Đạo Sikh: phẩm trật và truyền thừa

IMàu sắc

Màu dùng cho trang này của thư viện: Vàng basanti #4B5D78. Mọi mã màu là gần đúng, vì phần lớn các đạo chỉ gọi tên màu chứ không công bố mã.

Màu chủ đạo màu biểu trưng của đạo

Màu nơi thờ không gian thờ thật

Màu hành lễ theo dịp, theo mùa

Màu tang và kiêng

IIPhẩm trật

Đạo Sikh không có giới tư tế trung gian. Thẩm quyền cao nhất về việc chung là Akal Takht ở Amritsar, đứng đầu là Jathedar do Ủy ban SGPC bổ nhiệm, cùng bốn Takht khác. Quy tắc chung là bộ Sikh Rehat Maryada của SGPC. Granthi chỉ là người đọc và chăm sóc Guru Granth Sahib, nam hay nữ đều được.

1. 1
   Jathedar của Akal Takht ਜਥੇਦਾਰ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਸਾਹਿਬ · Jathedar of the Akal Takht

   Đứng đầu Akal Takht, người phát ngôn cao nhất của Khalsa, có quyền triệu tập, xét và phạt (tankhah) bất kỳ ai tự nhận là Sikh, ra hukamnama. Do SGPC bổ nhiệm từ 1921, phải là Khalsa đã nhận Amrit. Đương nhiệm: Kuldeep Singh Gargaj, bổ nhiệm 07/03/2025, thay Giani Raghbir Singh.

2. 2
   Jathedar bốn Takht còn lại và hội năm vị thủ lĩnh (Panj Singh Sahiban) Singh Sahiban · Five High Priests

   Năm vị thủ lĩnh Takht họp dưới sự triệu tập của Jathedar Akal Takht để ra quyết nghị chung, ví dụ quyết nghị màu Nishan Sahib ngày 15/07/2024.

3. 3
   Panj Pyare (Năm Người Được Yêu) ਪੰਜ ਪਿਆਰੇ (pañj piāre) · Five Beloved Ones

   Năm vị đầu tiên năm 1699: Bhai Daya Singh, Bhai Dharam Singh, Bhai Himmat Singh, Bhai Mohkam Singh, Bhai Sahib Singh. Ngày nay mỗi lễ Amrit có năm Sikh đã nhận Amrit làm Panj Pyare ban Amrit. Là vai tập thể theo từng lễ, không phải chức thường trực.

4. 4
   Granthi (người đọc Guru Granth Sahib), có Head Granthi ở các gurdwara lớn ਗ੍ਰੰਥੀ (granthī) · Granthi

   Nam hay nữ, đọc nghi lễ Guru Granth Sahib, giảng, chăm sóc Kinh. Không phải tư tế vì đạo Sikh không có người trung gian. Phải là Amritdhari, thường học phụ ít nhất ba năm.

5. 5
   Khalsa (tín đồ đã nhận Amrit, Amritdhari) ਖ਼ਾਲਸਾ (khālsā) · Khalsa

   Cộng đồng Sikh đã nhận Amrit, giữ năm K. Là bậc tín đồ, không phải chức sắc.

Tín đồ: Người Sikh (tín đồ đạo Sikh). Amritdhari hay Khalsa (đã nhận Amrit), và người Sikh chưa nhận Amrit. Các phái như Nihang, Namdhari có y phục riêng.

IIIXưng hô

IVY phục theo cấp

Hình vẽ trải phẳng theo mô tả trong nguồn, không vẽ người. Màu là gần đúng.

VDòng truyền thừa

Đạo Sikh truyền thừa qua mười Guru người, mỗi vị chọn người kế vị, từ Guru Nanak tới Guru Gobind Singh. Năm 1708 quyền Guru trao vĩnh viễn cho Kinh Guru Granth Sahib và cộng đồng Khalsa, nên không còn Guru người. Quyền phát ngôn thế sự của cộng đồng nằm ở Akal Takht, do một Jathedar đứng đầu, nay do SGPC bổ nhiệm.

Mười Guru và Guru Granth Sahib

1. #1 · 1469 tới 1539Guru Nanak ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ

   Người sáng lập đạo Sikh, mở đầu dòng mười Guru.

2. #2 · 1504 tới 1552, Guru từ 1539Guru Angad ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ

   Được Guru Nanak chọn kế vị, chuẩn hóa chữ Gurmukhi.

3. #3 · 1479 tới 1574, Guru từ 1552Guru Amar Das ਗੁਰੂ ਅਮਰ ਦਾਸ

   Lập hệ thống manji để tổ chức cộng đồng, phát triển bếp chung langar.

4. #4 · 1534 tới 1581, Guru từ 1574Guru Ram Das ਗੁਰੂ ਰਾਮ ਦਾਸ

   Lập thành Amritsar (Ramdaspur).

5. #5 · 1563 tới 1606, Guru từ 1581Guru Arjan ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ

   Soạn Adi Granth năm 1604, xây Harmandir Sahib, vị Guru tử đạo đầu tiên.

6. #6 · 1595 tới 1644, Guru từ 1606Guru Hargobind ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ

   Dựng Akal Takht năm 1606, nêu hai thanh gươm miri piri.

7. #7 · 1630 tới 1661, Guru từ 1644Guru Har Rai ਗੁਰੂ ਹਰਿ ਰਾਇ

   Giữ gìn cộng đồng trong thời yên, nổi tiếng về chữa bệnh.

8. #8 · 1656 tới 1664, Guru từ 1661Guru Har Krishan ਗੁਰੂ ਹਰਿ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ

   Lên ngôi Guru năm năm tuổi, mất vì chăm người bệnh đậu mùa ở Delhi.

9. #9 · 1621 tới 1675, Guru từ 1665Guru Tegh Bahadur ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ

   Tử đạo ở Delhi năm 1675 vì bảo vệ tự do tín ngưỡng.

10. #10 · 1666 tới 1708, Guru từ 1675Guru Gobind Singh ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ

    Lập Khalsa năm 1699, trao quyền Guru vĩnh viễn cho Kinh Guru Granth Sahib năm 1708.

11. #11 · soạn 1604, là Guru từ 1708 tới nayGuru Granth Sahib (Kinh Thánh, Guru vĩnh viễn) ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ

    Kinh Thánh được tôn làm Guru sống và vĩnh viễn, không còn Guru người sau năm 1708.

Các Jathedar của Akal Takht

1. #1 · 1551 tới 1637, giữ Akal Takht từ 1606Bhai Gurdas ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ

   Được Guru Hargobind giao coi Akal Takht, người chép Adi Granth, được tôn kính như bậc thánh hiền của đạo.

2. #2 · 1644 tới 1737, giữ chức từ 1699Bhai Mani Singh ਭਾਈ ਮਨੀ ਸਿੰਘ

   Do Guru Gobind Singh cử, tử đạo năm 1737, được thờ kính như vị tử đạo.

3. #5 · 1718 tới 1783, giữ chức 1748 tới 1783Jassa Singh Ahluwalia ਜੱਸਾ ਸਿੰਘ ਆਹਲੂਵਾਲੀਆ

   Thủ lĩnh Dal Khalsa, do Sarbat Khalsa chọn, gắn với thời các misl.

4. 

   #6 · 1761 tới 1823, giữ chức 1800 tới 1823Akali Phula Singh ਅਕਾਲੀ ਫੂਲਾ ਸਿੰਘ

   Thủ lĩnh Akali Nihang thời Maharaja Ranjit Singh, nổi tiếng dám xét phạt cả nhà vua.

   Ảnh: Họa sĩ thế kỷ 19 không rõ tên, giấy phép Public domain
5. #9 · 1887 tới 1939, giữ chức 1920 tới 1921Teja Singh Bhuchar ਤੇਜਾ ਸਿੰਘ ਭੁੱਚਰ

   Jathedar đầu tiên sau khi người Sikh lấy lại Akal Takht từ các quản lý do chính quyền Anh đặt (1859 tới 1920).

6. 

   #10 · 1892 tới 1975, giữ chức 1921 tới 1923 và 1926 tới 1930Teja Singh Akarpuri ਤੇਜਾ ਸਿੰਘ ਅਕਰਪੁਰੀ

   Jathedar đầu tiên do SGPC bổ nhiệm, mở đầu lề lối bổ nhiệm còn dùng tới nay.

   Ảnh: Nhiếp ảnh gia thế kỷ 20 không rõ tên, giấy phép Public domain

7. 

   #17 · giữ chức 1935 tới 1952Mohan Singh Nagoke ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਨਾਗੋਕੇ

   Giữ chức lâu năm qua thời Chia cắt Ấn Độ năm 1947.

   Ảnh: Không rõ tác giả, giấy phép Public domain
8. #21 · giữ chức 1964 tới 1980Sadhu Singh Bhaura ਸਾਧੂ ਸਿੰਘ ਭੌਰਾ

   Một trong những nhiệm kỳ dài nhất thời hiện đại.

9. #22 · giữ chức 1982 tới 1986 (trước đó quyền 1963 tới 1965)Kirpal Singh ਕਿਰਪਾਲ ਸਿੰਘ

   Tại chức trong biến cố Chiến dịch Blue Star năm 1984 làm hư hại Akal Takht.

10. #30 · giữ chức 2000 tới 2008Joginder Singh Vedanti ਜੋਗਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਵੇਦਾਂਤੀ

    Jathedar đầu thế kỷ 21, ban nhiều hukamnama về giữ gìn Rehat.

11. #31 · giữ chức 2008 tới 2018Giani Gurbachan Singh ਗਿਆਨੀ ਗੁਰਬਚਨ ਸਿੰਘ

    Nhiệm kỳ mười năm, thời có nhiều tranh cãi về lịch Nanakshahi và việc tha tội.

12. #32 · do Sarbat Khalsa 2015 chọnJagtar Singh Hawara (song song, không được SGPC công nhận) ਜਗਤਾਰ ਸਿੰਘ ਹਵਾਰਾ

    Được một Sarbat Khalsa năm 2015 tôn làm Jathedar trong khi đang ở tù, Dhian Singh Mand làm quyền. Ghi để đủ các dòng, SGPC không công nhận.

13. #34 · quyền Jathedar 2018 tới 2023Giani Harpreet Singh ਗਿਆਨੀ ਹਰਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ

    Quyền Jathedar, đồng thời Jathedar Takht Damdama Sahib.

14. 

    #35 · giữ chức 2023 tới 2025Giani Raghbir Singh ਗਿਆਨੀ ਰਘਬੀਰ ਸਿੰਘ

    Bị SGPC cho thôi chức tháng 3 năm 2025.

    Ảnh: Dilraaj Singh, giấy phép CC0
15. #36 · quyền Jathedar tại vị từ 07/03/2025Giani Kuldeep Singh Gargaj ਗਿਆਨੀ ਕੁਲਦੀਪ ਸਿੰਘ ਗੜਗੱਜ

    Người đứng đầu Akal Takht hiện nay theo SGPC, vẫn mang danh quyền (acting), còn tại chức theo tin tháng 9/2026.

Bậc được tôn thờ: thư viện không dùng chân dung, chỉ ghi tên trong ấn tròn.

VICách thụ phong và truyền thừa

Sau Guru Gobind Singh, quyền Guru trao cho Kinh Guru Granth Sahib và cộng đồng Khalsa, không còn Guru người. Không có phong chức. Người vào Khalsa qua lễ Amrit Sanchar do năm Sikh đã nhận Amrit làm Panj Pyare ban, một người thứ sáu ngồi hầu Guru Granth Sahib. Jathedar do SGPC bổ nhiệm, Granthi do hội gurdwara tuyển.

1. Nhận Amrit (vào Khalsa)Điều kiện: Giữ năm K, cam kết theo RehatNghi thức: Sáu Sikh đã nhận Amrit làm lễ (có thể có phụ nữ), đều đã tắm gội. Năm người ban Amrit không được là người tàn tật hay bệnh kinh niên
2. Làm GranthiĐiều kiện: Là Amritdhari, đọc và giảng được Gurbani, biết giữ lễ với Kinh, thường học phụ ít nhất ba nămNghi thức: Hội gurdwara tuyển, không có lễ phong
3. Làm Jathedar Akal TakhtĐiều kiện: Khalsa đã nhận Amrit, được kính trọngNghi thức: SGPC bổ nhiệm (xưa do Sarbat Khalsa chọn)

VIIChỗ các nguồn còn vênh nhau

• Điểm quan trọng nhất: căn cứ cũ 'Lam khăn, cam cờ Nishan' đã lỗi thời. Từ 15/07/2024 Akal Takht quyết định cờ Nishan Sahib chỉ được basanti hoặc surmai, kesri không được chấp nhận, SGPC đã đổi cờ ở Đền Vàng tháng 8/2024. Đề bài giao 'màu kesri' nên được ghi là màu lịch sử.
• Surmai được dịch khác nhau: Wikipedia một chỗ ghi navy blue, một chỗ ghi greyish blue, bản Rehat tiếng Anh ghi greyish blue. Hex #4B5D78 là ước lượng.
• Mã cũ #1F5C7A (lam ngả lục) không khớp tên màu nào trong nguồn Sikh. Đề xuất đổi sang surmai.
• Panj Pyare có được là nữ không: Rehat Maryada viết sáu người làm lễ có thể gồm cả phụ nữ, nhưng nhiều người Sikh truyền thống cho rằng chỉ nam giới. Phái 3HO cho phép nữ.
• Jathedar Akal Takht đổi người liên tục (Giani Raghbir Singh 2023 đến 2025, Kuldeep Singh Gargaj từ 07/03/2025). Cần kiểm lại trước khi dựng trang.
• Màu y phục bắt buộc của Granthi, Jathedar, màu romala: chưa tìm được nguồn.
• Không tìm được nguồn đáng tin về gurdwara đang hoạt động ở Việt Nam hay cách xưng hô tiếng Việt. Chỉ có ảnh cũ trên mạng xã hội về một gurdwara ở Sài Gòn, không dùng làm nguồn.
• mau-that.json ghi sảnh sáng và vàng dát Harmandar Sahib, khớp với nguồn SikhiWiki.
• Việc đánh số các Jathedar theo Wikipedia tiếng Anh, có người giữ chức hai lần và có giai đoạn nhiều người quyền cùng lúc (1986 tới 1990). Các nguồn Sikh khác đánh số khác.
• Từ 1859 tới 1920 Akal Takht do các sarbarah do chính quyền Anh đặt quản lý, không tính vào dòng Jathedar.
• Năm 2015 một Sarbat Khalsa chọn Jagtar Singh Hawara làm Jathedar song song. SGPC không công nhận. Ghi cả hai để đủ các dòng.
• Kuldeep Singh Gargaj vẫn mang danh quyền Jathedar, có người chất vấn tính chính danh của việc bổ nhiệm năm 2025. Theo tin ngày 20/09/2026, ông vẫn chủ trì họp Panj Singh Sahiban.
• Bhai Gurdas và Bhai Mani Singh đánh dấu bậc thiêng vì được tôn kính như thánh hiền và tử đạo, tranh của họ treo trong gurdwara. Chỗ này là lựa chọn thận trọng.
• Chưa tìm được nguồn về cộng đồng Sikh có tổ chức tại Việt Nam hiện nay, nên không lập dòng Việt Nam.

VIIINguồn tư liệu

?Hỏi Đáp Nhanh

›Đọc Tiếp