Dạo bước dọc theo đại lộ sầm uất René-Lévesque ở trung tâm thương mại thành phố Montréal, đối diện với khoảng công viên xanh rợp bóng cổ thụ của quảng trường Place du Canada và ga tàu trung tâm Gare Windsor, du khách không khỏi ngỡ ngàng khi bắt gặp một hình ảnh tưởng chừng chỉ có ở bên bờ sông Tevere của nước Ý: một mặt tiền đá vôi xám đồ sộ mang thức cột Corinth khổng lồ, trên đỉnh lan can có mười ba pho tượng đồng vươn cao lên nền trời và phía sau là vòm mái tròn xanh lục uy nghi mang đúng đường nét mái vòm của Michelangelo tại Vatican. Đó chính là Nhà thờ chính tòa Đức Bà Nơi Chốn Thế Giới (tên tiếng Pháp là Basilique-cathédrale Marie-Reine-du-Monde et Saint-Jacques-le-Majeur, tiếng Anh là Mary, Queen of the World Cathedral, còn được dịch theo đúng nghĩa thần học là Vương cung thánh đường Chính tòa Đức Maria Nữ Vương Thế Giới).
Khởi công năm 1870 và cung hiến ngày 25 tháng 3 năm 1894, đây là nhà thờ chính tòa chính thức của Tổng giáo phận Montréal và là nhà thờ lớn thứ ba tại toàn tỉnh bang Québec (chỉ xếp sau Nguyện đường Thánh Giuse Montréal và Vương cung thánh đường Thánh Anna vùng Beaupré). Được kiến tạo như một bản sao thu nhỏ đầy kiêu hãnh của Vương cung thánh đường Thánh Phêrô ở Roma, công trình này là tuyên ngôn bằng đá và đồng của đức tin Công giáo vùng Québec thế kỷ 19 gắn kết máu thịt với Tòa Thánh Vatican.
IThánh Giacôbê Tiền, Đức Maria Nữ Vương Thế Giới Và Tinh Thần Hướng Về Roma Của Giám Mục Ignace Bourget
Nhà thờ chính tòa của Tổng giáo phận Montréal mang trong mình hai tước hiệu cung hiến gắn với hai giai đoạn lịch sử quan trọng. Khi được khởi dựng năm 1870 và khánh thành năm 1894, đại thánh đường được cung hiến cho Thánh Tông đồ Giacôbê Tiền (Saint-Jacques-le-Majeur, tức Thánh Giacôbê Lớn, anh ruột của Thánh Gioan Thánh Sử và là vị thánh bổn mạng của ngôi nhà thờ chính tòa đầu tiên của Montréal từng bị cháy năm 1852). Trong suốt hơn sáu thập niên đầu tiên từ năm 1894 tới năm 1955, người dân Montréal luôn gọi công trình này là Nhà thờ chính tòa Thánh Giacôbê (Cathédrale Saint-Jacques de Montréal).
Bước ngoặt danh xưng diễn ra vào ngày 20 tháng 5 năm 1955: sau khi Đức Giáo hoàng Piô XII ban hành thông điệp Ad Caeli Reginam (ngày 11 tháng 10 năm 1954) thiết lập lễ kính Vương quyền của Đức Trinh Nữ Maria trong Năm Thánh Mẫu, theo lời thỉnh cầu của Đức Hồng y Paul-Émile Léger (Tổng giám mục Montréal), Giáo hoàng Piô XII đã chính thức tái cung hiến và đổi tước hiệu chính của đại thánh đường thành Marie-Reine-du-Monde (tiếng Anh là Mary, Queen of the World, dịch sát chữ là Đức Bà Nơi Chốn Thế Giới hay Đức Maria Nữ Vương Thế Giới), đồng thời vẫn giữ Thánh Giacôbê Tiền làm đồng bổn mạng thứ hai. Ở chính giữa bức trán tường mặt tiền nhà thờ, du khách vẫn thấy bức phù điêu chạm khắc hình ảnh Thánh Giacôbê Tông đồ, trong khi trên cung thánh tôn trí bức tượng gỗ thếp vàng Đức Maria Nữ Vương Thế Giới bế Chúa Hài Đồng.
Để hiểu vì sao giữa một thành phố Bắc Mỹ thế kỷ 19 đang chuộng trào lưu Tân Gothic kiểu Anh và Pháp, Giám mục thứ hai của Montréal là Đức cha Ignace Bourget (1799 tới 1885, cai quản giáo phận từ năm 1840 tới 1876) lại kiên quyết bác bỏ phong cách Gothic để xây dựng một nhà thờ Phục Hưng - Baroque La Mã mô phỏng y hệt Vương cung thánh đường Thánh Phêrô ở Roma, cần nhìn vào bối cảnh thần học và lịch sử của trào lưu Hướng về bên kia núi (Ultramontanism, tức tinh thần trung thành tuyệt đối với Đức Giáo hoàng ở bên kia dãy núi Alps). Vào các thập niên 1850 và 1860, khi phong trào thống nhất nước Ý (Risorgimento) tấn công Lãnh địa Giáo hoàng và vây hãm thành Roma khiến Giáo hoàng Piô IX trở thành người tù trong điện Vatican năm 1870, Giám mục Ignace Bourget đã đứng lên vận động giáo dân Québec quyên góp tài chính và gửi hơn năm trăm thanh niên tình nguyện Canada sang Ý gia nhập đoàn Lính Giáo hoàng (Zouaves pontificaux canadiens) để bảo vệ Đức Giáo hoàng.
Không dừng lại ở đó, Đức cha Bourget muốn dựng ngay tại trung tâm Montréal một Roma thu nhỏ trên đất Bắc Mỹ: nếu thế lực thế tục lấy mất thành Roma của Giáo hoàng ở châu Âu, thì người Công giáo Canada sẽ hiến dâng một Đền thờ Thánh Phêrô mới bên dòng sông Saint Lawrence để khẳng định sự hiệp thông bất diệt với Ngai tòa Phêrô. Đồng thời, thay vì xây dựng lại nhà thờ chính tòa trên nền đất cũ ở khu phố phía đông thuần người Pháp, Đức cha Bourget đã quyết định mua khu đất đồi Saint-Antoine ở phía tây trung tâm thành phố (nơi tập trung giới thương gia Anh giáo và Tin Lành giàu có dọc đại lộ Dorchester) để khẳng định vị thế bình đẳng và uy nghi của Giáo hội Công giáo giữa lòng đô thị.
Hành trình thiết kế bản sao Đền thờ Thánh Phêrô tại Montréal gắn liền với một giai thoại kiến trúc vô cùng hấp dẫn giữa ba nhân vật: Giám mục Ignace Bourget, kiến trúc sư Victor Bourgeau (1809 tới 1888) và linh mục Joseph Michaud, CSV (1822 tới 1902, thuộc Dòng Giáo sĩ Thánh Viator). Năm 1857, Đức cha Bourget cử kiến trúc sư số một của Québec lúc bấy giờ là Victor Bourgeau sang Roma để nghiên cứu Vương cung thánh đường Thánh Phêrô. Tuy nhiên, sau khi đo đạc trực tiếp tại Vatican, Victor Bourgeau trở về Montréal và thẳng thắn từ chối nhận công trình vì ông cho rằng tỷ lệ kiến trúc khổng lồ của Michelangelo và Carlo Maderno tại Đền thờ Thánh Phêrô không thể nào thu nhỏ xuống còn một phần ba mà vẫn giữ được sự hài hòa.
Không nản lòng, vào năm 1868, Giám mục Bourget đã phái linh mục kiêm kiến trúc sư nghiệp dư Joseph Michaud sang Roma cùng với đoàn lính tình nguyện Zouaves Canada. Vì lúc ấy quân đội của Garibaldi đang áp sát thành Roma và chính quyền kiểm soát rất gắt gao việc vẽ bản đồ các công trình lớn, Cha Michaud đã phải lặng lẽ đi bộ khắp trong ngoài Vương cung thánh đường Thánh Phêrô, đo đạc bằng bước chân và ghi chép kích thước vào sổ tay nhỏ rồi trở về phòng trọ vẽ lại toàn bộ mặt bằng, mặt cắt và chế tác một mô hình bằng gỗ cực kỳ chi tiết gửi về Montréal. Khi công trình khởi công năm 1870 và gặp những thách thức kỹ thuật phức tạp ở phần vòm, đến năm 1875, chính kiến trúc sư Victor Bourgeau đã bị thuyết phục bởi bản thiết kế và đồng ý quay lại đảm nhận vai trò tổng công trình sư cho tới khi ông qua đời năm 1888, để rồi Cha Joseph Michaud và kiến trúc sư Alcibiade Leprohon hoàn tất trọn vẹn đại thánh đường vào năm 1894.
Rất nhiều du khách quốc tế khi đến Montréal thường lầm tưởng Vương cung thánh đường Đức Bà Montréal (Basilique Notre-Dame de Montréal ở quảng trường Place d'Armes thuộc khu Phố cổ, nổi tiếng với vòm trần màu xanh đính sao vàng) là nhà thờ chính tòa của Tổng giám mục Montréal. Thực tế, Vương cung thánh đường Đức Bà ở Phố cổ là nhà thờ giáo xứ lịch sử do Hội Linh mục Xuân Bích quản nhiệm, còn Nhà thờ chính tòa chính thức nơi đặt Ngai tòa (Cathedra) của Đức Tổng giám mục Montréal là Vương cung thánh đường Chính tòa Đức Bà Nơi Chốn Thế Giới nằm trên đại lộ René-Lévesque ở khu trung tâm hiện đại.
IITừ Đại Hỏa Hoạn Năm 1852, Công Trường Hai Mươi Bốn Năm Đến Sắc Phong Vương Cung Thánh Đường
Quá trình xây dựng Nhà thờ chính tòa Đức Bà Nơi Chốn Thế Giới kéo dài suốt hai mươi bốn năm (từ năm 1870 tới năm 1894) qua hai triều Giám mục Ignace Bourget và Tổng giám mục Édouard-Charles Fabre, vượt qua cuộc khủng hoảng kinh tế thập niên 1870 để trở thành một trong những công trình kiến trúc Tân Phục Hưng và Tân Baroque vĩ đại nhất Bắc Mỹ.
- 8 tháng 7 năm 1852Đại hỏa hoạn Montréal thiêu rụi Nhà thờ chính tòa Thánh Giacôbê đầu tiênTrận đại hỏa hoạn kinh hoàng thiêu hủy hơn một nghìn ngôi nhà ở khu phía đông Montréal, bao gồm cả Nhà thờ chính tòa Thánh Giacôbê (xây năm 1825 tại góc đường Saint-Denis và Sainte-Catherine) cùng Tòa Giám mục của Đức cha Ignace Bourget.
- 1857 tới 1868Giám mục Bourget chọn đất ở khu phía Tây và cử Cha Joseph Michaud sang Roma đo vẽSau khi kiến trúc sư Victor Bourgeau từ chối phương án thu nhỏ Đền thờ Thánh Phêrô năm 1857, năm 1868 Giám mục Bourget cử linh mục Joseph Michaud CSV sang Roma bí mật đo đạc Vương cung thánh đường Thánh Phêrô và dựng mô hình gỗ tỷ lệ thu nhỏ.
- 25 tháng 8 năm 1870Đặt viên đá góc đầu tiên khởi công Nhà thờ chính tòa mớiLễ đặt viên đá góc được cử hành trọng thể ngày 25 tháng 8 năm 1870; đến năm 1875, kiến trúc sư Victor Bourgeau chính thức nhận lời làm tổng công trình sư chỉnh sửa và chỉ đạo thi công phần thân và mái vòm.
- 1878 tới 1885Tạm ngừng thi công vì thiếu kinh phí và sự qua đời của Giám mục Ignace BourgetDo gánh nặng tài chính sau khi hoàn thành phần tường ngoài và khung mái, công trường phải tạm nghỉ bảy năm; năm 1885, Giám mục sáng lập Ignace Bourget qua đời và công trình được Tổng giám mục kế nhiệm Édouard-Charles Fabre tái khởi động.
- 25 tháng 3 năm 1894Khánh thành và cung hiến trọng thể Nhà thờ chính tòaSau hai mươi bốn năm xây dựng, đại thánh đường hoàn tất phần nội thất, lắp đặt đàn đại phong cầm Casavant năm 1893 và được Tổng giám mục Édouard-Charles Fabre cử hành đại lễ cung hiến ngày 25 tháng 3 năm 1894.
- 1900 và 1919Dựng 13 pho tượng đồng mặt tiền, lọng Baldacchino và nâng lên Tiểu Vương cung thánh đườngNăm 1900, nhà điêu khắc Joseph-Arthur Vincent hoàn thành 13 pho tượng đồng trên đỉnh mặt tiền và chiếc lọng đồng Baldacchino dưới mái vòm; năm 1919, Giáo hoàng Biển Đức XV nâng nhà thờ lên hàng Tiểu Vương cung thánh đường.
- 1955 và 2000Giáo hoàng Piô XII đổi tên thành Đức Bà Nơi Chốn Thế Giới (1955) và công nhận Di tích Quốc gia (2000)Ngày 20 tháng 5 năm 1955, theo thỉnh cầu của Hồng y Paul-Émile Léger, Giáo hoàng Piô XII đổi tước hiệu thành Vương cung thánh đường Chính tòa Đức Maria Nữ Vương Thế Giới; ngày 28 tháng 11 năm 2000, Chính phủ Canada xếp hạng công trình là Di tích Lịch sử Quốc gia.
Bí quyết dựng vòm gỗ bọc đồng cao 77 mét và đóng góp của mười ba giáo xứ vùng Montréal. Khi đối chiếu Nhà thờ chính tòa Đức Bà Nơi Chốn Thế Giới với nguyên mẫu Vương cung thánh đường Thánh Phêrô tại Roma, các sử gia kiến trúc luôn đánh giá cao cách Victor Bourgeau và Cha Joseph Michaud thích nghi bản vẽ Phục Hưng Ý với khí hậu băng tuyết khắc nghiệt của Canada và nguồn ngân sách địa phương. Tại Roma, mái vòm của Michelangelo được xây hoàn toàn bằng gạch và đá travertine nặng hàng chục nghìn tấn; còn tại Montréal, để giảm tải trọng cho bốn trụ chính và chống chọi với sức nặng của tuyết đóng băng mùa đông, Victor Bourgeau đã thiết kế phần thân nhà thờ bằng đá vôi xám Montréal (pierre grise de Montréal) nhưng dựng kết cấu mái vòm cao 77 mét bằng một hệ khung sườn gỗ thông khổng lồ bọc đồng lá bên ngoài và trát vữa thạch cao sơn thếp vàng bên trong, trên đỉnh đặt cây thánh giá cao 5,5 mét.
Một nét độc đáo khác nằm ở mười ba pho tượng đứng dọc theo bờ mái mặt tiền chính. Tại Đền thờ Thánh Phêrô ở Vatican, mười ba pho tượng trên mặt tiền của Carlo Maderno khắc họa Chúa Cứu Thế, Thánh Gioan Tẩy Giả và Mười Một Tông Đồ (trừ Thánh Phêrô). Còn tại Montréal, để tri ân mười ba giáo xứ trong giáo phận đã quyên góp kinh phí hoàn thiện mặt tiền nhà thờ vào cuối thế kỷ 19, Tổng giám mục Paul Bruchési đã đặt nhà điêu khắc Québec Joseph-Arthur Vincent (1852 tới 1903) chế tác bằng đồng gò mười ba vị thánh bổn mạng của chính mười ba giáo xứ ân nhân ấy vào năm 1900: đứng ở vị trí trung tâm là Thánh Giacôbê Tiền, hai bên là Thánh Giuse, Thánh Gioan Tẩy Giả, Thánh Patrick, Thánh Antôn thành Padova, Thánh Vinh Sơn Phaolô, Thánh Hyacinth, Thánh Tôma Aquinô, Thánh Phaolô, Thánh Phanxicô Assisi, Thánh Gioan Thánh Sử, Thánh Charles Borromeo và Thánh Phêrô.
IIIKiến Trúc Tân Phục Hưng Baroque, Lọng Đồng Baldacchino Và Nhà Nguyện Lăng Mộ Các Giám Mục
Nhà thờ chính tòa Đức Bà Nơi Chốn Thế Giới có bình đồ hình chữ thập Latinh dài 101,5 mét (333 feet), rộng ngang cánh thánh giá 45,7 mét (150 feet), diện tích sàn khoảng 4.325 mét vuông. Toàn bộ không gian bên trong được bao phủ bởi hệ thống vòm nôi (barrel vault) chia ô vuông chạm hoa hồng thếp vàng lá 23,75 karat trên nền trắng ngà và hồng phấn, hội tụ về dưới vòm tròn trung tâm cao 76,8 mét (252 feet) tính tới đỉnh thánh giá bên ngoài (chiều cao lòng vòm bên trong đạt 61 mét, đường kính 23 mét).
Mặt tiền chính rộng 46 mét được xây bằng đá vôi xám cắt khối phẳng phiu với hàng cột Corinth khổng lồ nâng đỡ bức trán tường tam giác chạm nổi hình ảnh Thánh Giacôbê Tiền. Trên đỉnh lan can mái là dãy 13 pho tượng cao 3,6 mét gò bằng đồng lá của nhà điêu khắc Joseph-Arthur Vincent (lắp đặt năm 1900), khắc họa 13 vị thánh bảo hộ của các giáo xứ vùng Montréal đã chung tay góp của xây dựng nhà thờ mẹ.
Ngự trị tại giao điểm cánh ngang là mái vòm đôi đồ sộ lấy cảm hứng trực tiếp từ mái vòm Đền thờ Thánh Phêrô của Michelangelo: quanh chân trống vòm khắc dòng chữ Latinh bằng chữ vàng cao hai mét trích lời Chúa Giêsu trao chìa khóa Nước Trời cho Thánh Phêrô (Tu es Petrus et super hanc petram aedificabo ecclesiam meam). Bốn góc vòm buồm (pendentives) bên dưới được tô điểm bằng bốn bức tranh lớn vẽ Bốn Thánh Sử (Mátthêu, Máccô, Luca, Gioan) cùng biểu tượng thiên thần, sư tử, bò tơ và phượng hoàng.
Ngay bên dưới mái vòm trung tâm, che phía trên Bàn thờ chính là chiếc lọng đồng bốn cột xoắn (Baldacchino) lộng lẫy cao gần 19 mét. Đây là món quà quý giá do Hội Linh mục Xuân Bích (Sulpicians) tại Montréal hiến tặng nhân dịp Năm Thánh 1900: tác phẩm được nhà điêu khắc Joseph-Arthur Vincent trực tiếp sang tận thành Roma gò thủ công bằng đồng đỏ và thếp vàng lá theo tỷ lệ một phần năm nguyên mẫu chiếc lọng đồng năm 1633 của thiên tài Gian Lorenzo Bernini tại Vatican, có đủ bốn thiên thần đứng trên đỉnh cột và các nhánh ô liu xoắn quanh thân cột.
Nằm bên cánh trái của lòng nhà thờ là Nhà nguyện Lăng mộ các Giám mục và Tổng giám mục Montréal, được xây dựng năm 1933 với tường và trần ốp đá cẩm thạch Ý cùng tranh khảm vàng rực rỡ. Ở chính giữa nhà nguyện là lăng mộ bằng đồng và đá cẩm thạch của Giám mục sáng lập Ignace Bourget (1799 tới 1885, tác phẩm của Louis-Philippe Hébert và Joseph-Arthur Vincent, chuyển về từ hầm mộ năm 1933), xung quanh là nơi an nghỉ của các vị Tổng giám mục và Hồng y Montréal như Hồng y Paul-Émile Léger (vị Hồng y đã từ nhiệm ngai tòa năm 1967 để sang châu Phi phục vụ người bệnh phong cùi).
Dọc theo các vòm hành lang hai bên gian giữa treo bộ chín bức tranh sơn dầu khổ lớn do họa sĩ danh tiếng người Québec là Georges Delfosse (1869 tới 1939) sáng tác từ năm 1908 tới 1909. Bộ tranh khắc họa sống động những khoảnh khắc khai sinh đức tin Công giáo tại Montréal (Ville-Marie) thế kỷ 17: từ Thánh lễ đầu tiên của Cha Barthélemy Vimont ngày 18 tháng 5 năm 1642, cuộc chiến đấu anh dũng của Dollard des Ormeaux, lòng bác ái của Jeanne Mance và Thánh Marguerite Bourgeoys cho tới cuộc tử đạo của các thừa sai Dòng Tên.
Trên lầu đàn phía trên cửa vào chính là cây đàn đại phong cầm đồ sộ mang mã số Opus 46 của xưởng đàn Casavant Frères (khánh thành ngày 22 tháng 9 năm 1893 và được mở rộng, tái cấu trúc năm 1951 cùng đợt phục chế năm 1996), sở hữu 4 bàn phím tay, 93 nút âm sắc và 6.002 ống đồng cùng ống gỗ. Tại khu tiền sảnh và cánh nhà thờ còn lưu giữ các bảng đá cẩm thạch khắc tên 507 thanh niên tình nguyện Zouaves Canada đã lên đường sang Roma năm 1868 để bảo vệ Đức Giáo hoàng Piô IX.
| Hạng mục và Bảo vật | Niên đại và Tác giả | Đặc điểm kỹ thuật và Ý nghĩa lịch sử |
|---|---|---|
| Khối nhà thờ chính và Mái vòm đồng | 1870 tới 1894 (Cha Joseph Michaud CSV và Victor Bourgeau) | Dài 101,5 mét, rộng 45,7 mét, mái vòm cao 77 mét theo nguyên mẫu thu nhỏ của Vương cung thánh đường Thánh Phêrô tại Roma |
| Mười ba pho tượng đồng trên mặt tiền | 1900 (Nhà điêu khắc Joseph-Arthur Vincent) | Cao 3,6 mét mỗi tượng, gò bằng đồng lá tôn vinh 13 vị thánh bổn mạng của 13 giáo xứ ân nhân tại Montréal |
| Lọng đồng Baldacchino trên Bàn thờ chính | 1900 (Joseph-Arthur Vincent chế tác tại Roma) | Bản sao bằng đồng đỏ thếp vàng bốn cột xoắn của Gian Lorenzo Bernini, quà tặng của Hội Linh mục Xuân Bích |
| Nhà nguyện Lăng mộ các Giám mục | 1933 (Tượng mộ bởi Louis-Philippe Hébert) | Ốp đá cẩm thạch và tranh khảm Ý, nơi an táng Giám mục sáng lập Ignace Bourget cùng các vị Tổng giám mục, Hồng y Montréal |
| Bộ tranh sơn dầu lịch sử Ville-Marie | 1908 tới 1909 (Họa sĩ Georges Delfosse) | Chín bức tranh lịch sử cỡ lớn treo dọc hành lang tái hiện buổi đầu truyền giáo và lập thành phố Montréal thế kỷ 17 |
| Đàn đại phong cầm Casavant Opus 46 | 1893 (mở rộng năm 1951 và trùng tu năm 1996) | 4 bàn phím, 93 âm sắc, 134 hàng ống với tổng cộng 6.002 ống âm thanh phục vụ đại lễ và hòa nhạc |
IVThế Đất Và Hướng
Cần nêu rõ rằng Giáo hội Công giáo không dạy và không áp dụng thuật phong thủy phương Đông trong quy hoạch nhà thờ. Việc Giám mục Ignace Bourget chọn khu đất trên đồi Saint-Antoine tại giao lộ đường de la Cathédrale và đại lộ Dorchester (nay là đại lộ René-Lévesque) vào thập niên 1850 hoàn toàn xuất phát từ chiến lược mục vụ và đô thị: Đức cha muốn chuyển trung tâm hành chính của Giáo phận từ khu phố Pháp ở phía đông sang khu trung tâm mới đang phát triển ở phía tây, đối diện trực tiếp với quảng trường lớn để tạo tầm nhìn uy nghi cho bản sao Đền thờ Thánh Phêrô. Phần phân tích dưới đây là góc nhìn đối chiếu theo phép xem hình thế sơn thủy cổ truyền của thư viện Vạn Đạo Đường.
Xét trên bình đồ địa hình đảo Montréal tại tọa độ 45,4992 độ vĩ bắc, 73,5683 độ kinh tây, Nhà thờ chính tòa Đức Bà Nơi Chốn Thế Giới tọa lạc trên bậc thềm địa hình trung lưu (terrasse intermédiaire) nối giữa đỉnh núi lửa cổ Mont-Royal (cao 233 mét ở phía tây bắc) với bờ dòng đại giang Saint Lawrence (ở phía đông nam). Trong đại cục sơn thủy của đảo Montréal, ngọn núi Mont-Royal hùng vĩ đứng ngay phía sau chéo về hướng tây bắc đóng vai trò là Thái tổ sơn và hậu chẩm vững chãi che chắn gió bắc, trong khi sườn đất thoải dần từ chân núi xuống phía nam giúp dẫn mạch sinh khí tụ lại tại khu vực thung lũng trung tâm thương mại ngày nay.
Về trục hướng và minh đường, để phù hợp với mạng lưới đường phố Montréal và mở mặt tiền ra quảng trường lớn, đại thánh đường được xoay theo trục tọa Đông Nam hướng Tây Bắc hơi chếch Bắc (tương ứng với trục đường của thành phố thường được người dân địa phương gọi quy ước là trục Bắc - Nam): phần hậu cung và mái vòm cao 77 mét tọa vững ở phía nam - đông nam (hướng về phía ga trung tâm và dòng sông Saint Lawrence), còn mặt tiền chính với hàng cột Corinth và 13 pho tượng đồng mở thẳng ra đại lộ René-Lévesque và thảm cỏ xanh mướt của quảng trường Place du Canada (nối liền với quảng trường Dorchester Square) ở phía tây bắc. Trong phép xem hình thế cổ truyền, hai khoảng quảng trường cây xanh rộng lớn nằm ngay trước mặt tiền và bên sườn tây của nhà thờ chính là minh đường khoáng đạt giữa rừng cao ốc hiện đại, giúp luồng khí từ núi Mont-Royal đổ xuống có khoảng không gian dừng tụ (tàng phong tụ khí) trước khi nạp thẳng qua ba vòm cổng tiền sảnh vào lòng đại thánh đường.
VĐại Lễ Đức Maria Nữ Vương Thế Giới 22 Tháng 8, Lễ Thánh Giacôbê 25 Tháng 7 Và Phụng Vụ Giám Mục
Với vị thế là Nhà thờ mẹ của Tổng giáo phận Montréal, mọi nghi lễ phụng vụ tại Vương cung thánh đường Chính tòa Đức Bà Nơi Chốn Thế Giới được cử hành theo lịch phụng vụ Rôma (dương lịch) dưới sự chủ sự của Đức Tổng giám mục Montréal. Nhà thờ có các thánh lễ hằng ngày bằng tiếng Pháp, thánh lễ cuối tuần và mở cửa đón hàng trăm nghìn người hành hương đi qua Cửa Thánh trong các kỳ Năm Thánh.
| Thời gian | Hệ lịch | Tên lễ tiết và sự kiện | Ý nghĩa phụng vụ và nghi thức cử hành tại Nhà thờ chính tòa Montréal |
|---|---|---|---|
| 25 tháng 3 và Tuần Thánh (tháng 3 hoặc tháng 4) | Dương lịch (Lịch phụng vụ Rôma) | Kỷ niệm Cung hiến Nhà thờ chính tòa (25/3/1894) và Thánh lễ Làm Phép Dầu (Messe Chrismale) | Mừng kỷ niệm ngày thánh hiến đại thánh đường năm 1894; trong Tuần Thánh, Đức Tổng giám mục Montréal chủ sự Thánh lễ Làm Phép Dầu cùng toàn thể linh mục đoàn dưới lọng đồng Baldacchino. |
| 29 tháng 5 | Dương lịch (Lịch phụng vụ Québec) | Lễ nhớ Chân phước Émilie Tavernier-Gamelin và tưởng niệm Giám mục Ignace Bourget | Tưởng nhớ công đức của Giám mục sáng lập Ignace Bourget và các hội dòng bác ái do ngài đồng sáng lập tại Montréal, tín hữu viếng mộ Đức cha Bourget trong Nhà nguyện Lăng mộ các Giám mục. |
| 25 tháng 7 | Dương lịch | Lễ kính Thánh Giacôbê Tiền Tông đồ (Saint-Jacques-le-Majeur, Đồng bổn mạng) | Tôn vinh vị thánh bổn mạng nguyên thủy của Nhà thờ chính tòa từ thế kỷ 19, vị thánh đứng ở vị trí trung tâm trong 13 pho tượng đồng trên đỉnh mặt tiền. |
| 15 tháng 8 và 22 tháng 8 | Dương lịch (Lễ Trọng bổn mạng) | Đại lễ Đức Mẹ Lên Trời (15/8) và Đại lễ Đức Maria Nữ Vương Thế Giới (Marie-Reine-du-Monde, 22/8) | Kỳ lễ bổn mạng chính thức của Vương cung thánh đường Chính tòa: cử hành Thánh lễ đại trào do Đức Tổng giám mục chủ sự, tôn vinh tước hiệu Đức Maria Nữ Vương Thế Giới do Giáo hoàng Piô XII ban tặng năm 1955. |
| 8 tháng 12 và Đêm 24, Ngày 25 tháng 12 | Dương lịch | Lễ Đức Mẹ Vô Nhiễm Nguyên Tội và Đại lễ Giáng Sinh | Thánh lễ Đêm Giáng Sinh trọng thể truyền hình trực tiếp cùng âm thanh trầm hùng của cây đàn đại phong cầm Casavant 6.002 ống dưới mái vòm cao 77 mét. |
Điểm hội tụ của cộng đồng Công giáo Việt Nam và các đoàn hành hương tại Montréal. Thành phố Montréal là nơi định cư lâu đời nhất của người Việt tại Canada (từ những sinh viên du học thập niên 1950, 1960 cho tới làn sóng định cư sau năm 1975), với Cộng đoàn Công giáo Việt Nam (Giáo xứ Đức Mẹ La Vang Montréal) sinh hoạt rất sầm uất. Trong các dịp đại lễ chung của Tổng giáo phận Montréal như Ngày Thế giới Di dân, Lễ Truyền chức Linh mục, các kỳ Năm Thánh mở Cửa Thánh hay khi kết hợp hành hương bộ ba thánh địa lớn của Montréal (gồm Nguyện đường Thánh Giuse trên núi Mont-Royal, Vương cung thánh đường Đức Bà Montréal ở Phố cổ và Nhà thờ chính tòa Đức Bà Nơi Chốn Thế Giới ở trung tâm), các tín hữu Việt Nam luôn đến đây cầu nguyện dưới chiếc lọng đồng Baldacchino và viếng mộ Đức Hồng y nhân từ Paul-Émile Léger.
VINơi Chốn Và Đường Tới
- Địa chỉ
- 1085 Rue de la Cathédrale (Quảng trường Place du Canada và Đại lộ René-Lévesque), Montréal, tỉnh bang Québec, H3B 2V3, Canada
- Đường tới
- Nhà thờ chính tòa tọa lạc tại số 1085 Rue de la Cathédrale (ngay góc đại lộ Boulevard René-Lévesque Ouest và quảng trường Place du Canada) ở trung tâm thành phố Montréal. Bằng tàu điện ngầm Montréal Metro, quý vị đi tuyến màu cam (Ligne Orange) tới thẳng trạm Bonaventure (ga nằm ngay bên dưới quảng trường Place du Canada cạnh nhà thờ), hoặc đi tàu hỏa VIA Rail / tàu ngoại ô exo tới Ga Trung tâm Montréal (Gare Centrale) nằm ngay bên kia đường René-Lévesque và đi bộ 2 phút là tới cửa chính.
- Toạ độ
- 45.4992, -73.5683
Nhà thờ chính tòa Đức Bà Nơi Chốn Thế Giới mở cửa miễn phí hằng ngày từ sáng sớm đến chiều tối cho tín hữu vào cầu nguyện, tham dự thánh lễ và cho du khách tham quan. Khi bước vào thánh đường, quý vị cần giữ sự tôn nghiêm, ăn mặc lịch sự và giữ yên lặng tại khu vực Nhà nguyện Thánh Thể (nằm bên phải cung thánh) cũng như khi bước vào Nhà nguyện Lăng mộ các Giám mục ở bên cánh trái. Đừng quên mang theo ống nhòm nhỏ hoặc dừng chân dưới giao điểm mái vòm để quan sát kỹ bốn bức tranh Thánh Sử trên cao, đọc các tấm bảng đá khắc tên 507 người lính tình nguyện Zouaves Canada năm 1868 và chiêm ngưỡng chuỗi 9 bức tranh sơn dầu lịch sử Montréal của họa sĩ Georges Delfosse dọc hai hành lang bên.
Những nơi gần đây trong thư viện
VIIĐóng Góp Cho Trang Này
Góp ảnh, thông tin hoặc video cho Nhà thờ chính tòa Đức Bà Nơi Chốn Thế Giới, Montréal
Thầy Ưng Khiêm mời cộng đồng cùng làm giàu trang này. Ảnh chụp tận nơi, một chi tiết lịch sử chưa được nhắc, một đoạn video ngắn: mọi đóng góp đều được đọc và trả lời.
Chưa có đóng góp nào từ cộng đồng. Bạn có thể là người đầu tiên.
?Hỏi Đáp Nhanh
Vì sao Nhà thờ chính tòa Đức Bà Nơi Chốn Thế Giới tại Montréal lại được xây dựng giống hệt Vương cung thánh đường Thánh Phêrô ở Roma?
Sau khi nhà thờ chính tòa đầu tiên của Montréal bị cháy rụi năm 1852, Giám mục Ignace Bourget (một người nhiệt thành cổ vũ sự gắn kết tuyệt đối với Đức Giáo hoàng trong thời kỳ Lãnh địa Giáo hoàng ở Ý bị tấn công) đã quyết định xây dựng nhà thờ chính tòa mới theo nguyên mẫu thu nhỏ bằng khoảng một phần tư tới một phần ba kích thước Vương cung thánh đường Thánh Phêrô ở Roma để biểu lộ lòng trung thành của người Công giáo Canada với Tòa Thánh.
Làm thế nào Cha Joseph Michaud có thể đo vẽ được Vương cung thánh đường Thánh Phêrô vào năm 1868 để mang bản vẽ về Montréal?
Sau khi kiến trúc sư Victor Bourgeau từ chối dự án vào năm 1857, năm 1868 Giám mục Bourget đã cử linh mục Joseph Michaud CSV sang Roma cùng đoàn lính tình nguyện Zouaves Canada. Do tình hình quân sự căng thẳng tại Roma lúc bấy giờ không cho phép đo đạc công khai, Cha Michaud đã lặng lẽ đo kích thước bằng bước chân, ghi chép vào sổ tay nhỏ và tự tay làm một mô hình gỗ chi tiết của Đền thờ Thánh Phêrô gửi về Montréal làm cơ sở thiết kế.
Mười ba pho tượng đồng trên đỉnh mặt tiền của Nhà thờ chính tòa Montréal khắc họa những ai, có giống với mặt tiền Đền thờ Thánh Phêrô ở Roma không?
Tại Đền thờ Thánh Phêrô ở Roma, 13 pho tượng trên mặt tiền là Chúa Cứu Thế, Thánh Gioan Tẩy Giả và 11 vị Tông Đồ. Còn tại Nhà thờ chính tòa Montréal, 13 pho tượng đồng cao 3,6 mét do nhà điêu khắc Joseph-Arthur Vincent chế tác năm 1900 lại khắc họa 13 vị thánh bổn mạng của 13 giáo xứ vùng Montréal đã quyên góp tiền xây dựng mặt tiền, với Thánh Giacôbê Tiền đứng ở chính giữa.
Chiếc lọng đồng bốn cột xoắn (Baldacchino) bên dưới mái vòm nhà thờ có nguồn gốc từ đâu?
Chiếc lọng đồng Baldacchino đặt phía trên Bàn thờ chính được chế tác năm 1900 như món quà của Hội Linh mục Xuân Bích (Sulpicians) tặng cho Nhà thờ chính tòa. Tác phẩm do nhà điêu khắc Joseph-Arthur Vincent trực tiếp sang Roma gò thủ công bằng đồng đỏ và thếp vàng lá theo tỷ lệ một phần năm nguyên mẫu chiếc lọng đồng năm 1633 của thiên tài Gian Lorenzo Bernini tại Vatican.
Vì sao nhà thờ từng được gọi là Nhà thờ chính tòa Thánh Giacôbê và được đổi tên thành Đức Bà Nơi Chốn Thế Giới vào năm nào?
Khi khánh thành năm 1894, nhà thờ kế thừa tước hiệu của nhà thờ chính tòa cũ bị cháy năm 1852 là Thánh Giacôbê Tiền (Cathédrale Saint-Jacques). Đến ngày 20 tháng 5 năm 1955, theo lời thỉnh cầu của Đức Hồng y Paul-Émile Léger nhân Năm Thánh Mẫu, Đức Giáo hoàng Piô XII đã chính thức đổi tước hiệu chính thành Nhà thờ chính tòa Đức Maria Nữ Vương Thế Giới (Marie-Reine-du-Monde / Mary, Queen of the World).