Nằm ngay giữa lòng khu phố thương mại và bến cảng lịch sử Baixa của thủ đô Maputo (tên gọi thời thuộc địa Bồ Đào Nha là Lourenço Marques), chỉ cách Nhà ga Đường sắt Trung tâm Maputo, Pháo đài Nossa Senhora da Conceição và bờ vịnh Maputo lộng gió vài trăm mét, có một con phố cổ nhộn nhịp suốt ngày đêm mang tên Rua da Mesquita (nghĩa là Phố Thánh Đường). Đứng uy nghi tại trung tâm con phố ấy, giữa những tòa nhà buôn bán sầm uất của khu phố hạ lưu, là Thánh đường Trung tâm Maputo (tiếng Bồ Đào Nha gọi là Mesquita da Baixa, tên tôn giáo chính thức là Jumma Masjid da Baixa), ngôi đại thánh đường Hồi giáo lâu đời nhất, lớn nhất và có tầm ảnh hưởng lịch sử sâu rộng bậc nhất tại thủ đô của Cộng hòa Mozambique.
Khi quan sát tổng thể công trình từ trên phố Rua da Mesquita, lữ khách lập tức bắt gặp một lát cắt kiến trúc vô cùng thú vị phản ánh gần một trăm năm mươi năm lịch sử đô thị bên bờ Ấn Độ Dương: ở phía trước là khối nhà cầu nguyện thấp tầng cổ kính được xây bằng đá và vữa vôi từ năm 1887 và mở rộng năm 1902 với những chi tiết vòm cửa, tháp nhỏ và minh văn chữ Ba Tư cùng chữ Ả Rập cổ điển; trong khi vươn cao ngay phía sau và liền kề là khối đại thánh đường đa tầng hiện đại hoàn thành vào đầu thập niên 2000 với sắc trắng tinh khôi điểm xuyết màu xanh lục truyền thống và những ngọn tháp minaret vươn lên nền trời nhiệt đới. Cùng với Nhà thờ chính tòa Đức Mẹ Vô Nhiễm Nguyên Tội trên Quảng trường Độc Lập và Nhà thờ Santo António da Polana ở khu phố trên đồi, Mesquita da Baixa là minh chứng sống động cho bản sắc đa văn hóa, đa tôn giáo của một thành phố cảng kết nối lục địa châu Phi với toàn bộ thế giới Ấn Độ Dương.
ITín Lý Độc Thần Tawhid, Dấu Ấn Minh Văn Ba Tư Năm 1902 Và Sợi Dây Giao Thương Ấn Độ Dương Tại Mozambique
Trong truyền thống Hồi giáo Sunni hoàn vũ, Thánh đường Trung tâm Maputo (Mesquita da Baixa) được thánh hiến duy nhất cho việc thờ phượng Đấng Tối Cao Allah theo nguyên lý độc thần tuyệt đối (Tawhid). Tên gọi tôn giáo chính thức của công trình là Jumma Masjid (hay Masjid al-Jumu'ah, tức Đại thánh đường Thứ Sáu), xác lập vị thế của nơi đây là thánh đường mẹ quy tụ toàn thể cộng đồng tín hữu tại khu vực đô thị cảng về cử hành lễ cầu nguyện tập thể vào mỗi trưa Thứ Sáu hằng tuần.
Lịch sử tâm linh của Mesquita da Baixa gắn liền với mạng lưới hàng hải cổ xưa của Ấn Độ Dương. Từ thế kỷ 8 đến thế kỷ 16, đạo Hồi đã bén rễ sâu rộng dọc theo bờ biển miền bắc và miền trung Mozambique (tại đảo Ilha de Moçambique, Angoche, Quelimane và Sofala) thông qua các thương nhân Ả Rập, Ba Tư (Shirazi) và người Swahili bản địa. Đến nửa sau thế kỷ 19, khi trọng tâm kinh tế và chính trị của vùng Đông Phi thuộc Bồ Đào Nha dịch chuyển dần về phía nam tại vịnh Delagoa (tức vịnh Maputo ngày nay), một làn sóng những thương nhân Hồi giáo đến từ tiểu lục địa Ấn Độ (đặc biệt là từ vùng Gujarat, Daman, Diu và Goa) đã vượt biển đến định cư tại khu phố cảng Baixa của Lourenço Marques, mang theo đức tin Hồi giáo dòng Sunni thuộc trường phái luật học Hanafi kết hợp với truyền thống văn hóa chữ Ba Tư và tiếng Gujarati.
Dấu ấn học thuật và tâm linh độc đáo nhất được lưu giữ tại khối di sản cổ của Mesquita da Baixa chính là sự hiện diện song hành của minh văn chữ Ba Tư (Persian) và chữ Ả Rập (Arabic) từ đợt đại trùng tu năm 1902. Trong văn hóa Hồi giáo Nam Á thế kỷ 19 (kế thừa di sản văn chương của thời kỳ Mughal), tiếng Ba Tư vẫn được giới học giả và thương nhân Gujarat trân trọng như ngôn ngữ của thi ca tâm linh và bia ký kiến trúc, bên cạnh tiếng Ả Rập là ngôn ngữ thiêng liêng của Thiên kinh Qur'an. Phía trên cổng chính của ngôi thánh đường năm 1902, các nghệ nhân đã khắc một câu thơ bằng tiếng Ba Tư nhắc nhở người tín hữu bước qua ngưỡng cửa đền về Ngày Phán Xét Cuối Cùng: rằng trên thế gian này mọi sự giàu sang buôn bán đều chỉ là tạm bợ, chỉ có những việc lành và lòng kính sợ Thiên Chúa mới còn lại mãi mãi.
Bên trong khu vực sảnh cầu nguyện cổ, tại hốc tường định hướng Mihrab chỉ về hướng thánh địa Makkah, dòng thư pháp Ả Rập khắc lời tuyên xưng đức tin Shahada (Không có thượng đế nào ngoài Allah và Muhammad là Sứ giả của Ngài) cùng niên đại tu bổ thánh đường. Đặc biệt, theo sử liệu di sản của thành phố, bên trong Mesquita da Baixa từng lưu giữ và trưng bày trang trọng một mảnh vải thiêng cắt từ tấm phủ Kiswa (tấm vải gấm đen thêu chỉ vàng bao phủ ngôi đền Kaaba tại Makkah được thay mới hằng năm vào mùa hành hương Hajj), một bảo vật vô giá do các bậc trưởng lão hành hương từ Makkah thỉnh về để kết nối tâm thức của người Hồi giáo ở cực nam châu Phi với trung tâm của thế giới Hồi giáo.
Theo hồ sơ lưu trữ đô thị của Lourenço Marques và cơ sở dữ liệu Di sản Bồ Đào Nha trên Thế giới (Património de Influência Portuguesa, HPIP), cội nguồn của Thánh đường Trung tâm Maputo bắt đầu vào năm 1876, đúng vào năm khu định cư Lourenço Marques được nâng lên quy chế thị trấn (vila). Khi ấy, một thương nhân Hồi giáo gốc Ấn Độ có uy tín là ông Hava Ali, đại diện cho cộng đồng thương nhân Hồi giáo Ấn Độ tại địa phương (Comunidade Maometana Indiana), đã đệ đơn xin chính quyền cấp một mảnh đất ở khu vực đầm lầy vừa được san lấp thuộc khu phố dưới Baixa để dựng nơi cầu nguyện. Trên mảnh đất đó, một nhà nguyện nhỏ bằng gỗ và tôn đã được dựng lên làm nơi hành lễ đầu tiên của người Hồi giáo tại thủ đô tương lai của Mozambique.
Mười một năm sau, vào năm 1887 (cùng năm Lourenço Marques chính thức được nâng lên hàng thành phố Cidade và bắt đầu xây dựng tuyến đường sắt nối với vùng mỏ vàng Transvaal của Nam Phi), cộng đồng Hồi giáo đã quyên góp tài chính để tháo dỡ ngôi nhà gỗ tạm và xây dựng ngôi thánh đường bằng gạch đá kiên cố đầu tiên. Đến năm 1902, khi quy mô cộng đồng tăng vọt, ngôi đền đá năm 1887 được mở rộng với cổng vòm trang trí công phu, các tháp nhỏ trên mái và nhà thanh tẩy. Chính từ sự hiện diện bề thế của ngôi thánh đường này mà trục đường thương mại chạy ngang qua mặt tiền đền đã được hội đồng thành phố đặt tên chính thức là Rua da Mesquita, cái tên vẫn được giữ nguyên qua mọi biến thiên lịch sử cho đến tận ngày nay.
Một điều mà du khách đi dạo quanh khu phố Baixa thường hiểu nhầm là khi nhìn thấy tòa nhà lớn nhiều tầng sơn màu trắng và xanh lá cây hiện đại trên phố Rua da Mesquita, họ nghĩ rằng ngôi thánh đường cổ thế kỷ 19 đã bị phá bỏ hoàn toàn để xây mới. Thực tế không phải như vậy: trong dự án đại mở rộng vào đầu những năm 2000 nhằm đáp ứng số lượng hàng nghìn tín hữu về cầu nguyện mỗi ngày, ban quản trị thánh đường và các kiến trúc sư đã bảo tồn nguyên vẹn khối nhà cầu nguyện lịch sử năm 1887 tới 1902 ở phía mặt tiền như một di tích thiêng liêng của tổ tiên, đồng thời xây dựng khối đại thánh đường cao tầng hiện đại ôm lấy phía sau và bên cạnh. Nhờ giải pháp kiến trúc tôn trọng quá khứ ấy, người tín hữu hôm nay vừa được thụ hưởng không gian cầu nguyện rộng lớn có điều hòa và thông gió hiện đại, vừa có thể chạm tay vào những bức tường đá hơn một trăm ba mươi năm tuổi của thế hệ khai sáng.
IIGần Một Thế Kỷ Rưỡi Từ Nhà Nguyện Gỗ Của Hava Ali Năm 1876 Tới Đại Thánh Đường Trung Tâm Của Thủ Đô Maputo Hiện Đại
Lịch sử của Thánh đường Trung tâm Maputo (Mesquita da Baixa) song hành cùng từng bước chuyển mình của thành phố cảng bên vịnh Delagoa: từ một thương điếm nhỏ ven đầm lầy thế kỷ 19 trở thành hải cảng sầm uất bậc nhất Đông Nam Phi và là thủ đô của nước Cộng hòa Mozambique độc lập từ năm 1975.
- Khoảng năm 1876Thương nhân Hava Ali nhận đất và dựng nhà nguyện Hồi giáo bằng gỗ đầu tiên tại BaixaĐại diện cho Cộng đồng Hồi giáo Ấn Độ tại Lourenço Marques, thương nhân Hava Ali được cấp khu đất tại khu phố thương mại Baixa và dựng một cấu trúc bằng gỗ làm nơi cầu nguyện tập thể đầu tiên.
- Năm 1887Xây dựng ngôi thánh đường bằng đá kiên cố (Jumma Masjid) cùng năm thành lập thành phốCộng đồng Hồi giáo Ấn Độ (Comunidade Maometana Indiana) đóng góp kinh phí thay thế nhà nguyện gỗ bằng ngôi thánh đường xây gạch đá kiên cố, đặt nền móng vĩnh cửu cho Mesquita da Baixa.
- Năm 1898 và năm 1902Lourenço Marques trở thành thủ đô và đại trùng tu mở rộng thánh đường năm 1902Sau khi thủ đô của Mozambique thuộc Bồ Đào Nha chuyển từ đảo Ilha de Moçambique về Lourenço Marques năm 1898, thánh đường được trùng tu lớn năm 1902 với cổng vòm trang trí, tháp nhỏ và các bia minh văn chữ Ba Tư cùng chữ Ả Rập.
- Thập niên 1920 tới 1975Hội tụ cộng đồng Hồi giáo bản địa Mozambique và người gốc Á giữa trung tâm thương mạiCùng với sự phát triển của cảng biển và đường sắt, thánh đường đón nhận ngày càng đông tín hữu người Mozambique bản địa (từ vùng bắc Macua, Yao đến người Ronga, Tsonga miền nam) đến cầu nguyện và học tập cùng cộng đồng gốc Ấn.
- Sau năm 1975 và đầu thập niên 2000Xây dựng khối đại thánh đường đa tầng hiện đại liền kề khối di sản năm 1887Sau khi đất nước độc lập và thành phố đổi tên thành Maputo, nhu cầu phượng tự tăng mạnh thúc đẩy việc xây dựng tòa đại sảnh cầu nguyện nhiều tầng màu trắng xanh vào đầu những năm 2000, kết nối hài hòa với ngôi đền cổ thế kỷ 19.
Từ cộng đồng thương nhân gốc Ấn đến ngôi nhà chung của người Hồi giáo toàn quốc tại Maputo. Trong giai đoạn cuối thế kỷ 19 và nửa đầu thế kỷ 20, lịch sử Hồi giáo tại thủ đô Lourenço Marques mang một nét đặc thù thú vị: trong khi ở miền bắc Mozambique (tỉnh Cabo Delgado, Nampula và Niassa), đại đa số người dân bản địa theo đạo Hồi theo trường phái Shafi'i và các dòng Sufi Shadhiliyya hay Qadiriyya từ hàng trăm năm trước, thì tại miền nam Mozambique, những người khởi xướng xây dựng các thánh đường đô thị đầu tiên như Mesquita da Baixa lại là các thương nhân người Ấn Độ đến từ vùng Gujarat (được tổ chức dưới pháp nhân Comunidade Maometana Indiana).
Tuy nhiên, chính dưới mái vòm của Mesquita da Baixa trên phố Rua da Mesquita, sự ngăn cách về nguồn gốc sắc tộc đã sớm được xóa nhòa bởi tình huynh đệ Hồi giáo. Khi hàng vạn người lao động, công chức, sinh viên và thương nhân người Mozambique bản địa từ miền bắc và miền trung di cư vào làm việc tại thủ đô Maputo trong thế kỷ 20, cùng với những người dân tộc Ronga và Tsonga cải đạo tại miền nam, Mesquita da Baixa đã mở rộng vòng tay đón nhận tất cả. Ngày nay, bước vào đại sảnh cầu nguyện của Thánh đường Trung tâm Maputo vào giờ lễ trưa Thứ Sáu, người ta bắt gặp hình ảnh thu nhỏ của toàn bộ xã hội Hồi giáo Mozambique: những doanh nhân gốc Ấn, những trí thức và tiểu thương người bản địa Mozambique, cùng các nhà ngoại giao và thương nhân từ Đông Phi, Trung Đông và Nam Á cùng đứng chung một hàng thẳng tắp, lắng nghe bài thuyết giảng bằng tiếng Bồ Đào Nha (ngôn ngữ quốc gia của Mozambique) xen lẫn những câu kinh tiếng Ả Rập cổ kính.
IIISự Giao Thoa Giữa Khối Đền Đá Cổ Năm 1887 Tới 1902 Và Đại Khối Kiến Trúc Đa Tầng Trắng Xanh Hiện Đại Giữa Phố Cảng Baixa
Kiến trúc của Thánh đường Trung tâm Maputo (Mesquita da Baixa) là một cuốn biên niên sử bằng đá và bê tông nằm ngay giữa mạng lưới ô bàn cờ chặt chẽ của khu phố cổ Baixa. Thay vì mang một phong cách đồng nhất của một thời kỳ duy nhất, quần thể thánh đường là sự ghép nối khéo léo giữa hai khối kiến trúc đại diện cho hai thế kỷ khác nhau: khối di sản cổ điển cuối thế kỷ 19 đầu thế kỷ 20 và khối đại thánh đường đô thị đa tầng đầu thế kỷ 21.
Nằm ở phía mặt tiền tiếp giáp với trục đường lịch sử là khối nhà cầu nguyện gốc được xây dựng năm 1887 và cải tạo mặt đứng năm 1902. Công trình mang tỷ lệ kiến trúc thấp tầng truyền thống với tường gạch đá dày trát vữa vôi, cổng vòm chính dẫn vào tiền sảnh có gắn bảng minh văn chữ Ba Tư khắc bài thơ về Ngày Phán Xét, cùng các chi tiết gờ chỉ, lan can mái và những ngọn tháp trang trí nhỏ (minarets) mang đậm dấu ấn kiến trúc Hồi giáo Ấn Độ Dương giao thoa thuộc địa.
Vươn cao ngay sát phía sau và bên cạnh khối đền cổ là tòa đại sảnh cầu nguyện nhiều tầng đồ sộ được hoàn thành vào đầu thập niên 2000 để giải quyết bài toán diện tích đất hạn hẹp tại khu trung tâm Baixa. Tòa nhà mới được thiết kế theo ngôn ngữ kiến trúc Hồi giáo hiện đại khỏe khoắn: toàn bộ mặt đứng được sơn màu trắng sáng tương phản nổi bật với các mảng kính và chi tiết viền màu xanh lục bảo truyền thống của đạo Hồi, tích hợp các tầng lầu cầu nguyện rộng lớn có sức chứa hàng nghìn người.
Từ khối kiến trúc mở rộng, ngọn tháp minaret vươn lên cao vượt khỏi tầm mái của các tòa nhà thương mại lân cận trên phố Rua da Mesquita và Avenida 25 de Setembro. Thân tháp được tạo hình thanh thoát với các đường gờ dọc, ban công truyền thanh trên đỉnh và chóp vòm xanh gắn trăng lưỡi liềm, đóng vai trò là cột mốc định vị tâm linh giữa khu phố cảng sầm uất.
Bên trong không gian cầu nguyện, bức tường Qibla được định hướng chính xác về phía thành phố thánh Makkah (tại tọa độ Maputo, hướng Qibla quay về phía Bắc hơi chếch Đông một góc khoảng 9,5 độ). Hốc tường Mihrab lịch sử được trang hoàng bằng chữ thư pháp Ả Rập khắc câu kinh tuyên xưng đức tin Shahada và ghi nhận mốc thời gian trùng tu năm 1902, kết nối trực tiếp với bục giảng Minbar nơi vị Imam đăng đàn mỗi trưa Thứ Sáu.
Nhờ cấu trúc nhiều tầng của khối nhà mới liên thông với sảnh cổ, thánh đường phân bổ được các không gian cầu nguyện (Musalla) vô cùng khoa học: tầng trệt và các tầng lầu chính trải thảm xanh và đỏ êm ái dành cho nam giới trong các buổi lễ đông người, đồng thời bố trí khu vực cầu nguyện riêng biệt, kín đáo và trang trọng dành cho phụ nữ Hồi giáo.
Nằm ở tầng dưới gần lối vào là hệ thống phòng thanh tẩy (Wudu) hiện đại ốp gạch men sáng bóng với hàng chục vòi nước phục vụ các thương nhân, nhân viên ngân hàng và người lao động khu Baixa. Ngay bên ngoài cổng thánh đường, con phố Rua da Mesquita hình thành cả một hệ sinh thái văn hóa Hồi giáo đặc trưng với các hiệu sách tôn giáo, cửa hàng quần áo truyền thống và các tiệm ẩm thực Halal gốc Ấn Độ và Mozambique.
| Hạng mục kiến trúc và Không gian | Niên đại và Đặc điểm kỹ thuật | Ý nghĩa lịch sử và Công năng phụng vụ |
|---|---|---|
| Khối đền cổ và Cổng vòm minh văn | Xây bằng đá năm 1887; mở rộng cổng và tháp nhỏ năm 1902 | Lưu giữ di sản thế kỷ 19 của Cộng đồng Hồi giáo Ấn Độ và dòng thơ Ba Tư về Ngày Phán Xét |
| Khối đại sảnh cầu nguyện đa tầng | Bê tông cốt thép hiện đại sơn trắng phối xanh lục (đầu thập niên 2000) | Mở rộng gấp nhiều lần sức chứa theo chiều cao giữa khu đất trung tâm Baixa đắt đỏ |
| Hốc tường Mihrab và Bục giảng Minbar | Định hướng về Makkah (khoảng 9,5 độ Bắc Đông Bắc), khắc thư pháp Ả Rập | Tâm điểm cầu nguyện của hàng nghìn tín hữu và nơi thuyết giảng bằng tiếng Bồ Đào Nha và Ả Rập |
| Tháp gọi lễ Minaret | Tháp cao sơn trắng đội vòm xanh gắn biểu tượng trăng lưỡi liềm (Hilal) | Điểm nhấn kiến trúc trên phố Rua da Mesquita, phát lời kêu gọi cầu nguyện Adhan 5 lần mỗi ngày |
| Hệ thống thanh tẩy Wudu và Phụ trợ | Khu bồn rửa lát gạch công suất lớn và các phòng học giáo lý | Phục vụ cộng đồng thương nhân, công chức khu Baixa và khách hành hương quốc tế |
IVThế Đất Và Hướng
Cần khẳng định rõ rằng cộng đồng Hồi giáo tại Mozambique và những người sáng lập Thánh đường Trung tâm Maputo hoàn toàn không sử dụng thuật phong thủy phương Đông trong việc chọn đất và xây dựng thánh đường. Vị trí của công trình được xác lập từ năm 1876 gắn liền với khu phố thương mại cảng biển Baixa do chính quyền quy hoạch, còn trục cầu nguyện bên trong tuân thủ tuyệt đối luật định hướng Qibla của Hồi giáo quay về ngôi đền Kaaba tại Makkah. Những nhận định dưới đây là góc nhìn đối chiếu theo phép xem hình thế sơn thủy cổ truyền của thư viện Vạn Đạo Đường.
Xét trên đại cuộc địa hình của vịnh Maputo (Baía de Maputo, xưa gọi là vịnh Delagoa) tại tọa độ 25,9723 độ vĩ nam, 32,5714 độ kinh đông, khu phố cổ Baixa nằm trên dải đất bằng phẳng ven biển ở độ cao chỉ từ 8 đến 12 mét so với mực nước biển, ngay tại nơi hợp lưu của các dòng sông lớn (sông Tembe, sông Umbeluzi và sông Matola tạo thành cửa sông Espírito Santo) đổ ra vịnh biển Ấn Độ Dương. Trong phép xem hình thế sơn thủy, địa thế của khu Baixa so với toàn thành phố Maputo mang cấu trúc hậu chẩm cao nguyên, tiền nghênh đại hải minh đường: ngay phía bắc và đông bắc của khu phố Baixa là dải sườn đồi cao ráo của khu Alta (nơi tọa lạc Quảng trường Độc Lập và khu phố Polana cao từ 45 đến 60 mét) vươn lên như một bức hậu chẩm huyền vũ che chắn phía sau; trong khi ở phía nam và tây nam chỉ cách thánh đường khoảng bốn trăm mét là mặt nước mênh mông, êm ả của vịnh Maputo đóng vai trò là một đại minh đường tụ thủy khổng lồ.
Về tọa hướng và mạch khí đô thị, con phố Rua da Mesquita nằm song song với đường bờ biển cổ và kết nối trực tiếp giữa khu chợ trung tâm (Mercado Central) với khu nhà ga đường sắt lịch sử (Estação do Caminho de Ferro). Nhờ nằm ở giao điểm của luồng giao thương đường biển và đường sắt, khu đất của Mesquita da Baixa hội tụ nguồn nhân khí và tài khí sầm uất nhất thủ đô suốt hơn một thế kỷ rưỡi. Bên trong lòng thánh đường, vì Maputo nằm ở kinh độ 32,57 độ Đông, nên trục hướng Qibla hướng về thánh địa Makkah quay về phía Bắc hơi nghiêng Đông (góc phương vị khoảng 9,5 độ Bắc Đông Bắc), tức là lưng hướng về phía mặt nước vịnh Maputo và mặt hướng thẳng vào dải đất cao vững chãi phía bắc của lục địa châu Phi.
VĐại Lễ Thứ Sáu Giữa Phố Cảng Baixa, Đêm Tháng Chay Ramadan Và Các Kỳ Lễ Hội Eid Đa Sắc Tộc Tại Maputo
Đời sống phượng tự tại Thánh đường Trung tâm Maputo (Mesquita da Baixa) diễn ra sôi nổi suốt 365 ngày trong năm theo lịch Hồi giáo âm lịch (lịch Hijri) và năm thời khắc cầu nguyện hằng ngày, hòa nhịp cùng nhịp sống thương mại của khu trung tâm thủ đô Mozambique.
| Thời điểm cử hành | Hệ lịch | Tên lễ nghi và sự kiện | Hoạt động đặc trưng tại Thánh đường Trung tâm Maputo (Mesquita da Baixa) |
|---|---|---|---|
| Trưa Thứ Sáu hằng tuần (khoảng 12 giờ đến 13 giờ 30) | Chu kỳ tuần lễ Hồi giáo | Đại lễ Cầu nguyện Thứ Sáu (Salat al-Jumu'ah) | Con phố Rua da Mesquita trở thành tâm điểm hội tụ của hàng nghìn thương nhân, nhân viên văn phòng và người lao động khu Baixa; nhiều cửa hiệu quanh phố tạm khép cửa một giờ để chủ và thợ cùng vào thánh đường nghe giảng Khutbah bằng tiếng Bồ Đào Nha và cầu nguyện. |
| Trọn tháng 9 âm lịch Hồi giáo | Lịch Hijri (Âm lịch Hồi giáo) | Tháng Chay Thánh Ramadan, Bữa ăn Iftar và Lễ nguyện Đêm Taraweeh | Mỗi chiều tối khi tiếng gọi lễ Maghrib vang lên, thánh đường đãi bữa ăn xả chay Iftar với các món bánh truyền thống Ấn Độ - Mozambique (như samosa hay chamuças, chà là và nước trái cây) cho hàng trăm tín hữu và người nghèo, tiếp nối bằng lễ nguyện Taraweeh buổi tối. |
| Ngày 1 tháng Shawwal (tháng 10 Hồi giáo) | Lịch Hijri | Đại lễ Kết thúc Tháng Chay (Eid al-Fitr hay Ide-ul-Fitr) | Một trong những ngày lễ lớn và rực rỡ nhất tại thủ đô Maputo: hàng nghìn tín hữu trong lễ phục trắng tinh khôi lấp đầy toàn bộ các tầng của thánh đường và tràn ra phố Rua da Mesquita để cử hành lễ nguyện sáng sớm, chúc tụng hòa bình và trao quà từ thiện Zakat al-Fitr. |
| Ngày 10 tháng Dhu al-Hijjah (tháng 12 Hồi giáo) | Lịch Hijri | Đại lễ Hiến Sinh (Eid al-Adha hay Ide-ul-Adha) | Kỷ niệm cuộc hành hương Hajj tại Makkah và lòng trung tín của Tiên tri Ibrahim; cộng đồng tại Mesquita da Baixa tổ chức lễ nguyện trọng thể và phân phát thịt hiến sinh cho các trại trẻ mồ côi và khu dân cư nghèo ngoại ô Maputo. |
| Các dịp kỷ niệm quốc gia và đối thoại liên tôn | Dương lịch và Lịch Hijri | Cầu nguyện cho Hòa bình Quốc gia và Giao lưu Liên tôn Mozambique | Là đại thánh đường lịch sử của thủ đô, Mesquita da Baixa thường xuyên đón tiếp các phái đoàn liên tôn và cử hành các buổi cầu nguyện cho sự hòa hợp dân tộc và cứu trợ nạn nhân thiên tai bão lụt tại Mozambique. |
Hương vị văn hóa Ấn Độ Dương trên phố Rua da Mesquita mỗi chiều Thứ Sáu và tháng Ramadan. Một nét văn hóa đô thị không thể tách rời khỏi Thánh đường Trung tâm Maputo là bầu không khí ấm áp trên con phố Rua da Mesquita vào mỗi chiều Thứ Sáu và suốt tháng lễ Ramadan. Do sự giao thoa lịch sử hơn một thế kỷ giữa người Hồi giáo gốc Gujarat và người Mozambique bản địa, ẩm thực và phong tục quanh khu vực thánh đường mang một bản sắc vô cùng quyến rũ: mùi thơm của bánh xếp tam giác chamuças (biến thể Mozambique của món samosa Ấn Độ), cơm nghệ biryani hải sản Ấn Độ Dương và trà sữa gia vị hòa quyện cùng sự hiếu khách nồng hậu của người dân châu Phi. Đối với người dân Maputo thuộc mọi tôn giáo, Mesquita da Baixa không chỉ là một ngôi đền Hồi giáo mà còn là một phần ký ức sống động làm nên linh hồn của khu phố cổ Baixa.
VINơi Chốn Và Đường Tới
- Địa chỉ
- Đường Rua da Mesquita, số 125, khu phố cổ Baixa (Quận Kampfumo), thành phố Maputo, Cộng hòa Mozambique
- Đường tới
- Thánh đường Trung tâm Maputo (Mesquita da Baixa) tọa lạc tại số 125 đường Rua da Mesquita, ngay trung tâm khu phố cổ Baixa (Quận Kampfumo) của thủ đô Maputo. Công trình nằm ở vị trí đắc địa rất dễ đi bộ từ các điểm tham quan chính của Maputo: chỉ cách Nhà ga Đường sắt Trung tâm Maputo (Estação Central dos CFM) khoảng 350 mét về phía đông, cách Chợ Trung tâm (Mercado Central) 200 mét và cách Quảng trường Độc Lập khoảng 700 mét về phía nam. Từ Sân bay Quốc tế Maputo (MPM), du khách đi taxi khoảng 15 tới 20 phút (quãng đường 7 km) là tới thẳng phố Rua da Mesquita.
- Toạ độ
- -25.9723, 32.5714
Thánh đường Trung tâm Maputo (Mesquita da Baixa) mở cửa hằng ngày phục vụ việc cầu nguyện năm thời của cộng đồng Hồi giáo. Du khách muốn tham quan kiến trúc cổ năm 1887 tới 1902 và tìm hiểu lịch sử thánh đường nên đến vào buổi sáng hoặc đầu giờ chiều các ngày thường (tránh khung giờ lễ trưa Thứ Sáu từ 11 giờ 30 đến 13 giờ 30 khi cả con phố Rua da Mesquita rất đông tín hữu). Trước khi bước vào bên trong, quý vị cần xin phép ban quản trị tại cổng, mặc trang phục lịch sự che kín vai và dài qua mắt cá chân (phụ nữ cần quấn khăn trùm đầu), cởi bỏ giày dép tại khu vực quy định, giữ thái độ tôn nghiêm và không chụp ảnh người đang cầu nguyện khi chưa được đồng ý.
Những nơi gần đây trong thư viện
VIIĐóng Góp Cho Trang Này
Góp ảnh, thông tin hoặc video cho Thánh đường Trung tâm Maputo (Mesquita da Baixa)
Thầy Ưng Khiêm mời cộng đồng cùng làm giàu trang này. Ảnh chụp tận nơi, một chi tiết lịch sử chưa được nhắc, một đoạn video ngắn: mọi đóng góp đều được đọc và trả lời.
Chưa có đóng góp nào từ cộng đồng. Bạn có thể là người đầu tiên.
?Hỏi Đáp Nhanh
Vì sao Thánh đường Trung tâm Maputo lại được gọi phổ biến là Mesquita da Baixa?
Tên gọi Mesquita da Baixa trong tiếng Bồ Đào Nha có nghĩa là Thánh đường của khu phố dưới (Baixa), vì công trình tọa lạc ngay tại trung tâm khu phố thương mại và bến cảng lịch sử Baixa ở vùng đất thấp ven vịnh Maputo. Tên tôn giáo chính thức của thánh đường là Jumma Masjid (Đại thánh đường Thứ Sáu), và chính ngôi đền này đã đặt tên cho con phố Rua da Mesquita nơi nó tọa lạc.
Thánh đường Trung tâm Maputo được khởi dựng vào năm nào và do ai sáng lập?
Cội nguồn của thánh đường bắt đầu từ khoảng năm 1876, khi thương nhân Hồi giáo gốc Ấn Độ là ông Hava Ali (đại diện cho Cộng đồng Hồi giáo Ấn Độ tại Lourenço Marques) được cấp đất dựng một nhà nguyện bằng gỗ. Đến năm 1887, cộng đồng đã xây dựng lại thành ngôi thánh đường bằng gạch đá kiên cố và tiếp tục mở rộng lớn vào năm 1902.
Điểm độc đáo về mặt chữ viết và minh văn lịch sử trên cổng ngôi đền cổ năm 1902 là gì?
Trong đợt trùng tu mở rộng năm 1902, bên cạnh các dòng thư pháp bằng tiếng Ả Rập khắc lời tuyên xưng đức tin Shahada ở hốc tường Mihrab, các nhà sáng lập gốc Ấn Độ còn cho khắc trên cổng chính một câu thơ bằng chữ Ba Tư (ngôn ngữ văn chương bác học của Hồi giáo Nam Á thời bấy giờ) nhắc nhở con người về Ngày Phán Xét Cuối Cùng.
Bảo vật thiêng liêng nào từ thánh địa Makkah từng được lưu giữ tại Mesquita da Baixa?
Theo các tư liệu lịch sử di sản của thành phố Maputo, bên trong Thánh đường Mesquita da Baixa từng lưu giữ trang trọng một mảnh vải cắt từ tấm phủ Kiswa (tấm vải gấm thêu chỉ vàng bao phủ ngôi đền Kaaba linh thiêng tại thánh địa Makkah), biểu trưng cho sự gắn kết tâm linh giữa người Hồi giáo Mozambique với trung tâm thế giới Hồi giáo.
Vì sao nhìn từ bên ngoài Thánh đường Mesquita da Baixa lại có hai phần kiến trúc rất khác nhau?
Đầu những năm 2000, để đáp ứng số lượng hàng nghìn tín hữu tăng nhanh tại trung tâm thủ đô Maputo mà không làm mất đi di sản tổ tiên, ban quản trị đã giữ nguyên khối nhà cầu nguyện thấp tầng bằng đá cổ kính năm 1887 tới 1902 ở phía trước, đồng thời xây dựng thêm khối đại thánh đường nhiều tầng màu trắng xanh hiện đại vươn cao ngay phía sau.
Thánh đường Trung tâm Maputo nằm cách Nhà ga Đường sắt Trung tâm và Chợ Trung tâm bao xa?
Thánh đường nằm ngay trên phố Rua da Mesquita ở trái tim khu phố Baixa, chỉ cách Chợ Trung tâm Maputo (Mercado Central) khoảng 200 mét và cách Nhà ga Đường sắt Trung tâm lịch sử khoảng 350 mét (chỉ mất 3 đến 5 phút đi bộ).