Nằm ẩn mình giữa những dãy nhà cổ kính trên con phố hẹp Virmenska số 7 đến 13 chỉ cách Quảng trường Chợ Rynok náo nhiệt vài chục mét về phía bắc trong khu phố cổ Lviv, Nhà thờ chính tòa Armenia Đức Mẹ Lên Trời (tiếng Ukraina chuyển tự Latinh là Virmenskyi Sobor Uspinnia Presviatoi Bohorodytsi, tiếng Armenia chuyển tự là Surb Astvatsatsin Tachar) mang đến cho bất kỳ ai bước qua cổng vòm của nó cảm giác như vừa bước qua một cánh cổng xuyên thời gian. Giữa lòng một đô thị Trung Âu, một ốc đảo phương Đông vùng núi Kavkaz và Tiểu Á từ thế kỷ 14 vẫn lặng lẽ tỏa hương trầm dưới bóng tháp chuông cổ và những tấm bia đá khắc chữ Armenia đã mòn nhẵn theo bước chân sáu thế kỷ.
Được khởi dựng từ năm 1363 đến năm 1370 bởi bậc thầy kiến trúc sư Doring nhờ tấm lòng hiến tặng của các thương nhân Armenia di cư từ bán đảo Crimea và cố đô Ani, ngôi thánh đường đã bồi đắp qua sáu trăm năm những lớp trầm tích nghệ thuật độc nhất vô nhị: kết cấu mái vòm mười hai cạnh kiểu Armenia trung cổ kết hợp gân vòm Gothic, hành lang vòm Phục hưng năm 1437, tiền đường Baroque năm 1630, bức tranh ghép mảnh Chúa Ba Ngôi bằng vàng và đá màu của Jozef Mehoffer năm 1913, và đặc biệt là bộ bích họa trường phái Biểu tượng (Symbolism) đầy ám ảnh của danh họa Jan Henryk Rosen thực hiện vào thập niên 1920. Là tâm điểm của Khu phố cổ Lviv được UNESCO công nhận là Di sản Thế giới năm 1998 và hiện là nhà thờ chính tòa của Giáo hội Tông truyền Armenia tại Ukraine (thuộc gia đình Chính Thống giáo Cổ Đông phương), công trình này cùng với Nhà thờ chính tòa Thánh George tại Lviv, Nhà thờ Chính tòa Thánh Sophia tại Kyiv, Quần thể Tu viện Hang động Kyiv Pechersk Lavra và Giáo đường Do Thái Brodsky tại Kyiv làm nên diện mạo rực rỡ của văn hóa tâm linh Ukraine.
IĐức Mẹ Lên Trời (Surb Astvatsatsin), Di Sản Cộng Đồng Armenia Xứ Galicia Và Hành Trình Hai Nhánh Đông Phương
Ngôi thánh đường cổ trên phố Virmenska được cung hiến cho mầu nhiệm Đức Trinh Nữ Maria An Giấc và Hồn Xác Lên Trời, được gọi trong tiếng Armenia cổ là Surb Astvatsatsin (Đức Thánh Mẹ Thiên Chúa). Đối với cộng đồng người Armenia (những người thuộc quốc gia đầu tiên trên thế giới đón nhận Kitô giáo làm quốc giáo vào năm 301 Công nguyên dưới thời Vua Tiridates III và Thánh Gregory Người Khai Sáng), Đức Thánh Mẹ Thiên Chúa luôn là đấng che chở cho những đoàn người phải rời bỏ quê hương quanh chân núi Ararat và kinh thành Ani sau các cuộc chinh phạt thế kỷ 11 tới 13 để vượt biển Đen tìm vùng đất mới.
Khi Quốc vương Danylo xứ Halych xây dựng thành phố Lviv vào giữa thế kỷ 13 và mời gọi các thương nhân, nghệ nhân kim hoàn, thợ dệt thảm và học giả Armenia đến định cư, cộng đồng Armenia tại Lviv đã nhanh chóng trở thành một trong những cộng đồng hải ngoại (Diaspora) lớn mạnh và thịnh vượng bậc nhất châu Âu, được các vị vua Rus và vua Ba Lan ban quyền tự trị pháp lý riêng và lập Tòa Giám mục Armenia ngay tại Lviv từ năm 1367.
Không gian và hình ảnh thần học bên trong Nhà thờ chính tòa Armenia tại Lviv là sự kết tinh độc đáo giữa truyền thống Kitô giáo Cổ Đông phương Armenia và mỹ học thần bí châu Âu. Trên khắp các bức tường đá mặt ngoài hậu cung và trong các hốc tường của ngôi đền thế kỷ 14, người ta bắt gặp hàng chục tấm bia đá thánh giá Khachkar (Armenian cross-stones) được chạm khắc từ thế kỷ 14 đến thế kỷ 15: ở chính giữa mỗi phiến đá là cây Thánh Giá Armenia đâm chồi nảy lộc (Tsaghkadz Khach, tức Thánh Giá Nở Hoa), tượng trưng cho Cây Sự Sống Phục Sinh vượt thắng cái chết, phía dưới là đĩa mặt trời vĩnh cửu.
Bước vào bên trong nội thất, ánh mắt người hành hương lập tức hướng lên bức tranh ghép mảnh (mosaic) trên đỉnh vòm trống mười hai cạnh do họa sĩ Jozef Mehoffer thực hiện năm 1912 tới 1913: giữa nền trời sao xanh thẫm và vàng lá rực rỡ là hình ảnh mầu nhiệm Chúa Ba Ngôi (Chúa Cha như Đấng Thượng Cổ, Chúa Con mang hình hài Con Chiên vượt qua và Chúa Thánh Thần như chim bồ câu lửa) được nâng đỡ bởi sáu thiên thần Seraphim sáu cánh có khuôn mặt trầm tư, kết nối thần học ánh sáng của Đông phương với ngôn ngữ tạo hình hiện đại.
Lịch sử giáo luật của Nhà thờ chính tòa Armenia tại Lviv phản ánh hai giai đoạn lịch sử sâu sắc của Kitô giáo Armenia tại Đông Âu. Từ khi khởi dựng năm 1363 cho đến năm 1630, nhà thờ là tòa giám mục của Giáo hội Tông truyền Armenia (Armenian Apostolic Church), trực thuộc Đức Thượng phụ tối cao (Catholicos) tại Etchmiadzin. Đến năm 1630, Tổng giám mục Mikołaj Torosowicz đã tuyên xưng hiệp thông với Rôma, biến nơi đây thành nhà thờ chính tòa của Tổng giáo phận Công giáo Armenia tại Lviv suốt hơn ba thế kỷ (từ năm 1630 đến năm 1945) trong khi vẫn bảo tồn nghi lễ Armenia.
Sau Thế chiến II, khi phần lớn cộng đồng người Ba Lan và Armenia Công giáo tại Lviv bị di dời về phía tây và vị linh mục quản nhiệm bị chính quyền Liên Xô bắt đi Siberia, nhà thờ bị đóng cửa suốt năm mươi lăm năm làm kho chứa hiện vật bảo tàng. Đến tháng 1 năm 2000, nhà nước Ukraine độc lập đã chính thức trao trả ngôi thánh đường cho Giáo phận Ukraine của Giáo hội Tông truyền Armenia; ngày 18 tháng 5 năm 2003, Đức Thượng phụ tối cao của toàn thể người Armenia là Karekin II đã thân hành từ Etchmiadzin đến Lviv chủ sự đại lễ tái thánh hiến ngôi nhà thờ cổ sau hơn nửa thế kỷ im tiếng chuông.
Điều khiến Nhà thờ chính tòa Armenia ở Lviv trở thành một huyền thoại trong lịch sử mỹ thuật thế giới thế kỷ 20 chính là bộ bích họa trường phái Biểu tượng (Symbolism) và Art Deco của danh họa Jan Henryk Rosen (1891 tới 1982) được vẽ từ năm 1925 đến năm 1929 theo lời mời của Đức Tổng giám mục Józef Teodorowicz. Trong bức bích họa nổi tiếng nhất ở tường phía nam mang tên Lễ an táng Thánh Odilon (Viện phụ Cluny, người lập lễ Cầu cho các Tín hữu đã qua đời), Rosen đã vẽ một đoàn rước ma mị trong đêm tối: đi bên cạnh linh cữu vị thánh là ba tu sĩ trùm mũ kín đầu tượng trưng cho Quá khứ, Hiện tại và Tương lai; tu sĩ Quá khứ quay mặt về phía sau, tu sĩ Hiện tại nhìn xuống mặt đất với đôi mắt nhắm nghiền, còn tu sĩ Tương lai hoàn toàn không có khuôn mặt dưới mũ trùm, và kỳ lạ hơn nữa là dưới chân ba bóng ma thời gian ấy hoàn toàn không có bóng đổ trên mặt đất trong khi các tu sĩ đang sống lại in bóng rõ rệt dưới ánh đuốc. Hơn thế nữa, Rosen đã dùng chính khuôn mặt thật của những người dân, học giả và giáo sĩ Lviv đương thời để vẽ khuôn mặt các thánh tông đồ và thiên thần trên khắp các bức tường nhà thờ.
IIHơn Sáu Trăm Sáu Mươi Năm Từ Thương Nhân Xứ Kaffa Năm 1363, Cải Tạo Phục Hưng Và Baroque Tới Kiệt Tác Của Mehoffer Và Rosen
Được kiến tạo và mở rộng liên tục qua bảy thế kỷ từ năm 1363 đến thế kỷ 20, Nhà thờ chính tòa Armenia Đức Mẹ Lên Trời là một cuốn biên niên sử bằng đá, gỗ và sắc màu nằm ngay giữa trái tim phố cổ Lviv.
- 1363 tới 1370Kiến trúc sư Doring xây dựng nhà thờ đá đầu tiên bằng tiền hiến tặng của hai thương nhân ArmeniaHai thương nhân Armenia giàu có là Jacob xứ Kaffa (Crimea) và Panos xứ Hah tài trợ cho kiến trúc sư người gốc Ý - Silesia là Doring xây dựng ngôi nhà thờ chữ thập bốn cột có vòm trống mười hai cạnh phỏng theo Nhà thờ chính tòa cố đô Ani.
- Năm 1437Xây dựng hành lang vòm mở phong cách Phục hưng sớm ở mặt phía namMột dãy hành lang vòm cuốn mở (arcade gallery) được dựng thêm dọc theo bức tường phía nam của nhà thờ, tạo nên không gian sân nghĩa trang Armenia trầm mặc.
- Năm 1527 và năm 1571Phục hồi sau đại hỏa hoạn Lviv năm 1527 và xây dựng Tháp Chuông Armenia (1571)Sau trận hỏa hoạn lớn thiêu rụi Lviv năm 1527, vào năm 1571 kiến trúc sư người Ý Petro Krasovsky xây dựng tòa Tháp Chuông ba tầng có bốn chóp tháp góc theo lời nguyện của thương nhân Andrew xứ Kaffa.
- Năm 1630 và năm 1726Mở rộng gian giữa phía tây theo phong cách Baroque và dựng cột đá Thánh Christopher (1726)Năm 1630 kiến trúc sư Wojciech Kielar mở rộng thêm một gian lớn về phía tây với trần gỗ chạm khắc sơn son thếp vàng; năm 1726 cột đá tượng Thánh Christopher vác Chúa Hài Đồng được dựng ở sân phía bắc để kỷ niệm đợt trùng tu sau vụ cháy năm 1712.
- 1908 tới 1913Kiến trúc sư Franciszek Maczynski mở rộng lối vào phía tây và Jozef Mehoffer ghép tranh mosaic vòm chínhDưới sự chủ trì của Tổng giám mục Jozef Teodorowicz, nhà thờ được nối dài thêm tiền sảnh phía tây hướng ra phố Krakivska, đồng thời danh họa Jozef Mehoffer hoàn thành bức tranh ghép mảnh Chúa Ba Ngôi trên đỉnh vòm mười hai cạnh.
- 1925 tới 1929Danh họa Jan Henryk Rosen thực hiện bộ bích họa trường phái Biểu tượng và cửa kính màuHọa sĩ trẻ Jan Henryk Rosen vẽ toàn bộ các bức tường bên trong nhà thờ bằng những đại cảnh Biểu tượng và Art Deco độc đáo (Trảm quyết Thánh Gioan Tẩy Giả, An táng Thánh Odilon, Chúa Chịu Đóng Đinh, Tiệc Ly), gây tiếng vang khắp châu Âu.
- 1945 tới 1999Nhà thờ bị đóng cửa dưới thời Liên Xô và dùng làm kho lưu trữ nghệ thuật bảo tàngNăm 1945 chính quyền Liên Xô bắt giữ giáo sĩ và đóng cửa nhà thờ, dùng tòa nhà làm kho chứa hiện vật của Phòng trưng bày Nghệ thuật Lviv và Bảo tàng Quốc gia; năm 1998 khu phố cổ và nhà thờ được UNESCO ghi danh là Di sản Thế giới.
- Năm 2000 và ngày 18 tháng 5 năm 2003Hoàn trả cho Giáo hội Tông truyền Armenia (2000) và Đại lễ Tái thánh hiến bởi Thượng phụ Karekin II (2003)Đầu năm 2000 nhà thờ được trao trả cho Giáo phận Ukraine của Giáo hội Tông truyền Armenia; ngày 18 tháng 5 năm 2003 Đức Thượng phụ Karekin II chủ sự đại lễ tái cung hiến trọng thể.
Bí quyết âm học bình gốm rỗng (Golosnyky) của kiến trúc sư Doring từ thế kỷ 14. Khi kiến trúc sư Doring xây dựng phần lõi trung cổ của Nhà thờ chính tòa Armenia từ năm 1363 đến 1370, ông đã kết hợp kỹ thuật xây đá vôi đẽo phẳng của thợ đá Armenia từ vùng Crimea với kỹ thuật âm học truyền thống của phương Đông và Rus cổ đại. Bên trong các vòm góc hình nhũ đá (stalactite pendentives) và phần trống vòm mười hai cạnh, người thợ cả đã gắn chìm vào trong tường vữa hàng chục chiếc bình gốm đất nung cổ hẹp (golosnyky / acoustic resonator jars) quay miệng bình mở ra phía không gian nội thất.
Những chiếc bình gốm rỗng nằm ẩn trong vòm đá này hoạt động như những hộp cộng hưởng Helmholtz tự nhiên: chúng triệt tiêu tiếng vang hỗn loạn và nâng đỡ giọng hát đơn âm ngân dài của các bài thánh ca cổ Armenia (Sharakan), giúp tiếng hát của một ca sĩ đứng dưới vòm chính cũng có thể lan tỏa trong trẻo, sâu thẳm tới từng ngóc ngách của ngôi thánh đường mà không cần bất kỳ thiết bị khuếch đại nào.
IIIVòm Trống Mười Hai Cạnh Kiểu Ani, Ba Khoảng Sân Cổ Tích Và Hội Họa Huyền Bí Của Mehoffer Cùng Rosen
Toàn bộ Quần thể Khu phố và Nhà thờ chính tòa Armenia (Armenian Cathedral Ensemble) nằm kẹp giữa phố Virmenska ở phía nam và phố Lesi Ukrainky ở phía bắc, bao gồm ngôi nhà thờ trung tâm gồm ba phần nối tiếp nhau trên trục đông - tây (phần lõi Armenia năm 1363 ở phía đông, gian Baroque năm 1630 ở giữa và tiền đường đầu thế kỷ 20 ở phía tây), được bao bọc xung quanh bởi ba khoảng sân nhỏ lát đá cùng Tháp Chuông, Dinh Tổng giám mục Armenia, Tu viện nữ Benedictine Armenia và Cột Thánh Christopher.
Phần cổ nhất ở phía đông của nhà thờ là khối nhà hình chữ thập bốn trụ bằng đá vôi dày 1,4 mét do kiến trúc sư Doring dựng năm 1363 tới 1370, bên trên là vòm trống mười hai cạnh (dodecagonal drum) lợp mái chóp nhọn kiểu Armenia. Mặt ngoài của ba hậu cung hình bán nguyệt được trang trí bằng các vòm mù mảnh mai và những tấm bia đá thánh giá Khachkar thế kỷ 14 tới 15 chạm khắc hoa văn dây đan tinh xảo gắn trực tiếp vào tường đá.
Bước từ phố Virmenska vào sân phía nam, du khách đi dưới hàng hiên vòm cuốn Phục hưng xây từ năm 1437. Toàn bộ mặt sân dưới chân được lát bằng hàng chục tấm bia mộ đá phẳng từ thế kỷ 16 đến thế kỷ 18 khắc chữ Armenia và chữ Latinh cổ từ nghĩa trang Armenia xưa. Áp vào bức tường phía bắc của sân Nam là một lầu gỗ chạm khắc lộ thiên từ thế kỷ 18 mô tả cảnh Chúa Giêsu chịu đóng đinh trên Đồi Sọ (Golgotha / Calvary).
Ở phía đông qua cổng vòm thông giữa phố Virmenska và phố Lesi Ukrainky là tòa Tháp Chuông ba tầng do Petro Krasovsky xây năm 1571 với bốn chóp tháp tròn nhỏ ở bốn góc và cổng vòm có gờ đắp nổi kiểu phương Đông, bên cạnh là Dinh Tổng giám mục Armenia cũ. Ở sân phía bắc đặt cây cột đá Baroque cao vút dựng năm 1726, trên đỉnh là pho tượng Thánh Christopher vác Chúa Hài Đồng Giêsu trên vai.
Bên trong nội thất, ngay phía trên bốn trụ đá thế kỷ 14 được chạm khắc kín các chữ thập Armenia mạ vàng là vòm trống cao vút phủ kín bởi bức tranh ghép mảnh (mosaic) bằng thủy tinh vàng và xanh lam của Jozef Mehoffer (1912 tới 1913), khắc họa Chúa Ba Ngôi giữa các thiên thần sáu cánh. Phía trên gian giữa mở rộng năm 1630 là hệ trần gỗ chia ô vuông (coffered wooden ceiling) sơn son thếp vàng và gắn các bông hoa hồng gỗ chạm nổi.
Trên khắp các bức tường của gian giữa và cung thánh là bộ bích họa lừng danh của họa sĩ Jan Henryk Rosen vẽ năm 1925 tới 1929: ở tường bắc là cảnh Trảm quyết Thánh Gioan Tẩy Giả với năm thiên thần mặc phẩm phục Đông phương đứng lơ lửng trên không trung và cảnh Tổ phụ Abraham hiến tế Isaac; ở tường nam là cảnh Truyền Tin và đại cảnh huyền bí Lễ an táng Thánh Odilon với ba bóng tu sĩ Quá khứ - Hiện tại - Tương lai; trong hậu cung là bức Tiệc Ly và Chúa Chịu Đóng Đinh.
Ở gian tiền đường phía tây (được kiến trúc sư Franciszek Maczynski xây thêm năm 1908 tới 1909 với cổng vào từ phố Krakivska và trang trí hoa văn đan dây Armenia của điêu khắc gia Tomasz Dykas), bên cạnh vòm cửa đặt tác phẩm điêu khắc gỗ mạ bạc và đồng đen đầy ấn tượng của Jozef Starzynski (1930) khắc họa Chúa Kitô trên Thánh Giá giữa các thiên thần.
| Hạng mục kiến trúc và Nghệ thuật | Niên đại và Tác giả | Đặc điểm kỹ thuật và Giá trị di sản |
|---|---|---|
| Khối chính điện phía đông và Vòm mười hai cạnh | 1363 tới 1370 (kiến trúc sư Doring) | Đá vôi dày 1,4 mét theo hình mẫu cố đô Ani, vòm góc nhũ đá gắn bình gốm âm học (golosnyky) và đá Khachkar |
| Hành lang vòm sân Nam và Đồi Golgotha gỗ | 1437 (hành lang vòm); thế kỷ 16 tới 18 (bia mộ và Golgotha) | Sân lát các phiến đá mộ khắc chữ Armenia cổ và nhà nguyện gỗ chạm khắc cảnh Chúa Chịu Đóng Đinh thế kỷ 18 |
| Tháp Chuông Armenia và Cột Thánh Christopher | 1571 (Petro Krasovsky); 1726 (cột đá Baroque) | Tháp chuông 3 tầng có 4 tháp góc đặc trưng trên lối đi thông sang sân Đông và cột tượng Thánh Christopher ở sân Bắc |
| Tranh ghép mảnh (Mosaic) trên vòm chính | 1912 tới 1913 (danh họa Jozef Mehoffer) | Tranh mosaic phong cách Young Poland và Art Nouveau mô tả Chúa Ba Ngôi và các thiên thần Seraphim trên nền vàng |
| Bộ bích họa tường trường phái Biểu tượng | 1925 tới 1929 (danh họa Jan Henryk Rosen) | Kiệt tác hội họa tôn giáo thế kỷ 20 gồm Lễ an táng Thánh Odilon, Trảm quyết Thánh Gioan Tẩy Giả và Tiệc Ly |
IVThế Đất Và Hướng
Cần nêu rõ rằng cộng đồng thương nhân Armenia và kiến trúc sư Doring năm 1363 không sử dụng thuật phong thủy phương Đông khi quy hoạch Nhà thờ chính tòa Armenia tại Lviv. Việc bố trí ngôi đền nằm lọt giữa lòng khu phố Armenia cổ có tường bao quanh và xoay trục theo hướng Đông xuất phát từ quy hoạch ô phố trung cổ của Lviv và luật định hướng phụng vụ cổ truyền của Giáo hội Armenia. Những phân tích dưới đây là góc nhìn đối chiếu theo phép xem hình thế sơn thủy của thư viện Vạn Đạo Đường.
Xét trên đại cuộc địa hình của khu phố cổ Lviv tại tọa độ 49,8433 độ vĩ bắc, 24,0329 độ kinh đông, khu vực phố Virmenska nằm trên vùng thềm đất bằng phẳng ở chân sườn phía tây nam của ngọn Đồi Lâu Đài Cao (Vysokyi Zamok, cao 413 mét) và ở phía đông của dòng sông cổ Poltva (nay chảy ngầm dưới đại lộ Svobody ngay sát rìa phía tây của khu phố Armenia). Nhờ đó, toàn bộ khu phố cổ Armenia có thế tọa sơn hướng thủy tự nhiên trong lòng bồn địa Lviv: phía đông bắc có ngọn Đồi Lâu Đài Cao làm hậu chẩm vững chắc che chắn gió bắc, còn phía tây có dòng Poltva chảy qua làm minh đường thủy.
Về bố cục nội cục và hướng trục, Nhà thờ chính tòa Armenia được thiết kế theo thế tàng phong tụ khí chuẩn mực của kiến trúc sân trong phương Đông: ngôi thánh đường hoàn toàn không phô trương mặt tiền trực tiếp ra ngoài đường phố lớn, mà nằm ẩn sâu vào bên trong giữa hai dãy nhà cổ của phố Virmenska và phố Lesi Ukrainky, được bao bọc bốn bề bởi ba khoảng sân nhỏ khép kín (Sân Nam, Sân Đông và Sân Bắc). Trục chính của nhà thờ chạy dài từ Tây sang Đông theo đúng thế tọa Tây hướng Đông (cung thánh Bema hướng về phía Đông và núi thiêng Ararat trong tâm thức Armenia, còn tiền đường mở về phía Tây). Để bước vào nhà thờ, khách hành hương phải đi qua những cổng vòm hẹp uốn khúc từ phố Virmenska hoặc dưới chân Tháp Chuông, giúp hóa giải toàn bộ luồng khí xao động từ phố chợ bên ngoài và giữ cho không gian bên trong sân lát mộ đá luôn tĩnh mịch, trầm mặc suốt hơn sáu trăm năm.
VPhụng Vụ Thánh Badarak, Đại Lễ Đức Mẹ Lên Trời Làm Phép Nho Đầu Mùa Và Tiếng Hát Cổ Sharakan
Kể từ khi được hoàn trả cho Giáo hội Tông truyền Armenia năm 2000 và tái thánh hiến năm 2003, Nhà thờ chính tòa Armenia tại Lviv đã ngân vang trở lại những giai điệu huyền nhiệm của Phụng vụ Thần linh Armenia (Surb Badarak) và các bài thánh thi cổ truyền Sharakan có lịch sử từ thế kỷ 5.
| Thời điểm trong năm | Truyền thống lịch Armenia | Tên đại lễ phụng vụ | Nghi thức cử hành truyền thống tại Nhà thờ chính tòa Armenia Lviv |
|---|---|---|---|
| Chúa nhật gần ngày 15 tháng 8 nhất | Một trong Năm Đại lễ Đền tạm (Taghavar) | Đại lễ Bổn mạng Đức Mẹ Lên Trời (Surb Astvatsatsin) và Nghi thức Làm phép Nho (Khaghoghorhnek) | Ngày đại lễ quan thầy lớn nhất của nhà thờ: cử hành Thánh lễ Surb Badarak trọng thể và nghi thức truyền thống làm phép những chùm nho tươi đầu mùa thu phân phát cho cộng đoàn. |
| Ngày 6 tháng 1 hằng năm | Lịch phụng vụ cổ truyền Armenia | Đại lễ Chúa Giáng Sinh và Chúa Hiển Linh Hợp Nhất (Surb Tsnund ev Astvatsahaytnutyun) | Giáo hội Armenia giữ truyền thống cổ đại cử hành cả Lễ Giáng Sinh và Lễ Hiển Linh trong cùng ngày 6 tháng 1, kèm theo nghi thức Thánh hiến Nước bằng Dầu Thánh Muron và Thánh Giá. |
| Mùa xuân (Chúa nhật Phục Sinh) | Chu kỳ Phục Sinh Armenia | Đại lễ Chúa Phục Sinh Vinh Hiển (Surb Zatik) | Canh thức chiều Thứ Bảy Tuần Thánh (Chragaluyts), kéo bức màn che bàn thờ (Varaguyr) và cử hành đại lễ Phục Sinh trong tiếng chuông vang vọng khắp khu phố Armenia cổ. |
| Chúa nhật gần ngày 14 tháng 9 nhất | Một trong Năm Đại lễ Đền tạm | Đại lễ Suy tôn Thánh Giá (Khachverats) và Nghi thức Chúc lành Bốn Phương (Andastan) | Rước cây Thánh Giá được kết hoa húng quế thơm ngát quanh sân nhà thờ và làm phép chúc lành bốn phương trời đất (Đông, Tây, Nam, Bắc) trước các tấm bia đá Khachkar cổ. |
| Ngày 24 tháng 4 hằng năm | Ngày Tưởng niệm Quốc gia và Tôn giáo | Ngày Tưởng niệm Các Thánh Tử Đạo Armenia | Cử hành lễ cầu nguyện trang nghiêm và thắp nến dưới vòm sân lát mộ cổ và trước các tấm bia đá Khachkar để tưởng nhớ các vị thánh tử đạo và tổ tiên Armenia. |
Hương trầm, ánh nến trên đĩa cát và nghi thức làm phép nho đầu mùa (Khaghoghorhnek). Bước vào bên trong Nhà thờ chính tòa Armenia ở Lviv vào một buổi sáng Chúa nhật hay dịp đại lễ bổn mạng tháng Tám, du khách sẽ được đắm mình trong một bầu khí thị giác và thính giác khó quên: dưới ánh sáng lấp lánh của bức tranh mosaic vàng trên đỉnh vòm và ánh nhìn trầm mặc của các thiên thần trong tranh Jan Henryk Rosen, hàng trăm cây nến mảnh cắm trên những khay cát tỏa ánh lửa ấm áp, tiếng lắc lục lạc bạc trên bình hương trầm của các thầy phó tế hòa nhịp cùng tiếng hát Surb, Surb (Thánh, Thánh, Thánh) vang lên từ cung thánh cao. Đặc biệt trong ngày Đại lễ Đức Mẹ Lên Trời (Surb Astvatsatsin), vị giám mục làm phép những giỏ nho chín mọng đầu mùa và trao tận tay cho từng tín hữu lẫn du khách đứng chật kín sân Nam, gửi gắm lời chúc phúc ngọt lành và bình an từ mảnh đất Armenia sáu trăm năm tuổi giữa lòng Lviv.
VINơi Chốn Và Đường Tới
- Địa chỉ
- Số 7 đến 13 Phố Virmenska (Vulytsia Virmenska 7-13), Khu phố Armenia cổ, 79008 Lviv, Tỉnh Lviv, Ukraine
- Đường tới
- Nhà thờ chính tòa Armenia tọa lạc tại số 7 đến 13 phố Virmenska (Vulytsia Virmenska 7-13), nằm ngay trong khu vực đi bộ của Phố cổ Lviv, chỉ cách góc đông bắc của Quảng trường Chợ trung tâm (Ploshcha Rynok) khoảng 150 mét về phía bắc (đi bộ chưa đầy 2 phút từ Tòa thị chính Lviv hoặc Nhà hát Opera Lviv). Do nằm trong khu phố cổ dành cho người đi bộ, quý vị có thể đi các tuyến xe điện mặt đất (tram số 1, 2, 7, 9) dừng tại trạm Ploshcha Rynok hoặc trạm Pidvalna rồi đi bộ vài chục bước chân vào phố Virmenska.
- Toạ độ
- 49.8433, 24.0329
Nhà thờ chính tòa Armenia Đức Mẹ Lên Trời mở cửa đón khách tham quan và các tín hữu cầu nguyện hàng ngày; lối vào chính cho du khách nằm tại cổng vòm dẫn vào Sân Nam trên phố Virmenska (số 7). Ba khoảng sân bao quanh nhà thờ (Sân Nam lát mộ cổ, Sân Đông dưới Tháp Chuông và Sân Bắc có Cột Thánh Christopher) hoàn toàn mở cửa tự do, còn khi bước vào bên trong nội thất nhà thờ có thu một khoản phí nhỏ đóng góp bảo tồn di tích. Quý vị lưu ý ăn mặc lịch sự, giữ trật tự khi đang diễn ra Thánh lễ Surb Badarak, bước đi nhẹ nhàng tôn trọng các phiến đá mộ cổ dưới chân ở Sân Nam và không sử dụng đèn flash khi chụp ảnh các bức bích họa của Jan Henryk Rosen.
Những nơi gần đây trong thư viện
VIIĐóng Góp Cho Trang Này
Góp ảnh, thông tin hoặc video cho Nhà thờ chính tòa Armenia Đức Mẹ Lên Trời, Lviv
Thầy Ưng Khiêm mời cộng đồng cùng làm giàu trang này. Ảnh chụp tận nơi, một chi tiết lịch sử chưa được nhắc, một đoạn video ngắn: mọi đóng góp đều được đọc và trả lời.
Chưa có đóng góp nào từ cộng đồng. Bạn có thể là người đầu tiên.
?Hỏi Đáp Nhanh
Nhà thờ chính tòa Armenia tại Lviv được xây dựng vào năm nào và theo hình mẫu kiến trúc nào?
Ngôi nhà thờ được xây dựng từ năm 1363 đến năm 1370 bởi kiến trúc sư Doring nhờ tiền hiến tặng của hai thương nhân Armenia là Jacob xứ Kaffa và Panos xứ Hah. Phần lõi thế kỷ 14 của nhà thờ với vòm trống mười hai cạnh được thiết kế phỏng theo Nhà thờ chính tòa cố đô Ani của vương quốc Armenia thời trung cổ và các nhà thờ Armenia ở bán đảo Crimea.
Vì sao trong vòm mái thế kỷ 14 của nhà thờ lại có gắn những chiếc bình gốm rỗng (golosnyky)?
Khi xây dựng vòm góc và trống vòm mười hai cạnh vào thế kỷ 14, kiến trúc sư Doring đã cho gắn chìm hàng chục chiếc bình gốm đất nung rỗng (gọi là golosnyky) có miệng bình mở ra phía lòng nhà thờ. Những chiếc bình này vừa giúp giảm trọng lượng kết cấu mái vòm đá, vừa đóng vai trò như những hộp cộng hưởng âm học tự nhiên giúp tiếng hát thánh ca ngân vang trong trẻo.
Hai danh họa nào đã sáng tạo nên bức tranh ghép mảnh trên đỉnh vòm và bộ bích họa nổi tiếng bên trong nhà thờ đầu thế kỷ 20?
Trong đợt đại trùng tu từ năm 1908 đến 1929 dưới thời Tổng giám mục Jozef Teodorowicz, danh họa người Ba Lan Jozef Mehoffer đã thiết kế bức tranh ghép mảnh (mosaic) Chúa Ba Ngôi và các thiên thần Seraphim trên đỉnh vòm năm 1912 tới 1913, còn họa sĩ Jan Henryk Rosen đã vẽ bộ bích họa trường phái Biểu tượng (Symbolism) trên khắp các bức tường nội thất từ năm 1925 tới 1929.
Bức bích họa Lễ an táng Thánh Odilon của họa sĩ Jan Henryk Rosen có chi tiết bí ẩn gì nổi tiếng?
Trong bức bích họa Lễ an táng Thánh Odilon trên bức tường phía nam, họa sĩ Jan Henryk Rosen đã vẽ ba bóng tu sĩ trùm mũ kín đầu đi bên cạnh linh cữu vị thánh để tượng trưng cho Quá khứ, Hiện tại và Tương lai (tu sĩ Tương lai không có khuôn mặt dưới mũ trùm), và dưới chân ba nhân vật siêu hình này hoàn toàn không có bóng đổ trên mặt đất dù xung quanh rực sáng ánh đuốc.
Mặt sân phía nam của Nhà thờ chính tòa Armenia được lát bằng vật liệu đặc biệt gì?
Mặt nền của khoảng Sân Nam nằm dưới hành lang vòm Phục hưng năm 1437 được lát bằng những phiến đá mộ phẳng có niên đại từ thế kỷ 16 đến thế kỷ 18 thuộc nghĩa trang Armenia cổ xưa bao quanh nhà thờ. Trên bề mặt nhiều phiến đá vẫn còn nhìn thấy các dòng văn bia khắc bằng chữ cái Armenia và chữ Latinh đã mòn nhẵn qua hàng trăm năm.
Những tấm bia đá chạm khắc hình thánh giá gắn trên tường ngoài phía đông của nhà thờ được gọi là gì?
Đó là những tấm Khachkar (bia đá thánh giá truyền thống của nghệ thuật Armenia, được UNESCO công nhận là Di sản Văn hóa Phi vật thể của Nhân loại). Các tấm Khachkar gắn trên tường hậu cung nhà thờ Lviv có niên đại từ thế kỷ 14 đến thế kỷ 15, chạm khắc hình Thánh Giá Nở Hoa (Cây Sự Sống) và đĩa mặt trời vĩnh cửu.