Đứng từ bất kỳ đại lộ nào hướng về khu trung tâm lịch sử của thủ đô Sofia, ánh mắt người lữ khách đều bị thu hút bởi những mái vòm tròn xếp tầng lấp lánh ánh vàng ròng nổi bật trên nền tuyết trắng của đỉnh núi Vitosha phía chân trời nam. Tọa lạc uy nghi giữa quảng trường rộng lớn mang chính tên mình trên gò đất cao nhất của kinh thành Serdika cổ đại, Nhà thờ chính tòa Thánh Alexander Nevsky (tiếng Bulgaria chuyển tự Latinh là Hram-pametnik Sveti Aleksandar Nevski, nghĩa đen là Đền tưởng niệm Thánh Alexander Nevsky) từ hơn một thế kỷ qua đã trở thành biểu tượng kiến trúc và tâm linh tiêu biểu nhất của đất nước Bulgaria.
Trong truyền thống Chính Thống Giáo Đông phương, công trình đồ sộ có diện tích 3.170 mét vuông và sức chứa tới 5.000 tín hữu cùng lúc này giữ vị thế là Nhà thờ chính tòa Thượng phụ (Patriarcheska Katedrala), tức ngai tòa trung tâm của Đức Thượng phụ đứng đầu Giáo hội Chính thống giáo Bulgaria tự trị. Nếu như Tu viện Rila ẩn mình giữa rừng thông núi cao là trái tim đan tu ngàn năm giúp gìn giữ căn tính dân tộc qua năm thế kỷ dưới ách thống trị ngoại bang, còn Nhà thờ Boyana, Sofia dưới chân núi Vitosha là viên ngọc bích họa thời Trung cổ, thì Đại thánh đường Thánh Alexander Nevsky lại là bản giao hưởng bằng đá hoa cương, cẩm thạch ngũ sắc và vàng lá mừng ngày đất nước Bulgaria hồi sinh độc lập vào cuối thế kỷ 19.
IThánh Vương Alexander Nevsky, Lòng Tri Ân 200.000 Chiến Sĩ Giải Phóng Và Ba Ngai Thờ Dân Tộc Bulgaria
Khác với hầu hết các nhà thờ chính tòa tại châu Âu thường mang tước hiệu của Chúa Cứu Thế, Đức Trinh Nữ Maria hay các vị Tông đồ và các vị thánh bản địa, ngôi đại thánh đường trung tâm của thủ đô Sofia lại được cung hiến cho Thánh Vương Alexander Nevsky (Sveti Knyaz Aleksandar Nevski, 1221 tới 1263), vị Đại Vương công xứ Novgorod và Vladimir trong lịch sử nước Nga thời Trung cổ. Việc nhân dân Bulgaria chọn một vị thánh chiến binh và quân vương người Nga làm bổn mạng cho ngôi đền lớn nhất quốc gia bắt nguồn trực tiếp từ biến cố lịch sử trọng đại nhất của Bulgaria cận đại: Cuộc Chiến tranh Giải phóng Nga - Thổ (1877 tới 1878) đã chấm dứt gần năm trăm năm cai trị của Đế chế Ottoman và khôi phục nhà nước Bulgaria sau Hiệp ước San Stefano ngày 3 tháng 3 năm 1878.
Vị hoàng đế nước Nga đã phát động cuộc chiến tranh giải phóng ấy là Sa hoàng Alexander II (1818 tới 1881, được người dân Bulgaria tôn xưng là Tsar Osvoboditel, tức Sa hoàng Giải phóng); mà bổn mạng thiên quốc của Sa hoàng Alexander II cũng như của vị nguyên thủ đầu tiên của Công quốc Bulgaria mới tái lập là Hoàng thân Alexander I xứ Battenberg đều chính là Thánh Alexander Nevsky. Tại kỳ họp Quốc hội Lập hiến đầu tiên của Bulgaria họp tại cố đô Veliko Tarnovo vào ngày 13 tháng 4 năm 1879, chính khách và nhà văn lỗi lạc Petko Karavelov đã đề xuất xây dựng một ngôi đền tưởng niệm (Hram-pametnik) dâng kính Thánh Alexander Nevsky để bày tỏ lòng biết ơn vĩnh cửu đối với Sa hoàng Alexander II và hơn 200.000 chiến sĩ Nga, Bulgaria, Romania và Phần Lan đã ngã xuống trên các chiến trường Pleven, Shipka và Stara Zagora vì tự do của Bulgaria.
Để dung hòa giữa lòng tri ân quốc tế đối với các dân tộc anh em Chính thống giáo và truyền thống thánh thiện bản địa của đất nước Bulgaria từ thế kỷ 9, bên trong lòng Đại thánh đường Thánh Alexander Nevsky được thiết kế với ba ngai bàn thờ thánh (ba bức bình phong linh ảnh Iconostasis bằng đá cẩm thạch đa sắc) mang ý nghĩa thần học và lịch sử sâu sắc:
Ngai thờ Trung tâm (Bàn thờ Chính) ở chính giữa cung thánh được cung hiến cho Thánh Vương Alexander Nevsky, nơi lưu giữ hòm thánh cốt có một phần hài cốt của Thánh Alexander Nevsky do Giáo hội Chính thống giáo Nga trao tặng. Ngai thờ Phía Bắc (Bàn thờ cánh trái) được cung hiến cho Hai Thánh Anh Em Đồng Sứ Đồ Cyril và Methodius (Sveti Kiril i Metodiy), hai nhà truyền giáo thế kỷ 9 đã sáng tạo ra bảng chữ cái Slav cổ và dịch Kinh Thánh sang ngôn ngữ của các dân tộc Slav, đặt nền móng cho văn chương và đức tin Chính thống giáo tại Bulgaria. Còn Ngai thờ Phía Nam (Bàn thờ cánh phải) được cung hiến cho Thánh Vương Boris I Mikhail (Sveti Knyaz Boris-Mihail, trị vì 852 tới 889), vị quân vương đã chính thức đưa dân tộc Bulgaria đón nhận phép rửa Kitô giáo vào năm 864 tới 865 và bảo trợ cho các môn đệ của Thánh Cyril và Methodius mở trường phái văn học Preslav cùng Ohrid.
Sử liệu biên niên của Giáo hội Chính thống giáo Bulgaria ghi nhận rằng dù Quốc hội Lập hiến năm 1879 ban đầu dự kiến xây dựng ngôi đền tưởng niệm tại cố đô Veliko Tarnovo, nhưng sau khi Sofia được chọn làm thủ đô mới của Bulgaria, Hoàng thân Alexander I đã kêu gọi toàn dân đóng góp tự nguyện để dựng đền ngay trên điểm cao nhất của trung tâm Sofia. Vào ngày 19 tháng 2 năm 1882 theo lịch Julius cũ (tức ngày 3 tháng 3 năm 1882 theo lịch mới, đúng vào kỷ niệm 4 năm ngày ký Hiệp ước Giải phóng San Stefano), lễ đặt viên đá đầu tiên đã được cử hành trọng thể với một tấm kim loại khắc chữ đặt trong móng đá. Bản thiết kế ban đầu được giao cho kiến trúc sư người Nga Ivan Semyonovich Bogomolov hoàn thành năm 1884; nhưng sau khi Bogomolov đột ngột qua đời năm 1886, Ủy ban Xây dựng đã mời Giáo sư Alexander Nikanorovich Pomerantsev (1849 tới 1918, Hiệu trưởng Học viện Nghệ thuật Hoàng gia Sankt-Peterburg và là tác giả tòa bách hóa GUM trên Quảng trường Đỏ Moskva) vẽ lại toàn bộ đồ án mới với quy mô lớn hơn nhiều theo phong cách Tân Byzantine kết hợp truyền thống kiến trúc trung cổ Bulgaria.
Tổng kinh phí xây dựng nhà thờ lên tới 5,5 triệu đồng tiền vàng Leva thời bấy giờ, trong đó khoảng 1,9 triệu Leva đến từ tiền quyên góp từng đồng xu lẻ của hàng triệu người dân bình thường khắp các làng mạc Bulgaria, phần còn lại do ngân sách Nhà nước tài trợ. Công trình khởi công xây dựng thực tế từ mùa hè năm 1904 và hoàn tất toàn bộ phần kiến trúc cùng trang trí nội thất vào năm 1912, ngay trước khi Chiến tranh Balkan lần thứ nhất bùng nổ.
Một chi tiết lịch sử ít người biết là trong giai đoạn ngắn ngủi từ năm 1916 tới năm 1920, ngôi đại thánh đường này từng bị đổi tên thành Nhà thờ chính tòa Thánh Cyril và Thánh Methodius. Nguyên nhân là trong Thế chiến thứ nhất (1915 tới 1918), Vương quốc Bulgaria tham chiến ở phe Liên minh Trung tâm trong khi Đế quốc Nga ở phe Hiệp ước, dẫn tới những cuộc giao tranh trực diện giữa quân đội hai nước tại mặt trận Dobrudja; chính phủ Bulgaria khi ấy đã ra quyết định đổi tên nhà thờ sang hai vị thánh sáng tạo chữ viết Slav. Tuy nhiên, ngay sau khi chiến tranh kết thúc, vào năm 1920, Thượng Hội đồng Giáo hội và Chính phủ Bulgaria đã khôi phục lại tên gọi nguyên thủy Đền tưởng niệm Thánh Alexander Nevsky nhằm tôn trọng ý nguyện của những người đã quyên góp xây đền, trước khi cử hành đại lễ thánh hiến kéo dài ba ngày từ 12 tới 14 tháng 9 năm 1924.
IIHơn Một Thế Kỷ Từ Viên Đá Đầu Tiên Năm 1882 Tới Ngai Tòa Thượng Phụ Tự Trị Và Sự Kiện Năm 2024
Lịch sử hơn 140 năm của Nhà thờ chính tòa Thánh Alexander Nevsky phản chiếu trọn vẹn những thăng trầm của nhà nước và Giáo hội Bulgaria hiện đại: từ niềm hân hoan sau ngày độc lập năm 1878, kỳ tích hợp tác nghệ thuật quốc tế đầu thế kỷ 20, những thử thách khốc liệt của bom đạn Thế chiến thứ hai năm 1944, sự kiện khôi phục Tòa Thượng phụ Bulgaria năm 1953 cho tới các nghi lễ quốc gia trọng đại của thế kỷ 21.
- 13 tháng 4 năm 1879 và 19 tháng 2 năm 1882Quốc hội Lập hiến thông qua nghị quyết và lễ đặt viên đá đầu tiên tại SofiaTheo đề xuất của Petko Karavelov, Quốc hội quyết định xây dựng Đền tưởng niệm Thánh Alexander Nevsky; ngày 19 tháng 2 (3 tháng 3) năm 1882, Hoàng thân Alexander I đặt đá móng trên gò đất cao nhất Sofia.
- 1898 tới 1912Giáo sư Alexander Pomerantsev thiết kế đồ án Tân Byzantine và tám năm đại thi công (1904 tới 1912)Kiến trúc sư Nga Alexander Pomerantsev cùng hai trợ lý Alexander Smirnov và Alexander Yakovlev trực tiếp chỉ đạo xây dựng từ năm 1904 tới 1912 với sự tham gia của các nghệ nhân đá cẩm thạch Ý, thợ kim hoàn Đức và 82 họa sĩ Nga, Bulgaria, Tiệp Khắc.
- 12 tới 14 tháng 9 năm 1924Đại lễ thánh hiến kéo dài ba ngày và công nhận Di tích Văn hóa Quốc giaSau khi trì hoãn vì Chiến tranh Balkan và Thế chiến I, đại lễ thánh hiến nhà thờ được cử hành trọng thể trong ba ngày từ 12 tới 14 tháng 9 năm 1924 và công trình được xếp hạng Di tích Văn hóa Quốc gia.
- Tháng 1 tới tháng 3 năm 1944Chịu hư hại do các đợt không kích Thế chiến II và công cuộc phục hồi bích họaCác đợt ném bom xuống Sofia đầu năm 1944 làm vỡ toàn bộ cửa kính màu, hư hại một phần mái góc tây bắc và một số bức bích họa; công tác tu bổ hoàn tất đầu thập niên 1950.
- 10 tháng 5 năm 1953Khôi phục Tòa Thượng phụ Chính thống giáo Bulgaria và nâng lên hàng Nhà thờ chính tòa Thượng phụKhi Giáo hội Chính thống giáo Bulgaria chính thức khôi phục quy chế Tòa Thượng phụ (vốn bị gián đoạn từ năm 1393) và bầu chọn Đức Thượng phụ Cyril, nhà thờ trở thành Nhà thờ chính tòa Thượng phụ tối cao.
- 1965 và 2001 tới 2024Thành lập Bảo tàng Nghệ thuật Kitô giáo dưới hầm mộ và kỷ niệm 100 năm thánh hiến (1924 tới 2024)Năm 1965 mở cửa phòng trưng bày linh ảnh cổ Bulgaria dưới hầm mộ; năm 2001 thếp lại vàng ròng cho các mái vòm; năm 2024 cử hành trọng thể lễ bầu chọn tân Thượng phụ Daniil và kỷ niệm 100 năm ngày thánh hiến thánh đường.
Sự hội tụ của tám mươi hai bậc thầy hội họa và điêu khắc châu Âu đầu thế kỷ 20. Ít có công trình tôn giáo nào tại Đông Nam Âu quy tụ được một đội ngũ nghệ sĩ quốc tế hùng hậu như quá trình trang hoàng nội thất Nhà thờ chính tòa Thánh Alexander Nevsky từ năm 1909 tới năm 1912. Trong số 82 họa sĩ và nhà điêu khắc trực tiếp làm việc trên các giàn giáo cao hơn bốn mươi mét bên trong nhà thờ có 32 nghệ sĩ Nga, 49 nghệ sĩ Bulgaria và 1 nghệ sĩ người Séc (Giáo sư Ivan Mrkvicka, người đồng sáng lập Học viện Mỹ thuật Quốc gia Sofia).
Danh họa vĩ đại của nước Nga là Viktor Mikhailovich Vasnetsov (1848 tới 1926) đã vẽ hai bức linh ảnh chính đặt trên bức bình phong Iconostasis trung tâm là bức Chúa Cứu Thế Toàn Năng (Christ Pantocrator) và Đức Mẹ Đồng Trinh và Chúa Hài Đồng; họa sĩ Pavel Korin và Mikhail Nesterov thực hiện các bức tranh thánh đồ sộ; họa sĩ Nikolay Bruni vẽ bức bích họa vòm lớn Đức Chúa Cha Sabaoth và bức Sự Phán Xét Cuối Cùng rộng lớn trên tường phía tây; trong khi các danh họa hàng đầu của Bulgaria như Anton Mitov, Ivan Mrkvicka, Stefan Ivanov và Nikola Petrov khắc họa các vị thánh Bulgaria và lịch sử công đồng giáo hội. Toàn bộ các chi tiết đá cẩm thạch, ngai tòa và giảng đài được chạm khắc tại Carrara và Siena (Ý), các cửa sổ kính màu chế tác tại Munich (Đức), còn bộ đèn chùm khổng lồ mang phong cách Tân Byzantine được đúc tại Đức và Áo.
IIIMặt Bằng Vương Cung Thánh Đường Năm Nhịp Gian, Mái Vòm Dát Vàng Cao 45 Mét, Dàn Chuông 23 Tấn Và Hầm Mộ Linh Ảnh
Về hình thái kiến trúc, Nhà thờ chính tòa Thánh Alexander Nevsky là một vương cung thánh đường năm nhịp gian mặt bằng chữ thập có mái vòm trung tâm (five-nave cross-domed basilica) mang phong cách Tân Byzantine bề thế. Công trình có chiều dài tổng thể 72 mét, chiều rộng 55 mét, diện tích sàn 3.170 mét vuông và thể tích không gian bên trong lên tới 86.000 mét khối. Toàn bộ mặt ngoài của nhà thờ được ốp bằng những khối đá syenite trắng xám khai thác từ núi Vitosha kết hợp với dải đá vôi trắng chạm trổ hoa văn hình học đan bện theo truyền thống nghệ thuật trung cổ Tarnovo và Preslav của Bulgaria.
Phần mái của đại thánh đường là một quần thể các vòm bán cầu và nửa vòm nâng đỡ nhau vươn lên đỉnh vòm trung tâm cao 45 mét (bên trong cao 42,5 mét). Ở phía tây trên cổng vào chính là ngọn tháp chuông vươn cao tới 53 mét (tính cả cây thánh giá trên đỉnh) với các cửa vòm mở thoáng bốn hướng. Toàn bộ bề mặt mái vòm chính và vòm tháp chuông được dát bằng vàng lá nguyên chất tổng trọng lượng hơn 8 kg vàng ròng (được mạ mới lại vào năm 2001), tỏa sáng rực rỡ dưới nắng mặt trời.
Treo bên trong lầu chuông ở độ cao gần 50 mét là bộ 12 quả chuông đồng được đúc năm 1911 tại xưởng đúc chuông danh tiếng Pavel Samgin ở Moskva và vận chuyển bằng tàu hỏa sang Sofia. Tổng trọng lượng của 12 quả chuông là 23 tấn, trong đó quả chuông đại hồng chung lớn nhất nặng tới 11.758 kg (gần 12 tấn) với đường kính đáy 2,70 mét, quả nhỏ nhất nặng 10 kg; khi ngân vang trong các đại lễ Phục Sinh và Giáng Sinh, tiếng chuông trầm hùng có thể nghe rõ trong bán kính từ 15 tới 30 km.
Ngăn cách giữa không gian tín hữu và cung thánh là ba bức bình phong linh ảnh (Iconostasis) tuyệt mỹ được lắp ghép từ đá cẩm thạch trắng Carrara, cẩm thạch đỏ Siena (Ý), đá mã não xanh và vàng từ Brasil cùng đá alabaster từ Maroc. Bức Iconostasis trung tâm cao vút được tô điểm bằng hai kiệt tác sơn dầu trên nền vàng của danh họa Nga Viktor Vasnetsov (Chúa Kitô Toàn Năng và Đức Mẹ bế Chúa Hài Đồng), trong khi bức bình phong phía bắc do Anton Mitov vẽ hình Thánh Cyril - Methodius và bức phía nam do Ivan Mrkvicka vẽ hình Thánh Vương Boris I.
Bên trong gian giữa nổi bật ba cấu trúc điêu khắc bằng đá cẩm thạch trắng Carrara chạm lộng tinh xảo dưới mái lọng đỡ bởi các cột đá xanh và đỏ: Ngai Hoàng gia (Tsarski Tron) đặt ở phía nam dành cho Quốc vương Ferdinand I và Hoàng hậu Eleonora với đôi sư tử đá biểu tượng quyền uy Bulgaria dưới chân cột; Ngai Thượng phụ (Patriarsheski Tron) dành cho vị đứng đầu Giáo hội; và Giảng đài (Amvon) nâng đỡ trên lưng các linh thú truyền thống.
Trên vòm trung tâm cao 42,5 mét là bức bích họa khổng lồ Đức Chúa Cha Sabaoth do Nikolay Bruni thực hiện, còn bao quanh chân vòm là dòng chữ Kinh Lạy Cha bằng chữ Slav Giáo hội cổ viết bằng vàng lá. Đặc biệt, ở tường phía nam và phía bắc là hai bức tranh khảm đá mosaic rực rỡ theo phong cách Ravenna và Hagia Sophia: một bức khắc họa Sa hoàng Ferdinand I cùng Hoàng hậu Eleonora trong lễ phục hoàng gia dâng mô hình nhà thờ, bức kia khắc họa các vị thánh Bulgaria (Thánh Gioan thành Rila, Thánh Euthymius thành Tarnovo, Thánh Theodosius thành Tarnovo).
Bên dưới toàn bộ mặt sàn của đại thánh đường là khu Hầm mộ (Crypt) rộng lớn với những trụ đá và vòm gạch trang nghiêm, ban đầu được thiết kế làm nơi an táng các vị Thượng phụ và danh nhân Bulgaria, nhưng từ năm 1965 đã trở thành Bảo tàng Nghệ thuật Kitô giáo (trực thuộc Phòng trưng bày Nghệ thuật Quốc gia Bulgaria). Tại đây trưng bày hơn 200 bức linh ảnh (Icons) và hiện vật tôn giáo quý giá nhất của Bulgaria có niên đại từ thế kỷ 4 tới thế kỷ 19, trong đó có bức linh ảnh gốm thế kỷ 9 của Thánh Theodore từ Preslav và bức linh ảnh hai mặt thế kỷ 14 từ Poganovo.
| Hạng mục kiến trúc và Nghệ thuật | Thông số kỹ thuật / Nguồn gốc vật liệu | Đặc điểm nổi bật và Giá trị di sản |
|---|---|---|
| Quy mô tổng thể Vương cung thánh đường | Dài 72 m, rộng 55 m, diện tích 3.170 m2 | Sức chứa 5.000 người đứng lễ cùng lúc; một trong những nhà thờ Chính thống giáo lớn nhất vùng Balkan |
| Mái vòm trung tâm và Tháp chuông | Vòm chính cao 45 m; tháp chuông cao 53 m | Mái vòm mạ hơn 8 kg vàng ròng; tháp chuông treo 12 quả chuông đồng đúc tại Moskva nặng tổng cộng 23 tấn |
| Đá cẩm thạch và Mã não nội thất | Cẩm thạch Carrara và Siena (Ý), mã não Brasil, alabaster Maroc | Chế tác ba bức bình phong Iconostasis, Ngai Hoàng gia, Ngai Thượng phụ, Giảng đài và sàn khảm hình học |
| Hệ thống Đèn chùm Tân Byzantine | Đèn chùm chính nặng 2,5 tấn treo ở độ cao 27 m | Chế tác tại Munich và Viên theo mẫu đèn Hagia Sophia cổ đại với hàng trăm bóng đèn như vương miện ánh sáng |
| Bảo tàng Linh ảnh dưới Hầm mộ (Crypt) | Thành lập năm 1965 dưới toàn bộ sàn nhà thờ | Lưu giữ bộ sưu tập hơn 200 linh ảnh Chính thống giáo Bulgaria từ thế kỷ 9 tới thế kỷ 19 lớn nhất quốc gia |
IVThế Đất Và Hướng
Cần nêu rõ rằng Giáo hội Chính thống giáo Bulgaria và kiến trúc sư Alexander Pomerantsev không áp dụng thuật phong thủy phương Đông khi quy hoạch Nhà thờ chính tòa Thánh Alexander Nevsky. Việc chọn vị trí gò đất trung tâm Sofia dựa trên quy hoạch đô thị châu Âu cuối thế kỷ 19 kết hợp với nền tầng văn hóa của thành phố Serdika cổ đại (ngay sát Vương cung thánh đường Thánh Sophia thế kỷ 6), và công trình tuân thủ nghiêm ngặt quy tắc định hướng phụng vụ Chính thống giáo Đông phương với tháp chuông mở về phía Tây và ba hậu cung bàn thờ hướng về phía Đông. Những phân tích dưới đây là góc nhìn đối chiếu theo phép xem hình thế sơn thủy cổ truyền của thư viện Vạn Đạo Đường.
Xét trên đại cục địa hình của Thung lũng bồn địa Sofia (Sofiyska Kotlovina) tại tọa độ 42,6958 độ vĩ bắc, 23,3328 độ kinh đông, thủ đô Sofia nằm trên một cao nguyên bằng phẳng ở độ cao khoảng 550 mét so với mực nước biển, được bao bọc bốn phía bởi một vòng thành núi non thiên nhiên hiếm có tại châu Âu: ở phía nam là khối núi hoa cương khổng lồ Vitosha vươn cao tới đỉnh Cherni Vrah (2.290 mét) như một bức tiền án kiêm đại thiếu tổ sơn sừng sững quanh năm; ở phía bắc là dãy núi Balkan (Stara Planina) chạy dài che chắn những luồng gió lạnh từ đồng bằng Danube; ở phía tây là núi Lyulin và ở phía đông nam là dãy Lozenska Planina. Nhờ vòng núi bốn bề khép kín ấy, toàn bộ bồn địa Sofia mang hình thái một tụ bảo bồn (chậu tụ khí) tự nhiên với các mạch suối khoáng nóng phun trào ngay giữa lòng đô thị.
Xét về long mạch nội đô và tọa hướng, khu đất Quảng trường Thánh Alexander Nevsky chính là điểm gò cao nhất (đột trung tâm) của thành phố Sofia cổ đại, nơi các bậc tiền nhân từ thời La Mã đã chọn làm khu nghĩa địa thánh và dựng lên Vương cung thánh đường Thánh Sophia (Sveta Sofia, ngôi nhà thờ gạch đỏ thế kỷ 6 đã cho thành phố Sofia cái tên hiện nay, nằm chỉ cách Nhà thờ Alexander Nevsky đúng 100 mét về phía tây bắc). Đại thánh đường Thánh Alexander Nevsky được đặt theo trục chuẩn tọa Đông Đông Nam hướng Tây Tây Bắc: mặt tiền tháp chuông cao 53 mét mở ra không gian quảng trường hình bầu dục rộng lớn tạo thành một nội minh đường khoáng đạt, kết nối trực tiếp với Tòa nhà Quốc hội Bulgaria, Tượng đài Sa hoàng Giải phóng Alexander II, Viện Hàn lâm Khoa học và Đại học Tổng hợp Sofia ở phía nam và phía đông, hội tụ trọn vẹn cả mạch tâm linh, mạch quyền lực quốc gia lẫn mạch văn hiến học thuật của đất nước Bulgaria.
VĐại Lễ Thánh Alexander Nevsky 23 Tháng 11, Đêm Phục Sinh Rước Lửa Thánh Và Lễ Chữ Viết Slav 24 Tháng 5
Kể từ năm 1968, Giáo hội Chính thống giáo Bulgaria sử dụng Lịch Julius Cải tiến (Revised Julian Calendar) cho các lễ cố định (trùng với các ngày dương lịch như Giáng Sinh 25 tháng 12), trong khi chu kỳ lễ Phục Sinh vẫn tính theo Lịch Phục Sinh Chính thống giáo cổ truyền. Với tư cách là Nhà thờ chính tòa Thượng phụ, mọi nghi lễ cấp quốc gia trọng đại nhất của Bulgaria đều được cử hành tại đây dưới sự chủ lễ của Đức Thượng phụ Bulgaria.
| Thời điểm trong năm | Hệ lịch | Tên đại lễ phụng vụ và quốc lễ | Nghi thức cử hành tại Nhà thờ chính tòa Thánh Alexander Nevsky |
|---|---|---|---|
| Ngày 6 tháng 1 | Lịch Cải tiến (Dương lịch) | Đại lễ Hiển Linh (Bogoyavlenie / Yordanovden) và Lễ Làm Phép Quân Kỳ | Đức Thượng phụ cử hành Phụng vụ Thánh và đại lễ làm phép nước (Veliki Vodostvet), sau đó ra quảng trường trước Tượng đài Chiến sĩ Vô danh cạnh nhà thờ để rẩy nước thánh làm phép các lá Quân kỳ chiến đấu thiêng liêng của Quân đội Bulgaria. |
| Ngày 3 tháng 3 | Dương lịch (Quốc khánh Bulgaria) | Lễ Quốc khánh Giải phóng Bulgaria (Den na Osvobozhdenieto) | Kỷ niệm ngày ký Hiệp ước San Stefano (3/3/1878) và ngày đặt viên đá đầu tiên xây dựng nhà thờ (3/3/1882): cử hành lễ cầu siêu trọng thể (Panihida) cho các chiến sĩ giải phóng và lễ tạ ơn quốc gia. |
| Đêm Thứ Bảy Tuần Thánh rạng sáng Chúa Nhật Phục Sinh (tháng 4 hoặc tháng 5) | Lịch Phục Sinh Chính thống giáo | Đại lễ Chúa Kitô Phục Sinh (Velikden / Pascha) | Đêm lễ lớn nhất trong năm: hàng vạn người dân Sofia cầm nến đứng kín quảng trường quanh nhà thờ; đúng nửa đêm, Đức Thượng phụ rước Lửa Thánh từ cung thánh bước ra cổng chính công bố Hristos Voskrese (Chúa Kitô đã Phục Sinh) trong tiếng ngân vang của cả 12 quả chuông đồng. |
| Ngày 11 tháng 5 và ngày 24 tháng 5 | Dương lịch (Quốc lễ Văn hóa) | Lễ Hai Thánh Anh Em Cyril và Methodius cùng Ngày Văn hóa - Chữ viết Slav | Cử hành phụng vụ trọng thể tại bàn thờ phía Bắc dâng kính Thánh Cyril và Thánh Methodius, tôn vinh di sản chữ viết và văn học Bulgaria trước cuộc diễu hành của học sinh, sinh viên và giới trí thức. |
| Ngày 23 tháng 11 | Lịch Cải tiến (Dương lịch) | Lễ Bổn mạng Nhà thờ chính tòa: Kính Thánh Vương Alexander Nevsky | Ngày lễ tước hiệu chính thức của Đại thánh đường: trưng bày hòm thánh cốt Thánh Alexander Nevsky giữa gian giữa để hàng nghìn tín hữu hôn kính và cử hành Đại Phụng vụ Thượng phụ. |
Âm hưởng thánh ca hợp xướng không nhạc cụ và cộng đồng người Việt tại Bulgaria. Một trong những trải nghiệm tâm linh gây xúc động mạnh mẽ nhất cho bất kỳ ai bước vào Nhà thờ chính tòa Thánh Alexander Nevsky vào sáng Chúa Nhật là được lắng nghe Dàn hợp xướng Hỗn hợp của Nhà thờ chính tòa hát thánh ca Chính thống giáo theo truyền thống a cappella (hát hoàn toàn bằng giọng người không dùng nhạc cụ đệm) từ gác lửng phía trên lối vào. Nhờ độ vang âm học hoàn hảo của mái vòm cao 42,5 mét (nơi huyền thoại giọng nam trầm Boris Christoff từng khởi nghiệp ca hát trong dàn hợp xướng nhà thờ này), những bản thánh ca cổ Slav ngân lên như tiếng vọng từ thiên giới. Đối với cộng đồng người Việt Nam từng học tập, nghiên cứu và sinh sống lâu năm tại thủ đô Sofia từ thập niên 1960 tới nay cũng như du khách Việt Nam du ngoạn vùng Balkan, Quảng trường và Nhà thờ chính tòa Thánh Alexander Nevsky luôn là điểm hẹn đầu tiên và đáng nhớ nhất giữa lòng thủ đô hoa hồng Sofia.
VINơi Chốn Và Đường Tới
- Địa chỉ
- Quảng trường Thánh Alexander Nevsky (Ploshtad Sveti Aleksandar Nevski), Quận Oborishte, 1000 Sofia, Cộng hòa Bulgaria
- Đường tới
- Nhà thờ chính tòa Thánh Alexander Nevsky nằm ngay tại tâm điểm khu phố lịch sử của thủ đô Sofia (Quảng trường Sveti Aleksandar Nevski, quận Oborishte), cách Nhà thờ Thánh Sophia cổ đại 100 mét và cách Tòa nhà Quốc hội Bulgaria 200 mét. Bằng tàu điện ngầm Sofia (Sofia Metro), quý vị có thể đi tuyến M1, M2 hoặc M4 tới ga Đại học Sofia Thánh Kliment Ohridski (SU Sv. Kliment Ohridski Metro Station), từ cửa ga đi bộ khoảng 5 phút (350 mét) về phía tây bắc là tới thẳng nhà thờ; hoặc đi tuyến M3 tới ga Orlov Most hay tuyến M1/M4 tới ga Serdika rồi đi bộ 10 phút dọc đại lộ Sa hoàng Giải phóng (Bulevard Tsar Osvoboditel).
- Toạ độ
- 42.6958, 23.3328
Không gian chính bên trên của Nhà thờ chính tòa Thánh Alexander Nevsky mở cửa miễn phí hằng ngày từ 7 giờ sáng đến 19 giờ tối cho tín hữu vào cầu nguyện và du khách chiêm bái (riêng khu vực Bảo tàng Nghệ thuật Kitô giáo dưới Hầm mộ có lối vào riêng ở bên trái mặt tiền phía tây và có thu vé tham quan, nghỉ ngày thứ Hai). Khi bước vào bên trong nhà thờ, quý vị cần tuân thủ nghiêm ngặt quy tắc trang phục Chính thống giáo: ăn mặc lịch sự, kín đáo (không mặc quần ngắn trên đầu gối, váy ngắn hoặc áo không tay), nam giới bắt buộc phải bỏ mũ nón khi qua cửa. Bên trong lòng nhà thờ cần giữ yên lặng tuyệt đối, không đi vào khu vực sau bức bình phong Iconostasis (cung thánh) hoặc bước lên các bệ ngai cẩm thạch; nếu muốn chụp ảnh lưu niệm bên trong nội thất (không dùng đèn flash), du khách cần mua một phiếu phép chụp ảnh nhỏ tại quầy bán nến gần lối vào.
Những nơi gần đây trong thư viện
VIIĐóng Góp Cho Trang Này
Góp ảnh, thông tin hoặc video cho Nhà thờ chính tòa Thánh Alexander Nevsky, Sofia
Thầy Ưng Khiêm mời cộng đồng cùng làm giàu trang này. Ảnh chụp tận nơi, một chi tiết lịch sử chưa được nhắc, một đoạn video ngắn: mọi đóng góp đều được đọc và trả lời.
Chưa có đóng góp nào từ cộng đồng. Bạn có thể là người đầu tiên.
?Hỏi Đáp Nhanh
Vì sao ngôi nhà thờ chính tòa lớn nhất của đất nước Bulgaria tại Sofia lại mang tên một vị thánh người Nga là Thánh Alexander Nevsky?
Nhà thờ được Quốc hội Lập hiến Bulgaria năm 1879 quyết định xây dựng như một Đền tưởng niệm (Hram-pametnik) để bày tỏ lòng tri ân đối với Sa hoàng Nga Alexander II (Người Giải phóng) và hơn 200.000 chiến sĩ Nga, Bulgaria, Romania và Phần Lan đã hy sinh trong Chiến tranh Giải phóng 1877 tới 1878 giúp Bulgaria thoát khỏi gần 500 năm thống trị của Đế chế Ottoman. Thánh Vương Alexander Nevsky (1221 tới 1263) chính là vị thánh bổn mạng của Sa hoàng Alexander II và cả Hoàng thân đầu tiên của Bulgaria mới là Alexander I xứ Battenberg.
Ngoài Thánh Alexander Nevsky, bên trong nhà thờ còn tôn kính những vị thánh dân tộc nào của Bulgaria?
Bên trong nhà thờ có ba ngai bàn thờ chính: bàn thờ trung tâm cung hiến cho Thánh Alexander Nevsky, bàn thờ phía Bắc cung hiến cho Hai Thánh Anh Em Đồng Sứ Đồ Cyril và Methodius (những người sáng tạo chữ viết Slav), và bàn thờ phía Nam cung hiến cho Thánh Vương Boris I Mikhail (vị vua đưa Bulgaria theo Kitô giáo vào thế kỷ 9). Ngoài ra các bức khảm mosaic và bích họa còn tôn vinh Thánh Gioan thành Rila và Thánh Euthymius thành Tarnovo.
Ai là kiến trúc sư thiết kế Nhà thờ chính tòa Thánh Alexander Nevsky và công trình được xây dựng trong thời gian nào?
Dù viên đá đầu tiên được đặt ngày 19 tháng 2 (3 tháng 3) năm 1882, nhưng đồ án kiến trúc Tân Byzantine hiện hữu được thiết kế vào cuối thế kỷ 19 bởi Giáo sư người Nga Alexander Nikanorovich Pomerantsev (Hiệu trưởng Học viện Nghệ thuật Hoàng gia Sankt-Peterburg). Quá trình thi công thực tế diễn ra trong tám năm từ năm 1904 tới năm 1912 và đại lễ thánh hiến được cử hành từ ngày 12 tới 14 tháng 9 năm 1924.
Mái vòm dát vàng và dàn chuông trên tháp chuông của Nhà thờ chính tòa Thánh Alexander Nevsky có gì đặc biệt?
Mái vòm trung tâm của nhà thờ cao 45 mét được dát bằng hơn 8 kg vàng ròng lá mỏng tỏa sáng từ xa. Ngọn tháp chuông phía tây cao 53 mét treo một dàn 12 quả chuông đồng được đúc tại Moskva năm 1911 có tổng trọng lượng 23 tấn, trong đó quả chuông lớn nhất nặng tới 11.758 kg với tiếng ngân vang xa từ 15 tới 30 km.
Bên dưới hầm mộ (Crypt) của Nhà thờ chính tòa Thánh Alexander Nevsky lưu giữ kho báu gì?
Khu hầm mộ rộng lớn bên dưới sàn nhà thờ từ năm 1965 là nơi đặt Bảo tàng Nghệ thuật Kitô giáo (trực thuộc Phòng trưng bày Nghệ thuật Quốc gia Bulgaria), nơi trưng bày bộ sưu tập hơn 200 bức linh ảnh (Icons), bích họa và cổ vật Chính thống giáo quý giá nhất của Bulgaria từ thế kỷ 4 tới thế kỷ 19, bao gồm bức linh ảnh gốm thế kỷ 9 của Thánh Theodore từ cố đô Preslav.
Vì sao trong giai đoạn từ năm 1916 tới năm 1920 nhà thờ từng tạm thời đổi tên thành Nhà thờ Thánh Cyril và Thánh Methodius?
Trong Thế chiến thứ nhất (1915 tới 1918), Bulgaria và Đế quốc Nga đứng ở hai phe đối địch nhau trên chiến trường, vì vậy chính quyền Bulgaria năm 1916 đã đổi tên nhà thờ sang hai vị thánh sáng tạo chữ viết Slav là Thánh Cyril và Methodius. Sau khi chiến tranh kết thúc, vào năm 1920, tên gọi nguyên thủy Thánh Alexander Nevsky đã được khôi phục đầy đủ.