Từ bất kỳ cây cầu nào bắc qua dòng sông Mtkvari (sông Kura) hay từ các con dốc lát đá cuội của khu phố cổ Tbilisi, khi ngước mắt nhìn về phía bờ tả ngạn thuộc quận lịch sử Avlabari, người lữ khách đều bị choáng ngợp trước một khối kiến trúc đá túp màu vàng mật ong khổng lồ vươn lên từ đỉnh đồi Elia (đồi Thánh Tiên tri Êlia), đội trên đầu chiếc mái vòm hình nón dát vàng rực rỡ phản chiếu ánh mặt trời vùng Kavkaz. Đó chính là Nhà thờ chính tòa Chúa Ba Ngôi tại Tbilisi, mà người dân bản địa luôn gọi bằng cái tên ngắn gọn và thành kính là Sameba (nghĩa là Chúa Ba Ngôi trong tiếng Georgia, tên đầy đủ là Tsminda Samebis Sakathedro Tadzari).
Nếu như Nhà thờ chính tòa Svetitskhoveli ở cố đô Mtskheta là chiếc nôi thiên niên kỷ gắn liền với tấm Áo Choàng của Chúa Kitô và công cuộc truyền giáo thế kỷ 4 của Thánh Nữ Nino, và Tu viện Gelati, Kutaisi ở miền tây là đỉnh cao trí tuệ của Thời đại Hoàng kim thế kỷ 12 dưới triều Vua David IV Người Kiến Thiết, thì Nhà thờ chính tòa Chúa Ba Ngôi (Sameba) tại thủ đô Tbilisi chính là biểu tượng phục hưng vĩ đại nhất của Chính Thống Giáo Georgia trong thời kỳ hiện đại. Được khởi công đặt đá móng vào ngày 23 tháng 11 năm 1995 và thánh hiến trọng thể đúng chín năm sau vào ngày 23 tháng 11 năm 2004 dưới sự dẫn dắt tinh thần của Đức Catholicos-Thượng phụ Toàn Georgia Ilia II theo đồ án của kiến trúc sư Archil Mindiashvili, đại giáo đường Sameba vươn tới chiều cao 87,1 mét trên mặt đất (và hơn 100 mét nếu tính từ đáy tầng ngầm tới đỉnh thánh giá), trở thành ngôi thánh đường Chính thống giáo lớn nhất tại Cộng hòa Georgia lẫn toàn khu vực Nam Kavkaz.
IThiên Chúa Ba Ngôi Chí Thánh, Tầm Nhìn Phục Hưng Tâm Linh Của Đức Thượng Phụ Ilia II Và Linh Ảnh Hy Vọng Của Georgia
Nhà thờ chính tòa trung ương của thủ đô Tbilisi được cung hiến cho Thiên Chúa Ba Ngôi Chí Thánh (Tsminda Sameba: Đức Chúa Cha, Đức Chúa Con và Đức Chúa Thánh Thần), mầu nhiệm cốt lõi tối cao của thần học Kitô giáo Đông phương. Trong truyền thống của Giáo hội Chính thống Tông truyền Tự trị Georgia (một trong những giáo hội Kitô giáo cổ xưa nhất thế giới, đón nhận ánh sáng Tin Mừng từ thế kỷ 1 qua các Tông đồ Anrê và Simon Nhiệt Thành, và tuyên bố Kitô giáo là quốc giáo vào khoảng năm 326 hoặc 337 nhờ Thánh Nữ Nino dưới triều Vua Mirian III và Hoàng hậu Nana), danh hiệu Sameba luôn gắn liền với những thánh địa biểu trưng cho sự hiệp nhất của muôn dân dưới sự che chở của Thiên Chúa, từ Nhà thờ Chúa Ba Ngôi Gergeti dưới chân núi Kazbek trên đỉnh núi tuyết miền bắc cho tới đại giáo đường trên đồi Elia giữa lòng thủ đô.
Ý tưởng kiến tạo đại giáo đường Chúa Ba Ngôi tại Tbilisi được khởi xướng vào năm 1989 bởi Đức Catholicos-Thượng phụ Toàn Georgia Ilia II (vị giáo chủ tinh thần đã dẫn dắt Giáo hội Georgia từ năm 1977) nhằm kỷ niệm cùng lúc hai cột mốc lịch sử trọng đại: thứ nhất là 2.000 năm Đại Năm Thánh Giáng Sinh của Chúa Giêsu Kitô, và thứ hai là 1.500 năm Giáo hội Chính thống Georgia chính thức được công nhận quyền Tự trị (Autocephaly, từ thế kỷ 5 dưới triều Vua Vakhtang I Gorgasali). Giữa bối cảnh đất nước Georgia vừa bước ra khỏi bảy thập niên dưới chế độ Xô viết và giành lại nền độc lập quốc gia vào năm 1991, việc toàn dân đồng lòng góp sức xây dựng ngôi đại giáo đường Chúa Ba Ngôi trên đồi Elia mang ý nghĩa như một lời tuyên xưng đức tin bất diệt và là cuộc sám hối, tái sinh tâm linh của cả một dân tộc.
Bước vào không gian phụng vụ uy nghiêm của Nhà thờ chính tòa Sameba, tâm điểm chiêm bái thiêng liêng nhất đối với mọi tín hữu Chính Thống Giáo là hai bảo vật thánh thiêng thể hiện trọn vẹn lòng đạo đức của người Georgia: Linh ảnh Hy Vọng Của Georgia (Sakartvelos Imedi) và Cuốn Đại Kinh Thánh Chép Tay. Bức linh ảnh Hy Vọng Của Georgia được khởi xướng bởi chính Đức Thượng phụ Ilia II và hoàn thành sau ba năm chế tác công phu nhờ những món trang sức vàng bạc, kim cương, ngọc lục bảo, ngọc lam và hồng ngọc do hàng vạn gia đình người Georgia tự nguyện hiến cúng.
Được chế tác bằng kỹ thuật tráng men vách ngăn truyền thống cổ truyền của Georgia (Minankari / Cloisonne enamel) trên nền khoảng 30 kilôgam vàng ròng, bức linh ảnh có kích thước khoảng 1,8 mét x 1,4 mét khắc họa ở chính giữa hình ảnh Chúa Ba Ngôi, Đức Trinh Nữ Maria Mẹ Thiên Chúa (vốn được tôn kính là Đấng Bảo Hộ phân định phần đất Georgia, Tsilkhvedri), Thánh Nữ Nino và Thánh George, bao quanh bởi 432 vị thánh tử đạo, giáo phụ, quốc vương và ẩn sĩ của lịch sử Giáo hội Georgia. Ngay bên cạnh là Cuốn Đại Kinh Thánh Chép Tay khổng lồ bằng da bê nặng hàng chục kilôgam, được các nghệ nhân thư pháp Georgia chép tay từng chữ một trong suốt nhiều năm và đóng bìa nạm đá quý, đặt trong lồng kính gần khu vực bàn thờ để nhắc nhở tín hữu về truyền thống sao chép và bảo tồn Lời Chúa bằng máu và nước mắt của tổ tiên qua hàng thiên niên kỷ.
Sự chia sẻ vai trò lịch sử giữa Nhà thờ chính tòa Svetitskhoveli, Nhà thờ Sioni và Đại giáo đường Sameba. Để hiểu đúng vị thế giáo luật và phụng vụ của Nhà thờ chính tòa Chúa Ba Ngôi (Sameba), cần đặt công trình này trong mối tương quan với hai ngôi nhà thờ lịch sử trước đó của Tòa Thượng phụ Georgia. Suốt từ thời trung cổ, ngai tòa gốc của Đức Catholicos-Thượng phụ Toàn Georgia được đặt tại Nhà thờ chính tòa Svetitskhoveli ở cố đô Mtskheta (cách Tbilisi khoảng 20 km về phía bắc), trong khi tại kinh đô Tbilisi, ngai tòa giám mục thủ đô suốt nhiều thế kỷ đặt tại Nhà thờ chính tòa Sioni Đức Mẹ Ngủ (Sioni Cathedral of the Dormition, khởi dựng từ thế kỷ 6 tới thế kỷ 7 bên bờ sông Mtkvari và lưu giữ cây Thánh Giá Cây Nho của Thánh Nữ Nino).
Tuy nhiên, do Nhà thờ Sioni trong phố cổ có không gian nội thất khá nhỏ hẹp, không đủ sức chứa hàng vạn tín hữu đổ về trong các đại lễ Phục Sinh, Giáng Sinh và Lễ Hiển Linh khi đời sống tôn giáo bùng nổ trở lại sau năm 1991, việc khánh thành Đại giáo đường Sameba vào ngày 23 tháng 11 năm 2004 đã chính thức chuyển ngai tòa hành lễ trung ương tại thủ đô từ Nhà thờ Sioni sang đồi Elia. Ngày nay, Svetitskhoveli vẫn giữ vị thế là đền thánh tổ đình lịch sử nơi cử hành lễ đăng quang Thượng phụ và làm phép Dầu Thánh (Myron), còn Sameba là trung tâm phụng vụ thường nhật lớn nhất của Đức Thượng phụ Ilia II và toàn thể Giáo hội Georgia.
Nhiều du khách quốc tế khi lần đầu chiêm ngưỡng vẻ đồ sộ và lớp đá túp vàng ấm áp mang phong cách trung cổ thuần khiết của Nhà thờ chính tòa Chúa Ba Ngôi (Sameba) thường lầm tưởng đây là một di tích cổ đại có niên đại từ thế kỷ 11 hoặc thế kỷ 12 được trùng tu lại. Thực tế, Sameba là một công trình kiến trúc hoàn toàn mới của thế kỷ 20 và đầu thế kỷ 21 (xây dựng từ năm 1995 đến năm 2004), nhưng kiến trúc sư Archil Mindiashvili đã từ chối các hình khối bê tông kính hiện đại phương Tây để chắt lọc và tổng hợp tinh hoa tỷ lệ hình học của những ngôi nhà thờ chữ thập có vòm vĩ đại nhất thời trung đại Georgia (như Svetitskhoveli ở Mtskheta, Bagrati ở Kutaisi, Alaverdi ở Kakheti và Oshki ở Tao-Klarjeti), đồng thời ứng dụng kỹ thuật móng cọc chống động đất sâu xuống lòng đá đồi Elia để tạo nên một tuyệt tác vừa trung thành với truyền thống vừa có quy mô vượt trội.
IIBiên Niên Sử Từ Cuộc Thi Thiết Kế Năm 1989 Đến Đại Lễ Thánh Hiến Ngày 23 Tháng 11 Năm 2004 Trên Đồi Elia
Quá trình kiến tạo Nhà thờ chính tòa Chúa Ba Ngôi (Sameba) kéo dài suốt mười lăm năm (từ năm 1989 đến năm 2004), đi qua những năm tháng gian khó nhất của thời kỳ chuyển đổi hậu Xô viết tại Georgia và hoàn thành nhờ nguồn quỹ đóng góp tự nguyện của nhân dân và các nhà hảo tâm.
- Năm 1989 tới năm 1991Đức Thượng phụ Ilia II phát động dự án và tổ chức hai vòng thi tuyển kiến trúc quốc giaNăm 1989, Đức Catholicos-Thượng phụ Ilia II công bố tâm nguyện xây dựng một đại giáo đường mới dâng kính Chúa Ba Ngôi tại Tbilisi nhân dịp hướng tới năm 2000; hơn một trăm đồ án được gửi tới vòng thi đầu tiên nhưng chưa chọn được phương án tối ưu, và ở vòng thi thứ hai đồ án mang tinh thần phục hưng kiến trúc truyền thống Georgia của kiến trúc sư Archil Mindiashvili đã giành chiến thắng chung cuộc.
- Ngày 23 tháng 11 năm 1995Lễ đặt viên đá đầu tiên trên đồi Elia đúng vào ngày Đại lễ Thánh George (Giorgoba)Sau khi tình hình nội chiến và bất ổn đầu thập niên 1990 tạm lắng dịu, vào ngày 23 tháng 11 năm 1995 (ngày lễ kính Thánh Tử đạo George, bổn mạng nước Georgia), viên đá móng đầu tiên của đại giáo đường được làm phép trọng thể trên đỉnh đồi Elia thuộc quận cổ Avlabari.
- Năm 1996 tới năm 2003Thi công kết cấu hai tầng ngầm sâu 13 mét, dựng vòm chính và đúc thánh giá vàng 7,5 métHàng ngàn kỹ sư, nghệ nhân đẽo đá và thợ xây Georgia làm việc liên tục với sự đóng góp của toàn dân và nguồn tài trợ lớn từ doanh nhân Bidzina Ivanishvili cùng các nhà hảo tâm; phần ngầm sâu 13 mét chứa 5 nhà nguyện và hệ thống khung vòm cao hơn 80 mét được hoàn thành, trên đỉnh lắp đặt cây thánh giá cao 7,5 mét nặng 2 tấn phủ vàng lá.
- Ngày 23 tháng 11 năm 2004Đại lễ Thánh hiến Nhà thờ chính tòa Chúa Ba Ngôi (Sameba) nhân kỷ niệm 9 năm đặt đá móngĐúng vào ngày Lễ Thánh George 23 tháng 11 năm 2004, Đức Catholicos-Thượng phụ Ilia II chủ sự đại lễ thánh hiến Nhà thờ chính tòa Sameba trước sự hiện diện của các phái đoàn Thượng phụ và Giám mục từ khắp các Giáo hội Chính thống giáo Đông phương cùng hàng vạn tín hữu.
- Năm 2005 tới thập niên 2020Hoàn thiện hệ thống bích họa, khảm đá, xưởng thêu linh ảnh và trung tâm học thuật Thượng phụSau lễ thánh hiến, công việc vẽ bích họa nội thất (do họa sĩ linh ảnh Amiran Goglidze trực tiếp chỉ đạo cùng Đức Thượng phụ Ilia II), lát đá cẩm thạch đa sắc và xây dựng các tòa nhà chủng viện, học viện thần học, tháp chuông và vườn cây ô-liu xung quanh nhà thờ tiếp tục được hoàn thiện.
Đất thánh từ các miền lịch sử quy tụ dưới móng đại giáo đường trên đồi Elia. Một chi tiết lịch sử vô cùng cảm động được lưu truyền trong biên niên sử xây dựng Nhà thờ chính tòa Chúa Ba Ngôi (Sameba) là nghi thức đặt thánh tích dưới nền móng vào năm 1995. Khi đào sâu xuống nền đá đồi Elia để đổ móng cho những trụ cột trung tâm nâng đỡ mái vòm, theo lời kêu gọi của Đức Thượng phụ Ilia II, các đoàn hành hương đã mang về Tbilisi những nắm đất thiêng và những viên đá lấy từ Sông Jordan, Núi Sion và Mộ Thánh tại Jerusalem, cùng đất lấy từ khắp các đền đài, tu viện cổ kính và nghĩa trang liệt sĩ ở mọi vùng miền của đất nước Georgia (từ Mtskheta, Kakheti, Imereti, Svaneti đến Abkhazia và Samachablo). Bên cạnh đó, mỗi người dân đóng góp xây dựng nhà thờ còn được mời viết tên mình và gia đình lên những viên gạch hoặc phiến đá xây móng, biến toàn bộ phần đế của đại giáo đường thành một cuốn sổ sự sống bằng đá kết nối mọi thế hệ người Georgia.
IIIKiến Trúc Chữ Thập Nội Tiếp Bát Giác Cao 87 Mét, Quần Thể 9 Nhà Nguyện Tầng Trên - Tầng Ngầm Và Tháp Chuông Đá
Được thiết kế bởi kiến trúc sư Archil Mindiashvili, Nhà thờ chính tòa Chúa Ba Ngôi (Sameba) là một tổ hợp kiến trúc tôn giáo đồ sộ có tổng diện tích sàn hơn 5.000 mét vuông và thể tích không gian nội thất khoảng 137.000 mét khối. Điểm độc đáo bậc nhất về mặt cấu trúc của Sameba là sự kết hợp giữa mặt bằng chữ thập có hành lang bao quanh (cross-in-square with ambulatory / tetraconch influence) với một hệ thống chín nhà nguyện riêng biệt nằm lồng ghép trong hai tầng trên mặt đất và dưới lòng đất, được ốp hoàn toàn bằng đá túp núi lửa màu vàng hồng khai thác từ mỏ đá Bolnisi và Kursebi.
Thay vì tựa trên bốn trụ cột vuông như các nhà thờ cỡ nhỏ, cổ trống vòm (tambour) khổng lồ của Sameba được nâng đỡ bởi tám cây cột đá cẩm thạch nguyên khối tạo thành hình bát giác vững chãi, giúp mở rộng tối đa khoảng không gian dưới vòm trung tâm. Phía trên cổ trống trổ 16 cửa sổ vòm hẹp là chiếc mái vòm hình nón nhọn đặc trưng của kiến trúc truyền thống Georgia được lợp các tấm đồng mạ vàng sáng chói, trên đỉnh đỡ cây thánh giá cao 7,5 mét nặng 2 tấn cũng được dát vàng ròng, nâng tổng chiều cao từ mặt sân lên tới đỉnh thánh giá đạt 87,1 mét.
Nhìn từ bên ngoài, khối kiến trúc của đại giáo đường vươn lên theo cấu trúc phân tầng kim tự tháp nhịp nhàng: từ ba cổng vòm tiền sảnh (narthex) mở rộng ở phía tây, phía bắc và phía nam với những bậc thềm đá hoa cương, các mái dốc của hành lang phụ nâng dần lên bốn cánh chữ thập cao vút rồi tụ hội về cổ trống vòm ở chính giữa. Toàn bộ mặt tường ngoài được ốp đá tự nhiên màu vàng kem ấm áp, chạm trổ tinh xảo các dải hoa văn dây nho, chữ thập Bolnisi và chim công theo truyền thống điêu khắc đá thế kỷ 10 tới thế kỷ 12.
Không gian chính điện ở tầng trên (Upper Church) có chiều dài 70,5 mét và chiều rộng 64,6 mét, sàn lát đá cẩm thạch ghép hoa văn hình học từ Ý, Hy Lạp và Georgia. Bức bình phong linh ảnh (Iconostasis) bằng đá cẩm thạch trắng chạm nổi và khảm vàng ngăn cách cung thánh được điểm xuyết bởi những bức bích họa khổ lớn do chính Đức Thượng phụ Ilia II vẽ phác thảo và họa sĩ Amiran Goglidze thực hiện. Xung quanh không gian tầng trên tích hợp 4 nhà nguyện phụ dâng kính các Tổng lãnh thiên thần, Mười Hai Tông Đồ, Thánh Phụ Nicholas và Tất cả các Thánh.
Ít người ngờ rằng ngay bên dưới nền đá của chính điện Sameba là một tầng ngầm sâu tới 13 mét chiếm thể tích hơn 35.000 mét khối, được thiết kế như một quần thể đại giáo đường ngầm đầy huyền nhiệm. Trung tâm tầng dưới là Nhà thờ Lễ Truyền Tin Đức Mẹ (Church of the Annunciation) cực lớn với những hàng cột đá vòm cuốn cổ kính và bức tranh khảm mosaic tuyệt đẹp, kết nối với 4 nhà nguyện ngầm khác dâng kính Thánh Gioan Tẩy Giả, Thánh Nữ Nino, Thánh Tử đạo George và Thánh Tông đồ Anrê Người Được Gọi Đầu Tiên.
Bao quanh đại giáo đường trên đỉnh đồi Elia là khuôn viên tường đá có cổng chính ba vòm mô phỏng kiến trúc pháo đài Khornabuji cổ ở vùng Kakheti. Phía tây bắc nhà thờ là ngọn tháp chuông đá ba tầng biệt lập treo bộ 9 quả chuông đồng đúc tại Đức vào đầu thập niên 2000 (quả chuông lớn nhất nặng tới 8.200 kg), được chỉnh âm đặc biệt để khi ngân lên sẽ tạo thành hợp âm thánh ca đa âm ba bè truyền thống của Georgia. Trong khuôn viên còn có Dinh Thượng phụ, Học viện Thần học Tbilisi và xưởng phục chế linh ảnh.
| Hạng mục kiến trúc và Không gian | Vị trí và Thông số kỹ thuật | Đặc điểm nghệ thuật và Chức năng phụng vụ |
|---|---|---|
| Vòm chính hình nón và Thánh giá vàng | Trung tâm nhà thờ (cao 87,1 m từ mặt đất; thánh giá cao 7,5 m, nặng 2 tấn) | Đặt trên cổ trống bát giác 8 trụ đá lớn, mái đồng mạ vàng nhìn thấy từ khắp thung lũng Tbilisi |
| Chính điện Chúa Ba Ngôi và 4 Nhà nguyện tầng trên | Tầng chính trên mặt đất (dài 70,5 m, rộng 64,6 m) | Nơi đặt ngai tòa Đức Thượng phụ Ilia II, Linh ảnh Hy Vọng Của Georgia và Đại Kinh Thánh chép tay |
| Nhà thờ Truyền Tin và 4 Nhà nguyện tầng ngầm | Tầng ngầm sâu 13 m dưới lòng đồi Elia (thể tích 35.500 m3) | Quần thể 5 nhà nguyện dưới lòng đất kính Đức Mẹ Truyền Tin, Thánh Gioan Tẩy Giả, Thánh Nino, Thánh George, Thánh Anrê |
| Tháp chuông đá biệt lập (Samreklo) | Phía tây bắc quảng trường trước nhà thờ | Treo 9 quả chuông đồng đúc tại Đức (quả lớn nhất 8,2 tấn) hòa âm theo điệu thức thánh ca đa âm Georgia |
| Cổng thành Khornabuji, Học viện Thần học và Khu vườn | Vòng thành bao quanh đỉnh đồi Elia | Quần thể giáo dục thần học, xưởng vẽ linh ảnh, hồ nước thiên nga và vườn cây ô-liu tĩnh tâm |
IVThế Đất Và Hướng
Cần khẳng định rõ rằng Đức Thượng phụ Ilia II và kiến trúc sư Archil Mindiashvili khi quy hoạch Nhà thờ chính tòa Chúa Ba Ngôi (Sameba) vào thập niên 1990 hoàn toàn không áp dụng thuật phong thủy phương Đông. Việc lựa chọn đỉnh đồi Elia và định hướng nhà thờ tuân thủ nghiêm ngặt quy tắc thần học Chính thống giáo Đông phương (cung thánh quay về hướng Đông đón Mặt Trời Công Chính) và truyền thống chọn các đỉnh đồi cao làm điểm tựa tâm linh của kiến trúc cổ Georgia. Phần dưới đây là góc nhìn đối chiếu theo phép xem hình thế sơn thủy của thư viện Vạn Đạo Đường.
Xét trên đại cuộc địa hình của thủ đô Tbilisi tại tọa độ 41,6976 độ vĩ bắc, 44,8165 độ kinh đông, thành phố nằm trong một lòng chảo thung lũng dài hẹp chạy theo chiều Bắc - Nam, được dòng sông lớn nhất vùng Nam Kavkaz là sông Mtkvari (sông Kura) uốn lượn xuyên qua giữa hai dãy núi hùng vĩ: phía Tây và Tây Nam là dãy núi Mtatsminda (Núi Thánh, cao khoảng 770 mét) và dãy Sololaki (nơi có pháo đài cổ Narikala), còn phía Đông và Đông Bắc là dãy núi Makhata và đồi Elia.
Trong bố cục sơn thủy kỳ vĩ ấy, đồi Elia (một nhánh nhô ra phía trước của dãy Makhata bên bờ tả ngạn sông Mtkvari tại quận cổ Avlabari) đóng vai trò là một ngọn án sơn và long đầu đăng đối trực diện với Núi Thánh Mtatsminda bên bờ hữu ngạn. Nhà thờ chính tòa Sameba ngự ngay trên đỉnh bằng của đồi Elia, với trục chính đặt theo hướng Tây - Đông chuẩn xác: khu vực cung thánh (Apse) tọa ở phía Đông tựa lưng vào sườn núi Makhata làm hậu chẩm vững chắc, trong khi bậc thềm đại sảnh chính mở về hướng Tây nhìn thẳng xuống khúc uốn mềm mại của dòng sông Mtkvari (thủy tụ minh đường) và đối diện với đỉnh núi Mtatsminda cùng pháo đài Narikala ở bờ bên kia. Thế đất cao nguyên lâm thủy, lưỡng sơn đối vọng này giúp chiếc vòm vàng cao 87 mét của Sameba thu nạp trọn vẹn ánh bình minh đầu tiên chiếu qua thung lũng Tbilisi và tỏa ánh sáng bảo hộ xuống toàn bộ lòng chảo thủ đô.
VĐại Lễ Giáng Sinh Rước Alilo Ngày 7 Tháng 1, Đêm Canh Thức Phục Sinh Và Thánh Ca Đa Âm Georgia
Giáo hội Chính thống Georgia cử hành các ngày lễ trong năm theo Lịch Julius cổ truyền (Julian calendar, chậm hơn Dương lịch Gregorian hiện nay 13 ngày). Nhà thờ chính tòa Chúa Ba Ngôi (Sameba) là tâm điểm của mọi đại lễ cấp quốc gia do Đức Catholicos-Thượng phụ chủ sự.
| Ngày cử hành (theo Dương lịch hiện hành) | Ngày tương ứng theo Lịch Julius | Tên đại lễ phụng vụ | Nghi thức đặc trưng tại Nhà thờ chính tòa Sameba, Tbilisi |
|---|---|---|---|
| Đêm 6 rạng sáng ngày 7 tháng 1 | Ngày 25 tháng 12 Lịch Julius | Đại lễ Giáng Sinh của Chúa Kitô (Shoba) và Cuộc rước truyền thống Alilo | Đêm 6 tháng 1 hàng vạn tín hữu cầm nến dự lễ nửa đêm cùng Đức Thượng phụ; sáng 7 tháng 1 đoàn rước Alilo mặc áo choàng trắng xuất phát từ quảng trường trung tâm tiến lên nhà thờ Sameba hát thánh ca và quyên góp quà tặng cho trẻ mồ côi, người nghèo. |
| Ngày 19 tháng 1 | Ngày 6 tháng 1 Lịch Julius | Đại lễ Hiển Linh / Lễ Chúa Chịu Phép Rửa (Natlisgheba) và Lễ Rửa Tội Tập Thể | Sau nghi thức đại làm phép nước thánh sông Jordan, tại nhà thờ Sameba thường diễn ra lễ rửa tội tập thể cho hàng trăm trẻ em thứ ba trở lên trong các gia đình Georgia do chính Đức Thượng phụ Ilia II nhận làm cha đỡ đầu. |
| Mùa Xuân (tháng 4 hoặc tháng 5) | Tính theo kỳ trăng mùa xuân Chính thống giáo | Đêm Canh thức Phục Sinh (agdgoma) và Lễ Chúa Ba Ngôi Hiện Xuống (Sameboba) | Đêm lễ trọng đại nhất trong năm với nghi thức rước ánh sáng Phục Sinh quanh nhà thờ lúc nửa đêm; 50 ngày sau Phục Sinh là Đại lễ Chúa Ba Ngôi (Sameboba), ngày lễ bổn mạng chính thức của đại giáo đường. |
| Ngày 6 tháng 5 và ngày 23 tháng 11 | Ngày 23 tháng 4 và ngày 10 tháng 11 Lịch Julius | Hai kỳ Đại lễ Thánh Tử đạo George (Giorgoba - Quốc lễ tại Georgia) | Ngày 23 tháng 11 vừa là quốc lễ kính Thánh George vừa là ngày kỷ niệm đặt đá móng (1995) và thánh hiến Nhà thờ chính tòa Sameba (2004), quy tụ biển người hành hương lên đồi Elia. |
| Ngày 28 tháng 8 và ngày 14 tháng 10 | Ngày 15 tháng 8 và ngày 1 tháng 10 Lịch Julius | Lễ Đức Mẹ Ngủ (Mariamoba) và Lễ Áo Choàng Chúa Kitô (Svetitskhovloba) | Các buổi Phụng vụ Thánh (Divine Liturgy) trọng thể kết nối tâm linh giữa đại giáo đường Sameba ở Tbilisi và nhà thờ tổ đình Svetitskhoveli ở Mtskheta. |
Âm vang thánh ca đa âm ba bè cổ truyền Georgia và sáng tác Kyrie Eleison của Đức Thượng phụ Ilia II. Bất kỳ ai từng tham dự Phụng vụ Thánh sáng Chúa Nhật tại Nhà thờ chính tòa Chúa Ba Ngôi (Sameba) đều không thể quên được âm thanh huyền diệu của Ca đoàn Nhà thờ chính tòa Tòa Thượng phụ (Patriarchal Cathedral Choir of Sameba). Khác với lối hát đơn âm Byzantine hay hợp xướng bốn bè phương Tây, thánh ca phụng vụ của Giáo hội Georgia dựa trên truyền thống hát đa âm ba bè không nhạc cụ đệm (Georgian polyphonic liturgical chanting) đã có lịch sử hơn một thiên niên kỷ và được UNESCO vinh danh là Kiệt tác Di sản Văn hóa Phi vật thể của Nhân loại. Dưới mái vòm cao hơn 80 mét có độ vang âm tuyệt hảo của Sameba, ngoài các bản thánh ca cổ truyền từ các tu viện Gelati, Shemokmedi và Svetitskhoveli, ca đoàn còn thường xuyên xướng lên những bản thánh ca đầy xúc cảm do chính Đức Thượng phụ Ilia II trực tiếp sáng tác (như bản Kyrie Eleison và Shen Khar Venakhi / Mẹ Là Vườn Nho), đưa tâm hồn người nghe chạm tới sự tĩnh lặng siêu việt của cầu nguyện Đông phương.
VINơi Chốn Và Đường Tới
- Địa chỉ
- Đồi Elia (Thánh Tiên tri Êlia), đại lộ Samreklo, quận lịch sử Avlabari (Isani), bờ tả sông Kura (Mtkvari), 0103 Tbilisi, Cộng hòa Georgia (Gruzia)
- Đường tới
- Nhà thờ chính tòa Chúa Ba Ngôi (Sameba) tọa lạc trên đỉnh đồi Elia thuộc quận lịch sử Avlabari ở bờ tả sông Mtkvari, cách trung tâm Phố Cổ Tbilisi khoảng 1,5 km. Phương tiện công cộng thuận tiện nhất là đi Tàu điện ngầm Tbilisi (Tbilisi Metro, tuyến số 1 Akhmeteli-Varketili màu đỏ) tới Ga Avlabari (Avlabari Metro Station); từ cửa ga Avlabari, quý vị đi bộ theo các con phố lát đá êm đềm của khu Avlabari (theo biển chỉ dẫn lên đường Samreklo) khoảng 10 đến 12 phút (800 mét) là tới cổng chính Khornabuji của nhà thờ. Từ khu vực Cầu Hòa Bình (Bridge of Peace), Công viên Rike hoặc Đại hội đường Tbilisi ở bờ bên kia sông, quý vị cũng có thể đi bộ qua cầu Metekhi và leo dốc lên đồi Elia trong khoảng 20 phút hoặc đi taxi công nghệ (Bolt) mất chưa đầy 5 phút.
- Toạ độ
- 41.6976, 44.8165
Nhà thờ chính tòa Chúa Ba Ngôi (Sameba) và toàn bộ khuôn viên khu vườn trên đồi Elia mở cửa miễn phí hằng ngày từ 8 giờ sáng đến khoảng 22 giờ tối để đón các tín hữu và du khách vào chiêm bái, cầu nguyện. Vì đây là nhà thờ chính tòa đang hoạt động phụng vụ nghiêm trang nhất của Giáo hội Chính thống Georgia, quý vị bắt buộc phải tuân thủ quy định trang phục: phụ nữ cần đội khăn trùm đầu (tại cửa vào của nhà thờ đều có sẵn các giỏ khăn quàng miễn phí để mượn) và mặc váy dài qua đầu gối (nếu mặc quần dài thì có thể quấn thêm khăn choàng ngang hông có sẵn ở cửa); nam giới phải mặc quần dài, áo có tay và bỏ mũ ngay khi bước qua cửa tiền sảnh. Khi tham quan cả tầng chính điện lẫn 5 nhà nguyện ở tầng ngầm, quý vị xin đi nhẹ, nói khẽ và không sử dụng đèn flash khi chụp ảnh các bức linh ảnh cổ.
Những nơi gần đây trong thư viện
VIIĐóng Góp Cho Trang Này
Góp ảnh, thông tin hoặc video cho Nhà thờ chính tòa Chúa Ba Ngôi (Sameba), Tbilisi
Thầy Ưng Khiêm mời cộng đồng cùng làm giàu trang này. Ảnh chụp tận nơi, một chi tiết lịch sử chưa được nhắc, một đoạn video ngắn: mọi đóng góp đều được đọc và trả lời.
Chưa có đóng góp nào từ cộng đồng. Bạn có thể là người đầu tiên.
?Hỏi Đáp Nhanh
Tên gọi Sameba có nghĩa là gì và vì sao Nhà thờ chính tòa này được khởi xướng xây dựng vào năm 1989?
Trong tiếng Georgia, từ Sameba có nghĩa là Chúa Ba Ngôi (Tsminda Sameba là Chúa Ba Ngôi Chí Thánh). Ngôi đại giáo đường được Đức Catholicos-Thượng phụ Toàn Georgia Ilia II khởi xướng năm 1989 để kỷ niệm hai sự kiện lịch sử vĩ đại: 2.000 năm Giáng Sinh của Chúa Giêsu Kitô và 1.500 năm Giáo hội Chính thống Georgia giành được quyền Tự trị (Autocephaly), đồng thời đánh dấu sự phục hưng đức tin của dân tộc Georgia sau khi khôi phục độc lập.
Nhà thờ chính tòa Chúa Ba Ngôi (Sameba) do ai thiết kế và được xây dựng trong thời gian nào?
Sau hai vòng thi tuyển kiến trúc cấp quốc gia quy tụ hơn một trăm đồ án, thiết kế mang phong cách phục hưng kiến trúc nhà thờ chữ thập có vòm truyền thống Georgia của kiến trúc sư Archil Mindiashvili đã được chọn. Viên đá đầu tiên được đặt trên đỉnh đồi Elia vào ngày 23 tháng 11 năm 1995 và đại giáo đường được thánh hiến trọng thể đúng 9 năm sau vào ngày 23 tháng 11 năm 2004 (cả hai ngày đều nhằm đúng Đại lễ Thánh George / Giorgoba).
Chiều cao và quy mô của Nhà thờ chính tòa Sameba lớn đến mức nào so với các nhà thờ khác ở vùng Kavkaz?
Tính từ mặt đất lên tới đỉnh cây thánh giá mạ vàng (cao 7,5 mét, nặng 2 tấn), Nhà thờ chính tòa Sameba đạt chiều cao 87,1 mét (và khoảng 101 mét nếu tính từ đáy móng tầng ngầm sâu 13 mét dưới lòng đồi Elia). Với tổng diện tích sàn hơn 5.000 mét vuông và sức chứa tới 15.000 người, đây là ngôi thánh đường Chính thống giáo lớn nhất và cao nhất tại Georgia cũng như toàn bộ vùng Nam Kavkaz.
Cấu trúc 9 nhà nguyện bên trong Nhà thờ chính tòa Chúa Ba Ngôi (Sameba) được bố trí như thế nào?
Một nét độc bản của đại giáo đường Sameba là bên trong một khối công trình duy nhất có tới 9 nhà nguyện phụng vụ hợp nhất: tầng trên mặt đất quanh chính điện Chúa Ba Ngôi có 4 nhà nguyện (kính các Tổng lãnh thiên thần, Mười Hai Tông Đồ, Thánh Nicholas và Tất cả các Thánh), còn ở tầng ngầm sâu 13 mét dưới lòng đất có tới 5 nhà nguyện (trung tâm là Nhà thờ Lễ Truyền Tin Đức Mẹ cực lớn cùng 4 nhà nguyện kính Thánh Gioan Tẩy Giả, Thánh Nữ Nino, Thánh George và Thánh Tông đồ Anrê).
Linh ảnh Hy Vọng Của Georgia (Sakartvelos Imedi) trưng bày trong nhà thờ có gì đặc biệt?
Linh ảnh Hy Vọng Của Georgia là bảo vật nghệ thuật kim hoàn và tráng men vách ngăn (Minankari) quý giá bậc nhất của Giáo hội Georgia đương đại, được chế tác từ khoảng 30 kilôgam vàng ròng và hàng ngàn viên kim cương, ngọc quý do người dân cả nước hiến tặng, khắc họa tinh xảo chân dung Chúa Ba Ngôi, Đức Mẹ Maria và 432 vị thánh bảo hộ đất nước Georgia.
Vai trò của Nhà thờ chính tòa Sameba tại Tbilisi khác gì so với Nhà thờ chính tòa Svetitskhoveli tại cố đô Mtskheta?
Nhà thờ chính tòa Svetitskhoveli (xây dựng năm 1010 tới 1029 tại cố đô Mtskheta trên nền nhà thờ thế kỷ 4 của Thánh Nino) là đền thánh tổ đình lịch sử lưu giữ Áo Choàng của Chúa Kitô, nơi cử hành lễ đăng quang Thượng phụ và nấu Dầu Thánh (Myron). Trong khi đó, Nhà thờ chính tòa Sameba tại thủ đô Tbilisi (thánh hiến năm 2004, tiếp nối vai trò của Nhà thờ Sioni cổ) là ngai tòa hành lễ trung ương có sức chứa lớn nhất phục vụ các đại lễ quốc gia thường nhật của Đức Thượng phụ.