Nằm trên con phố nhỏ yên tĩnh mang tên Strada Habad Liubavici số 8 ở khu vực giao thoa giữa trung tâm hành chính hiện đại và khu phố cổ Hạ Thành của thủ đô Chișinău, Giáo đường Do Thái Những Người Thợ Thổi Thủy Tinh (tiếng Romania gọi là Sinagoga Sticlarilor, tiếng Yiddish gọi thân thuộc là Glazer Shul, tiếng Do Thái là Beit Knesset ha-Zagagim) mang dáng vẻ khiêm nhường nhưng ẩn chứa một sức sống tâm linh phi thường bậc nhất vùng Đông Âu. Khác với quy mô đồ sộ của Nhà thờ chính tòa Chúa Giáng Sinh, Chișinău trên quảng trường trung tâm hay hàng cột Tân cổ điển của Nhà thờ chính tòa Chúa Quan Phòng, Chișinău, ngôi hội đường của cộng đồng Do Thái giáo tại Moldova là một tòa nhà hai tầng xây bằng đá vôi trắng địa phương với những ô cửa sổ vòm cao đón ánh nắng tràn vào gian cầu nguyện ấm cúng.
Để hiểu hết giá trị thiêng liêng của ngôi giáo đường này, người lữ khách cần nhớ lại rằng vào đầu thế kỷ 20, thành phố Chișinău (khi ấy thường được biết đến dưới tên gọi tiếng Nga và tiếng Yiddish là Kishinev) từng là một trong những trung tâm văn hóa và học thuật Do Thái lớn nhất châu Âu, nơi cộng đồng người Do Thái chiếm gần một nửa dân số đô thị và sở hữu tới bảy mươi bảy giáo đường cùng nhà cầu nguyện lớn nhỏ. Trải qua những biến cố bi thương của thế kỷ 20, từ các cuộc bạo loạn năm 1903 và 1905, thảm họa diệt chủng Holocaust giai đoạn 1941 tới 1944 cho đến chiến dịch đóng cửa các cơ sở tôn giáo dưới thời Liên Xô, bảy mươi sáu hội đường khác đã lần lượt bị phá hủy hoặc biến thành nhà hát, nhà xưởng và kho hàng. Chỉ riêng một mình Giáo đường Những Người Thợ Thổi Thủy Tinh kiên cường trụ vững như ngọn đèn Ner Tamid (Ngọn đèn hằng cháy trước Hòm Bia Thánh) không bao giờ tắt của cộng đồng Do Thái trên đất Moldova.
IThiên Chúa Duy Nhất HaShem, Truyền Thống Hội Đường Phường Hội Thợ Kính Và Hòm Bia Thánh Lưu Giữ Cuộn Kinh Torah
Trong truyền thống Do Thái giáo, mỗi ngôi hội đường (tiếng Do Thái gọi là Beit Knesset tức Nhà Hội Họp,Beit Tefillah tức Nhà Cầu Nguyện và Beit Midrash tức Nhà Học Tập Kinh Thánh; còn người Do Thái Đông Âu nói tiếng Yiddish gọi là Shul) là một thánh sở thu nhỏ (Mikdash Me'at) hướng tâm hồn con người về Thiên Chúa Duy Nhất Vô Hình (được tôn xưng là HaShem hay Adonai). Tại thành phố Chișinău cuối thế kỷ 19, một nét đặc trưng văn hóa vô cùng sinh động của đời sống Do Thái giáo vùng Bessarabia là truyền thống lập các hội đường theo phường hội nghề nghiệp thủ công: mỗi ngành nghề như thợ may, thợ mộc, thợ đóng sách, thợ rèn, người đánh xe ngựa hay thợ làm kính đều tự quyên góp tiền bạc để xây dựng ngôi hội đường riêng của phường hội mình, vừa làm nơi đọc kinh mỗi sáng chiều, vừa làm quỹ tương tế giúp đỡ các gia đình đồng nghiệp khi đau ốm hoặc khó khăn.
Giáo đường Những Người Thợ Thổi Thủy Tinh (Glazer Shul) chính là kết tinh của truyền thống phường hội cao đẹp ấy. Vào giữa thập niên 1890, các nghệ nhân Do Thái chuyên nghề thổi thủy tinh, chế tác đồ pha lê, tráng gương và cắt lắp kính cửa sổ cho các dinh thự đang mọc lên khắp thủ phủ Chișinău đã hợp sức mua khu đất tại trung tâm thành phố, thuê kiến trúc sư thiết kế và hoàn thành ngôi hội đường vào năm 1898. Đối với những người thợ làm nghề nấu cát trắng trong lửa đỏ để thổi thành thủy tinh trong suốt và lắp những tấm kính đón ánh sáng mặt trời vào từng ngôi nhà, việc xây dựng một ngôi đền tràn ngập ánh sáng tự nhiên để tôn vinh ánh sáng của Lời Chúa trong Kinh Torah mang một ý nghĩa biểu tượng sâu sắc.
Tâm điểm linh thiêng nhất bên trong Giáo đường Những Người Thợ Thổi Thủy Tinh là Hòm Bia Thánh (Aron HaKodesh) đặt trang trọng ở bức tường định hướng về phía thành cổ Giêrusalem, nơi cất giữ các cuộn Kinh Torah (Sefer Torah, gồm Năm Sách Ngũ Kinh của Môsê được các kinh sư Sofer chép tay hoàn toàn bằng mực đặc biệt trên da thuộc tinh khiết theo đúng quy luật nghiêm ngặt của luật Halakha). Phía trước Hòm Bia Thánh luôn có Ngọn đèn Hằng Cháy (Ner Tamid), biểu trưng cho sự hiện diện vĩnh cửu của Thiên Chúa và ánh sáng trí tuệ thiêng liêng không bao giờ lụi tàn.
Ở chính giữa gian cầu nguyện là bục đọc kinh cao gọi là Bimah, nơi vị chủ lễ và các thành viên trong cộng đoàn bước lên mở cuộn Kinh Torah vào mỗi ngày lễ Sabbath (thứ Bảy), các ngày đầu tuần (thứ Hai và thứ Năm) cũng như các kỳ đại lễ trong năm để xướng đọc trước toàn thể hội chúng (Minyan, tức túc số tối thiểu mười người nam trưởng thành theo luật truyền thống). Mọi tín hữu bước vào giáo đường đều đội mũ tròn Kippah (hay Yarmulke) trên đầu như dấu chỉ của lòng kính sợ và khiêm nhường nhận biết rằng phía trên con người luôn có Đấng Tối Cao ngự trị; vào giờ kinh ban sáng, những người nam trưởng thành quấn khăn cầu nguyện Tallit có tua chỉ Tzitzit và đeo hộp kinh Tefillin trên cánh tay cùng giữa trán theo đúng lời truyền trong sách Đệ Nhị Luật.
Theo hồ sơ di sản kiến trúc đô thị Chișinău và Bách khoa toàn thư YIVO về Lịch sử Do Thái Đông Âu, đồ án xây dựng Giáo đường Những Người Thợ Thổi Thủy Tinh được phê duyệt vào năm 1896 và hoàn thành đưa vào sử dụng năm 1898 (một số tư liệu lưu trữ ghi nhận sự tham gia thiết kế của kiến trúc sư Tselnik theo phong cách chiết trung cuối thế kỷ 19). Ngay từ những năm đầu mới khánh thành, ngôi hội đường nhỏ đã phải chứng kiến những cơn bão lịch sử dữ dội: vào các năm 1903 và 1905, các cuộc bạo loạn bài Do Thái (pogrom) tại Kishinev đã làm chấn động dư luận toàn thế giới và thúc đẩy làn sóng di cư lớn của người Do Thái Bessarabia sang Bắc Mỹ và vùng đất Israel.
Bi kịch lớn nhất ập đến vào tháng 7 năm 1941 trong Thế chiến II, khi Chișinău bị chiếm đóng và khu biệt lập (Ghetto Chișinău) được dựng lên ngay tại khu phố cổ gần giáo đường, nơi hàng chục ngàn người Do Thái bị sát hại hoặc bị trục xuất đến các trại tập trung ở vùng Transnistria. Hầu hết các hội đường lớn của thành phố, bao gồm cả Đại Giáo đường Hợp xướng (Choral Synagogue) lộng lẫy xây năm 1913, đều bị bom đạn làm hư hại hoặc bị chính quyền Xô viết sau chiến tranh trưng dụng (Đại Giáo đường Hợp xướng bị biến thành Nhà hát Kịch tiếng Nga Anton Chekhov). Đến năm 1964, khi hội đường cuối cùng khác trong thành phố bị đóng cửa, Giáo đường Những Người Thợ Thổi Thủy Tinh trở thành nơi thờ tự Do Thái giáo hợp pháp duy nhất còn mở cửa tại toàn bộ thủ đô Chișinău, nơi những người sống sót sau chiến tranh tụ họp giữ gìn đức tin suốt nhiều thập kỷ.
Nhiều du khách khi thấy tên đường trước cửa hội đường hiện nay là Strada Habad Liubavici thường nghĩ rằng ngôi giáo đường này ngay từ năm 1898 đã do phong trào Chabad Lubavitch xây dựng và đặt tên đường từ xưa. Thực tế lịch sử có hai lớp rõ rệt: khi mới xây dựng vào năm 1898, con phố này mang tên là phố Yakimovskaya và ngôi hội đường là công trình chung của phường hội thợ kính địa phương theo truyền thống Ashkenazi Đông Âu. Phải đến cuối thập niên 1980 và đầu thập niên 1990, khi vị đại sứ tinh thần của phong trào Chabad-Lubavitch là Giáo sĩ Trưởng (Chief Rabbi) Zalman Tuvia Abelsky (1927 tới 2014, được đức Lubavitcher Rebbe Menachem Mendel Schneerson cử đến Moldova) đặt trụ sở lãnh đạo công cuộc phục hưng Do Thái giáo toàn quốc tại chính ngôi hội đường lịch sử này, chính quyền thành phố Chișinău mới quyết định đổi tên đoạn phố trước cửa giáo đường thành Strada Habad Liubavici để tôn vinh đóng góp của cộng đồng đối với thủ đô.
IIHơn Một Thế Kỷ Từ Phường Hội Thợ Kính Năm 1898, Ký Ức Ghetto Chișinău Tới Cuộc Phục Hưng Thời Hiện Đại
Hành trình hơn một trăm hai mươi năm của Giáo đường Những Người Thợ Thổi Thủy Tinh là biên niên sử thu nhỏ của cộng đồng Do Thái vùng Bessarabia: từ thời kỳ phồn vinh của các phường hội thủ công thế kỷ 19, qua đêm dài của chiến tranh và sự cô lập, đến ngày trở thành trung tâm sinh hoạt tôn giáo, giáo dục và từ thiện sầm uất giữa lòng nước Moldova độc lập.
- 1896 tới 1898Phường hội thợ kính và thổi thủy tinh Do Thái xây dựng hội đường Glazer ShulCác nghệ nhân làm kính và thổi thủy tinh tại Chișinău quyên góp kinh phí xây dựng ngôi giáo đường hai tầng bằng đá vôi trắng theo thiết kế chiết trung của kiến trúc sư Tselnik, chính thức khánh thành năm 1898.
- 1903 và 1905Vượt qua các cuộc bạo loạn Kishinev và trở thành điểm tựa tinh thần của khu phốBất chấp những tổn thất nặng nề của cộng đồng Do Thái địa phương trong biến cố mùa xuân năm 1903 và mùa thu năm 1905, ngôi hội đường vẫn được bảo vệ và tiếp tục duy trì trường học Talmud Torah cùng quỹ tương tế.
- 1918 tới 1940Thời kỳ hoàng kim của bảy mươi bảy hội đường Do Thái tại ChișinăuTrong giai đoạn giữa hai cuộc Thế chiến, Glazer Shul hoạt động sôi nổi bên cạnh hơn bảy mươi hội đường khác, phục vụ cộng đồng hơn 50.000 người Do Thái sinh sống tại thủ phủ vùng Bessarabia.
- 1941 tới 1944Bi kịch Thế chiến II và thảm họa Holocaust tại ChișinăuThành phố bị tàn phá nặng nề trong chiến tranh và hàng vạn cư dân Do Thái hy sinh trong khu Ghetto Chișinău; tòa nhà hội đường bị hư hại phần mái và nội thất nhưng cấu trúc tường đá vẫn đứng vững.
- 1946 tới 1988Giáo đường duy nhất hoạt động tại Chișinău cùng lò nướng bánh Matzah cho cả vùngSau khi tất cả các hội đường khác trong thành phố bị đóng cửa hoặc chuyển đổi công năng (đặc biệt từ sau năm 1964), Glazer Shul trở thành pháo đài tâm linh duy nhất còn mở cửa, nơi vận hành lò nướng bánh không men Matzah cung cấp cho người Do Thái khắp Moldova và các vùng lân cận mỗi dịp lễ Quá Hải (Pesach).
- 1989 tới 2014Giáo sĩ Trưởng Zalman Abelsky thiết lập Trung tâm Chabad Lubavitch MoldovaDưới sự dẫn dắt của Giáo sĩ Trưởng Zalman Abelsky, hội đường trở thành trụ sở trung ương của phong trào Chabad Lubavitch tại Moldova; con phố trước hội đường được đặt tên là Strada Habad Liubavici và bồn thanh tẩy Mikveh hiện đại cùng bếp Kosher được xây dựng.
- 1995 tới 2018Đại trùng tu kiến trúc, mở rộng khu phức hợp cộng đồng và hoạt động nhân đạoNội thất gian cầu nguyện chính, hành lang phụ nữ trên lầu, Hòm Bia Thánh và mặt tiền được trùng tu khang trang, biến nơi đây thành trung tâm đón tiếp tín hữu, du khách quốc tế và cứu trợ người tị nạn tại khu vực.
Câu chuyện về lò nướng bánh Matzah bí mật và sự kiên cường thời Chiến tranh Lạnh. Một trong những ký ức lịch sử độc đáo nhất gắn liền với khuôn viên Giáo đường Những Người Thợ Thổi Thủy Tinh là lò nướng bánh không men Matzah nằm ở khu sân trong của hội đường. Trong suốt những thập niên từ năm 1950 tới năm 1980, khi việc in ấn sách kinh tiếng Do Thái và sản xuất thực phẩm Kosher bị hạn chế nghiêm ngặt trên toàn Liên Xô, ban quản trị của hội đường Glazer Shul đã kiên trì xin giấy phép duy trì một lò nướng bánh thủ công mỗi độ mùa xuân trước kỳ Đại lễ Quá Hải (Pesach, kỷ niệm cuộc Xuất Hành khỏi Ai Cập). Hàng tấn bột mì và nước tinh khiết được nhào nặn và nướng chín trong vòng chưa đầy mười tám phút theo đúng luật cổ truyền, không chỉ phục vụ hàng chục ngàn người Do Thái tại Chișinău, Bălți, Tiraspol và Orhei mà còn được các tín hữu lặng lẽ mang theo trên các chuyến tàu hỏa tới tận Odessa, Kyiv và nhiều thành phố khác.
Bên cạnh đó, trong thời kỳ mà hầu hết các nghĩa trang và cơ sở tôn giáo thiếu người trông coi, chính những vị bô lão cầu nguyện hằng ngày tại Giáo đường Những Người Thợ Thổi Thủy Tinh đã giữ gìn các cuộn Kinh Torah cổ được cứu thoát từ các hội đường bị đóng cửa quanh vùng, bảo tồn nguyên vẹn kho tàng văn tự thiêng liêng cho thế hệ trẻ Moldova hôm nay.
IIIMặt Tiền Đá Vôi Chiết Trung Năm 1898, Gian Cầu Nguyện Ngập Tràn Ánh Sáng, Hòm Bia Thánh Gỗ Chạm Và Bồn Thanh Tẩy Mikveh
Giáo đường Những Người Thợ Thổi Thủy Tinh mang phong cách kiến trúc chiết trung cuối thế kỷ 19 (Late Nineteenth-Century Eclecticism) đặc trưng của các đô thị miền tây nam Đế quốc Nga, kết hợp kỹ thuật xây đá vôi cắt gọt địa phương với các yếu tố trang trí Tân cổ điển và Phục hưng. Quần thể hiện nay bao gồm tòa nhà hội đường chính hai tầng quay mặt ra phố Habad Liubavici và khu sân trong khép kín quy tụ đầy đủ các thiết chế thiết yếu của đời sống cộng đồng Do Thái giáo Chính thống.
Mặt tiền hội đường nhìn ra phố Habad Liubavici được xây dựng vững chãi với hệ gờ phào ngang phân chia tầng trệt và tầng lầu, điểm xuyết các cột áp tường (pilaster) phẳng và diềm mái có họa tiết răng cưa cổ điển. Điểm nhấn nổi bật nhất xứng với tên gọi Hội đường Thợ Kính là dãy cửa sổ vòm bán nguyệt cao rộng chạy dọc mặt tiền và tường bên, được lắp kính màu và kính trong suốt giúp đón tối đa ánh sáng tự nhiên vào không gian đọc kinh.
Bước qua tiền sảnh là gian cầu nguyện chính có trần cao thông suốt hai tầng, được nâng đỡ bởi các cột trụ thanh mảnh và hệ đèn chùm pha lê rực rỡ. Ở trung tâm gian phòng là bục Bimah bằng gỗ đánh bóng bao quanh bởi lan can chạm tiện, nơi đặt bàn đọc cuộn Kinh Torah mỗi dịp lễ Sabbath và các kỳ lễ trọng, xung quanh bố trí các dãy ghế gỗ và giá sách kinh Siddur cùng Chumash.
Đặt tại bức tường phía đông nam hướng về đất thánh Giêrusalem là Hòm Bia Thánh (Aron HaKodesh) cổ kính bằng gỗ chạm khắc tinh xảo với các cột xoắn, hình tượng Hai Bảng Luật Mười Điều Răn của Môsê, Ngôi sao Vua David (Magen David) và vương miện Torah (Keter Torah) mạ vàng ở đỉnh. Phía trước cửa tủ thánh được che phủ bởi tấm màn nhung thêu chỉ vàng bạc (Parochet), bên trong lưu giữ những cuộn Kinh Torah viết tay trên da thuộc có niên đại từ thế kỷ 19 và thế kỷ 20.
Theo đúng quy chuẩn kiến trúc hội đường Do Thái giáo Chính thống (Orthodox Synagogue), dọc theo tầng hai phía trên tiền sảnh và bên hông gian chính là khu vực hành lang dành riêng cho phụ nữ (Ezrat Nashim). Từ ban công gỗ trên cao này, các nữ tín hữu có thể tham dự trọn vẹn các nghi thức cầu nguyện và lắng nghe tiếng đọc kinh Torah cũng như tiếng tù và Shofar bên dưới.
Nằm trong quần thể mở rộng phía sau gian cầu nguyện là bồn thanh tẩy nghi lễ Mikveh được xây dựng theo đúng tiêu chuẩn luật Halakha nghiêm ngặt (sử dụng nguồn nước mưa tự nhiên tích trữ không qua bơm cơ học trực tiếp), phục vụ đời sống thanh khiết gia đình của cộng đồng. Ngay bên cạnh là khu nhà bếp và phòng ăn Kosher phục vụ các bữa tiệc lễ Sabbath (Kiddush) cho tín hữu địa phương và du khách Do Thái quốc tế.
Khu sân trong lát đá phía sau hội đường là nơi dựng lều Sukkah phủ cành lá tự nhiên mỗi dịp Lễ Lều Tạm vào mùa thu, nơi từng đặt lò nướng bánh Matzah lịch sử thời Liên Xô, đồng thời lưu giữ các bảng tưởng niệm khắc tên những bậc tiền bối, các giáo sĩ và những nạn nhân của cộng đồng Do Thái Chișinău đã ngã xuống trong thế kỷ 20.
| Hạng mục kiến trúc và Thiết chế | Niên đại và Vị trí | Đặc điểm kỹ thuật và Chức năng tôn giáo |
|---|---|---|
| Tòa nhà Hội đường chính (Glazer Shul) | 1896 tới 1898 (kiến trúc sư Tselnik) | Kiến trúc hai tầng phong cách chiết trung với hệ cửa sổ vòm cao đón sáng trên phố Habad Liubavici số 8 |
| Hòm Bia Thánh (Aron HaKodesh) | Cuối thế kỷ 19 (trùng tu thế kỷ 21) | Tủ thánh bằng gỗ chạm khắc mạ vàng đặt ở tường hướng về Giêrusalem, lưu giữ các cuộn Kinh Torah cổ viết tay trên da |
| Gian cầu nguyện và Hành lang Ezrat Nashim | 1898 (đại trùng tu giai đoạn 1995 tới 2015) | Không gian cầu nguyện hai tầng với bục đọc kinh Bimah ở trung tâm và ban công tầng lầu dành cho phụ nữ |
| Bồn thanh tẩy nghi lễ (Mikveh) | Xây dựng mới và nâng cấp sau năm 1990 | Hệ thống hồ nước thanh tẩy nghi lễ đạt chuẩn luật Halakha với bể tích nước mưa tự nhiên |
| Sân trong, Bếp Kosher và Thư viện Torah | Quần thể trung tâm Chabad Lubavitch Moldova | Không gian dựng lều Sukkah, tổ chức bữa ăn Sabbath cộng đồng, lớp học kinh điển và lưu giữ ký ức lò bánh Matzah |
IVThế Đất Và Hướng
Cần nêu rõ rằng truyền thống Do Thái giáo và phường hội thợ kính Chișinău không sử dụng thuật phong thủy phương Đông khi chọn đất và xây dựng Giáo đường Những Người Thợ Thổi Thủy Tinh. Vị trí của hội đường gắn liền với khu dân cư và thương mại lịch sử của người Do Thái tại Chișinău thế kỷ 19, còn hướng đặt Hòm Bia Thánh tuân thủ nghiêm ngặt luật định hướng cầu nguyện Halakha (Mizrach / Hướng về núi Đền Thờ Giêrusalem) như lời vua Salômôn cầu nguyện trong sách Các Vua quyển thứ nhất (chương 8, câu 48). Những nhận định dưới đây là góc nhìn đối chiếu theo phép xem hình thế sơn thủy cổ truyền của thư viện Vạn Đạo Đường.
Xét trên đại cuộc địa hình của thung lũng sông Bîc tại tọa độ 47,0189 độ vĩ bắc, 28,8414 độ kinh đông, Giáo đường Những Người Thợ Thổi Thủy Tinh tọa lạc tại dải đất chuyển tiếp (bậc thềm địa hình giữa) nối liền khu đồi cao Thượng Thành ở phía tây nam với vùng đồng bằng Hạ Thành bên bờ sông Bîc ở phía đông bắc. Trong quy hoạch đô thị cổ của Chișinău, đây chính là khu vực giao hội sầm uất nhất giữa các phố nghề thủ công và chợ trung tâm: địa thế vừa đủ độ dốc thoai thoải để thoát nước nhanh chóng về phía sông Bîc, vừa được các dãy đồi trung tâm phía tây và tây nam che chở khỏi những luồng gió lạnh mùa đông, tạo nên thế đất tàng phong tụ khí kín đáo và bền bỉ.
Về tọa hướng và bố cục nội ngoại, tòa nhà hội đường nằm dọc theo trục phố Habad Liubavici với khu sân trong mở rộng ở phía sau như một hậu huyền vũ và nội minh đường khép kín, giúp tách biệt hoàn toàn không gian cầu nguyện thiêng liêng khỏi sự ồn ào của phố thị bên ngoài. Đặc biệt, vì thủ đô Chișinău nằm ở kinh độ khoảng 28,8 độ đông trong khi thành cổ Giêrusalem nằm ở khoảng 35,2 độ đông về phía nam đông nam, nên bức tường đặt Hòm Bia Thánh (Aron HaKodesh) bên trong hội đường được định vị chuẩn xác về hướng Nam Đông Nam (Tọa Tây Bắc hướng Đông Nam thiên Nam). Hướng này vừa trùng khớp với phương vị thánh địa Giêrusalem theo luật Do Thái giáo, vừa đón được nguồn dương khí ấm áp của phương Đông Nam chiếu qua hệ thống cửa sổ vòm cao suốt buổi sáng, giải thích vì sao gian cầu nguyện của những người thợ làm kính xưa luôn ngập tràn ánh sáng tự nhiên trong trẻo.
VNgày Nghỉ Thánh Sabbath, Chuỗi Đại Lễ Mùa Thu Tháng Tishrei Và Ánh Nến Lễ Hội Ánh Sáng Hanukkah Tại Chișinău
Mọi nghi thức phụng vụ và lễ hội tại Giáo đường Những Người Thợ Thổi Thủy Tinh được cử hành theo lịch Do Thái giáo cổ truyền (âm dương lịch Hebrew), trong đó mỗi ngày lễ mới đều bắt đầu từ lúc mặt trời lặn của buổi chiều hôm trước cho đến khi ba ngôi sao xuất hiện trên bầu trời vào tối hôm sau.
| Thời điểm trong năm | Hệ lịch | Tên đại lễ phụng vụ và sự kiện | Nghi thức cử hành đặc trưng tại Giáo đường Những Người Thợ Thổi Thủy Tinh |
|---|---|---|---|
| Mỗi chiều thứ Sáu đến tối thứ Bảy hằng tuần | Lịch Do Thái và Dương lịch | Ngày Nghỉ Thánh Sabbath (Shabbat Kodesh) | Đón lễ Kabbalat Shabbat vào chiều thứ Sáu lúc hoàng hôn; sáng thứ Bảy cử hành lễ đọc cuộn Kinh Torah trên bục Bimah, đọc lời chúc phúc Kiddush và dùng bữa ăn cộng đồng Kosher ấm cúng. |
| Tháng Tishrei (thường vào tháng 9 hoặc tháng 10 dương lịch) | Lịch Do Thái | Tết Năm Mới Rosh Hashanah và Ngày Đền Tội Trọng Đại Yom Kippur | Mười ngày Sám hối mở đầu bằng nghi thức thổi tù và sừng cừu Shofar vang vọng trong hội đường dịp Rosh Hashanah và khép lại bằng 25 giờ chay tịnh, cầu nguyện liên tục trong bộ lễ phục trắng vào ngày Yom Kippur. |
| Ngày 15 tới 23 tháng Tishrei (mùa thu) | Lịch Do Thái | Lễ Lều Tạm (Sukkot) và Lễ Vui Mừng Với Kinh Torah (Simchat Torah) | Cộng đồng dựng chiếc lều Sukkah lớn phủ cành cây trong sân hội đường để dùng bữa và cầm bộ bốn loài thực vật (Lulav và Etrog); vào tối Simchat Torah, toàn thể tín hữu ôm các cuộn Kinh Torah nhảy múa bảy vòng (Hakafot) tràn ra cả sân và con phố Habad Liubavici. |
| Ngày 25 tháng Kislev (thường vào tháng 12 dương lịch) | Lịch Do Thái | Lễ Hội Ánh Sáng (Hanukkah) | Thắp sáng cây đèn chín ngọn Hanukkiah suốt tám đêm tại hội đường và trên quảng trường trung tâm Chișinău để kỷ niệm phép lạ bình dầu thánh trong Đền Thờ Giêrusalem, phát bánh rán truyền thống và quà cho trẻ em. |
| Ngày 15 tháng Nisan (thường vào tháng 3 hoặc tháng 4 dương lịch) | Lịch Do Thái | Đại lễ Quá Hải (Pesach / Passover) | Cử hành bữa tiệc nghi lễ Seder kỷ niệm cuộc Xuất Hành khỏi ách nô lệ Ai Cập, đọc sách Haggadah và thưởng thức bánh không men Matzah gắn liền với truyền thống lò bánh lịch sử của hội đường. |
Điểm tựa nhân đạo và lòng hiếu khách mở rộng cho mọi du khách. Không chỉ là nơi cầu nguyện của cộng đồng Do Thái địa phương, Giáo đường Những Người Thợ Thổi Thủy Tinh trong những năm gần đây còn được cộng đồng quốc tế ngưỡng mộ vì các hoạt động cứu trợ nhân đạo khẩn cấp: từ năm 2022, khuôn viên hội đường trên phố Habad Liubavici đã mở cửa đón tiếp, cung cấp hàng chục ngàn suất ăn nóng, thuốc men và chỗ nghỉ tạm cho hàng vạn gia đình người tị nạn đi qua biên giới Moldova. Đối với du khách quốc tế và những người yêu mến lịch sử văn hóa tôn giáo ghé thăm Chișinău, các giáo sĩ và thành viên tại hội đường luôn niềm nở đón tiếp, giới thiệu những cuộn Kinh Torah cổ và kể lại câu chuyện kỳ diệu về ngôi giáo đường duy nhất không bao giờ tắt lửa của vùng đất Bessarabia.
VINơi Chốn Và Đường Tới
- Địa chỉ
- Phố Habad Liubavici 8, quận Centru, MD-2001 Chișinău, Cộng hòa Moldova
- Đường tới
- Giáo đường tọa lạc tại số 8 phố Habad Liubavici (Strada Habad Liubavici 8, gần giao lộ với phố Vasile Alecsandri và phố Tighina), thuộc quận Centru của thủ đô Chișinău. Từ Quảng trường Đại Quốc hội (Piața Marii Adunări Naționale) và Khải Hoàn Môn ở trung tâm thành phố, quý vị có thể đi bộ dọc theo đại lộ Ștefan cel Mare về phía đông nam khoảng 10 phút tới phố Vasile Alecsandri hoặc phố Armenească, sau đó rẽ trái đi bộ xuống khoảng 300 mét về phía đông bắc là tới phố Habad Liubavici. Ngoài ra, quý vị có thể đi các tuyến xe buýt điện (trolleybus số 1, 4, 5, 8, 22) dọc đại lộ Ștefan cel Mare và xuống tại trạm Strada Armenească rồi đi bộ 4 phút tới hội đường.
- Toạ độ
- 47.0189, 28.8414
Giáo đường Do Thái Những Người Thợ Thổi Thủy Tinh mở cửa hằng ngày để phục vụ các giờ cầu nguyện sáng, chiều, tối và đón khách tham quan tìm hiểu lịch sử. Khi bước vào bên trong khuôn viên và gian cầu nguyện chính, du khách nam (kể cả khách không phải là người Do Thái) bắt buộc phải đội mũ hoặc đội mũ tròn Kippah có chuẩn bị sẵn ở bàn ngay lối vào; cả nam và nữ đều cần mặc trang phục kín đáo, lịch sự (che kín vai và đầu gối). Lưu ý quan trọng: vào ngày lễ Sabbath (từ trước lúc mặt trời lặn chiều thứ Sáu đến tối thứ Bảy) và các ngày lễ trọng theo lịch Do Thái, theo luật tôn giáo truyền thống, quý vị tuyệt đối không được sử dụng điện thoại di động, không chụp ảnh, không quay phim, không ghi chép và không hút thuốc trong khuôn viên giáo đường; nếu muốn chụp ảnh kiến trúc nội thất, quý vị nên đến thăm vào các ngày thường từ Chủ nhật đến sáng thứ Sáu và xin phép trước với người phụ trách tại hội đường.
Những nơi gần đây trong thư viện
VIIĐóng Góp Cho Trang Này
Góp ảnh, thông tin hoặc video cho Giáo đường Do Thái Những Người Thợ Thổi Thủy Tinh, Chișinău
Thầy Ưng Khiêm mời cộng đồng cùng làm giàu trang này. Ảnh chụp tận nơi, một chi tiết lịch sử chưa được nhắc, một đoạn video ngắn: mọi đóng góp đều được đọc và trả lời.
Chưa có đóng góp nào từ cộng đồng. Bạn có thể là người đầu tiên.
?Hỏi Đáp Nhanh
Vì sao ngôi giáo đường này lại mang tên là Giáo đường Những Người Thợ Thổi Thủy Tinh?
Vào cuối thế kỷ 19 tại Chișinău, các phường hội thợ thủ công Do Thái có truyền thống tự đóng góp kinh phí để xây dựng hội đường riêng của ngành nghề mình. Ngôi giáo đường này được xây dựng từ năm 1896 tới 1898 bởi phường hội những người thợ thổi thủy tinh, tráng gương và cắt lắp kính cửa sổ Do Thái, nên được gọi bằng tiếng Yiddish là Glazer Shul và tiếng Romania là Sinagoga Sticlarilor.
Giáo đường Những Người Thợ Thổi Thủy Tinh có vị trí lịch sử đặc biệt như thế nào trong số các hội đường của Chișinău?
Trước Thế chiến II, thủ đô Chișinău từng có tới 77 giáo đường và nhà cầu nguyện Do Thái giáo. Sau sự tàn phá của chiến tranh và đợt đóng cửa hàng loạt cơ sở tôn giáo dưới thời Liên Xô (đặc biệt từ năm 1964), Giáo đường Những Người Thợ Thổi Thủy Tinh là ngôi hội đường duy nhất trong toàn thành phố được phép mở cửa hoạt động liên tục không gián đoạn cho đến tận ngày nay.
Vì sao con phố nhỏ trước cửa hội đường lại được đặt tên là Strada Habad Liubavici?
Từ năm 1989, dưới sự dẫn dắt của Giáo sĩ Trưởng Zalman Abelsky (đại diện của phong trào Do Thái giáo Hasidic Chabad-Lubavitch), ngôi hội đường lịch sử này trở thành trung tâm phục hưng đời sống tôn giáo, giáo dục và từ thiện của toàn bộ cộng đồng Do Thái tại Moldova. Để ghi nhận vai trò lịch sử và xã hội ấy, chính quyền thành phố Chișinău đã đổi tên đoạn phố trước hội đường thành Strada Habad Liubavici.
Lò nướng bánh Matzah tại hội đường từng đóng vai trò gì trong thời kỳ Chiến tranh Lạnh?
Trong suốt nhiều thập niên thời Liên Xô khi việc sản xuất thực phẩm nghi lễ bị hạn chế gắt gao, khuôn viên Giáo đường Những Người Thợ Thổi Thủy Tinh là nơi duy nhất trong vùng được phép vận hành lò nướng bánh không men Matzah mỗi dịp mùa xuân, cung cấp bánh lễ Quá Hải (Pesach) cho hàng vạn người Do Thái khắp Moldova và các nước cộng hòa lân cận.
Bên trong Giáo đường Những Người Thợ Thổi Thủy Tinh có những không gian và bảo vật tôn giáo nào đáng chú ý?
Bên trong hội đường nổi bật với gian cầu nguyện hai tầng có hệ cửa sổ vòm cao đón sáng, Hòm Bia Thánh (Aron HaKodesh) bằng gỗ chạm khắc thế kỷ 19 lưu giữ các cuộn Kinh Torah viết tay trên da thuộc, bục đọc kinh Bimah ở chính giữa, hành lang phụ nữ trên lầu (Ezrat Nashim), cùng khu bồn thanh tẩy nghi lễ Mikveh và bếp Kosher ở phía sau.
Du khách không phải là người Do Thái có thể vào thăm giáo đường không và cần lưu ý quy tắc gì?
Du khách thuộc mọi tôn giáo đều được chào đón vào thăm vào các ngày thường (từ Chủ nhật đến sáng thứ Sáu). Khách nam khi vào trong hội đường cần đội mũ hoặc đội mũ Kippah được phát sẵn ở cửa; tuyệt đối không chụp ảnh, không dùng điện thoại và không quay phim nếu ghé thăm đúng vào ngày nghỉ lễ Sabbath (từ chiều tối thứ Sáu đến hết tối thứ Bảy).