Đi dọc qua những con phố nhỏ lát gạch đỏ quanh co của khu phố cổ Tokpota và Adjatchè ở trung tâm thủ đô chính thức Porto-Novo (thành phố cổ kính nằm bên bờ bắc đầm phá Porto-Novo thuộc tỉnh Ouémé, miền đông nam Cộng hòa Benin), du khách bất ngờ đứng sững lại trước một tòa kiến trúc khổng lồ bừng sáng rực rỡ dưới ánh nắng Tây Phi. Nhìn thoáng qua mặt tiền đồ sộ với những đường gờ phào chỉ uốn lượn hình xoắn ốc, đầu hồi tam giác cong vút, hàng cửa sổ vòm cao gắn chớp gỗ và hai ngọn tháp vuông đối xứng hai bên sơn phối bốn màu đỏ đất nung, vàng kem, xanh lam và trắng, bất kỳ ai cũng ngỡ rằng mình đang đứng trước một nhà thờ chính tòa phong cách Baroque thế kỷ 18 tại thành phố Salvador da Bahia của đất nước Brazil. Thế nhưng, trên đỉnh đầu hồi và hai ngọn tháp ấy không phải là cây thánh giá, mà là biểu tượng trăng lưỡi liềm và ngôi sao cùng tiếng ngân vang trầm hùng của lời kêu gọi cầu nguyện Adhan năm thời mỗi ngày: đó chính là Đại thánh đường Porto-Novo (tên tiếng Pháp là Grande Mosquée de Porto-Novo, tên tiếng Bồ Đào Nha của những người xây dựng là Mesquita Central de Porto-Novo).
Được khởi công xây dựng vào năm 1912 và hoàn thành vào năm 1935, Đại thánh đường Porto-Novo không chỉ là một công trình tôn giáo lớn của cộng đồng Hồi giáo tại thủ đô Benin, mà còn là một kỳ quan văn hóa ghi dấu cuộc hồi hương vượt Đại Tây Dương vĩ đại của cộng đồng người Aguda (Afro-Brazilians). Sau khi chế độ nô lệ tại Brazil bị bãi bỏ vào thế kỷ 19, hàng ngàn người con gốc Yoruba (Nago), Fon và Hausa từng bị đưa sang Nam Mỹ đã dũng cảm vượt biển trở về quê tổ vùng vịnh Benin, mang theo kỹ nghệ xây dựng bậc thầy học được từ các công trường Baroque Bồ Đào Nha tại Bahia để dựng nên trên mảnh đất quê hương một ngôi nhà thờ Thượng Đế Allah độc nhất vô nhị trên thế giới.
IĐức Tin Độc Thần Giáo Của Cộng Đồng Hồi Giáo Hồi Hương Từ Brazil (Aguda / Malês), Di Sản Tinh Thần Khởi Nghĩa Bahia Năm 1835 Và Sự Hòa Hợp Giữa Lòng Vương Quốc Hogbonou
Là Đại thánh đường Thứ Sáu (Masjid al-Jami) trung tâm của thủ đô Porto-Novo, công trình này được hiến dâng trọn vẹn cho việc tôn thờ Đấng Tối Cao Duy Nhất (Allah) theo truyền thống Hồi giáo Sunni thuộc trường phái luật học Maliki (Madhhab Maliki), trường phái pháp lý Hồi giáo lâu đời và phổ biến nhất khắp vùng Tây Phi và Bắc Phi. Mỗi ngày năm thời và đặc biệt là vào trưa ngày Thứ Sáu hằng tuần (Salat al-Jumu'ah), hàng ngàn tín đồ từ khắp các khu phố của Porto-Novo lại bước qua những vòm cửa cao của đại thánh đường, thực hiện nghi thức tẩy rửa Wudu tại sân trong và xếp thành những hàng ngang thẳng tắp hướng về phía đông bắc (hướng Qibla về thánh địa Mecca) để cùng đọc chương mở đầu Al-Fatiha của Thiên kinh Qur'an.
Điều làm nên chiều sâu tâm linh rất riêng của Đại thánh đường Porto-Novo chính là nguồn gốc lịch sử của những người đã khai sinh ra nó: các tín đồ Hồi giáo người Yoruba (tại Benin gọi là người Nago), người Hausa và người Fon hồi hương từ Brazil. Khi bị bắt làm nô lệ đưa sang bang Bahia (Brazil) vào cuối thế kỷ 18 và đầu thế kỷ 19, những người Hồi giáo Tây Phi ấy (được gọi tại Brazil là Malês, bắt nguồn từ chữ Imale trong tiếng Yoruba có nghĩa là người Hồi giáo) đã kiên quyết giữ vững đức tin Độc Thần giáo, bí mật học đọc và viết chữ Ả Rập trong các lán trại và sử dụng chính đức tin Hồi giáo làm ngọn cờ đoàn kết đấu tranh giành tự do.
Trong lịch sử thế giới Đại Tây Dương, bước ngoặt dẫn tới sự hình thành cộng đồng Hồi giáo xây dựng nên Đại thánh đường Porto-Novo chính là Cuộc khởi nghĩa của những người Hồi giáo Malê tại Salvador da Bahia (Revolta dos Malês) vào đêm 24 rạng sáng 25 tháng 1 năm 1835, đúng vào dịp tháng chay Ramadan. Sau cuộc nổi dậy đòi tự do vang dội ấy, cũng như sau đạo luật bãi bỏ hoàn toàn chế độ nô lệ tại Brazil (Lei Áurea năm 1888), hàng ngàn người cựu nô lệ được trả tự do (trong đó có rất nhiều học giả kinh Qur'an, thương nhân và đặc biệt là các kiến trúc sư, thợ nề bậc thầy, thợ mộc đóng tàu mang họ tiếng Bồ Đào Nha như Paraiso, Silva, Souza, Almeida, Campos, Marcos) đã mua tàu vượt Đại Tây Dương trở về định cư tại các thành phố cảng vùng vịnh Benin như Lagos, Badagry, Ouidah, Agoué và đặc biệt là Porto-Novo.
Tại Porto-Novo (vốn có tới ba tên gọi lịch sử phản ánh ba cộng đồng văn hóa: Hogbonou của người Aja-Fon bản địa, Adjatchè của người Yoruba-Nago, và Porto-Novo do người Bồ Đào Nha đặt từ thế kỷ 18), những người Hồi giáo hồi hương từ Brazil và các thương nhân Hồi giáo người Yoruba từ Nigeria đã được các vị Quốc vương bản địa (đặc biệt là Vua Sodji và Vua Toffa I, trị vì từ năm 1874 tới 1908) đón nhận nồng hậu, cấp đất định cư và trao cho nhiều chức vụ cố vấn thương mại, ngoại giao quan trọng. Tiêu biểu nhất là danh nhân Ignacio Souleymane Paraiso (khoảng 1835 tới 1896), một nhà lãnh đạo Hồi giáo người Yoruba-Aguda tài ba từng là cố vấn thân cận của Vua Toffa và là người đặt nền móng tổ chức cho cộng đồng Hồi giáo Porto-Novo phát triển rực rỡ.
Theo hồ sơ di sản của UNESCO (La ville de Porto-Novo: anciens quartiers et Palais Royal) và các công trình khảo cứu lịch sử kiến trúc Tây Phi của giáo sư Alain Sinou và Bachir Oloudé, vào đầu thế kỷ 20, khi số lượng tín đồ Hồi giáo tại thủ đô Porto-Novo tăng lên nhanh chóng, ngôi thánh đường cũ bằng đất sét không còn đủ sức chứa cho các buổi lễ Thứ Sáu và đại lễ Eid. Năm 1910, dưới thời Đại Imam Moussa (Imam Moussa), cộng đồng Hồi giáo đã đệ đơn và được chính quyền thuộc địa Pháp cùng hoàng gia Porto-Novo giao khu đất rộng ngay tại trung tâm khu phố cổ gần chợ lớn và hoàng cung cũ.
Công cuộc xây dựng Đại thánh đường Porto-Novo chính thức khởi công vào năm 1912 và kéo dài suốt hai mươi ba năm cho tới khi hoàn thành toàn bộ vào năm 1935, hoàn toàn dựa vào nguồn tiền quyên góp tự nguyện và công sức lao động của các gia đình thương nhân, thợ thủ công Hồi giáo tại Porto-Novo. Vì những người thợ cả kỹ thuật giỏi nhất của Porto-Novo thời bấy giờ đều là những nghệ nhân Aguda (Afro-Brazilian) từng trực tiếp xây dựng hoặc trùng tu các nhà thờ Baroque thế kỷ 18 tại bang Bahia (Brazil), khi được cộng đồng giao nhiệm vụ thiết kế một đại thánh đường thật tráng lệ và bền vững bằng gạch nung và vôi vữa, họ đã tự nhiên vận dụng toàn bộ ngôn ngữ kiến trúc nhà thờ Baroque Bahia mà mình tinh thông nhất để kiến tạo nên ngôi thánh đường Hồi giáo có một không hai này.
Một sự hiểu nhầm rất phổ biến trong nhiều sách hướng dẫn du lịch sơ lược là họ viết rằng Đại thánh đường Porto-Novo nguyên là một nhà thờ Công giáo do người Bồ Đào Nha xây dựng sau đó mới bị cải tạo thành thánh đường Hồi giáo. Tư liệu lịch sử và kiến trúc học khẳng định điều đó hoàn toàn không đúng: công trình này ngay từ viên gạch móng đầu tiên đặt xuống năm 1912 đã được xây dựng với mục đích duy nhất là làm Đại thánh đường Hồi giáo (Grande Mosquée), có trục chính điện xoay về hướng thánh địa Mecca và có hốc cầu nguyện Mihrab ngay từ đầu. Sở dĩ công trình mang diện mạo giống hệt một nhà thờ Baroque vùng Bahia (Brazil) là bởi các bậc thầy kiến trúc sư người Aguda hồi hương đã chủ động dùng hình thái mặt tiền thánh đường tôn giáo cao quý nhất trong ký ức thẩm mỹ Brazil của họ để tôn vinh Đấng Allah trên quê hương châu Phi.
IIHơn Một Thế Kỷ Từ Làn Sóng Hồi Hương Aguda Thế Kỷ 19, Đại Công Trường Năm 1912 Tới 1935 Đến Di Sản Lịch Sử Thủ Đô Porto-Novo
Lịch sử của Đại thánh đường Porto-Novo gắn liền với sự giao thoa văn hóa độc đáo giữa ba châu lục (châu Phi, châu Mỹ Latinh và châu Âu) trên bờ đầm phá Porto-Novo suốt từ thế kỷ 19 tới thế kỷ 21.
- Từ năm 1835 tới cuối thế kỷ 19Làn sóng người Hồi giáo gốc Phi (Aguda / Malês) từ Bahia (Brazil) hồi hương về Porto-NovoSau cuộc khởi nghĩa Malê tại Salvador da Bahia năm 1835 và việc bãi bỏ chế độ nô lệ năm 1888, hàng trăm gia đình người gốc Yoruba và Fon theo đạo Hồi (cùng những thợ cả kiến trúc bậc thầy) trở về định cư tại Porto-Novo dưới sự bảo trợ của Vua Sodji, Vua Toffa và nhà lãnh đạo Ignacio Paraiso.
- Năm 1910Chính thức cấp khu đất trung tâm tại khu phố cổ Porto-Novo để xây dựng Đại thánh đường mớiTrước sự phát triển mạnh mẽ của cộng đồng Hồi giáo thủ đô, chính quyền thuộc địa Pháp tại Dahomey chấp thuận giao khu đất rộng ở trung tâm khu phố cổ gần chợ chính cho cộng đồng Hồi giáo đứng đầu là Đại Imam Moussa.
- Năm 1912Đặt đá móng khởi công xây dựng Đại thánh đường Porto-Novo theo thiết kế Afro-BrazilianDưới sự chỉ huy kỹ thuật của các hiệp thợ nề và thợ mộc người Aguda, công trình Đại thánh đường được khởi công bằng gạch đất nung, vữa vôi cát, sắt rèn và gỗ quý nhiệt đới theo phong cách Baroque vùng Bahia.
- Năm 1935Hoàn thành toàn bộ cấu trúc Đại thánh đường Porto-Novo sau 23 năm xây dựngSau hơn hai thập niên kiên trì quyên góp và thi công (vượt qua cả giai đoạn gián đoạn của Chiến tranh Thế giới thứ nhất và khủng hoảng kinh tế năm 1929), toàn bộ mặt tiền hai tháp, đại sảnh nhiều cột và sân trong hoàn tất vào năm 1935.
- Năm 1996UNESCO đưa Đại thánh đường và Khu phố cổ Porto-Novo vào Danh sách Dự kiến Di sản Thế giớiNgày 31 tháng 10 năm 1996, Chính phủ Cộng hòa Benin chính thức đệ trình hồ sơ Thành phố Porto-Novo (gồm các khu phố cổ Aguda và Hoàng cung, trong đó Đại thánh đường là công trình tiêu biểu nhất) vào Danh sách Dự kiến Di sản Thế giới UNESCO (mã số 871).
- Thập niên 2000 tới thập niên 2020Bảo tồn di sản kiến trúc đa sắc màu và vai trò biểu tượng văn hóa quốc gia của BeninDù cộng đồng Hồi giáo Porto-Novo đã xây thêm một thánh đường hiện đại lớn hơn ở khu vực ngoại vi để giảm tải cho công trình cổ, Đại thánh đường lịch sử năm 1912-1935 vẫn được trùng tu lớp sơn đa sắc nguyên bản và duy trì sinh hoạt cầu nguyện như trái tim di sản của thủ đô.
Phong cách kiến trúc Aguda (Style Afro-Brésilien) lan tỏa khắp vùng Vịnh Benin. Các nhà nghiên cứu lịch sử kiến trúc chỉ ra rằng Đại thánh đường Porto-Novo là đỉnh cao rực rỡ nhất của cả một trường phái kiến trúc Hồi giáo Afro-Brazilian từng nở rộ dọc bờ biển từ Benin sang Nigeria vào cuối thế kỷ 19 và đầu thế kỷ 20. Những người thợ cả Aguda hồi hương từ Brazil (như Joao Baptista da Costa, Lázaro Borges da Silva ở Lagos hay các hiệp thợ tại Porto-Novo và Ouidah) đã xây dựng hàng loạt thánh đường Hồi giáo mang dáng dấp Baroque Nam Mỹ như Thánh đường Shitta-Bey (1894) và Thánh đường Trung tâm Lagos cũ ở Nigeria, Thánh đường Ouidah và lớn nhất chính là Đại thánh đường Porto-Novo (1912 tới 1935).
Trong khi nhiều công trình Afro-Brazilian tại các đô thị lớn như Lagos đã bị phá dỡ vào cuối thế kỷ 20 để thay bằng các tòa nhà bê tông hiện đại, thì Đại thánh đường Porto-Novo vẫn được người dân và chính quyền Cộng hòa Benin gìn giữ nguyên vẹn toàn bộ cấu trúc từ năm 1935 đến nay, trở thành mẫu vật kiến trúc Afro-Brazilian quy mô lớn hoàn chỉnh và đẹp nhất còn tồn tại trên toàn lục địa châu Phi.
IIIMặt Tiền Baroque Bahia Bốn Sắc Màu, Đôi Tháp Chuông Chuyển Hóa Thành Tháp Gọi Lễ Minaret, Đại Sảnh Cầu Nguyện Nhiều Cột Và Hốc Mihrab
Về mặt cấu trúc không gian, Đại thánh đường Porto-Novo là một cuộc hôn phối thiên tài giữa nghệ thuật trang trí mặt tiền Baroque - Rococo thế kỷ 18 của bang Bahia (Brazil) với mặt bằng công năng của một Đại thánh đường Hồi giáo truyền thống, được xây dựng hoàn toàn bằng vật liệu bản địa vùng đầm phá Ouémé.
Mặt tiền phía tây của Đại thánh đường vươn cao uy nghi trước quảng trường khu phố cổ với bảng màu nhiệt đới vô cùng sống động: nền tường sơn màu đỏ đất nung (terracotta) và vàng hoàng thổ (ochre), nổi bật lên các thức cột bổ trụ (pilasters), gờ phào chỉ, đường diềm hoa lá và đầu hồi hình xoắn ốc (volutes) sơn màu trắng tinh khôi và xanh da trời. Phía trên đầu hồi uốn lượn ở trung tâm là phù điêu đắp nổi hình trăng lưỡi liềm và ngôi sao Hồi giáo.
Kẹp hai bên mặt tiền chính là hai ngọn tháp hình vuông vươn cao nhiều tầng theo đúng bố cục tháp chuông đôi của các nhà thờ chính tòa Bồ Đào Nha và Brazil (như Nhà thờ Nosso Senhor do Bonfim tại Salvador da Bahia). Tuy nhiên, tại đây hai ngọn tháp không treo chuông mà được thiết kế với các ô cửa vòm thoáng gió ở tầng cao và mái chóp пирамид đội trăng lưỡi liềm để làm Tháp Gọi Lễ (Minarets), nơi vị Muezzin cất tiếng kêu gọi tín đồ đến cầu nguyện năm lần mỗi ngày.
Chạy dọc cả tầng trệt lẫn tầng lầu của mặt tiền và hai tường bên là hàng chục khung cửa đi và cửa sổ cao có vòm cuốn bán nguyệt được viền chỉ nổi cầu kỳ. Các ô cửa được lắp hệ thống cánh chớp gỗ (persiennes) sơn màu xanh lá cây và xanh lam kết hợp kính màu, vừa ngăn ánh nắng gay gắt của miền xích đạo chiếu thẳng vào trong, vừa cho phép gió mát từ đầm phá Porto-Novo lưu thông xuyên suốt.
Bước qua các cổng vòm ở mặt tiền vào bên trong, không gian mở ra một đại sảnh cầu nguyện hình chữ nhật sâu và rộng giống như lòng một vương cung thánh đường ba nhịp gian, được nâng đỡ bởi các hàng cột trụ tròn và vuông vững chãi nối với nhau bằng vòm cuốn. Phía trên lối vào và dọc hai bên có hệ thống hành lang tầng lửng (tribunes / galleries) giúp tăng gấp đôi sức chứa cho hàng ngàn tín đồ trong các buổi lễ Thứ Sáu và lễ Eid.
Ở điểm cuối của trục chính điện về phía đông (hướng về thánh địa Mecca) là bức tường Qibla trang nghiêm. Tại chính giữa tường Qibla là Hốc cầu nguyện Mihrab hình vòm cuốn được trang trí bằng các đường gờ vữa đắp nổi thanh nhã (tuyệt đối không có tranh tượng sinh vật theo đúng giáo luật Hồi giáo), nơi vị Đại Imam đứng hướng dẫn cầu nguyện, và ngay bên phải là Bục giảng thuyết Minbar có bậc thang để đọc bài thuyết giáo Khutbah trưa Thứ Sáu.
Gắn liền với khối nhà chính của Đại thánh đường là khoảng sân trong thoáng đãng bố trí khu vực nước sạch để các tín đồ thực hiện nghi thức rửa tay, mặt và chân (Wudu) trước khi bước vào thảm cầu nguyện. Xung quanh quảng trường Đại thánh đường là những ngôi nhà phố cổ hai tầng có ban công sắt uốn của các gia tộc thương nhân Aguda và Yoruba, tạo thành một quần thể đô thị di sản đồng nhất.
| Hạng mục kiến trúc | Đặc điểm tạo hình Afro-Brazilian | Chức năng phụng vụ Hồi giáo tại Porto-Novo |
|---|---|---|
| Mặt tiền chính đa sắc và đầu hồi xoắn | Tường sơn đỏ đất nung, vàng, xanh, trắng với các đường cuộn Baroque Bahia | Biểu tượng thẩm mỹ của cộng đồng Hồi giáo hồi hương từ Brazil tôn vinh Thượng Đế |
| Hai ngọn tháp vuông đối xứng hai bên | Tháp nhiều tầng có cửa vòm và mái chóp gắn biểu tượng trăng lưỡi liềm | Đóng vai trò hai ngọn tháp Minaret phát lời kêu gọi cầu nguyện (Adhan) khắp khu phố cổ |
| Đại sảnh cầu nguyện nhiều cột và tầng lửng | Không gian dài rộng chia nhịp bằng hàng cột vòm cuốn và cửa sổ chớp gỗ | Chứa hàng ngàn tín đồ xếp hàng ngang cầu nguyện trong bầu khí thoáng mát tự nhiên |
| Hốc cầu nguyện Mihrab và Bục giảng Minbar | Vòm hốc trang trí hoa văn hình học và gờ chỉ ở bức tường phía đông | Định hướng chính xác về thánh địa Mecca (Qibla) và nơi Đại Imam giảng đạo |
| Sân trong và Quảng trường chợ cổ | Không gian chuyển tiếp có khu vực nước thanh tẩy Wudu và cổng vòm | Kết nối đời sống tâm linh năm thời cầu nguyện với nhịp sống thương mại của thủ đô |
IVThế Đất Và Hướng
Cần nêu rõ rằng Đại Imam Moussa cùng các bậc thầy kiến trúc sư người Aguda khi xây dựng Đại thánh đường Porto-Novo năm 1912 không sử dụng thuật phong thủy phương Đông. Việc định vị và xoay trục công trình được quyết định bởi hai yếu tố: thứ nhất là quy chuẩn thiêng liêng của Hồi giáo bắt buộc trục chính điện phải hướng về thánh địa Mecca (hướng Qibla, tại Porto-Novo là hướng đông - đông bắc); và thứ hai là vị trí trung tâm giao thương tại khu phố cổ gần chợ lớn và đầm phá Porto-Novo. Dưới đây là phần phân tích thế đất của công trình theo góc nhìn đối chiếu của thư viện Vạn Đạo Đường.
Xét trên bản đồ địa hình thủ đô Porto-Novo tại tọa độ 6,4719 độ vĩ bắc, 2,6288 độ kinh đông, thành phố cổ Porto-Novo (Hogbonou) tọa lạc trên một triền đất cao thoai thoải hình bán nguyệt nghiêng dần từ phía bắc xuống bờ bắc của Đầm phá Porto-Novo (Lagune de Porto-Novo) ở phía nam. Trong phép xem thủy pháp, đầm phá Porto-Novo là một vùng nước ngọt và nước lợ rộng lớn vô cùng đặc biệt: nó nhận nguồn nước dồi dào từ sông Ouémé (con sông lớn nhất của Benin chảy từ miền bắc xuống) rồi chảy êm đềm về phía đông thông sang đầm phá Badagry và Lagos của Nigeria trước khi đổ ra Đại Tây Dương. Nhờ đó, toàn bộ đô thị cổ Porto-Novo hưởng trọn thế tiền đường tụ thủy, ngọc đới hoàn ôm, giúp hoạt động giao thương đường thủy và đường bộ luôn sầm uất suốt nhiều thế kỷ.
Ngay trong lòng khu phố cổ ấy, Đại thánh đường Porto-Novo đứng trên vùng đất cao ráo thuộc khu Tokpota / Adjatchè, nằm gần trục kết nối với Hoàng cung cũ của Vua Toffa (nay là Bảo tàng Honmè) và khu chợ trung tâm. Do yêu cầu hướng Qibla về phía đông bắc (Mecca), mặt tiền hai tháp của Đại thánh đường mở ra phía tây nam, vừa đón nhận ánh nắng chiều rực rỡ làm bừng sáng các mảng màu đỏ, vàng, xanh trên tường Baroque, vừa đón luồng gió mát thổi lên từ mặt đầm phá Porto-Novo phía nam. Sự kết hợp giữa thế đất phố thị đông đúc (nhân khí vượng) và sắc màu ấm áp rực rỡ (thuộc hành Hỏa và Thổ tương sinh) khiến ngôi đại thánh đường trở thành điểm tụ khí nổi bật nhất giữa lòng thủ đô.
VLễ Cầu Nguyện Thứ Sáu Hằng Tuần, Đại Lễ Eid al-Fitr Và Eid al-Adha, Cùng Lễ Hội Văn Hóa Di Sản Afro-Brazilian Tại Porto-Novo
Đại thánh đường Porto-Novo cử hành các kỳ lễ phụng vụ theo Âm lịch Hồi giáo (Lịch Hijri tính theo chu kỳ mặt trăng) dưới sự hướng dẫn của Đại Imam thành phố Porto-Novo và Liên hiệp Hồi giáo Benin (Union Islamique du Bénin).
| Thời điểm trong năm | Hệ lịch áp dụng | Tên ngày lễ và sự kiện | Nội dung cử hành đặc trưng tại Đại thánh đường Porto-Novo |
|---|---|---|---|
| Trưa Thứ Sáu hằng tuần | Hằng tuần | Đại lễ Cầu nguyện Thứ Sáu (Salat al-Jumu'ah / Prière du Vendredi) | Hàng ngàn tín đồ Hồi giáo tại thủ đô Porto-Novo trong trang phục truyền thống Boubou và Agbada thêu hoa văn trắng, xanh, vàng tụ họp chật kín đại sảnh và quảng trường quanh thánh đường để nghe bài thuyết giáo Khutbah bằng tiếng Ả Rập, tiếng Yoruba-Nago, tiếng Goun và tiếng Pháp. |
| Tháng 9 lịch Hijri và ngày 1 tháng Shawwal | Âm lịch Hồi giáo (Quốc lễ tại Benin) | Tháng Chay Ramadan và Đại lễ Kết thúc Tháng Chay (Eid al-Fitr / Korité) | Trong suốt 30 ngày tháng Ramadan, khuôn viên Đại thánh đường sáng đèn mỗi tối với các buổi cầu nguyện Tarawih, đọc kinh Qur'an và chia sẻ bữa ăn xả chay Iftar cho người nghèo; ngày 1 tháng Shawwal cử hành đại lễ tạ ơn Eid al-Fitr rực rỡ sắc màu. |
| Ngày 10 tháng Dhu al-Hijjah | Âm lịch Hồi giáo (Quốc lễ tại Benin) | Đại lễ Hiến sinh (Eid al-Adha / Tabaski) | Đại lễ lớn nhất trong năm tưởng niệm lòng vâng phục Thượng Đế của Tiên tri Ibrahim (Abraham): các gia đình Hồi giáo Porto-Novo diện lễ phục đẹp nhất đến cầu nguyện, sau đó thực hiện nghi thức hiến sinh cừu và chia sẻ thịt lễ cho hàng xóm (kể cả hàng xóm theo Công giáo và Vodun). |
| Ngày 12 tháng Rabi' al-Awwal | Âm lịch Hồi giáo (Quốc lễ tại Benin) | Lễ Kỷ niệm Ngày sinh của Nhà tiên tri Muhammad (Mawlid al-Nabi / Maouloud) | Đêm canh thức ca ngợi cuộc đời và đạo đức của Đức Tiên tri Muhammad với các bài thơ tụng ca (Qasida) bằng tiếng Ả Rập và tiếng Yoruba truyền thống của cộng đồng người Nago và Aguda tại Porto-Novo. |
Tình đoàn kết đa tôn giáo trong các gia tộc Aguda tại Porto-Novo. Một nét đẹp văn hóa rất đặc trưng của thủ đô Porto-Novo là trong cùng một đại gia tộc người Aguda (hồi hương từ Brazil) hoặc người Yoruba-Nago, thường có một nhánh gia đình theo đạo Hồi gắn bó với Đại thánh đường Porto-Novo và một nhánh gia đình theo đạo Công giáo gắn bó với Nhà thờ chính tòa Đức Mẹ Vô Nhiễm Porto-Novo. Vào các dịp đại lễ Tabaski (Eid al-Adha), Ramadan hay lễ hội hóa trang Bourian truyền thống của người Aguda, mọi thành viên thuộc cả hai tôn giáo đều quây quần bên nhau thưởng thức các món ẩm thực giao thoa Brazil - Tây Phi (như món feijoada, akara và moqueca), tạo nên bản sắc văn hóa hiếu hòa và hiếu khách bậc nhất vùng Tây Phi.
VINơi Chốn Và Đường Tới
- Địa chỉ
- Quảng trường Đại thánh đường (Place de la Grande Mosquee), khu phố cổ Tokpota / Adjatche, thủ đô Porto-Novo, tỉnh Ouémé, Cộng hòa Benin
- Đường tới
- Đại thánh đường Porto-Novo tọa lạc tại Quảng trường Đại thánh đường (Place de la Grande Mosquée) thuộc khu phố cổ trung tâm Tokpota / Adjatchè của thủ đô Porto-Novo, tỉnh Ouémé, cách Bảo tàng Hoàng cung Vua Toffa (Musée Honmè) và Bảo tàng Dân tộc học Alexandre Sènou Adandé chỉ khoảng 600 tới 800 mét. Thủ đô Porto-Novo nằm cách thủ đô kinh tế Cotonou khoảng 32 km về phía đông bắc theo tuyến Quốc lộ RNIE1 qua Sèmè-Kpodji (mất khoảng 40 đến 45 phút đi xe ô tô hoặc taxi). Khi đến trung tâm Porto-Novo, quý vị có thể đi bộ hoặc đi xe ôm địa phương (gọi là Zémidjan, những người lái xe mặc áo đồng phục màu vàng hoặc xanh) vào thẳng quảng trường trước mặt tiền Đại thánh đường.
- Toạ độ
- 6.4719, 2.6288
Đại thánh đường Porto-Novo nằm ngay tại trung tâm khu phố cổ nên du khách có thể tự do chiêm ngưỡng và chụp ảnh toàn bộ mặt tiền kiến trúc Baroque đa sắc màu vô cùng ấn tượng từ quảng trường và các con phố bao quanh vào bất kỳ thời điểm nào trong ngày. Nếu du khách không phải là người Hồi giáo muốn xin phép bước vào tham quan kiến trúc đại sảnh bên trong, quý vị nên đến vào ngoài các giờ cầu nguyện chính (tránh giờ lễ trưa Thứ Sáu từ 12 giờ đến 14 giờ 30), ăn mặc thật kín đáo, lịch sự (nam giới mặc quần dài, áo có tay; nữ giới mặc trang phục dài che kín vai và chân, đồng thời mang theo khăn choàng đầu), tháo giày dép trước khi bước qua ngưỡng cửa và xin phép ban quản trị thánh đường tại cổng.
Những nơi gần đây trong thư viện
VIIĐóng Góp Cho Trang Này
Góp ảnh, thông tin hoặc video cho Đại thánh đường Porto-Novo
Thầy Ưng Khiêm mời cộng đồng cùng làm giàu trang này. Ảnh chụp tận nơi, một chi tiết lịch sử chưa được nhắc, một đoạn video ngắn: mọi đóng góp đều được đọc và trả lời.
Chưa có đóng góp nào từ cộng đồng. Bạn có thể là người đầu tiên.
?Hỏi Đáp Nhanh
Vì sao Đại thánh đường Hồi giáo Porto-Novo lại có kiến trúc mặt tiền giống hệt một nhà thờ Baroque của Brazil?
Đại thánh đường Porto-Novo được xây dựng từ năm 1912 tới 1935 bởi các bậc thầy kiến trúc và thợ nề thuộc cộng đồng người Aguda (những người gốc Tây Phi từng bị đưa sang làm nô lệ tại bang Bahia, Brazil rồi được tự do và hồi hương về Benin vào thế kỷ 19). Khi trở về quê hương, những nghệ nhân Hồi giáo này đã vận dụng kỹ nghệ xây dựng nhà thờ Baroque vùng Salvador da Bahia mà họ tinh thông nhất để thiết kế nên ngôi đại thánh đường độc nhất vô nhị này.
Có phải Đại thánh đường Porto-Novo ban đầu là một nhà thờ Công giáo rồi mới chuyển thành thánh đường Hồi giáo không?
Không. Dù có vẻ ngoài giống một nhà thờ Nam Mỹ với hai tháp đối xứng và đầu hồi xoắn ốc, công trình này ngay từ khi được cấp đất năm 1910 và khởi công năm 1912 dưới thời Đại Imam Moussa đã được thiết kế và xây dựng hoàn toàn làm Đại thánh đường Hồi giáo, với trục chính điện hướng chuẩn về thánh địa Mecca và hốc cầu nguyện Mihrab ở bức tường phía đông.
Cộng đồng người Aguda (Afro-Brazilian) và những người Hồi giáo Malês có vai trò gì trong lịch sử Porto-Novo?
Người Aguda (trong đó nhánh người Hồi giáo từ Bahia được gọi là Malês, những người từng làm nên cuộc khởi nghĩa đòi tự do nổi tiếng tại Salvador da Bahia năm 1835) khi hồi hương về Porto-Novo từ giữa thế kỷ 19 đã mang theo kiến thức thương mại, chữ viết, nghề mộc, nghề xây dựng và ẩm thực Brazil. Được Vua Toffa bảo trợ và với sự dẫn dắt của các nhà lãnh đạo như Ignacio Paraiso, họ đã góp phần kiến tạo nên diện mạo đô thị cổ Porto-Novo.
Hai ngọn tháp vuông ở mặt tiền Đại thánh đường Porto-Novo giữ chức năng gì?
Nếu như ở các nhà thờ Baroque tại Brazil hai ngọn tháp vuông hai bên mặt tiền dùng để treo chuông, thì tại Đại thánh đường Porto-Novo, các kiến trúc sư người Aguda đã chuyển hóa hai ngọn tháp này thành hai Tháp Gọi Lễ (Minarets) đội biểu tượng trăng lưỡi liềm trên đỉnh, nơi phát đi lời kêu gọi cầu nguyện (Adhan) năm lần mỗi ngày.
Đại thánh đường Porto-Novo đã được tổ chức quốc tế UNESCO ghi nhận như thế nào?
Vào ngày 31 tháng 10 năm 1996, Đại thánh đường Porto-Novo cùng với các khu phố cổ Aguda và Hoàng cung Vua Toffa đã được đưa vào Danh sách Dự kiến Di sản Thế giới của UNESCO (mã số hồ sơ 871: La ville de Porto-Novo: anciens quartiers et Palais Royal) như một kiệt tác giao thoa văn hóa giữa châu Phi và châu Mỹ Latinh.
Du khách khi đến thăm Đại thánh đường Porto-Novo có thể kết hợp tham quan những di tích lịch sử nào gần đó?
Đại thánh đường nằm ngay trung tâm khu phố cổ Porto-Novo, chỉ cách Bảo tàng Honmè (Hoàng cung cổ của Vua Toffa), Bảo tàng Da Silva (bảo tàng chuyên về lịch sử người Aguda hồi hương từ Brazil) và Bảo tàng Dân tộc học Alexandre Sènou Adandé khoảng 5 đến 10 phút đi bộ hoặc đi xe Zémidjan.