Nằm ngay chân dốc khu phố cổ Alfama, chỉ cách bậc thềm của Nhà thờ chính tòa Đức Bà Cả (Sé de Lisboa) đúng một con đường lát đá cuội có chuyến tàu điện cổ màu vàng số 28 chạy qua, có một ngôi thánh đường mang mặt tiền đá vôi trắng duyên dáng với những bậc thang uốn lượn hình bán nguyệt và gác chuông vươn lên giữa những mái ngói đỏ. Ngay tại quảng trường nhỏ trước cửa nhà thờ mang tên Largo de Santo António da Sé, du khách luôn thấy bức tượng đồng tạc một vị tu sĩ dòng Phanxicô trẻ tuổi mặc áo dòng giản dị, tay nâng Chúa Hài Đồng và cuốn sách Tin Mừng, xung quanh lúc nào cũng thoang thoảng hương thơm của những chậu cây húng quế nhỏ (manjericos) và ánh nến lung linh của người dân bản địa.
Ngôi thánh đường ấm cúng ấy là Igreja de Santo António de Lisboa, tức Nhà thờ Thánh Antôn thành Lisboa. Nếu như thành phố Padova ở miền Bắc nước Ý là nơi lưu giữ phần mộ và thánh tích lúc cuối đời của vị Tiến sĩ Hội Thánh lừng danh, thì mảnh đất nhỏ dưới chân đồi Alfama này lại giữ một vị thế độc nhất vô nhị trong lòng người Công giáo toàn cầu: đây chính là ngôi nhà nơi Thánh Antôn đã cất tiếng khóc chào đời vào năm 1195 và trải qua mười lăm năm tuổi thơ trước khi bước vào đời tu.
IThánh Antôn Thành Lisboa Và Padova, Căn Phòng Sinh Năm 1195 Và Vị Thánh Trong Lòng Người Dân Bồ Đào Nha
Trên khắp thế giới, vị thánh hay làm phép lạ của Dòng Anh Em Hèn Mọn Phanxicô thường được gọi là Thánh Antôn thành Padova (vì ngài qua đời tại Padova ngày 13 tháng 6 năm 1231), nhưng đối với toàn thể người dân Bồ Đào Nha và các quốc gia nói tiếng Bồ Đào Nha, ngài luôn được gọi một cách thân thương và tự hào là Santo António de Lisboa, tức Thánh Antôn thành Lisboa. Ngài chào đời vào ngày 15 tháng 8 năm 1195 (ngày Đại lễ Đức Mẹ Lên Trời) với tên khai sinh là Fernando Martins de Bulhões, là con trai đầu lòng của hiệp sĩ quý tộc Martim Vicente de Bulhões (hậu duệ của dòng họ hiệp sĩ Thập tự chinh Godefroy de Bouillon) và phu nhân Teresa Pais Taveira.
Ngôi dinh thự bằng đá của gia đình họ Bulhões vào cuối thế kỷ 12 nằm sát ngay cổng thành phía tây của bức tường thành cổ Lisboa (gọi là Porta do Ferro hay Porta do Mar, tức Cổng Sắt mở xuống bến cảng sông Tejo) và chỉ cách cửa chính của Nhà thờ chính tòa Lisboa vài chục bước chân. Cậu bé Fernando đã được bế sang Nhà thờ chính tòa để lãnh nhận Bí tích Rửa Tội, lớn lên trong tiếng chuông nhà thờ, học chữ Latinh tại trường kinh sĩ của nhà thờ chính tòa cho đến năm 1210 thì xin gia nhập Dòng Kinh sĩ Thánh Âu Tinh tại Tu viện Thánh Vinh Sơn Ngoài Thành (São Vicente de Fora) trên đồi phía đông, rồi chuyển lên Coimbra năm 1212, gia nhập Dòng Phanxicô năm 1220 với tên dòng mới là António (khi xúc động trước thi hài của Năm vị Thánh Tử đạo Phanxicô từ Maroc đưa về Coimbra) và được Giáo hoàng Grêgôriô IX phong thánh vào ngày 30 tháng 5 năm 1232, chỉ chưa đầy một năm sau khi ngài qua đời.
Vào ngày 16 tháng 1 năm 1946, bằng tông thư Exulta, Lusitania felix (Hãy hân hoan, hỡi đất nước Bồ Đào Nha hạnh phúc), Giáo hoàng Piô XII đã chính thức tôn phong Thánh Antôn thành Lisboa và Padova làm Tiến sĩ Hội Thánh với danh hiệu cao quý là Bác học Phúc Âm (Doctor Evangelicus), bởi các bài giảng của ngài thuộc lòng từng câu chữ Kinh Thánh tới mức Giáo hoàng Grêgôriô IX từng gọi ngài là Hòm Bia Giao Ước Sống (Arca Testamenti). Năm 1934, Giáo hoàng Piô XI cũng đã tuyên bố Thánh Antôn là Thánh Bổn mạng thứ hai của đất nước Bồ Đào Nha (bên cạnh Đức Mẹ Vô Nhiễm Nguyên Tội).
Trong tâm thức bình dân Bồ Đào Nha, Thánh Antôn không phải là một đấng thần học xa cách trên bệ cao, mà là một người bạn thân thiết trong mọi gia đình: ngài vừa là vị thánh của người nghèo (qua truyền thống phát Bánh mì Thánh Antôn), vừa là vị thánh tìm lại những đồ vật đã mất (và cả sự bình an tâm hồn đã đánh mất), vừa là Thánh Mai Mối (Santo Casamenteiro) se duyên và bảo trợ cho các đôi lứa nên vợ nên chồng trong sự chung thủy.
Các tài liệu lưu trữ của Tòa thị chính Lisboa (Arquivo Municipal de Lisboa) cho thấy sự gắn bó đặc biệt giữa chính quyền thành phố và ngôi nhà sinh của Thánh Antôn. Ngay từ đầu thế kỷ 15 (tài liệu năm 1431), ngôi nhà cổ của gia đình họ Bulhões đã được cải tạo thành một nhà nguyện nhỏ kính Thánh Antôn. Đến năm 1495 (kỷ niệm 300 năm ngày sinh của thánh nhân), Hội đồng Thành phố Lisboa (Senado da Câmara de Lisboa) dưới triều vua João II đã chính thức mua lại toàn bộ khu đất này và đặt Trụ sở Tòa thị chính Lisboa (Paços do Concelho) ngay bên cạnh nhà nguyện, biến Thánh Antôn thành vị bảo trợ trực tiếp cho việc quản trị thành phố.
Một nét sử liệu vô cùng thú vị và độc nhất vô nhị trong lịch sử quân sự châu Âu được lưu giữ tại Bảo tàng Thánh Antôn kế bên nhà thờ là: vào năm 1668 (cuối cuộc Chiến tranh Khôi phục Độc lập của Bồ Đào Nha), Quốc vương Afonso VI và Nhiếp chính vương Pedro II đã ký sắc lệnh tuyển mộ chính thức Thánh Antôn làm binh nhì thuộc Trung đoàn Bộ binh Lagos, trả lương tháng đều đặn vào quỹ tu bổ nhà thờ. Sau nhiều lần lập công che chở cho quân đội Bồ Đào Nha trên các chiến trường từ châu Âu sang Brasil, pho tượng Thánh Antôn được thăng cấp lên Đại úy (Capitão) năm 1683 và được Quốc vương João VI thăng hàm Trung tá (Tenente-Coronel) vào ngày 31 tháng 8 năm 1814!
Nhiều khách hành hương khi bước vào lòng Nhà thờ Thánh Antôn thành Lisboa hiện nay thấy không gian mang đường nét thế kỷ 18 liền nghĩ rằng toàn bộ dấu tích ngôi nhà thời Trung cổ nơi Thánh Antôn sinh ra đã bị xóa sổ trong trận động đất năm 1755. Thực tế, phần thiêng liêng nhất của ngôi nhà thế kỷ 12 vẫn còn tồn tại nguyên vẹn ở Tầng hầm mộ (Cripta) bên dưới cung thánh: khi đi xuống cầu thang phía bên trái phòng thánh, quý vị sẽ bước vào chính căn phòng đá cổ có vòm cuốn thấp nơi bà Teresa Taveira đã sinh hạ cậu bé Fernando năm 1195. Hơn nữa, pho tượng Thánh Antôn đứng trên bàn thờ chính của nhà thờ hiện nay cũng chính là pho tượng gỗ cổ duy nhất thoát khỏi ngọn lửa của trận đại địa chấn ngày 1 tháng 11 năm 1755 một cách kỳ diệu.
IITám Trăm Năm Từ Ngôi Nhà Họ Bulhões, Trận Động Đất 1755 Đến Những Đồng Xu Của Trẻ Thơ Lisboa
Trải qua hơn tám thế kỷ kể từ năm 1195, ngôi đền thánh trên nền nhà sinh của Thánh Antôn đã ba lần được xây dựng và mở rộng tương ứng với những thời kỳ lịch sử lớn của thủ đô Bồ Đào Nha. Sau ngôi nhà nguyện nhỏ thế kỷ 15, vào đầu thế kỷ 16, Quốc vương Manuel I (trị vì 1495 tới 1521) đã cho xây dựng lại ngôi nhà thờ khang trang hơn theo phong cách Manueline, nơi Thượng viện Thành phố Lisboa họp ngay tại phòng hội đồng thông với lầu ca đoàn của nhà thờ. Đến năm 1730, dưới triều vua João V, nội thất nhà thờ được dát vàng và khảm đá cẩm thạch lộng lẫy bậc nhất kinh đô.
Thảm họa ập đến vào sáng ngày 1 tháng 11 năm 1755, khi trận đại địa chấn Lisboa kèm theo cơn hỏa hoạn dữ dội đã đánh sập hoàn toàn phần thân trên của nhà thờ và thiêu rụi Tòa thị chính kế bên, chỉ còn lại tầng hầm căn phòng sinh và bức tượng Thánh Antôn được người dân liều mình cứu ra khỏi đống đổ nát. Mười hai năm sau, vào năm 1767, công cuộc tái thiết ngôi nhà thờ hiện nay bắt đầu dưới sự chỉ đạo của kiến trúc sư trưởng hoàng gia Mateus Vicente de Oliveira (1706 tới 1786, người từng thiết kế Cung điện Hoàng gia Queluz và Vương cung thánh đường Estrela) và hoàn thành trọn vẹn vào năm 1812.
- 15 tháng 8 năm 1195Fernando Martins de Bulhões (Thánh Antôn) chào đời tại ngôi nhà đối diện Nhà thờ chính tòaCon trai của hiệp sĩ Martim de Bulhões và bà Teresa Taveira chào đời trong ngôi nhà sát cổng thành Porta do Ferro, sống tại đây suốt 15 năm đầu đời trước khi vào Tu viện São Vicente de Fora năm 1210.
- 1431 và 1495Chuyển ngôi nhà thành nhà nguyện và Tòa thị chính Lisboa mua lại làm đền thánh thành phốNgôi nhà cổ được chuyển thành nhà nguyện kính Thánh Antôn trước năm 1431; năm 1495, Hội đồng Thành phố Lisboa mua lại khu đất và xây dựng trụ sở Thượng viện Thành phố liền kề.
- Đầu thế kỷ 16 và năm 1730Vua Manuel I mở rộng nhà thờ và vua João V trùng tu nội thất BaroqueQuốc vương Manuel I cho xây mới nhà thờ quy mô lớn đầu thế kỷ 16; đến năm 1730, vua João V tài trợ đợt trang hoàng Baroque lộng lẫy bằng gỗ chạm thếp vàng và đá cẩm thạch.
- 1 tháng 11 năm 1755Đại địa chấn Lisboa phá hủy nhà thờ trên mặt đất nhưng Hầm mộ Phòng Sinh còn nguyênTrận động đất và hỏa hoạn làm sập nhà thờ thế kỷ 16; người dân cứu được pho tượng Thánh Antôn trên bàn thờ chính và căn phòng sinh dưới tầng hầm (Cripta) không bị sập.
- 1767 tới 1787 (hoàn tất 1812)Kiến trúc sư Mateus Vicente de Oliveira xây dựng nhà thờ Baroque - Rococo hiện nayKhởi công năm 1767 theo đồ án kết hợp Baroque muộn, Rococo và Tân cổ điển Pombaline của Mateus Vicente de Oliveira; nhà thờ được khánh thành ngày 12 tháng 6 năm 1787 và hoàn thiện mọi chi tiết năm 1812.
- 1920 và 1962Xếp hạng Di tích Quốc gia (1920) và thành lập Bảo tàng Thánh Antôn (1962)Nhà thờ được công nhận là Di tích Quốc gia ngày 1 tháng 6 năm 1920; năm 1962, Tòa thị chính Lisboa mở Bảo tàng Thánh Antôn ngay bên cạnh để lưu giữ di sản văn hóa và phụng vụ.
- 12 tháng 5 năm 1982Giáo hoàng Gioan Phaolô II viếng thăm, cầu nguyện tại Hầm mộ và khánh thành tượng đàiTrong chuyến tông du Bồ Đào Nha, Giáo hoàng Gioan Phaolô II đã xuống quỳ cầu nguyện tại căn phòng sinh của Thánh Antôn dưới hầm mộ và làm phép pho tượng đồng Thánh Antôn trước quảng trường.
Câu chuyện xúc động về tiếng rao Một đồng xu nhỏ cho Thánh Antôn của trẻ em Lisboa. Các sử gia viết về quá trình tái thiết Lisboa sau thảm họa năm 1755 luôn nhắc tới một chi tiết vô cùng nhân văn: khi ngân khố triều đình và thành phố đang kiệt quệ vì phải xây dựng lại cả khu phố hạ Baixa, kinh phí để kiến trúc sư Mateus Vicente de Oliveira dựng lại Nhà thờ Thánh Antôn từ năm 1767 có một phần rất lớn đến từ bàn tay của trẻ em nghèo khắp các khu phố Lisboa.
Vào mỗi tháng Năm và tháng Sáu, lũ trẻ trong các ngõ xóm Alfama, Mouraria và Bairro Alto lại lấy những chiếc hộp gỗ nhỏ, cắt giấy màu dán làm bàn thờ tí hon đặt một tượng Thánh Antôn bằng đất nung ở giữa cùng vài nhánh hoa cẩm chướng, rồi ngồi ở đầu ngõ chìa chiếc đĩa nhỏ xin người qua đường với câu rao vần điệu: Um tostãozinho para o Santo António! (Xin một đồng xu nhỏ cho Thánh Antôn!). Hàng triệu đồng xu lẻ của người dân lao động và thủy thủ bỏ vào đĩa của lũ trẻ suốt mấy mươi năm đã góp phần dựng nên những bức tường đá vôi và mái vòm của ngôi nhà thờ hiện nay.
IIIMặt Tiền Pombaline Duyên Dáng, Tranh Thánh Của Pedro Alexandrino Và Hầm Mộ Căn Phòng Sinh Năm 1195
Nhà thờ Thánh Antôn thành Lisboa là một trong những tác phẩm tiêu biểu nhất của phong cách kiến trúc Pombaline kết hợp Baroque muộn và Rococo (Estilo Pombalino e Rococó) nửa sau thế kỷ 18, do kiến trúc sư Mateus Vicente de Oliveira thiết kế. Mặt tiền nhà thờ quay về hướng Bắc nhìn ra quảng trường Largo de Santo António da Sé, nổi bật với sự kết hợp thanh nhã giữa tường quét vôi trắng và các gờ chỉ, khung cửa, cột pilaster bằng đá vôi lioz trắng ngà.
Do khu đất lịch sử của ngôi nhà họ Bulhões vốn hẹp bề ngang, kiến trúc sư đã khéo léo tạo chiều sâu và độ vươn cao bằng một bậc thang đá uốn lượn lồi lõm (cầu thang cánh cung) dẫn lên tiền sảnh có trán tường hình tam giác gãy (frontão interrompido), phía trên nhô cao một tháp chuông trung tâm (campanário) có mái vòm hình củ hành thanh thoát đặt ngay trên trục chính của mặt tiền.
Mặt đứng thiết kế năm 1767 với cầu thang đá uốn cong duyên dáng, ba cửa vòm ở tầng trệt, trán tường gãy ôm lấy phù điêu huy hiệu và một tháp chuông ở chính giữa đỉnh mái. Ngay trước sân là pho tượng đồng Thánh Antôn đứng trên bệ đá do điêu khắc gia Soares Branco tạc, được Giáo hoàng Gioan Phaolô II khánh thành ngày 12 tháng 5 năm 1982.
Trái tim thiêng liêng nhất của đền thánh nằm sâu dưới lòng đất, đi xuống từ hành lang bên trái phòng thánh. Lối đi được ốp gạch men azulejo hiện đại vẽ cảnh Giáo hoàng Gioan Phaolô II viếng thăm năm 1982, dẫn vào căn phòng nhỏ có vòm đá thấp: chính tại góc tường bên trái sau tấm lưới sắt bảo vệ là phần vòm đá nguyên bản còn sót lại của căn phòng nơi Thánh Antôn chào đời ngày 15 tháng 8 năm 1195.
Lòng nhà thờ một gian rộng sáng sủa dẫn tới gian cung thánh ốp đá cẩm thạch hồng và trắng. Trên ngai bàn thờ chính đặt pho tượng Thánh Antôn bằng gỗ sơn màu thế kỷ 17 tới 18 (pho tượng duy nhất được cứu thoát khỏi đống đổ nát của trận động đất năm 1755), phía dưới chân bàn thờ luôn có hàng trăm bức thư cầu nguyện và cánh hoa tươi của các tín hữu gửi gắm.
Trang hoàng trên các bàn thờ phụ hai bên lòng nhà thờ và trong phòng thánh là bộ tranh sơn dầu xuất sắc cuối thế kỷ 18 của danh họa Baroque Bồ Đào Nha Pedro Alexandrino de Carvalho (1729 tới 1809), khắc họa sống động các phép lạ nổi tiếng của Thánh Antôn và gia đình Thánh Gia.
Phòng thánh rộng rãi bên hông nhà thờ được ốp gạch men azulejo thế kỷ 18 tinh xảo, tủ gỗ chạm khắc kiểu Pombaline và là nơi lưu giữ chiếc kiệu gỗ thếp vàng truyền thống dùng để rước tượng Thánh Antôn đi qua các con dốc của khu phố cổ Alfama vào chiều ngày 13 tháng 6 hằng năm.
Nằm ngay sát vách phía tây nhà thờ, bảo tàng trưng bày bộ sưu tập phong phú bậc nhất về hình tượng Thánh Antôn từ thế kỷ 15 đến thế kỷ 20: các pho tượng ngà voi từ Goa (Ấn Độ), tượng gỗ từ Brasil, các bức tranh tạ ơn (ex-votos) của thủy thủ thoát nạn đắm tàu, các sắc phong quân hàm Đại úy và Trung tá của Thánh Antôn cùng lịch sử lễ hội dân gian Lisboa.
| Hạng mục kiến trúc và Hiện vật | Niên đại và Tác giả | Đặc điểm nghệ thuật và Ý nghĩa lịch sử |
|---|---|---|
| Hầm mộ Phòng Sinh Thánh Antôn (Cripta) | Thế kỷ 12 (năm 1195); lối vào cải tạo thế kỷ 18 và 1982 | Phần duy nhất còn nguyên vẹn trước trận động đất 1755, lưu giữ vòm đá gốc của ngôi nhà gia đình Bulhões nơi Thánh Antôn chào đời |
| Mặt tiền và Lòng nhà thờ hiện hữu | 1767 tới 1812 (kiến trúc sư Mateus Vicente de Oliveira) | Phong cách Baroque muộn, Rococo và Tân cổ điển Pombaline, tháp chuông đặt ở chính giữa mặt tiền và cầu thang đá cánh cung |
| Linh tượng Thánh Antôn trên Bàn thờ chính | Trước năm 1755 (gỗ chạm sơn màu và thếp vàng) | Pho tượng lịch sử được cứu thoát khỏi trận đại địa chấn và hỏa hoạn ngày 1 tháng 11 năm 1755, tâm điểm cầu nguyện của người dân Lisboa |
| Các bức tranh bàn thờ phụ và Phòng Thánh | Cuối thế kỷ 18 (danh họa Pedro Alexandrino de Carvalho) | Tranh sơn dầu khổ lớn trên vải mô tả các phép lạ của Thánh Antôn thành Lisboa và Đức Mẹ |
| Tượng đài đồng tại quảng trường trước nhà thờ | 12 tháng 5 năm 1982 (điêu khắc gia António Soares Branco) | Khánh thành nhân chuyến tông du của Giáo hoàng Gioan Phaolô II, tạc Thánh Antôn trẻ tuổi tay nâng Chúa Hài Đồng chúc lành cho thành phố |
| Bảo tàng Thánh Antôn (Museu de Santo António) | Thành lập năm 1962 (mở rộng hiện đại năm 2014) | Lưu giữ hàng trăm hiện vật phụng tự, tượng cổ Á - Âu - Mỹ, tranh tạ ơn ex-voto và hồ sơ quân hàm lịch sử của Thánh Antôn |
IVThế Đất Và Hướng
Nhà thờ Thánh Antôn thành Lisboa là một công trình Công giáo phương Tây, do đó hoàn toàn không được xây dựng theo lý thuyết phong thủy Á Đông. Vị trí của ngôi đền được ấn định tuyệt đối bởi địa điểm lịch sử thiêng liêng nơi Thánh Antôn chào đời năm 1195 (ngôi nhà của gia tộc Bulhões sát cổng thành cổ Porta do Ferro), còn hướng mặt tiền của nhà thờ năm 1767 được kiến trúc sư Mateus Vicente de Oliveira xoay về phía Bắc để mở thẳng ra khoảng quảng trường đối diện với Nhà thờ chính tòa Đức Bà Cả (Sé de Lisboa). Phần phân tích dưới đây là góc nhìn đối chiếu theo phép xem hình thế cổ truyền của thư viện Vạn Đạo Đường dành cho độc giả Á Đông.
Xét trên địa hình cửa ngõ sườn đồi cổ thành Lisboa tại tọa độ 38,7099 độ vĩ Bắc, -9,1337 độ kinh Tây, Nhà thờ Thánh Antôn tọa lạc ở cao độ khoảng 28 mét ngay tại điểm chuyển tiếp địa hình từ vùng thung lũng phẳng Baixa ở phía tây bắt đầu vươn lên sườn đồi đá vôi Alfama và Đồi Lâu đài São Jorge ở phía đông bắc. Trong lịch sử thành lũy cổ đại, đây chính là vị trí của Cổng Sắt (Porta do Ferro), cửa ngõ trọng yếu nhất nối liền thành nội trên đồi với bến cảng thương mại dưới bờ sông. Xét theo phép xem hình thế cổ truyền, vị trí ngay cổ họng cổng thành dưới chân ngọn đồi lớn là nơi sơn thủy giao hội, nhân khí tụ tập đông đúc nhất của toàn kinh đô: phía sau lưng và bên cánh trái (phương Đông và Đông Bắc) có khối đá vôi đồ sộ của Nhà thờ chính tòa Lisboa và sườn đồi Lâu đài São Jorge làm thanh long hộ vệ kiêm hậu thuẫn, còn ở phía nam chỉ cách khoảng 300 mét là mặt nước mênh mông của cửa sông Tejo (Tagus) đóng vai trò là đại minh đường thủy đưa gió mát và sinh khí vào đất liền.
Xét về phương vị trục chính, ngôi nhà thờ được kiến tạo theo trục tọa Nam hướng Bắc (hơi chếch Đông Bắc khoảng 20 độ): cung thánh và tầng hầm mộ căn phòng sinh nằm sâu ở phía Nam (phương Hỏa, phương của ánh sáng và lòng nhiệt thành bác ái), trong khi mặt tiền có cầu thang cánh cung mở về phía Bắc nhìn ra quảng trường Largo de Santo António da Sé và đón thẳng dòng người hành hương đi từ khu phố Baixa ngược lên Nhà thờ chính tòa. Sự đối diện gần gũi chỉ cách một con phố giữa Nhà thờ Thánh Antôn (nơi sinh phần xác năm 1195) và Nhà thờ chính tòa Lisboa (nơi sinh phần hồn qua giếng nước rửa tội) tạo thành thế song châu tương chiếu (hai viên ngọc cùng soi sáng cho nhau), làm nên hạt nhân tâm linh bền vững nhất của thủ đô Bồ Đào Nha.
VMười Ba Ngày Kinh Tháng Sáu, Đám Cưới Thánh Antôn, Chậu Húng Quế Tình Yêu Và Đại Lễ Ngày 13 Tháng Sáu
Nếu muốn cảm nhận trọn vẹn linh hồn của thành phố Lisboa, không có thời điểm nào đặc sắc hơn nửa đầu tháng Sáu hằng năm, khi toàn bộ các khu phố cổ quanh Nhà thờ Thánh Antôn bước vào Đại lễ Thánh Antôn (Festas de Santo António / Festas de Lisboa). Các nghi thức phụng vụ và lễ hội truyền thống tại đây được cử hành theo dương lịch (lịch phụng vụ Công giáo).
| Thời điểm trong năm | Hệ lịch | Tên lễ tiết và sự kiện | Nghi thức phụng vụ và phong tục dân gian tại Nhà thờ Thánh Antôn |
|---|---|---|---|
| Từ ngày 1 tới ngày 12 tháng 6 hằng năm | Dương lịch (Phụng vụ chuẩn bị đại lễ) | Tuần Mười Ba Ngày Kinh Kính Thánh Antôn (Trezena de Santo António) | Mỗi ngày suốt 13 ngày đầu tháng Sáu (con số 13 gắn với ngày qua đời của thánh nhân 13/6/1231), nhà thờ cử hành các thánh lễ trọng thể, kinh chiều, hòa nhạc thánh và làm phép những ổ Bánh mì Thánh Antôn (Pão de Santo António) nhỏ phát cho khách hành hương. |
| Ngày 12 tháng 6 (Đêm vọng Lễ Thánh Antôn) | Dương lịch (Lễ hội thành phố Lisboa) | Các Đám cưới Thánh Antôn (Casamentos de Santo António) và Đêm hội Phố cổ | Sau khi cử hành lễ cưới tập thể tại Nhà thờ chính tòa Lisboa kế bên, 16 cặp cô dâu chú rể bước sang Nhà thờ Thánh Antôn để cầu nguyện và dâng bó hoa cưới lên bàn thờ vị thánh bảo trợ tình duyên; đêm 12/6 cả khu phố Alfama rực rỡ ánh đèn, tiếng nhạc diễu hành Marchas Populares và hương cá mòi nướng. |
| Ngày 13 tháng 6 (Ngày lễ chính thức của thủ đô Lisboa) | Dương lịch (Lịch phụng vụ Công giáo) | Đại lễ Thánh Antôn thành Lisboa và Cuộc Đại Kiệu Rước qua phố cổ Alfama | Hồng y Thượng phụ Lisboa chủ sự Thánh lễ Đại trào với sự tham dự của Thị trưởng và Hội đồng Thành phố; buổi chiều, kiệu rước pho tượng Thánh Antôn (kèm kiệu các thánh từ các giáo xứ lân cận) xuất phát từ nhà thờ đi vòng qua những con dốc hẹp rải cánh hoa của khu phố cổ Alfama. |
| Ngày 15 tháng 2 hằng năm | Dương lịch (Truyền thống dòng Phanxicô) | Lễ Cải Táng Thánh Tích và Kính Thánh Tích Lưỡi Thánh Antôn (Festa da Trasladação) | Tưởng nhớ ngày Thánh Bonaventura mở mộ Thánh Antôn tại Padova năm 1263 và phát hiện lưỡi của ngài vẫn hồng hào nguyên vẹn vì đã một đời rao giảng Lời Chúa. |
| Ngày 15 tháng 8 hằng năm | Dương lịch | Lễ Kỷ Niệm Ngày Sinh của Thánh Antôn tại Lisboa (15/08/1195) | Thánh lễ tạ ơn đặc biệt tại Hầm mộ Phòng Sinh (Cripta) kỷ niệm ngày cậu bé Fernando de Bulhões chào đời ngay tại ngôi nhà này vào ngày lễ Đức Mẹ Lên Trời năm 1195. |
Phong tục tặng chậu cây húng quế Manjerico và ổ bánh mì nhỏ may mắn. Khi ghé thăm quảng trường trước Nhà thờ Thánh Antôn vào dịp tháng Sáu, du khách sẽ thấy những gian hàng bày bán hàng trăm chậu cây húng quế lá nhỏ thơm ngát (manjericos), trên mỗi chậu có cắm một bông hoa cẩm chướng tết bằng giấy màu và một lá cờ nhỏ in bốn câu thơ tình tứ (quadra popular). Theo phong tục lâu đời của người Lisboa, các chàng trai và cô gái sẽ mua chậu cây manjerico ngay trước nhà thờ của vị Thánh Mai Mối để tặng cho người mình thương như một lời cầu chúc tình yêu bền chặt, đồng thời xin một ổ bánh mì nhỏ Thánh Antôn (Pãozinho de Santo António) đã được linh mục làm phép để cất trong túi áo hoặc đặt trong hũ gạo gia đình với niềm tin rằng suốt năm ấy gia đình sẽ không bao giờ thiếu lương thực và luôn nhớ chia sẻ cơm áo cho người nghèo khó.
VINơi Chốn Và Đường Tới
- Địa chỉ
- Largo de Santo António da Sé, 22-24, 1100-500 Lisboa, khu phố cổ Alfama, Lisboa, Bồ Đào Nha
- Đường tới
- Nhà thờ tọa lạc tại quảng trường Largo de Santo António da Sé, số 22-24, nằm ngay đối diện chéo với cửa chính của Nhà thờ chính tòa Lisboa (Sé de Lisboa) ở cửa ngõ khu phố cổ Alfama. Từ quảng trường bờ sông Praça do Comércio (ga tàu điện ngầm Terreiro do Paço, tuyến Xanh dương), quý vị chỉ cần đi bộ ngược dốc theo phố Rua da Padaria khoảng 450 mét (5 phút đi bộ), hoặc đi tàu điện cổ màu vàng số 28E, tàu điện số 12E hay xe buýt số 737 dừng ngay tại trạm Sé / Santo António trước cửa nhà thờ.
- Toạ độ
- 38.7099, -9.1337
Nhà thờ Thánh Antôn thành Lisboa và Hầm mộ Căn Phòng Sinh mở cửa tự do hằng ngày đón khách hành hương và du khách. Khi vào trong nhà thờ và đặc biệt là khi bước xuống cầu thang dẫn vào Hầm mộ (Cripta) nhỏ hẹp bên dưới cung thánh, quý vị vui lòng mặc trang phục kín đáo (che vai và đầu gối), bỏ mũ nón, tắt chuông điện thoại và giữ sự thinh lặng tuyệt đối vì luôn có nhiều tín hữu đang quỳ cầu nguyện riêng tư. Để hiểu sâu hơn về cuộc đời Thánh Antôn và lịch sử thành phố, quý vị nên dành thêm 30 phút ghé thăm Bảo tàng Thánh Antôn (Museu de Lisboa - Santo António) nằm ngay cửa bên trái mặt tiền nhà thờ.
Những nơi gần đây trong thư viện
VIIĐóng Góp Cho Trang Này
Góp ảnh, thông tin hoặc video cho Nhà thờ Thánh Antôn thành Lisboa (Nơi sinh Thánh Antôn Padua), Lisboa
Thầy Ưng Khiêm mời cộng đồng cùng làm giàu trang này. Ảnh chụp tận nơi, một chi tiết lịch sử chưa được nhắc, một đoạn video ngắn: mọi đóng góp đều được đọc và trả lời.
Chưa có đóng góp nào từ cộng đồng. Bạn có thể là người đầu tiên.
?Hỏi Đáp Nhanh
Thánh Antôn thành Padova thực chất là người nước nào và vì sao lại có Nhà thờ Thánh Antôn ở Lisboa?
Mặc dù thế giới thường gọi ngài là Thánh Antôn thành Padova (vì ngài sống những năm cuối đời và qua đời tại thành phố Padova, nước Ý vào năm 1231), nhưng thực chất ngài là người Bồ Đào Nha chính gốc. Ngài sinh ngày 15 tháng 8 năm 1195 tại thủ đô Lisboa với tên khai sinh là Fernando Martins de Bulhões và sống tại Bồ Đào Nha suốt 25 năm đầu đời. Nhà thờ Thánh Antôn thành Lisboa được xây dựng ngay trên nền ngôi nhà nơi ngài đã chào đời năm 1195.
Căn phòng nơi Thánh Antôn chào đời năm 1195 hiện nay nằm ở vị trí nào trong nhà thờ?
Căn phòng lịch sử nơi Thánh Antôn chào đời nằm ở Tầng hầm mộ (Cripta) bên dưới gian cung thánh của nhà thờ. Du khách đi theo cầu thang bên trái phòng thánh (có ốp gạch men azulejo ghi dấu chuyến viếng thăm của Giáo hoàng Gioan Phaolô II ngày 12 tháng 5 năm 1982) sẽ bước xuống căn phòng đá cổ có vòm cuốn thấp: đây là phần duy nhất của công trình cũ còn tồn tại nguyên vẹn sau trận đại địa chấn Lisboa năm 1755.
Câu chuyện trẻ em Lisboa xin 'một đồng xu cho Thánh Antôn' để xây lại nhà thờ diễn ra như thế nào?
Sau khi trận đại địa chấn ngày 1 tháng 11 năm 1755 và đám cháy lớn làm sập ngôi nhà thờ cũ, để quyên góp tiền cho kiến trúc sư Mateus Vicente de Oliveira xây dựng lại nhà thờ mới từ năm 1767, trẻ em khắp các khu phố của Lisboa đã dựng những bàn thờ nhỏ bằng hộp gỗ và giấy màu ở các góc phố, đặt tượng Thánh Antôn bằng đất sét rồi xin người qua đường với câu nói nổi tiếng 'Um tostãozinho para o Santo António!' (Xin một đồng xu nhỏ cho Thánh Antôn!). Phong tục đáng yêu này vẫn được trẻ em Lisboa duy trì vào mỗi dịp tháng Sáu hằng năm.
Vì sao người dân Bồ Đào Nha lại cầu xin Thánh Antôn trong chuyện tình duyên và tổ chức 'Đám cưới Thánh Antôn'?
Tương truyền từ thời Trung cổ, Thánh Antôn đã nhiều lần giúp đỡ các thiếu nữ nghèo không có của hồi môn tìm được người chồng hiền lành và xây dựng gia đình hạnh phúc, nên người Bồ Đào Nha tôn vinh ngài là Vị Thánh Mai Mối (Santo Casamenteiro). Từ năm 1958, vào ngày 12 tháng 6 hằng năm, thành phố Lisboa tổ chức Lễ cưới Tập thể Thánh Antôn cho 16 cặp đôi trẻ tại Nhà thờ chính tòa, và ngay sau lễ cưới, các cô dâu đều sang Nhà thờ Thánh Antôn để dâng bó hoa cưới lên bàn thờ ngài.
Có thật là Thánh Antôn từng được phong quân hàm chính thức trong quân đội Bồ Đào Nha không?
Hoàn toàn có thật và các văn bản sắc phong gốc hiện vẫn được trưng bày tại Bảo tàng Thánh Antôn kế bên nhà thờ. Vào năm 1668, vua Afonso VI và Nhiếp chính Pedro II đã ký sắc lệnh tuyển mộ chính thức Thánh Antôn làm binh nhì thuộc Trung đoàn Bộ binh Lagos để cầu xin ngài bảo vệ độc lập của đất nước. Sau đó, pho tượng Thánh Antôn được thăng cấp lên Đại úy năm 1683, được trả lương quân đội hằng tháng cho nhà thờ, và đến năm 1814 được Quốc vương João VI thăng hàm Trung tá.