng 4) | Lịch phụng vụ Phục Sinh | Nghi thức Đọc Kinh Ngắm Thương Khó bằng tiếng Việt cổ và Tam Nhật Vượt Qua | Nét di sản độc bản của xứ đạo Samsen: các bậc cao niên và ca đoàn cất cao giọng ngân nga đọc kinh và ngắm sự thương khó Chúa Giêsu bằng âm tiếng Việt cổ thế kỷ 19 in phiên âm chữ Thái, đi Đàng Thánh Giá trọng thể và mừng đại lễ Phục Sinh. |
| Đêm 24 và ngày 25 tháng 12 hằng năm | Dương lịch (Mùa Giáng Sinh) | Đại lễ Đêm Giáng Sinh lung linh sao trời tại làng Ban Yuan | Toàn bộ mặt tiền Tân Phục hưng, hang đá khổng lồ ngoài sân và các con hẻm nhỏ Soi Mitrakham được chăng hàng vạn bóng đèn ngôi sao lấp lánh, thu hút hàng nghìn giáo dân cùng người dân Phật giáo Bangkok tới chiêm ngưỡng thánh ca Giáng Sinh hòa bình. |
| Tháng 5 và ngày 15 tháng 8 hằng năm | Lịch phụng vụ kính Đức Mẹ | Tháng Hoa Dâng Mẹ và Lễ Đức Mẹ Hồn Xác Lên Trời (kỷ niệm cung hiến nhà thờ 1867) | Các hội đoàn thiếu nhi và hiền mẫu dâng hoa tươi kính Đức Mẹ Maria, đồng thời cử hành Thánh lễ tạ ơn kỷ niệm ngày khánh thành ngôi thánh đường lịch sử vào trung tuần tháng Tám năm 1867. |
Hương vị ẩm thực gốc Việt trứ danh bên hiên thánh đường Samsen. Một niềm tự hào văn hóa thú vị không thể tách rời khi nhắc tới xóm đạo Nhà thờ Thánh Phanxicô Xaviê là nghệ thuật ẩm thực Việt Nam truyền thống của các gia đình giáo dân Ban Yuan (được người sành ăn khắp thủ đô Bangkok gọi riêng là món ngon Ban Yuan Samsen). Dọc theo con hẻm Soi Mitrakham dẫn vào cổng nhà thờ mỗi buổi sáng và chiều lễ, du khách dễ dàng bắt gặp những quán gia truyền ba bốn đời đổ bánh xèo vỏ giòn vàng ươm (người Thái mượn nguyên âm tiếng Việt gọi là Khanom Bueang Yuan), cuốn nem nướng, chả giò, bánh cuốn nóng và giò lụa thơm lừng từng được tiến cung phục vụ ẩm thực hoàng gia từ cuối thế kỷ 19.
Bước ra khỏi vòm sao xanh thanh khiết của thánh đường năm 1867, dừng chân bên pho tượng đồng Florence của vua Rama V rồi thưởng thức đĩa bánh quê hương giữa tiếng chào hỏi hiền hậu của người dân xóm đạo, mỗi du khách Việt Nam đều cảm nhận sâu sắc sợi dây máu thịt thiêng liêng nối liền những người con xa xứ từ năm 1834 với đất mẹ hôm nay.
VINơi Chốn Và Đường Tới
- Địa chỉ
- 94 Soi Mitrakham (Soi Samsen 11), Samsen Road, Wachiraphayaban Subdistrict, Dusit District, Bangkok 10300, Thailand (94 ซอยมิตตคาม ซอยสามเสน 11 ถนนสามเสน แขวงวชิรพยาบาล เขตดุสิต กรุงเทพมหานคร)
- Đường tới
- Nhà thờ tọa lạc tại số 94 ngõ Soi Mitrakham (tức ngõ Soi Samsen 11 hoặc đi thông từ ngõ Soi Samsen 13), đường Samsen, phường Wachiraphayaban, quận Dusit, Bangkok (gần Bệnh viện Vajira và Thư viện Quốc gia Thái Lan). Cách đi thơ mộng và thuận tiện nhất là đi thuyền buýt sông Chao Phraya (Chao Phraya Express Boat) cập bến Thewet (Bến N15) rồi đi bộ ngược lên đường Samsen khoảng 10 phút (hoặc bắt xe tuk-tuk, xe buýt số 3, số 9, số 30, số 32, số 65 chạy dọc đường Samsen xuống ngay đầu ngõ Samsen 11 rồi đi bộ khoảng 250 mét vào sân nhà thờ).
- Toạ độ
- 13.77786, 100.50517
Nhà thờ Thánh Phanxicô Xaviê Samsen là nơi cử hành Thánh lễ hàng ngày và nằm ngay sát khuôn viên Trường Nữ sinh Saint Francis Xavier Convent, vì vậy quý vị tới viếng xin mặc trang phục kín đáo, lịch sự (áo có tay, quần dài hoặc váy dài qua đầu gối). Khi bước vào bên trong lòng nhà thờ, xin quý vị bỏ mũ nón, tắt chuông điện thoại, giữ thinh lặng tôn nghiêm trước Nhà Tạm trên cung thánh và không bước lên bậc cung thánh hay bật đèn flash chụp ảnh trong giờ cộng đoàn đang đọc kinh dự lễ. Buổi sáng cuối tuần hoặc chiều Chúa nhật là dịp rất đẹp để quý vị vừa tham dự Thánh lễ, vừa thưởng thức các món bánh truyền thống gốc Việt dọc ngõ Soi Mitrakham.
Những nơi gần đây trong thư viện
VIIĐóng Góp Cho Trang Này
Góp ảnh, thông tin hoặc video cho Nhà thờ Thánh Phanxicô Xaviê Samsen, Bangkok
Thầy Ưng Khiêm mời cộng đồng cùng làm giàu trang này. Ảnh chụp tận nơi, một chi tiết lịch sử chưa được nhắc, một đoạn video ngắn: mọi đóng góp đều được đọc và trả lời.
Chưa có đóng góp nào từ cộng đồng. Bạn có thể là người đầu tiên.
?Hỏi Đáp Nhanh
Nhà thờ Thánh Phanxicô Xaviê Samsen được thành lập vào năm nào và do ai ban đất?
Giáo xứ được thành lập vào năm 1834 dưới triều đức vua Rama III (Phra Nangklao). Khi khoảng 1.500 giáo dân Công giáo người Việt di cư sang Bangkok, vua Rama III đã nhân từ ban cấp khu đất vườn bên bờ sông Chao Phraya và rạch Samsen để lập làng an cư đặt tên là Mitrakham (Làng Bằng Hữu, quen gọi là Ban Yuan Samsen), nơi bà con dựng ngôi nhà nguyện tre đầu tiên kính Thánh Phanxicô Xaviê.
Ngôi thánh đường bằng gạch hiện nay được xây dựng trong bao lâu và ai là người thiết kế khởi xướng?
Sau khi ngôi nhà nguyện tre đầu tiên bị bão đánh sập năm 1837 và ngôi nhà thờ gỗ thứ hai trở nên chật hẹp, Đức Giám mục Jean-Baptiste Pallegoix (Đại diện Tông tòa Đông Xiêm, người bạn học thuật thân thiết của vua Rama IV) đã khởi công xây dựng ngôi thánh đường gạch kiên cố thứ ba vào năm 1857. Dù Giám mục Pallegoix qua đời năm 1862, công trình vẫn được tiếp nối hoàn thành sau đúng 10 năm xây dựng và cung hiến trọng thể vào năm 1867.
Pho tượng đồng đặt ở sân trước nhà thờ có nguồn gốc đặc biệt như thế nào?
Đó là cụm tượng đồng nguyên bản khắc họa phép lạ Chúa Giêsu chữa lành người mù Bartimaeus thành Giêrikhô (chân đế khắc dòng chữ Latinh Fides Tua Te Salvum Fecit nghĩa là Đức tin của con đã cứu con), do đức vua Rama V (Chulalongkorn) mua tại Florence nước Ý trong chuyến công du châu Âu năm 1897. Tượng từng được đặt tại Điện Chakri Maha Prasat và đình Ho Phra Yesu trong cung Dusit, sau đó tới ngày 21 tháng 6 năm 1949 được Đô thành Bangkok trao về an vị trang trọng tại sân Nhà thờ Thánh Phanxicô Xaviê Samsen.
Truyền thống đọc kinh tiếng Việt cổ tại Nhà thờ Samsen được gìn giữ ra sao?
Dù hậu duệ người Việt tại làng Ban Yuan Samsen ngày nay đã trải qua năm tới sáu thế hệ và nói tiếng Thái trong đời sống hàng ngày, giáo xứ vẫn gìn giữ bền bỉ các bài kinh cầu nguyện và bài Ngắm Mười Lăm Sự Thương Khó Đức Chúa Giêsu mùa Chay bằng tiếng Việt thế kỷ 19 thông qua các sách kinh phiên âm từng âm tiết tiếng Việt sang bộ chữ Thái cùng giai điệu ngân nga cổ truyền.
Cần phân biệt Nhà thờ Thánh Phanxicô Xaviê Samsen với nhà thờ cổ nào nằm ngay kế bên?
Ngay sát phía nam khu Ban Yuan Samsen (tại ngõ Samsen 13) còn có Nhà thờ Đức Mẹ Vô Nhiễm Nguyên Tội (Immaculate Conception Church) được lập từ năm 1674 thời Ayutthaya gắn với cộng đồng gốc Bồ Đào Nha và Campuchia. Trong khi đó, Nhà thờ Thánh Phanxicô Xaviê tại ngõ Samsen 11 (Soi Mitrakham) là thánh đường riêng của cộng đồng gốc Việt lập năm 1834 với mặt tiền ba vòm Tân Phục hưng kem hồng đặc trưng.