Nằm yên tĩnh tại số 11 đến 13 phố Heydukova, một con phố nhỏ thanh lịch ngay rìa phía đông khu Phố Cổ (Staré Mesto) của thủ đô Bratislava, Giáo đường Do Thái Phố Heydukova (tiếng Slovakia gọi là Synagóga na Heydukovej ulici hay Ortodoxná synagóga v Bratislave) gây ấn tượng mạnh mẽ ngay từ cái nhìn đầu tiên bởi một hàng hiên gồm bảy cây cột đá vôi travertine khổng lồ không đầu cột đứng sừng sững giữa dãy nhà chung cư đầu thế kỷ 20. Được xây dựng từ năm 1923 tới năm 1926 theo bản vẽ của kiến trúc sư Do Thái tài danh Artur Szalatnai-Slatinský, công trình không chỉ là một kiệt tác kiến trúc Lập thể và Hiện đại sớm của Tiệp Khắc cũ, mà còn mang một ý nghĩa lịch sử vô giá: đây là ngôi giáo đường Do Thái duy nhất còn tồn tại và hoạt động tại thủ đô Bratislava ngày nay.
Trong suốt nhiều thế kỷ dưới tên gọi lịch sử là Pressburg (tiếng Đức) hay Pozsony (tiếng Hungary), thành phố bên bờ sông Danube này từng là một trong những trung tâm học thuật Do Thái giáo Chính thống vĩ đại nhất châu Âu, nơi Đại giáo sĩ Moses Sofer (Chatam Sofer, 1762 tới 1839) điều hành học viện Yeshiva đào tạo hàng ngàn giáo sĩ cho toàn thế giới. Sau khi tất cả các đại giáo đường cổ kính khác của thành phố bị tàn phá trong Thế chiến II hoặc bị san phẳng vào thập niên 1960 để làm đường cao tốc, Giáo đường Phố Heydukova đã trở thành trái tim tâm linh duy nhất còn đập của cộng đồng Do Thái Bratislava. Cùng với Nhà thờ chính tòa Công giáo Thánh Elizabeth tại Košice, Nhà thờ gỗ Tin Lành Hronsek và Nhà thờ gỗ Chính Thống giáo Bodružal, ngôi giáo đường khắc họa chiều sâu đa văn hóa của đất nước Slovakia.
ITín Lý Độc Thần Do Thái Giáo, Di Sản Học Thuật Của Đại Giáo Sĩ Chatam Sofer Và Ngôi Đền Duy Nhất Còn Đứng Vững Ở Bratislava
Trong truyền thống Do Thái giáo (Judaism), giáo đường hay hội đường (Beit Knesset trong tiếng Do Thái nghĩa là Nhà Hội Họp, Beit Tefilah là Nhà Cầu Nguyện, và Beit Midrash là Nhà Học Tập Kinh Luật) là không gian thánh thiêng để cộng đoàn quy tụ thờ phượng Thiên Chúa Duy Nhất (HaShem, Adonai), lắng nghe lời tuyên đọc các cuộn Kinh Torah viết tay trên da thuộc và suy niệm luật Halakha. Giáo đường Phố Heydukova được xây dựng bởi và dành cho Cộng đồng Do Thái giáo Chính thống Ashkenazi (Orthodox Jewish Community) của Bratislava, tuân thủ nghiêm ngặt quy tắc bố cục không gian truyền thống của luật Do Thái.
Theo đúng chuẩn mực Chính thống giáo vùng Trung Âu, tâm điểm hình học ở chính giữa gian cầu nguyện là bục đọc kinh Bimah (Almemar) có lan can bao quanh, nơi vị chủ sự đặt cuộn Kinh Torah mở rộng để tuyên đọc giữa lòng cộng đoàn; trong khi ở chính giữa bức tường phía Đông (hướng Mizrach quay về phía thành thánh Jerusalem) là Hòm Bia Thánh (Aron HaKodesh) được che phủ bởi tấm màn thêu kim tuyến trang trọng (Parochet) và ngọn đèn vĩnh cửu (Ner Tamid) cháy sáng ngày đêm tượng trưng cho sự hiện diện bất diệt của Thiên Chúa.
Để hiểu hết tầm vóc tâm linh của Giáo đường Phố Heydukova, cần đặt công trình trong dòng chảy lịch sử lừng lẫy của cộng đồng Do Thái tại Pressburg (Bratislava), thành phố từng được mệnh danh là Jerusalem bên dòng sông Danube. Từ năm 1806 đến năm 1839, vị học giả và lãnh đạo tinh thần kiệt xuất của Do Thái giáo Chính thống châu Âu là Đại giáo sĩ Moses Sofer (được tôn xưng trên toàn thế giới theo tên bộ sách giải nghĩa của ông là Chatam Sofer, 1762 tới 1839) đã giữ chức vụ Trưởng giáo sĩ (Av Beit Din) của Pressburg và sáng lập Học viện Rabbinical Pressburg Yeshiva.
Dưới sự dẫn dắt của Đại giáo sĩ Chatam Sofer cùng con trai ông là Rabbi Abraham Samuel Benjamin Sofer (Ktav Sofer) và cháu nội là Rabbi Simcha Bunim Sofer (Shevet Sofer), học viện Yeshiva tại Bratislava đã trở thành pháo đài bảo vệ truyền thống Chính thống giáo cổ điển trước làn sóng thế tục hóa ở châu Âu thế kỷ 19. Vào thập niên 1920, khi cộng đồng Do Thái tại Bratislava phát triển lên tới hơn 15.000 người và bắt đầu mở rộng sinh sống từ khu phố cổ dưới chân Đồi Lâu đài sang các khu phố hiện đại mới ở phía đông thành phố, chính các gia đình Chính thống giáo kế thừa truyền thống của Chatam Sofer đã quyết định xây dựng một giáo đường mới trên phố Heydukova vào năm 1923.
Sự kiện biến Giáo đường Phố Heydukova từ một giáo đường khu phố thành báu vật lịch sử độc nhất của thủ đô Slovakia là một bi kịch kiến trúc của thế kỷ 20. Trước Thế chiến II, Bratislava sở hữu ba đại giáo đường tráng lệ cùng hàng chục phòng cầu nguyện nhỏ: thứ nhất là Đại Giáo đường Chính thống giáo trên phố Zámocká dưới chân Đồi Lâu đài (xây năm 1862); thứ hai là Đại Giáo đường trường phái Neolog trên Quảng trường Cá (Rybné námestie) nằm ngay sát Nhà thờ chính tòa Thánh Martin (xây năm 1893 theo phong cách Moorish với hai tháp vòm hành củ lộng lẫy do kiến trúc sư Dezső Milch thiết kế); và thứ ba là Giáo đường Phố Heydukova (hoàn thành năm 1926).
Mặc dù cả ba tòa nhà giáo đường đều đứng vững qua Thế chiến II (trong khi hơn 70.000 người Do Thái Slovakia bị sát hại trong thảm họa diệt chủng Holocaust), nhưng vào thập niên 1960, chính quyền đô thị thời kỳ xã hội chủ nghĩa đã quyết định phá hủy toàn bộ khu phố Do Thái cổ dưới chân lâu đài và vào tháng 3 năm 1969 đã cho kéo sập Đại Giáo đường Neolog tuyệt đẹp trên quảng trường Rybné námestie (bất chấp sự phản đối của giới trí thức và cộng đồng quốc tế) để lấy đất xây đường dẫn lên cây cầu dây văng SNP (Most SNP) bắc qua sông Danube. Kể từ ngày đó, Giáo đường Phố Heydukova trở thành chứng nhân kiến trúc duy nhất còn sống sót của toàn bộ các giáo đường lịch sử tại Bratislava.
Khi đi bộ dọc phố Heydukova và nhìn thấy hàng hiên bảy cột đá travertine đồ sộ của giáo đường, nhiều du khách nghĩ rằng chỉ cần bước qua hàng cột đó là vào thẳng phòng cầu nguyện chính có Hòm Bia Thánh ở đối diện. Thực tế, kiến trúc sư Artur Szalatnai-Slatinský đã giải một bài toán định hướng cực kỳ thông minh: vì phố Heydukova chạy theo trục bắc - nam và khu đất giáo đường nằm ở phía đông của con phố, nhưng luật Do Thái bắt buộc người cầu nguyện phải đứng quay mặt về bức tường phía Đông (hướng Jerusalem). Nếu đặt cửa vào trực tiếp từ mặt phố phía tây thì dòng người đi ngoài phố sẽ gây ồn ào ngay sau lưng người cầu nguyện; do đó, kiến trúc sư đã dùng hàng cột đá mặt tiền làm cổng dẫn vào một hành lang sân trong yên tĩnh ở cạnh phía nam, rồi từ sân trong ấy mới mở cửa vào tiền sảnh ở phía tây để bước vào phòng cầu nguyện hướng thẳng về bức tường phía Đông.
IIMột Thế Kỷ Từ Đồ Án Tiên Phong Năm 1923, Thảm Họa Shoah, Cuộc Phá Hủy Khu Phố Cổ Năm 1969 Tới Bảo Tàng Năm 2012
Lịch sử một trăm năm của Giáo đường Do Thái Phố Heydukova (1923 tới nay) phản ánh trọn vẹn những trang sử rực rỡ lẫn đau thương nhất của cộng đồng Do Thái vùng Trung Âu trong thế kỷ 20 và sự hồi sinh di sản văn hóa tại Cộng hòa Slovakia thế kỷ 21.
- 1806 tới 1839Thời kỳ hoàng kim của Đại giáo sĩ Chatam Sofer và Học viện Pressburg YeshivaĐại giáo sĩ Moses Sofer (Chatam Sofer) lãnh đạo cộng đồng Do Thái tại Pressburg (Bratislava), đưa thành phố trở thành trung tâm học thuật Torah Chính thống lớn nhất vùng Trung Âu.
- 1923Cộng đồng Do Thái Chính thống giao đồ án cho kiến trúc sư Artur Szalatnai-SlatinskýTrong bối cảnh Đệ nhất Cộng hòa Tiệp Khắc dân chủ và sự mở rộng đô thị về phía đông Bratislava, Cộng đồng Do Thái giáo Chính thống chọn bản thiết kế hiện đại của kiến trúc sư trẻ Artur Szalatnai-Slatinský (1891 tới 1962) trên phố Heydukova.
- Tháng 8 năm 1926Hoàn thành và khánh thành trọng thể Giáo đường Phố HeydukovaSau ba năm thi công bằng kết cấu bê tông cốt thép tiên tiến kết hợp ốp đá travertine Slovakia, ngôi giáo đường hoàn thành năm 1926 và được giới phê bình kiến trúc ca ngợi là công trình tôn giáo hiện đại xuất sắc nhất Bratislava thập niên 1920.
- 1939 tới 1945Biến cố thảm họa diệt chủng Holocaust (Shoah) trong Thế chiến IITrong thời kỳ Thế chiến II, phần lớn cộng đồng 15.000 người Do Thái của Bratislava bị trục xuất đến các trại tập trung; ngôi giáo đường trên phố Heydukova bị ngừng hoạt động phụng vụ nhưng may mắn không bị bom đạn phá hủy.
- Sau năm 1945Tái thiết cộng đồng và khôi phục đời sống cầu nguyện thời hậu chiếnNhững người sống sót trở về Bratislava sau tháng 4 năm 1945 đã tập hợp lại, khôi phục sinh hoạt tôn giáo tại Giáo đường Phố Heydukova và đặt trụ sở Liên hiệp các Cộng đồng Tôn giáo Do Thái tại Slovakia ở khu phố lân cận.
- 1961 tới năm 1969Phá hủy các giáo đường cổ khác ở Bratislava, Heydukova trở thành giáo đường duy nhất còn lạiKhi chính quyền thành phố phá dỡ Giáo đường Chính thống phố Zámocká (1961) và Đại Giáo đường Neolog trên quảng trường Rybné námestie (1969) để làm cầu đường, Giáo đường Phố Heydukova trở thành giáo đường duy nhất còn tồn tại ở thủ đô.
- 1995Công nhận là Di tích Văn hóa Quốc gia của Cộng hòa SlovakiaSau khi Cộng hòa Slovakia độc lập năm 1993, Bộ Văn hóa Slovakia chính thức xếp hạng Giáo đường Phố Heydukova là Di tích Văn hóa Quốc gia cần được bảo tồn đặc biệt.
- Năm 2012Khánh thành Bảo tàng Cộng đồng Do Thái giáo (Židovské komunitné múzeum) trên tầng lầuSau đợt trùng tu khoa học tôn trọng nguyên bản của Szalatnai-Slatinský, Bảo tàng Cộng đồng Do Thái giáo chính thức mở cửa tại khu vực hành lang lầu phụ nữ, trưng bày bộ sưu tập cổ vật quý giá của Eugen Bárkány.
Cuộc đời kiến trúc sư Artur Szalatnai-Slatinský và bộ sưu tập cứu nguy di sản của Eugen Bárkány. Tác giả của Giáo đường Phố Heydukova là kiến trúc sư Artur Szalatnai-Slatinský (sinh năm 1891 tại Slatina nad Bebravou với tên khai sinh là Artur Schlesinger, mất năm 1962 tại Bratislava). Tốt nghiệp Đại học Kỹ thuật Hoàng gia Joseph tại Budapest năm 1913, ông là một trong những kiến trúc sư tiên phong định hình diện mạo hiện đại của Bratislava thời kỳ giữa hai cuộc thế chiến với hơn năm mươi công trình nhà ở, biệt thự, viện điều dưỡng và giáo đường. Trong những năm đen tối của Thế chiến II (1944 tới 1945), chính vị kiến trúc sư tài hoa đã vẽ nên ngôi giáo đường này từng phải ẩn náu trong rừng núi và bị bắt vào trại tập trung Sereď trước khi may mắn sống sót trở về tiếp tục cống hiến cho nền kiến trúc Slovakia.
Một nhân vật lịch sử thứ hai gắn liền với kho báu bên trong giáo đường ngày nay là kỹ sư kiêm nhà sưu tầm Eugen Bárkány (1885 tới 1967, quê ở Prešov). Ngay từ thập niên 1920 và đặc biệt là sau sự tàn phá của Thế chiến II, ông Bárkány đã đi khắp các thị trấn và làng mạc Slovakia để thu thập, ghi chép và cứu vớt hàng trăm cổ vật phụng vụ Do Thái (Judaica) từ các giáo đường bị bỏ hoang hoặc bị hủy hoại. Bộ sưu tập vô giá ấy nay trở thành hạt nhân của Bảo tàng Cộng đồng Do Thái giáo đặt trên tầng lầu của Giáo đường Phố Heydukova, giúp du khách chiêm ngưỡng những vương miện Torah bằng bạc, chân đèn Hanukkah cổ và các bản thảo từ thế kỷ 18 và 19.
IIIHàng Hiên Bảy Cột Đá Travertine, Kết Cấu Bê Tông Cốt Thép Lập Thể Và Bảo Tàng Cộng Đồng Do Thái Giáo
Giáo đường Do Thái Phố Heydukova là một trường hợp tiêu biểu của lịch sử kiến trúc Trung Âu thập niên 1920, khi kiến trúc tôn giáo Do Thái rời bỏ lối trang trí mô phỏng phương Đông (Neo-Moorish) của thế kỷ 19 để tìm kiếm một ngôn ngữ hiện đại tinh khiết. Kiến trúc sư Artur Szalatnai-Slatinský đã kết hợp kết cấu khung bê tông cốt thép hiện đại với chủ nghĩa Lập thể Tiệp Khắc (Cubism) và những gợi nhắc trang nghiêm về kiến trúc cổ đại vùng Cận Đông.
Vì khu đất xây dựng nằm kẹp giữa hai tòa nhà chung cư năm tầng liền kề trên một con phố hẹp, Szalatnai-Slatinský không làm mặt tiền phẳng mà tạo ra một hàng hiên (colonnade) gồm 7 cây cột trụ tiết diện đa giác đồ sộ cao suốt hai tầng nhà, ốp bằng đá vôi travertine màu vàng kem của Slovakia. Hàng cột không có đầu cột cầu kỳ mà đỡ thẳng dầm ngang mang dòng chữ tiếng Do Thái khắc chìm, gợi liên tưởng tới các hàng cột của Đền thờ cổ đại ở Jerusalem và tạo ra một khoảng đệm trang nghiêm giữa vỉa hè đô thị và lối vào sân trong.
Phòng cầu nguyện chính (main prayer hall) được xây bằng hệ khung bê tông cốt thép cho phép mở rộng không gian vuông vức ngập tràn ánh sáng. Phía trên đầu là hệ trần dầm ô cờ bằng bê tông (coffered ceiling) và các đầu cột hình phễu góc cạnh mang đậm dấu ấn trường phái Lập thể (Cubist geometry), được tô điểm bằng bảng màu ấm áp gồm vàng đất, xanh lam cổ điển, đỏ nâu và viền vàng kim.
Tại trung tâm bức tường phía Đông là Hòm Bia Thánh (Aron HaKodesh) được chế tác bằng đá cẩm thạch và gỗ quý theo đường nét hình học hiện đại, phía trên gắn Hai Bia Luật Mười Điều Răn của Moses, bên trong lưu giữ các cuộn Kinh Torah viết tay của cộng đồng. Ngay tại chính tâm sàn tầng trệt là bục đọc kinh Bimah (Almemar) có lan can gỗ và sắt rèn bao quanh, xung quanh là 180 chiếc ghế gỗ sồi nguyên bản từ năm 1926 có ngăn đựng sách kinh cầu nguyện và khăn choàng Tallit.
Ánh sáng tự nhiên chiếu vào gian cầu nguyện qua các ô cửa sổ cao ở tường phía nam và phía bắc, lắp kính màu ghép chì theo các họa tiết hình học Lập thể kết hợp biểu tượng Ngôi sao David (Magen David) và chân đèn bảy ngọn (Menorah). Toàn bộ hệ thống đèn chùm treo trần, đèn tường trên bục Bimah và lưới chắn hành lang đều được giữ nguyên bản từ thiết kế tổng thể (Gesamtkunstwerk) năm 1926 của kiến trúc sư Szalatnai-Slatinský.
Bao quanh ba mặt Bắc, Tây và Nam của tầng lầu là khu vực hành lang dành cho phụ nữ (Ezrat Nashim) theo quy định tách biệt nam nữ của Do Thái giáo Chính thống. Từ năm 2012, không gian tầng lầu rộng rãi này được thiết kế khéo léo thành Bảo tàng Cộng đồng Do Thái giáo tại Bratislava (Židovské komunitné múzeum): các tủ kính trưng bày hiện vật được tích hợp ngay dọc theo lưng ghế gỗ cổ mà không làm thay đổi cấu trúc phụng vụ của giáo đường.
Trong không gian bảo tàng trên tầng lầu, du khách được chiêm ngưỡng những bảo vật quý hiếm nhất từ Bộ sưu tập Eugen Bárkány: các tấm khiên Torah (Tass), vương miện Torah (Keter Torah), que chỉ đọc kinh bằng bạc (Yad), khăn phủ bàn lễ Sabát, chén rượu Kiddush và các di vật lịch sử của cố đô Pressburg. Một phần trang trọng của triển lãm dành để tưởng niệm hơn 70.000 công dân Do Thái Slovakia đã thiệt mạng trong thảm họa Shoah thời Thế chiến II.
| Hạng mục kiến trúc và Bảo vật | Niên đại và Tác giả thực hiện | Đặc điểm kỹ thuật và Giá trị di sản |
|---|---|---|
| Hàng hiên mặt tiền 7 cột đá Travertine | 1923 tới 1926 (kiến trúc sư Artur Szalatnai-Slatinský) | 7 cột trụ đa giác cao hai tầng ốp đá travertine dọc phố Heydukova, kết hợp chủ nghĩa Hiện đại và cổ điển Cận Đông |
| Gian cầu nguyện chính và Trần bê tông Lập thể | 1926 (kết cấu bê tông cốt thép tiên phong) | 180 ghế gỗ nguyên bản, bục Bimah chính tâm, Hòm Bia Thánh hướng Đông và đầu cột vát góc kiểu Lập thể |
| Kính màu hình học và Nội thất sắt rèn đồng | 1926 (thiết kế đồng bộ của Artur Szalatnai-Slatinský) | Cửa sổ kính màu họa tiết Ngôi sao David, đèn chùm đồng và sắt rèn nguyên bản thập niên 1920 |
| Bảo tàng Cộng đồng Do Thái giáo trên tầng lầu | Thành lập năm 2012 tại hành lang phụ nữ (Ezrat Nashim) | Trưng bày lịch sử Do Thái Bratislava và Slovakia mà vẫn giữ nguyên vẹn công năng cầu nguyện của giáo đường |
| Bộ sưu tập cổ vật Judaica của Eugen Bárkány | Hiện vật từ thế kỷ 18 tới thế kỷ 20 | Lưu giữ các đồ thờ tự bằng bạc, vải thêu nghi lễ và tư liệu về Học viện Pressburg Yeshiva của Chatam Sofer |
IVThế Đất Và Hướng
Cần nêu rõ rằng Cộng đồng Do Thái giáo Chính thống tại Bratislava và kiến trúc sư Artur Szalatnai-Slatinský không sử dụng thuật phong thủy phương Đông trong việc quy hoạch và xây dựng Giáo đường Phố Heydukova. Nguyên tắc định hướng tuyệt đối của công trình là luật phụng vụ Do Thái (Halakha): theo lời cầu nguyện của Vua Solomon trong Sách Các Vua và truyền thống Talmud, mọi giáo đường Do Thái ở châu Âu đều đặt Hòm Bia Thánh (Aron HaKodesh) ở bức tường phía Đông hoặc Đông Nam (Mizrach) để toàn thể cộng đoàn đứng cầu nguyện hướng về Đền thờ Jerusalem. Những phân tích dưới đây là góc nhìn đối chiếu theo phép xem hình thế sơn thủy của thư viện Vạn Đạo Đường.
Xét trên đại cuộc địa hình của thủ đô Bratislava tại tọa độ 48,1472 độ vĩ bắc, 17,1128 độ kinh đông, khu vực phố Heydukova nằm trên vùng đất bằng phẳng ở phía đông khu thành cổ, ngay nơi chân sườn phía nam của dãy núi Tiểu Carpathian (Malé Karpaty) thoải dần xuống đồng bằng châu thổ sông Danube (Dunaj). Ở phía tây và tây bắc của giáo đường là dãy đồi núi Tiểu Carpathian kết thúc tại mỏm đá cao 85 mét của Lâu đài Bratislava đứng sừng sững bên bờ sông, đóng vai trò như một bức hậu chẩm và hữu bạch hổ sơn che chắn gió tây bắc; còn ở phía nam cách đó khoảng 800 mét là dòng đại giang Danube chảy cuồn cuộn từ tây sang đông như một mạch đại thủy tụ tài của cả vùng giao điểm ba quốc gia Slovakia, Áo và Hungary.
Về tọa hướng và cách dẫn khí nội cuộc, do phố Heydukova chạy theo hướng bắc - nam và mặt phố nằm ở phía tây của lô đất, kiến trúc sư Szalatnai-Slatinský đã bố trí một lối dẫn khí khúc chiết hữu tình: thay vì mở cửa xông thẳng từ mặt phố vào gian thờ, hàng hiên bảy cột đá travertine ở mặt tiền đóng vai trò như một bức bình phong tiền án lọc bớt tạp âm và sát khí của đường phố, dẫn người bước vào đi dọc theo hành lang sân trong phía nam rồi mới ngoặt qua tiền sảnh phía tây để tiến vào gian chính điện theo đúng trục tọa Tây hướng Đông. Nhờ giải pháp kiến trúc thông minh này, gian cầu nguyện bên trong vừa tuân thủ trọn vẹn hướng Đông thiêng liêng về Jerusalem, vừa có khoảng sân phía nam mở thoáng để đón ánh nắng mặt trời ấm áp chiếu qua các khung cửa sổ kính màu suốt cả ngày.
VNgày Nghỉ Thánh Sabát, Các Kỳ Đại Lễ Theo Lịch Do Thái Và Mùa Bảo Tàng Di Sản Văn Hóa
Đời sống cầu nguyện tại Giáo đường Phố Heydukova diễn ra liên tục quanh năm theo Lịch Do Thái (Lịch âm - dương Hebrew), dưới sự chủ trì của vị Giáo sĩ trưởng (Rabbi) và Ban đại diện Cộng đồng Do Thái giáo tại Bratislava. Mọi chiều tối Thứ Sáu và ngày Thứ Bảy hằng tuần, tầng trệt của giáo đường lại vang lên lời kinh đón mừng Ngày Thánh Sabát (Shabbat).
| Thời điểm trong năm | Tháng theo Lịch Do Thái (Hebrew) | Tên đại lễ và kỳ sinh hoạt tôn giáo | Nghi thức cử hành tại Giáo đường Phố Heydukova |
|---|---|---|---|
| Chiều tối Thứ Sáu tới chiều tối Thứ Bảy hằng tuần | Chu kỳ hằng tuần quanh năm | Ngày Nghỉ Thánh Sabát (Shabbat) | Đón Sabát lúc mặt trời lặn tối Thứ Sáu (Kabbalat Shabbat) và lễ cầu nguyện sáng Thứ Bảy (Shacharit) với nghi thức rước cuộn Kinh Torah từ Hòm Bia Thánh ra bục Bimah trung tâm để tuyên đọc. |
| Tháng 9 hoặc tháng 10 dương lịch | Ngày 1 tới 2 và ngày 10 tháng Tishrei | Tết Năm Mới Do Thái (Rosh Hashanah) và Ngày Đại Lễ Chuộc Tội (Yom Kippur) | Mười Ngày Kính Sợ thiêng liêng nhất trong năm: tiếng tù và sừng cừu (Shofar) vang lên trong giáo đường dịp Rosh Hashanah, tiếp nối bằng 25 giờ ăn chay và cầu nguyện liên tục trong ngày Yom Kippur. |
| Mùa thu (5 ngày sau lễ Yom Kippur) | Ngày 15 tới 23 tháng Tishrei | Lễ Lều Tạm (Sukkot) và Lễ Vui Mừng Kinh Torah (Simchat Torah) | Dựng lều tạm truyền thống (Sukkah) tại sân trong phía nam của giáo đường; vào lễ Simchat Torah, cộng đoàn hân hoan rước các cuộn Kinh Torah đi vòng quanh bục Bimah. |
| Tháng 11 hoặc tháng 12 dương lịch | Ngày 25 tháng Kislev tới ngày 2 tháng Tevet | Lễ Hội Ánh Sáng Tám Ngày (Hanukkah) | Thắp sáng dần tám ngọn đèn trên cây chân đèn Menorah (Hanukkiyah) mỗi buổi tối để kỷ niệm phép lạ ánh sáng trong Đền thờ Jerusalem cổ đại. |
| Tháng 3 hoặc tháng 4 dương lịch | Ngày 15 tới 22 tháng Nisan (và dịp Tưởng niệm Chatam Sofer) | Đại lễ Vượt Qua (Pesach hay Passover) và Kỷ niệm Ngày mất Đại giáo sĩ Chatam Sofer | Cử hành lễ cầu nguyện Pesach kỷ niệm cuộc Xuất Hành khỏi Ai Cập; hằng năm Bratislava cũng đón hàng ngàn khách hành hương Do Thái quốc tế về viếng Lăng mộ Chatam Sofer và cầu nguyện tại Giáo đường Heydukova. |
Sự kết hợp hài hòa giữa không gian cầu nguyện sống và Bảo tàng Cộng đồng Do Thái giáo. Điểm độc đáo trong cách vận hành của Giáo đường Phố Heydukova là sự phân chia thời gian tôn trọng tuyệt đối luật Do Thái: vào ngày Thứ Bảy (Sabát) và các ngày lễ trọng Do Thái giáo, bảo tàng đóng cửa hoàn toàn để toàn bộ tòa nhà phục vụ việc cầu nguyện thanh tịnh của tín hữu; còn vào các ngày chỉ định trong tuần (đặc biệt trong mùa hè từ tháng 5 đến tháng 10 và các chương trình Đêm Bảo Tàng tại Bratislava), Bảo tàng Cộng đồng Do Thái giáo trên tầng lầu mở cửa đón người dân và du khách quốc tế đến tìm hiểu lịch sử 800 năm của người Do Thái tại Slovakia.
VINơi Chốn Và Đường Tới
- Địa chỉ
- Đường Heydukova 11-13, Quận Staré Mesto, 811 08 Bratislava, Cộng hòa Slovakia
- Đường tới
- Giáo đường nằm tại địa chỉ số 11-13 phố Heydukova (Heydukova ulica), quận Phố Cổ (Staré Mesto), ngay trung tâm thủ đô Bratislava. Vị trí này chỉ cách Quảng trường Kamenné námestie và phố đi bộ Obchodná ulica khoảng 200 mét, và cách Cổng thành cổ Michael (Michalská brána) khoảng 500 mét về phía đông (6 phút đi bộ). Nếu đi từ Nhà ga xe lửa trung tâm Bratislava (Bratislava hlavná stanica), quý vị có thể bắt xe điện (tram) tuyến số 1 xuống tại trạm Poštová hoặc trạm Centrum, sau đó đi bộ khoảng 3 tới 4 phút vào phố Heydukova.
- Toạ độ
- 48.1472, 17.1128
Giáo đường Do Thái Phố Heydukova là một nơi thờ tự đang hoạt động đồng thời là trụ sở của Bảo tàng Cộng đồng Do Thái giáo tại Bratislava. Bảo tàng mở cửa đón khách tham quan theo lịch cố định (thường vào các ngày Thứ Sáu và Chủ nhật từ 10 giờ sáng đến 4 giờ chiều trong mùa mở cửa từ tháng 5 đến tháng 10, hoặc theo đăng ký trước đối với các đoàn nghiên cứu; đóng cửa hoàn toàn vào ngày Thứ Bảy Sabát và các ngày lễ Do Thái). Khi vào bên trong giáo đường, quý vị cần tuân thủ quy định an ninh và trang phục tôn nghiêm: mặc trang phục kín đáo (che vai và đầu gối), và nam giới bắt buộc phải đội mũ hoặc đội mũ tròn Kippah (có chuẩn bị sẵn tại bàn đón tiếp ở lối vào) trong suốt thời gian ở bên trong giáo đường.
Những nơi gần đây trong thư viện
VIIĐóng Góp Cho Trang Này
Góp ảnh, thông tin hoặc video cho Giáo đường Do Thái Phố Heydukova, Bratislava
Thầy Ưng Khiêm mời cộng đồng cùng làm giàu trang này. Ảnh chụp tận nơi, một chi tiết lịch sử chưa được nhắc, một đoạn video ngắn: mọi đóng góp đều được đọc và trả lời.
Chưa có đóng góp nào từ cộng đồng. Bạn có thể là người đầu tiên.
?Hỏi Đáp Nhanh
Vì sao Giáo đường Do Thái Phố Heydukova lại có vị trí đặc biệt quan trọng tại thủ đô Bratislava?
Đây là ngôi giáo đường Do Thái duy nhất còn tồn tại và vẫn duy trì đời sống cầu nguyện tại thủ đô Bratislava ngày nay. Sau khi các đại giáo đường lịch sử khác của thành phố (như Giáo đường Chính thống phố Zámocká và Đại Giáo đường Neolog bên Nhà thờ chính tòa Thánh Martin) bị phá hủy vào thập niên 1960 để làm cầu đường, Giáo đường Phố Heydukova trở thành chứng nhân kiến trúc duy nhất còn lại của cộng đồng Do Thái Bratislava.
Giáo đường Phố Heydukova được xây dựng vào năm nào và do ai thiết kế?
Ngôi giáo đường được xây dựng từ năm 1923 tới năm 1926 cho Cộng đồng Do Thái giáo Chính thống tại Bratislava, theo bản thiết kế của kiến trúc sư Do Thái nổi tiếng người Slovakia là Artur Szalatnai-Slatinský (1891 tới 1962).
Phong cách kiến trúc của Giáo đường Phố Heydukova có điểm gì khác biệt so với các giáo đường thế kỷ 19?
Thay vì dùng phong cách chiết trung phương Đông (Neo-Moorish) phổ biến ở thế kỷ 19, kiến trúc sư Artur Szalatnai-Slatinský đã sử dụng kết cấu khung bê tông cốt thép tiên tiến kết hợp với ngôn ngữ hình học của chủ nghĩa Lập thể Tiệp Khắc (Cubism) và một hàng hiên đồ sộ gồm 7 cột đá vôi travertine ở mặt tiền gợi nhắc Đền thờ cổ đại ở Jerusalem.
Vì sao cửa vào chính của phòng cầu nguyện không đi thẳng từ mặt phố Heydukova mà lại đi vòng qua sân trong?
Theo luật phụng vụ Do Thái (Halakha), Hòm Bia Thánh (Aron HaKodesh) phải đặt ở bức tường phía Đông hướng về Jerusalem và cửa vào phải nằm ở phía Tây đối diện. Vì mặt phố Heydukova nằm ở phía Tây của lô đất, kiến trúc sư đã dùng hàng cột đá mặt tiền làm lối dẫn vào một sân trong yên tĩnh ở cạnh phía Nam rồi mới mở cửa vào tiền sảnh phía Tây, giúp phòng cầu nguyện vừa đúng hướng Đông vừa tránh được tiếng ồn trực tiếp từ đường phố.
Bảo tàng Cộng đồng Do Thái giáo bên trong tòa nhà trưng bày những hiện vật gì?
Được mở cửa vào năm 2012 trên khu vực hành lang lầu phụ nữ (Ezrat Nashim), Bảo tàng Cộng đồng Do Thái giáo trưng bày lịch sử lâu đời của người Do Thái tại Bratislava (cố đô Pressburg của Đại giáo sĩ Chatam Sofer) và đặc biệt là các cổ vật nghi lễ bằng bạc, vải thêu quý hiếm thuộc Bộ sưu tập Eugen Bárkány cùng khu tưởng niệm nạn nhân Holocaust.
Nam giới khi vào tham quan bên trong Giáo đường Phố Heydukova cần lưu ý quy tắc bắt buộc nào?
Theo truyền thống tôn kính Thiên Chúa trong không gian giáo đường Do Thái Chính thống, mọi nam giới (kể cả du khách không theo đạo Do Thái) bắt buộc phải đội mũ hoặc đội mũ tròn Kippah trên đầu trong suốt thời gian ở bên trong giáo đường (bảo tàng có phát mũ Kippah miễn phí cho khách mượn ngay tại lối vào).