Nằm ở độ cao khoảng 1.450 mét ngay dưới chân sườn phía nam của dãy núi rừng Shivapuri hùng vĩ, cách trung tâm thủ đô Kathmandu khoảng 9 tới 10 km về phía bắc, Đền Budhanilkantha (Budhanilkantha Temple, được người Newar bản địa gọi là Bhuyasi Narayan và du khách phương Đông thường gọi theo hình dáng trực quan là Đền tượng Phật nằm trên mặt nước) là một trong những kỳ quan điêu khắc đá cổ đại ấn tượng nhất của tiểu lục địa Nam Á. Không có mái tháp che kín như Đền Pashupatinath, Kathmandu hay Đền Changu Narayan (Di sản UNESCO cổ nhất thung lũng Kathmandu), toàn bộ trung tâm của thánh địa là một hồ nước đá chữ nhật lộ thiên dài 13 mét, nơi mạch nước suối trong vắt từ đỉnh núi Shivapuri chảy vào suốt ngày đêm.
Nổi lên ngay giữa mặt nước hồ xanh thẫm là một pho tượng đá basalt đen nguyên khối khổng lồ dài tới 5 mét (khoảng 16,4 feet) được tạc từ thế kỷ thứ 7 SCN dưới thời vương triều Licchavi. Pho tượng khắc họa Thần Vishnu trong tư thế Jalashayana Narayan (hay Anantashayana Vishnu): Đấng Bảo Tồn với bốn cánh tay cầm pháp khí, đầu đội vương miện chạm hình chư Phật, đang nằm ngửa vô cùng thanh thản với hai chân bắt chéo nhẹ nhàng trên chiếc giường tạo bởi mười một vòng thân cuộn tròn của rắn thần vĩnh cửu Ananta Shesha, còn mười một chiếc đầu rắn xòe rộng như một chiếc lọng đá uy nghi che chở phía trên đỉnh đầu vị thần giữa biển sữa vũ trụ nguyên thủy.
IThần Vishnu Ngủ Thiền Trên Biển Vũ Trụ (Jalashayana Narayan), Nghịch Lý Tên Gọi Nilkantha Và Sự Đồng Nhất Tam Giáo
Về mặt thần học và biểu tượng học chính thống của Ấn Độ giáo, pho tượng khổng lồ nằm giữa hồ nước tại Budhanilkantha là hình tướng Jalashayana Narayan (tức Đấng Narayana nằm trên mặt nước) hay Anantashayana Vishnu. Theo vũ trụ quan của các bộ kinh Purana, vào thời điểm chuyển giao giữa hai chu kỳ đại kiếp vũ trụ (Pralaya) hoặc trong bốn tháng mùa mưa hằng năm (Chaturmas), thần Vishnu lui về nghỉ ngơi trong trạng thái Yoga Nidra (giấc ngủ thiền định tỉnh thức siêu việt) trên mặt biển vũ trụ nguyên thủy (Kshira Sagara), lấy thân mình của vua rắn vô tận Ananta Shesha làm giường nằm. Bốn bàn tay của pho tượng tại Budhanilkantha cầm trọn vẹn bốn pháp khí tối thượng của thần Vishnu: tay trên bên phải cầm bánh xe pháp luân (Sudarshana Chakra) biểu trưng cho tâm thức và thời gian; tay dưới bên phải cầm hoa sen hoặc quả thanh yên (Padma / Bijapuraka) biểu trưng cho sự sáng tạo; tay trên bên trái cầm chùy lớn (Kaumodaki Gada) biểu trưng cho sức mạnh nguyên sơ; và tay dưới bên trái cầm tù và vỏ ốc (Panchajanya Shankha) biểu trưng cho âm thanh nguyên thủy Om.
Thế nhưng, điều làm nên sức hấp dẫn kỳ lạ của thánh địa này là tên gọi phổ biến Budhanilkantha. Trong tiếng Phạn, Nilkantha (Nila-kantha, nghĩa là Đấng có Cổ Xanh) vốn là tôn hiệu riêng của Thần Shiva: khi chư thiên và quỷ thần khuấy biển sữa tìm thuốc trường sinh khiến chất kịch độc Halahala trào lên đe dọa thiêu hủy tam giới, thần Shiva đã uống trọn chất độc ấy vào miệng và giữ lại ở cổ họng khiến cổ ngài hóa thành màu xanh thẫm, sau đó thần bay lên dãy núi Shivapuri phía bắc Kathmandu đập đinh ba xuống tạo thành hồ Gosaikunda và mạch nước chảy xuống hồ Budhanilkantha để làm mát cổ họng. Còn đối với các tín đồ Phật giáo Kim Cương thừa người Newar và Tây Tạng, chữ Budha trong tên đền được hiểu là Đức Phật (Buddha) hoặc Bồ Tát Quán Thế Âm Cổ Xanh (Nilakantha Lokeshvara, vị Bồ Tát gắn liền với thần chú Đại Bi cổ Phạn ngữ), đặc biệt khi trên vương miện của pho tượng có chạm hình đức Phật thiền định.
Các bộ biên niên sử cổ của Nepal (Vamshavali) giải thích nguồn gốc thật sự của từ Budha trong tên gọi Budhanilkantha bằng một tích truyện phát lộ khảo cổ từ thời trung cổ. Sau khi pho tượng đá thế kỷ 7 bị bùn đất từ các trận lở núi Shivapuri vùi lấp suốt nhiều thế kỷ, một người nông dân địa phương (một số bản chép rằng người nông dân ấy có tên hoặc thuộc dòng họ Budha, trong khi tiếng Nepal từ Budha / Budho có nghĩa là Cổ xưa, Già cả) cùng vợ đi cày ruộng dưới chân đồi. Khi lưỡi cày sắt bất ngờ va phải một tảng đá ngầm dưới lòng đất, từ vết cày bỗng rỉ ra dòng máu đỏ tươi.
Hoảng sợ và kinh ngạc, hai vợ chồng cùng dân làng đào lớp đất bùn lên thì phát lộ pho tượng đá đen khổng lồ dài 5 mét hoàn hảo đến từng ngón tay và từng chiếc vảy rắn, đồng thời mạch nước ngầm tự nhiên lập tức dâng lên bao quanh pho tượng. Do pho tượng mới tìm thấy nằm dưới nước giống như hình ảnh thần Nilkantha đang làm mát cổ trên hồ núi Gosaikunda nhưng lại có niên đại cổ xưa dưới chân đồi, người dân đã gọi nơi đây là Budha-Nilkantha (tức Đức Nilkantha Cổ Xưa), trong khi cư dân Newar giữ tên gọi gốc trong tiếng Nepal Bhasa là Bhuyasi Narayan (Đức Narayan dưới chân đồi Bhuyasi).
Khi chiêm ngưỡng gương mặt tròn đầy, đôi mắt khép hờ an nhiên và nụ cười mỉm siêu thoát của pho tượng Budhanilkantha nằm ngửa trên mặt nước phẳng lặng, người hành lễ thấu cảm được giáo nghĩa cốt lõi của tư tưởng Vệ-đà và Bhagavad Gita: giữa dòng chảy biến dịch không ngừng của thế gian (biểu trưng bởi mặt nước hồ luôn xao động và những vòng rắn thời gian Ananta), Bản Thể Tối Cao (Atman / Brahman) vẫn luôn bất động, thanh tịnh và tỉnh thức trọn vẹn. Nước ở đây không nhấn chìm vị thần mà trở thành chiếc nôi nâng đỡ sự sáng tạo mới của vũ trụ.
Một truyền thống hoàng gia nổi tiếng nhất gắn liền với Đền Budhanilkantha là Lời nguyền cấm các vị Quốc vương Nepal đến chiêm bái pho tượng gốc. Tương truyền từ thời vua Pratap Malla vào thế kỷ 17, nhà vua từng nằm mộng thấy lời cảnh báo tiên tri rằng: do quốc vương Nepal chính là hóa thân sống của thần Vishnu trên trần gian, nếu nhà vua trực tiếp đến nhìn thấy hình bóng bản nguyên của chính mình đang nằm ngửa tại hồ Budhanilkantha thì nhà vua sẽ lập tức băng hà. Để vẫn có thể lễ bái thần Vishnu mà không phạm vào lời nguyền, vua Pratap Malla đã cho tạc một pho tượng đá thần Vishnu nằm trên rắn thần có kích thước nhỏ hơn nhưng giống hệt nguyên bản đặt tại Vườn Hoàng gia Balaju (Baisdhara, phía tây bắc Kathmandu) và một bản sao thứ ba ở ngay trong Hoàng cung Hanuman Dhoka. Suốt hơn ba thế kỷ qua, không một vị vua nào của vương triều Malla hay vương triều Shah dám bước chân vào Đền Budhanilkantha.
IIKiệt Tác Kỹ Thuật Vận Chuyển Đá Thế Kỷ 7 Thời Nhiếp Chính Vương Vishnugupta Và Bí Ẩn Đá Nổi Trên Nước
Mặc dù truyền thuyết dân gian coi pho tượng là bảo vật tự sinh, nhưng các văn bia chữ Phạn thời vương triều Licchavi còn lưu giữ tại thung lũng Kathmandu (đặc biệt là các bia đá khắc năm 640 và 641 SCN tại Yangahiti và Bhringareshwar ở Sonaguthi) đã cung cấp bằng chứng lịch sử vô cùng chính xác về nguồn gốc của đại tượng Budhanilkantha. Các văn bia này ghi rõ rằng dưới triều đại của quốc vương Bhimarjunadeva và vị nhiếp chính vương đầy quyền lực Vishnugupta (trị vì khoảng năm 633 tới năm 641 SCN), nhiếp chính vương Vishnugupta đã huy động nhân dân vùng cổ trấn Dakshinakoli và Bhringara đi khai thác và kéo một khối đá đen khổng lồ ngoài sức tưởng tượng từ mỏ đá phía nam thung lũng vượt qua toàn bộ lòng chảo Kathmandu để về tạc tượng Bhagavat Jalashayana Narayana (Đức Thế Tôn Narayana nằm trên nước).
Xét về mặt kỹ thuật cổ đại, đây là một kỳ tích phi thường: khối đá basalt biến chất có chiều dài hơn 5 mét và trọng lượng ước tính từ 30 tới hơn 40 tấn vốn không hề có sẵn ở dãy núi đá hoa cương gneiss Shivapuri phía bắc, mà phải được vận chuyển bằng con lăn gỗ và sức người đi bộ hơn 15 km từ vùng đồi phía nam thung lũng lên tận chân đồi Budhanilkantha, sau đó được các bậc thầy điêu khắc thời Licchavi đẽo gọt hoàn chỉnh ngay tại chỗ trước khi dẫn mạch nước suối vào ngập quanh bệ tượng.
- Khoảng năm 640 SCN (Thế kỷ 7)Nhiếp chính vương Vishnugupta và vua Bhimarjunadeva chế tác đại tượng Jalashayana NarayanTheo văn bia Licchavi tại Yangahiti, nhiếp chính vương Vishnugupta huy động sức dân kéo khối đá đen nặng hàng chục tấn về chân núi Shivapuri để tạc pho tượng thần Vishnu nằm trên rắn Ananta Shesha lớn nhất lịch sử Nepal.
- Thời trung cổ (Khoảng thế kỷ 12 tới thế kỷ 14)Pho tượng bị vùi lấp do lở đất và được phát lộ trở lạiQua các biến động địa chất dưới chân núi Shivapuri, hồ nước bị bùn đất vùi lấp và về sau được người dân địa phương đào phát lộ trở lại, hình thành tên gọi kết hợp Budhanilkantha (Đức Nilkantha Cổ Xưa).
- Thế kỷ 17 (Thời vua Pratap Malla, 1641 tới 1674)Vua Pratap Malla cải tạo hồ nước và tạc hai pho tượng bản sao tại Balaju và Hanuman DhokaDo lời sấm truyền quốc vương nhìn thấy tượng gốc sẽ băng hà, vua Pratap Malla cho dẫn nước từ Budhanilkantha về cung điện và cho tạc hai pho tượng Jalashayana Narayan nhỏ hơn tại Balaju Baisdhara và trong hoàng cung Kathmandu để hoàng gia hành lễ.
- Năm 1957Thử nghiệm khoa học xác định cấu trúc đá basalt biến chất chứa silicaCác nhà địa chất học tiến hành phân tích một mảnh đá nhỏ từ bệ tượng, xác nhận pho tượng được tạc từ khối đá basalt biến chất giàu silica đặc rắn đặt trên bệ đá ngầm dưới đáy hồ (chứ không phải đá bọt nổi tự do như lời đồn dân gian).
- Thế kỷ 20 và 21Mở rộng khuôn viên bến nước, đền phụ và trường học Vệ-đà bên sườn đồi ShivapuriQuần thể Budhanilkantha được tôn tạo với hệ thống tường bao trắng, các lọng đồng che sương trên đầu tượng, khu đền Saraswati và trường học Vệ-đà, đón hàng triệu tín đồ Ấn Độ giáo và Phật giáo mỗi năm.
Giải mã truyền thuyết pho tượng đá nặng hàng chục tấn nổi trên mặt nước. Suốt nhiều thế kỷ, khi nhìn từ trên bờ thành hồ xuống, do phần lưng của mười một vòng rắn thần Ananta Shesha được đẽo lõm sâu ở phía dưới đáy và mặt nước suối trong vắt tạo hiệu ứng khúc xạ ánh sáng, hầu hết khách hành hương đều có cảm giác thị giác sống động rằng cả khối đá đen dài 5 mét đang trôi nổi bồng bềnh trên mặt nước mà không chạm đáy. Năm 1957, các nhà khoa học đã xác nhận khối đá mang tỷ trọng tương đương đá basalt giàu silica bình thường và được đặt cố định vô cùng khéo léo trên một bệ móng đá chìm dưới mặt nước hồ, tạo nên một kiệt tác sắp đặt thị giác (Optical and Hydraulic Art) có một không hai của các kiến trúc sư thủy lợi thời Licchavi cách đây gần 1.400 năm.
IIIHồ Nước Vũ Trụ Dài Mười Ba Mét, Đại Tượng Đá Đen Dài Năm Mét Và Quần Thể Bến Nước Chân Núi Shivapuri
Khác hoàn toàn với mô hình kiến trúc đền tháp có tường gạch và mái ngói bao kín, cấu trúc của Đền Budhanilkantha lấy bầu trời làm mái lọng và mặt nước làm chính điện. Trung tâm của quần thể là một bể nước hình chữ nhật xây đá (Kunda / Pokhari) dài khoảng 13 mét (42,6 feet) được bao quanh bởi bậc thềm đá đi nhiễu và hàng rào chấn sắt thấp để tín đồ đứng lễ bái từ bốn phía. Ở chính giữa hồ, một lối cầu dẫn ngắn bằng đá bắc từ bờ phía Nam ra sát bên hông pho tượng để các vị tư tế Bà-la-môn và tín đồ bước ra chạm trán lễ bái trực tiếp lên đôi bàn chân thần Vishnu.
Pho tượng nguyên khối Jalashayana Narayan dài tròn 5 mét (16,4 feet) được chạm khắc với tỷ lệ giải phẫu học tuyệt mỹ của phong cách Gupta - Licchavi thế kỷ 7: thần Vishnu có thân hình cân đối, ngực nở, eo thon, đeo dây thiêng Yajnopavita vắt chéo qua ngực, tai đeo khuyên tròn lớn (Kundala) và đầu đội vương miện hình trụ (Kiritamukuta) chạm khắc tinh xảo (phần đầu rắn thần phía trên được bọc thêm một vòm miện đồng mạ vàng để che mưa nắng). Xung quanh bờ hồ chính còn có các hồ nước nhỏ hơn để tắm thanh tẩy, đền thờ nữ thần trí tuệ Saraswati, đền thờ Shiva Linga và một pho tượng thần Vishnu thứ hai nhỏ hơn nằm trong bể nước bên cạnh gọi là Chota Budhanilkantha.
Được đẽo từ một khối đá basalt đen giàu silica duy nhất từ thế kỷ 7, pho tượng khắc họa thần Vishnu bốn tay cầm vỏ ốc, bánh xe, chùy và hoa sen nằm ngửa với đôi chân bắt chéo thư thái trên 11 vòng thân rắn thần Ananta Shesha, phía trên đầu là 11 đầu rắn xòe mang che chở.
Hồ nước hình chữ nhật dài 13 mét bao quanh pho tượng tượng trưng cho Biển Sữa Vũ Trụ (Kshira Sagara), được cấp nước liên tục từ mạch suối ngầm chảy xuống từ dãy núi Shivapuri và theo truyền thuyết thông mạch ngầm với hồ thiêng Gosaikunda ở độ cao 4.380 mét.
Từ bờ phía Nam của hồ có lối bậc đá dẫn sát tới phần chân bắt chéo của pho tượng, nơi các tư tế và tín đồ Ấn Độ giáo dâng bột đỏ Sindoor, bột gỗ đàn hương vàng, sữa tươi, lá húng quế Tulsi và vòng hoa cúc vạn thọ phủ kín thân tượng mỗi ngày.
Bao quanh hồ chính là sân gạch lát đá rộng rãi có cây bồ đề và cây đa cổ thụ tỏa bóng, các bể nước phụ có vòi đá chạm khắc (Hiti), miếu thờ thần Shiva Nilkantha, miếu thờ nữ thần học vấn Saraswati và trường nội trú dạy kinh Vệ-đà cho các thiếu niên Bà-la-môn.
Dọc theo lan can bốn phía hồ nước treo hàng trăm chiếc chuông đồng lớn nhỏ do tín đồ thập phương dâng cúng; phía trên mặt hồ căng chiếc lọng vải thêu kim tuyến để theo nghi lễ cổ truyền không cho giọt sương đêm rơi trực tiếp xuống gương mặt vị thần.
| Hạng mục | Thông số lịch sử, kích thước và khảo cổ | Nguồn kiểm chứng |
|---|---|---|
| Niên đại và Người bảo trợ chế tác | Khoảng năm 640 SCN (thế kỷ 7), dưới thời vua Bhimarjunadeva và nhiếp chính vương Vishnugupta | Văn bia chữ Phạn thời Licchavi tại Yangahiti và Mary Shepherd Slusser (1982) |
| Kích thước tượng và hồ nước | Tượng đá nguyên khối dài 5 mét (16,4 feet); đặt giữa bể nước dài 13 mét (42,6 feet) | Cục Khảo cổ học Nepal (Department of Archaeology) |
| Chất liệu địa chất của pho tượng | Đá basalt đen biến chất giàu silica nguyên khối (nặng ước tính trên 30 tấn), khai thác từ phía nam thung lũng | Khảo sát địa chất năm 1957 và Lain Singh Bangdel (Early Sculptures of Nepal) |
| Biểu tượng học tôn giáo | Jalashayana Narayan (Vishnu nằm trên rắn 11 đầu Ananta Shesha); đồng nhất với Nilkantha (Shiva) và Lokeshvara | Tư liệu Ban Quản lý Đền Budhanilkantha (Budhanilkantha Area Development Committee) |
| Hai pho tượng bản sao thế kỷ 17 | Bản sao tại Vườn nước Balaju Baisdhara và bản sao trong Hoàng cung Hanuman Dhoka (do vua Pratap Malla tạc) | Biên niên sử vương triều Malla, Kathmandu |
IVThế Đất Và Hướng
Trong toàn bộ cấu trúc địa hình của bồn địa Kathmandu, khu vực Budhanilkantha giữ vị trí Huyền Vũ Bắc Cực (Thái Tổ Sơn chân mạch): điểm tiếp giáp trực tiếp giữa bức tường núi cao phía bắc với thềm đất đồng bằng phía nam. Phần dưới đây phân tích địa thế sơn thủy và cách định vị phương hướng của đại tượng theo phép xem hình thế cổ truyền của thư viện.
Xét về mạch núi Thái Tổ và nguồn nước nguyên sinh tại tọa độ 27,7782 độ vĩ bắc, 85,3622 độ kinh đông (độ cao khoảng 1.450 mét), Đền Budhanilkantha nằm ngay dưới chân sườn dốc phía nam của đỉnh núi Shivapuri (cao 2.732 mét), ngọn núi tổ phía bắc của thung lũng Kathmandu nơi phát nguyên cả hai dòng sông thiêng là sông Bagmati và sông Bishnumati (sông Vishnumati, dòng sông mang tên thần Vishnu chảy ngay gần phía tây ngôi đền). Trong phép xem hình thế sơn thủy, vị trí chân núi nơi dốc núi cao đột ngột chuyển sang thềm đất thoải và có các mạch nước ngầm từ rừng già Shivapuri phun trào thành suối (Sơn cước xuất tuyền) chính là nơi Thủy Mộc tương sinh, Long mạch xuất lộ: khí lực hùng hậu của dãy Himalaya phương Bắc tích tụ qua rừng cây rồi hóa thành dòng nước trong lành nuôi dưỡng toàn bộ thung lũng bên dưới.
Xét về tọa hướng của bể nước và tư thế nằm của pho tượng, bể nước thiêng dài 13 mét được đặt theo trục Bắc Nam (hơi chếch Đông Bắc - Tây Nam theo thế sườn núi), và pho tượng thần Vishnu dài 5 mét được an vị theo tư thế gối đầu về phương Đông Bắc / Bắc (tựa vào núi tổ Shivapuri và hướng về đỉnh Kailash / Gosaikunda), duỗi chân về phương Nam (nhìn xuống toàn bộ lòng chảo kinh thành Kathmandu), mặt ngửa thẳng lên bầu trời (Thiên tâm). Tư thế Đầu gối Bắc sơn, chân đạp Nam xuyên, diện ngưỡng Thương thiên này biến chính cơ thể dài 5 mét của Đấng Bảo Tồn thành một cầu nối vũ trụ (Axis Mundi nằm ngang): đầu ngài tiếp nhận nguồn thiên thủy tinh khiết chảy xuống từ đỉnh Shivapuri ở phương Bắc, còn đôi bàn chân ngài ở bờ Nam mở ra cho muôn dân từ kinh thành Kathmandu đi lên lễ bái và đón nhận dòng chảy ân sủng tràn xuống khắp bình nguyên.
VĐại Lễ Đánh Thức Thần Vishnu Haribodhini Ekadashi, Lễ Ru Ngủ Harishayani Và Nghi Thức Tắm Sữa Mỗi Sáng
Bởi pho tượng tại Budhanilkantha khắc họa trực tiếp thần Vishnu đang nằm trong giấc ngủ thiền định vũ trụ (Yoga Nidra) trên mặt nước, nên hai kỳ lễ hội trọng đại nhất trong năm tại đây chính là ngày thần Vishnu bắt đầu đi vào giấc ngủ mùa mưa (vào mùa hè) và ngày thần Vishnu thức giấc (vào mùa thu), thu hút hàng trăm ngàn người hành hương từ khắp Nepal và Ấn Độ. Bảng dưới đây tổng hợp các kỳ lễ tiết chính tại đền.
| Thời gian | Hệ lịch | Tên lễ tiết | Nghi thức và hoạt động hành hương tại Đền Budhanilkantha |
|---|---|---|---|
| Từ ngày 11 tới ngày Trăng tròn nửa sáng tháng Kartik (khoảng cuối tháng 10 hoặc tháng 11 dương lịch) | Âm lịch Hindu (Vikram Samvat) | Đại lễ Đánh Thức Thần Vishnu (Haribodhini Ekadashi / Prabodhini Ekadashi Mela) | Đại lễ lớn nhất trong năm kéo dài 5 ngày tại Budhanilkantha: kỷ niệm thời khắc thần Vishnu tỉnh giấc sau bốn tháng ngủ thiền trên lưng rắn Ananta Shesha. Hơn 100.000 tới 200.000 tín đồ xếp hàng suốt ngày đêm từ chân đồi lên tới bờ hồ để dâng cây mía đường, hoa cúc vạn thọ, lá húng quế Tulsi và cử hành lễ kết hôn biểu trưng giữa cây húng quế Tulsi với thần Vishnu (Tulsi Vivaha), mở màn cho mùa cưới hỏi cát tường trong năm của người Nepal. |
| Ngày 11 nửa sáng tháng Ashadh (khoảng tháng 6 hoặc tháng 7 dương lịch) | Âm lịch Hindu | Đại lễ Thần Vishnu Đi Vào Giấc Ngủ Thiền (Harishayani Ekadashi / Devshayani Ekadashi) | Mở đầu bốn tháng mùa mưa thiêng liêng (Chaturmas): hàng vạn tín đồ đến hồ Budhanilkantha dâng hoa, gieo mầm cây húng quế thiêng Tulsi và hát thánh ca ru thần Vishnu bước vào giấc ngủ thiền định dưới mặt nước. |
| Ngày Trăng tròn tháng Shrawan (Janai Purnima, tháng 8) và các ngày Thứ Hai tháng Shrawan | Âm lịch Hindu & Phật giáo | Lễ hội Hồ thiêng Gosaikunda và Hành hương Thần Cổ Xanh Nilkantha | Do người dân tin rằng nước trong hồ Budhanilkantha thông ngầm trực tiếp với hồ núi cao Gosaikunda (nơi thần Shiva Nilkantha nằm làm mát cổ), những người già yếu không thể leo lên độ cao 4.380 mét của Gosaikunda sẽ đến tắm và lễ bái tại hồ Budhanilkantha vào ngày rằm tháng Shrawan để nhận phước lành tương đương. |
| Tháng Bhadra (Lễ Krishna Janmashtami) và Tháng Chaitra (Lễ Rama Navami) | Âm lịch Hindu | Lễ kỷ niệm Ngày Đản sinh hai hóa thân Rama và Krishna của Thần Vishnu | Toàn bộ bốn bờ hồ nước dài 13 mét được thắp sáng rực rỡ bằng hàng ngàn ngọn đèn dầu bơ phản chiếu lung linh trên mặt nước quanh thân tượng đá đen suốt đêm. |
| Từ 5 giờ 30 sáng tới 6 giờ 30 sáng hằng ngày (Quanh năm) | Lịch phụng vụ thường nhật | Nghi lễ Đại Mộc Dục và Trang điểm Tôn tượng Buổi sáng (Morning Abhisheka & Shringara Puja) | Mỗi buổi sáng sớm, các vị tư tế Bà-la-môn bước ra cầu đá giữa hồ, gỡ bỏ vòng hoa cũ, dùng nước suối Shivapuri cùng sữa tươi, sữa chua, bơ tinh khiết, mật ong (Panchamrita) tắm rửa toàn bộ pho tượng đá đen dài 5 mét khiến làn đá đen bóng ánh lên dưới nắng sớm, sau đó đắp bột gỗ đàn hương, bột đỏ Sindoor và quàng hàng chục vòng hoa cúc vạn thọ mới. |
Khoảnh khắc pho tượng đá đen lộ nguyên hình dưới làn nước suối lúc bình minh. Vào ban ngày, khi hàng ngàn tín đồ đã dâng lễ, toàn bộ phần thân và ngực của đại tượng Budhanilkantha thường được phủ kín dưới một tấm chăn hoa cúc vạn thọ màu vàng cam và bột đỏ Sindoor rực rỡ, chỉ để lộ gương mặt hiền từ và đôi bàn chân. Thế nhưng nếu quý vị có mặt bên thành hồ vào đúng khoảng 5 giờ 30 phút tới 6 giờ sáng, khi các vị tư tế vừa tháo hết lớp hoa cũ và dội những bình nước suối trong vắt cùng sữa trắng lên rửa sạch pho tượng, quý vị sẽ được chiêm ngưỡng trọn vẹn vẻ đẹp điêu khắc nguyên bản tuyệt mỹ của khối đá basalt đen thế kỷ thứ 7.
Dưới làn nước suối mát lạnh vừa chảy xuống từ rừng già Shivapuri, từng đường nét cơ bắp mềm mại của Đấng Bảo Tồn và từng vòng cuộn uyển chuyển của mười một đầu rắn thần hiện lên sống động như đang thở, nhắc nhở con người về sự bình an bất diệt nằm ngay giữa lòng biến động của đất trời.
VINơi Chốn Và Đường Tới
- Địa chỉ
- Dưới chân dãy núi Shivapuri, đô thị Budhanilkantha, phía bắc thung lũng Kathmandu, tỉnh Bagmati, Nepal
- Đường tới
- Đền Budhanilkantha tọa lạc tại trung tâm đô thị Budhanilkantha ngay dưới chân dãy núi Shivapuri (cổng vào Vườn Quốc gia Shivapuri Nagarjun), cách khu phố du lịch Thamel hoặc Quảng trường Kathmandu Durbar khoảng 9 tới 10 km về phía bắc. Từ trung tâm thủ đô Kathmandu (bến xe Ratna Park, Jamal hoặc ngã tư Maharajgunj / Narayan Gopal Chowk trên đường vành đai Ring Road), quý vị có thể đi xe buýt nhỏ (Microbus), xe Sajha Yatayat hoặc gọi taxi đi thẳng về hướng bắc theo đại lộ Budhanilkantha Road mất khoảng 25 tới 35 phút là tới ngay bãi đỗ xe trước cổng đền.
- Toạ độ
- 27.7782, 85.3622
Khi tới tham quan và chiêm bái Đền Budhanilkantha, xin quý vị lưu ý quy định: chỉ các tín đồ Ấn Độ giáo (và Phật tử bản địa Nam Á) mới được phép cởi giày bước xuống cầu thang đá đi sát ra mép hồ và cầu đá để chạm tay vào chân pho tượng (đồng thời tuyệt đối không được mang đồ da xuống khu vực lòng hồ). Tuy nhiên, do bể nước dài 13 mét nằm hoàn toàn lộ thiên và thấp hơn mặt sân xung quanh chỉ khoảng hơn một mét, mọi du khách quốc tế đứng từ lan can đá bốn phía quanh miệng hồ (chỉ cách pho tượng khoảng 3 tới 4 mét) đều có thể quan sát và chụp ảnh cận cảnh toàn bộ pho tượng dài 5 mét từ trên cao cực kỳ rõ nét và trọn vẹn. Xin quý vị giữ trang phục lịch sự kín đáo và nói chuyện nhỏ nhẹ khi các tư tế đang làm lễ tắm tượng buổi sáng.
Những nơi gần đây trong thư viện
VIIĐóng Góp Cho Trang Này
Góp ảnh, thông tin hoặc video cho Đền tượng Phật nằm trên mặt nước Budhanilkantha, Kathmandu
Thầy Ưng Khiêm mời cộng đồng cùng làm giàu trang này. Ảnh chụp tận nơi, một chi tiết lịch sử chưa được nhắc, một đoạn video ngắn: mọi đóng góp đều được đọc và trả lời.
Chưa có đóng góp nào từ cộng đồng. Bạn có thể là người đầu tiên.
?Hỏi Đáp Nhanh
Pho tượng nằm trên mặt nước tại Đền Budhanilkantha thực chất là tượng Phật hay tượng thần Ấn Độ giáo?
Mặc dù nhiều du khách phương Đông thường gọi là tượng Phật nằm trên mặt nước do gương mặt pho tượng vô cùng từ bi, thanh thoát và trên vương miện có chạm hình Phật, nhưng về mặt lịch sử và biểu tượng học chính thống, đây là pho tượng Thần Vishnu (Đấng Bảo Tồn trong Ấn Độ giáo) dưới hình tướng Jalashayana Narayan: thần Vishnu có bốn tay cầm vỏ ốc, bánh xe, chùy, hoa sen đang nằm ngửa trên 11 vòng cuộn của rắn thần Ananta Shesha. Tuy nhiên, tại Nepal, pho tượng được cả tín đồ Ấn Độ giáo (thờ Vishnu và Shiva Nilkantha) lẫn Phật tử Kim Cương thừa (thờ như hóa thân Bồ Tát Quán Thế Âm Lokeshvara) cùng tôn sùng.
Pho tượng đá khổng lồ tại Budhanilkantha được tạc từ bao giờ và có kích thước ra sao?
Theo các văn bia chữ Phạn thời vương triều Licchavi, pho tượng được chế tác vào khoảng năm 640 SCN (thế kỷ thứ 7) dưới thời vua Bhimarjunadeva và nhiếp chính vương Vishnugupta. Tượng dài 5 mét (16,4 feet), được đẽo gọt từ một khối đá basalt đen giàu silica duy nhất nặng trên 30 tấn được kéo từ phía nam thung lũng về chân núi Shivapuri, đặt giữa bể nước dài 13 mét và là pho tượng đá cổ nguyên khối lớn nhất Nepal.
Có thật là pho tượng đá nặng hàng chục tấn tại Budhanilkantha tự nổi trên mặt nước không?
Đó là một hiệu ứng thị giác tuyệt vời kết hợp với truyền thuyết dân gian: vào năm 1957, các nhà địa chất học đã kiểm tra và xác nhận khối đá làm tượng là đá basalt biến chất giàu silica đặc rắn (không phải đá bọt núi lửa nhẹ hơn nước). Pho tượng thực chất nằm cố định trên một bệ đá ngầm dưới lòng hồ, nhưng do phần dưới của các vòng rắn thần được đẽo lõm sâu và làn nước suối trong vắt ngập ngang thân rắn tạo độ khúc xạ, nên nhìn từ trên bờ xuống pho tượng trông hệt như đang trôi nổi bồng bềnh trên mặt nước.
Vì sao các vị Quốc vương của Nepal xưa kia không bao giờ dám đến thăm Đền Budhanilkantha?
Theo một lời nguyền và giấc mộng tiên tri từ thời vua Pratap Malla vào thế kỷ 17, do nhà vua Nepal được tôn sùng là hóa thân sống của thần Vishnu trên trần gian, nếu nhà vua trực tiếp đến nhìn thấy pho tượng bản nguyên của chính mình đang nằm ngửa (tư thế giống như người đã khuất) tại hồ Budhanilkantha thì nhà vua sẽ sớm băng hà. Vì vậy, vua Pratap Malla đã cho tạc hai pho tượng bản sao nhỏ hơn đặt tại Vườn Balaju và Hoàng cung Hanuman Dhoka để các vị vua hành lễ mà không bao giờ đặt chân tới Budhanilkantha.
Thời điểm nào trong ngày và trong năm là đẹp nhất để chiêm bái Đền Budhanilkantha?
Trong ngày, thời điểm đẹp nhất là từ 5 giờ 30 tới 6 giờ 30 sáng sớm khi các tư tế tháo bỏ lớp hoa phủ trên tượng để làm lễ tắm tượng (Abhisheka), giúp du khách nhìn thấy trọn vẹn từng chi tiết chạm khắc đá đen nguyên bản thế kỷ 7. Trong năm, lễ hội lớn nhất là kỳ đại lễ Haribodhini Ekadashi (kéo dài 5 ngày vào khoảng tháng 10 hoặc tháng 11 dương lịch) kỷ niệm ngày thần Vishnu thức giấc sau bốn tháng mùa mưa.